Başlangıçtaki daha küçük yük, 2050'de daha büyük bir şoka yol açabilir
Güney Kore'nin karbon nötrlüğüne ulaşmak için 2050'ye kadar enerji arzına yaklaşık 840 trilyon won yatırım yapması gerekecek. Harcamaların zamanlamasıyla teknolojilerin devreye alınmasını ekonomik zorluğun merkezine koyan Kore Merkez Bankası (BOK) araştırmasına göre, emisyon azaltımları kademeli ilerlerse 2050'de GSYH'nin baz büyüme patikasının yüzde 10,2 altında kalması bekleniyor. Azaltımlar daha erken hızlandırılırsa bu fark yüzde 8,2'ye düşüyor.
İçindekiler
- Başlangıçtaki daha küçük yük, 2050'de daha büyük bir şoka yol açabilir
- Aynı nihai hedefe giden iki yol
- Büyüme üzerindeki etkiler zaman içinde nasıl değişiyor?
- Baskının önemli bir bölümünü karbon fiyatları açıklıyor
- En ağır sanayi şokları çelik ve çimentoda
- Yaklaşık 840 trilyon won, farklı harcama takvimleri
- Teknolojide beş yıllık gecikme maliyetleri çok artırıyor
- Yeni yapay zekâ ve yarı iletken projeleri ek talep yaratıyor
- Tablonun tamamı için iklim zararları ve finansal riskler de hesaba katılmalı
- Öne Çıkanlar
Merkez bankasının 28 Ekim 2026'da yayımladığı karbon nötrlüğüne geçiş yollarının ekonomik etkilerine ilişkin BOK Issue Note, aynı hedefe giden iki yolu inceliyor: 2050'de net sıfır emisyon. Bankanın Sürdürülebilir Büyüme Ofisi yöneticileri Kim Jae-yoon ve Yeon Jeong-in analizi hazırladı.
Her iki yol da çelik üretimi, çimento üretimi, kimya ve elektrik üretimi için önemli maliyetler doğuruyor. Daha erken adımlar geçişin orta döneminde daha fazla baskı yaratırken, kademeli azaltımlar 2050'ye yakın dönemde daha sert bir ekonomik uyum gerektiriyor. Sanayi teknolojilerinin geliştirilmesinde beş yıllık bir gecikme, kademeli yol altında öngörülen GSYH kaybını yüzde 17,3'e çıkarıyor.
Baz senaryo, 2025 ile 2050 arasında yıllık ortalama ekonomik büyümenin yüzde 1 olacağını varsayıyor. Öngörülen kayıplar, ekonominin bu referans patikasına kıyasla ne kadar küçüleceğini gösteriyor. Araştırma, enerji sistemlerini ve sanayi üretimini dönüştürmenin maliyetlerini hesaplıyor; iklim zararlarının azaltılmasından sağlanacak faydalar bu hesaplamaların dışında tutuluyor.
Aynı nihai hedefe giden iki yol
Güney Kore'nin 2035 Ulusal Katkı Beyanı (NDC), karşılaştırmada kullanılan iki hedefi belirliyor: 2018 seviyelerine göre yüzde 53 ila 61 emisyon azaltımı. NDC, bir ülkenin iklim değişikliğini sınırlamaya yönelik uluslararası çabaya sunduğunu beyan ettiği katkıdır.
Bankanın doğrusal azaltım yolu, kademeli kesintilerle bu aralığın alt sınırına, yüzde 53'e ulaşıyor. Erken azaltım yolu ise 2030'dan itibaren kesintileri hızlandırarak 2035'te yüzde 61'e varıyor. Her iki yol da 2030'da yüzde 40 azaltıma ve 2050'de net sıfıra ulaşıyor. Net sıfır, kalan emisyonların giderimlerle dengelenmesi anlamına geliyor.
Başlıca kilometre taşları şöyle:
- 2030: Her iki yol da emisyonları 2018 seviyelerine göre yüzde 40 azaltıyor.
- 2035: Doğrusal yol yüzde 53 azaltıma, erken adımlar ise yüzde 61 azaltıma ulaşıyor.
- 2045-2050: Doğrusal yolda ekonomik baskı en hızlı bu dönemde artıyor.
- 2050: Her iki yol da farklı GSYH ve fiyat etkileriyle net sıfıra ulaşıyor.
- 2060: Daha az emisyon üreten teknolojilerin kullanımı yaygınlaştıkça GSYH kayıpları daralıyor.
Dolayısıyla karşılaştırmanın odağında fabrikaların ekipmanlarını ne zaman yenilediği, daha temiz elektriğin ne zaman kullanılabilir hâle geldiği ve işletmelerin ne hızla uyum sağlayabildiği bulunuyor. Aynı emisyon hedefine ulaşmak, bu değişikliklerin farklı hızlarda gerçekleşmesi hâlinde farklı ekonomik sonuçlar doğurabiliyor.
Büyüme üzerindeki etkiler zaman içinde nasıl değişiyor?
Her iki yol altında da GSYH'nin 2030'da baz senaryonun yüzde 1,7 altında kalacağı öngörülüyor. Sonrasında emisyonların daha erken azaltılması başlangıçta daha büyük bir yük yaratıyor: erken adımlar altında kayıp 2035'te yüzde 2,5'e, 2040'ta yüzde 3,5'e çıkıyor. Doğrusal yolda bu oranlar sırasıyla yüzde 2,1 ve yüzde 2,7 oluyor.
2045'e gelindiğinde erken azaltım yolu GSYH'yi baz senaryonun yüzde 6,1 altında bırakırken, kademeli azaltımlarda bu fark yüzde 4,7 oluyor. Takip eden beş yılda tablo keskin biçimde tersine dönüyor. 2050'de doğrusal yolun kaybı yüzde 10,2'ye, erken azaltım yolununki ise yüzde 8,2'ye ulaşıyor. Aradaki fark 2 yüzde puan.
Ardından her iki fark da daralıyor. 2060'ta GSYH'nin erken adımlar altında baz senaryonun yüzde 2,2, doğrusal yol altında ise yüzde 2,5 altında kalacağı öngörülüyor. Emisyonları azaltan teknolojilerin daha yaygın kullanılması, 2050 sonrasında baskıyı hafifletiyor.
2025-2060 döneminde yıllık ortalama büyüme kaybı erken adımlar altında 0,06, kademeli azaltımlarda ise 0,07 yüzde puan olarak hesaplanıyor. Yüzde puan, iki oran arasındaki farkı ölçer: yüzde 1'lik büyümenin 0,07 yüzde puan azalması, büyümenin yüzde 0,93 olması demektir.
Kore Merkez Bankası, bu ortalamalarda farklı zamanlarda gerçekleşen maliyetlerin ağırlığını ayarlayan bir iskonto oranının kullanılmadığını belirtiyor. Erken adımlar daha fazla harcamanın daha erken yapılmasını gerektirdiğinden, toplam ekonomik maliyetleri karşılaştırırken paranın ne zaman taahhüt edilmesi gerektiğini de dikkate almak gerekiyor.
Baskının önemli bir bölümünü karbon fiyatları açıklıyor
Karbon fiyatları, sonuçların temel belirleyicilerinden biri. Sera gazı salımlarına bir maliyet yükleyerek fosil yakıt kullanan üretimi pahalılaştırıyor ve şirketlere daha temiz süreçleri benimsemeleri için mali teşvik sağlıyor.
Modelde karbon fiyatı 2025'te ton başına yaklaşık 7 dolar, 2030'da ise her iki yol altında 169 dolar olarak hesaplanıyor. Satın alma gücünü ortak bir temelde tutmak için tüm karbon fiyatı rakamları 2010 dolarıyla ifade ediliyor.
2040'a gelindiğinde fiyat erken azaltımlarda ton başına 543 dolara, doğrusal yolda ise 444 dolara ulaşıyor. Bu nedenle erken adımlar, işletmelerin daha yüksek emisyon maliyetlerini daha erken üstlenmesini gerektiriyor. Bu baskı, daha az karbon salan ekipman ve süreçlere daha erken yatırım yapılmasını da teşvik ediyor.
2050'de sıralama değişiyor. Doğrusal yol ton başına 1.488 dolarlık karbon fiyatı gerektirirken, erken azaltımlarda bu rakam 1.352 dolar oluyor. Kademeli adımlar, emisyon sınırlarının sıkılaştığı ve teknolojilerin daha yavaş devreye alındığı son yıllara daha fazla uyum yükü bırakıyor.
Üretici fiyatları da benzer bir seyir izliyor. Üreticilerin satış fiyatlarını izleyen ve hanehalklarının doğrudan ödediği fiyatları değil, üreticilerin elde ettiği fiyatları ölçen Üretici Fiyat Endeksi, 2030'da her iki yol altında baz senaryonun yüzde 1,3 üzerine çıkıyor. 2050'de artış doğrusal azaltımlarda yüzde 6,5'e, erken azaltımlarda yüzde 5,1'e ulaşıyor. Üretici fiyatlarındaki yıllık ortalama enflasyonun 2060'a kadar 0,04 yüzde puan artacağı tahmin ediliyor.
En ağır sanayi şokları çelik ve çimentoda
İmalat sanayisinin taşıdığı yük, genel ekonomiye kıyasla çok daha ağır. 2050 dolaylarında imalat sanayisindeki katma değer baz senaryonun yüzde 26 ila 32 altında kalabilir; sektörde üretici fiyatları ise yüzde 13,4 ila 16,8 artabilir. Katma değer, bir sektörün diğer işletmelerden aldığı mal ve hizmetlerin maliyeti çıkarıldıktan sonra ekonomiye yaptığı katkıdır.
Modelde en uç sonuç çelik sektöründe görülüyor. Katma değer şoku, doğrusal azaltımlarda baz senaryonun yüzde 151,1 altına, erken azaltımlarda ise yüzde 124,5 altına ulaşıyor. Bunlar, sektörler arasındaki maliyet ve alımları izleyen girdi-çıktı modelinden elde edilen tahminler. Yüzdeler, modelin hesapladığı katma değer şokunu ifade ediyor; üretilen çelik tonajı ya da şirket kârları için kullanılan ölçülerden farklıdır.
Çelik üretici fiyatları doğrusal yol altında yüzde 90,7, erken adımlar altında ise yüzde 72,5 artıyor. Bu artışlar, temel bir sanayi girdisinin maliyetini geçişin diğer işletmelere yansıdığı önemli kanallardan biri hâline getiriyor.
Çimentoda katma değer, doğrusal azaltımlarda baz senaryonun yüzde 71,0, erken azaltımlarda ise yüzde 58,9 altına düşüyor. Çimento üretici fiyatları sırasıyla yüzde 60,1 ve yüzde 48,7 artıyor. Kimya imalatında katma değer kaybı yüzde 42,2'ye, üretici fiyatlarındaki artış ise yüzde 24,2'ye ulaşabiliyor.
Otomotiv ve inşaat şirketleri de daha pahalı çelik, çimento ve diğer girdilerle karşı karşıya kalıyor. Bu sektörlerde katma değer sırasıyla yüzde 39,4 ve yüzde 25,0'a varan oranlarda düşebilir. Emisyon maliyetleri arttıkça petrol rafinerileri ve elektrik üretimi de doğrudan baskı altında kalıyor.
Yaklaşık 840 trilyon won, farklı harcama takvimleri
2026-2050 döneminde enerji arzı yatırımları, erken azaltımlarda toplam 839,4 trilyon won, doğrusal yolda ise 843,3 trilyon won tutuyor. Aradaki 3,9 trilyon wonluk fark, her iki toplamın da yüzde 0,5'inden az. Daha önemli fark, bu yatırımın ne zaman yapılması gerektiği.
Yıllık ortalama enerji arzı yatırımları 2030 dolaylarında yaklaşık 26 trilyon wona çıkarak araştırmada belirtilen mevcut seviyenin iki katını aşıyor. Erken adımlar altında yıllık yatırımın 2031-2035 döneminde tahminen 45,7 trilyon wonla zirveye ulaşması bekleniyor. Doğrusal azaltımlarda ise zirve 2046-2050 döneminde 43,4 trilyon won oluyor.
Bu tutarlar yalnızca enerji arzını kapsıyor. Sanayi ekipmanlarının yenilenmesi ve ulaşımın dönüştürülmesi, ekonomi genelinde ek yatırımlar gerektirecek. Enerji dönüşümü; yenilenebilir elektriğin yanı sıra karbondioksiti yakalayıp atmosferden uzak tutmak üzere depolayan karbon yakalama ve depolama gibi teknolojileri de içeriyor.
Bankanın iklim riski analizi ekibinde yönetici olan Kim Jae-yoon, erken azaltımların ekonomik dalgalanmaları küçültebileceğini söyledi; ancak bu sonucun ardındaki zorlu yatırım varsayımlarına da dikkat çekti. Daha dengeli bir uyum süreci öngörüsü, finansmanın, inşaatın ve teknolojilerin ihtiyaç duyulan zamanda devreye girmesine bağlı.
Bu nedenle banka, iki yoldan birini daha üstün ilan etmekten kaçındı. Erken harcamalar 2050'ye yakın dönemdeki şoku azaltabilir, ancak yatırım kapasitesine daha fazla ve daha acil bir talep getiriyor.
Teknolojide beş yıllık gecikme maliyetleri çok artırıyor
Araştırma, emisyonları azaltmak için gereken teknolojilerin takvime uygun biçimde geliştirilip devreye alınacağını varsayıyor. Başlıca teknolojilerin birçoğunun hâlâ geliştirilme aşamasında olduğu çelik, petrokimya ve çimento sektörleri için bu varsayım özellikle önemli.
Doğrusal yolda sanayi teknolojilerinin geliştirilmesinin beş yıl gecikmesi, 2050'de öngörülen GSYH kaybını yüzde 10,2'den yüzde 17,3'e çıkarıyor. Ek 7,1 yüzde puanlık kayıp, emisyon sınırları sıkılaşırken uygulanabilir alternatiflerin hazır olmasının ekonomik sonuçlar açısından ne kadar belirleyici olduğunu gösteriyor.
Daha yüksek karbon maliyetleriyle karşılaşan bir fabrikanın üretim biçimini değiştirmek için uygulanabilir bir yönteme ihtiyacı var. Uygun ekipman veya süreçler geç devreye girdiğinde, işletmelerin daha sıkı kurallara uymaları gerekirken yüksek maliyetleri daha uzun süre taşımaları gerekiyor.
Araştırmacılar, emisyonları azaltmanın özellikle zor olduğu sektörlere İklimle Mücadele Fonu kaynakları dâhil mali destek yönlendirilmesini önerdi. Bulgular, sanayi teknolojilerinin geliştirilmesi ve devreye alınmasını karbon fiyatlandırmasıyla birlikte dönüşümün temel unsurlarından biri olarak öne çıkarıyor.
Yeni yapay zekâ ve yarı iletken projeleri ek talep yaratıyor
Model, hükümetin yarı iletkenler, fiziksel yapay zekâ ve yapay zekâ veri merkezlerini kapsayan üç mega projesinden kaynaklanması beklenen ek elektrik talebini hesaba katmıyor. Bu projeler, mevcut 654,4 teravatsaatlik tahmine kıyasla 2040'ta elektrik talebini 253,4 teravatsaat artırabilir.
Bu durumda talep 907,8 teravatsaate çıkarak yüzde 38,7 artar. Teravatsaat, büyük miktarda elektriği ölçmek için kullanılan bir birimdir. Dönüşüm açısından temel mesele, emisyonları azaltmayı sürdürürken bu ek elektriği sağlayabilmek.
Artan talep, karbon emisyonu üretmeyen ilave elektrik üretimini ve buna bağlı altyapıyı gerektirecek. Kim, bunun sonucunda 2030-2035 döneminde enerji ve elektrik dönüşümünün maliyetlerinin artabileceğini söyledi.
Yapay zekâ, uzun vadede verimliliği ve enerji tasarrufunu artırarak dönüşüm maliyetlerini de düşürebilir. Araştırma, söz konusu ek elektrik ihtiyacını ve olası verimlilik kazanımlarını temel tahminlerinin dışında tutuyor; bu unsurlar planlamada önemli belirsizlik yaratıyor.
Tablonun tamamı için iklim zararları ve finansal riskler de hesaba katılmalı
Kore Merkez Bankasının Kasım 2024 tarihli iklim riski araştırması, ekonomik hesabın başka bir bölümünü, yani iklim değişikliğinden kaynaklanan zararları incelemişti. Araştırma, hiçbir adım atılmamasının 2024-2100 döneminde yıllık ortalama büyümeyi 0,30 yüzde puan düşüreceğini; küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlayan etkin bir müdahalede ise bu kaybın 0,14 yüzde puan olacağını tahmin etti.
Önceki çalışmada GSYH'nin 2100'de herhangi bir adım atılmaması hâlinde baz senaryonun yüzde 21,0, etkin müdahale hâlinde ise yüzde 10,2 altında kalacağı öngörülmüştü. Bu çalışmadaki yüzde 10,2 rakamı, yeni araştırmanın 2050'ye ilişkin dönüşüm tahmininden farklı bir yılı ve senaryoyu ifade ediyor.
Son araştırmada ayrıca, iklim zararlarının azaltılmasının büyümeye yıllık yaklaşık 0,3 yüzde puan katkı sağlayacağı yönündeki önceki tahminlere yer veriliyor. Bu tahminler farklı varsayımlara ve dönemlere dayandığından, birleştirilmiş bir hesaplama için modellerin ve kapsamlarının uyumlu hâle getirilmesi gerekiyor.
Politika yapıcıların önündeki acil zorluk, zayıflayan ekonomik faaliyeti artan üretim maliyetleriyle birlikte yönetmek. Banka, fiyat istikrarıyla ekonomik istikrar arasındaki gerilimin izlenmesi ve finans sektöründe risk yönetiminin güçlendirilmesi çağrısında bulundu. Pahalı ekipman yenileme maliyetleriyle ve daralan kâr marjlarıyla karşı karşıya kalan işletmeler, kredi verenler için de daha büyük riskler yaratabilir.
Dolayısıyla Güney Kore'nin tercihi, emisyonlar için bir son tarih belirlemekten ibaret değil. Sanayi yatırımlarının zamanlaması, yeni teknolojilerin hazır olma durumu ve daha temiz elektriğin arzı, maliyetlerin fabrikalara, inşaat şirketlerine ve ekonominin geneline nasıl yansıyacağını belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- 2050'de GSYH'nin, emisyonların kademeli azaltılması hâlinde baz senaryonun yüzde 10,2, daha erken azaltılması hâlinde yüzde 8,2 altında kalacağı öngörülüyor.
- Her iki yol da 2030'a kadar emisyonları yüzde 40 azaltmayı ve 2050'de net sıfıra ulaşmayı öngörüyor.
- 2050'ye kadar enerji arzına yaklaşık 840 trilyon won yatırım yapılması gerekiyor; daha hızlı azaltımlarda harcamalar daha erken dönemde yoğunlaşıyor.
- Çelik, çimento, kimya ve elektrik üretimi doğrudan güçlü baskıyla karşı karşıya; maliyetler otomotiv ve inşaat sektörlerine de yayılıyor.
- Sanayi teknolojilerinin geliştirilmesinde beş yıllık gecikme, doğrusal yolda 2050'de öngörülen GSYH kaybını yüzde 17,3'e çıkarıyor.
- Büyük yarı iletken ve yapay zekâ projelerinin ek elektrik talebi temel tahminlere dâhil edilmiyor.
- Araştırma dönüşüm maliyetlerini hesaplıyor; iklim zararlarının azaltılmasından sağlanacak faydalar ise başka çalışmalarda inceleniyor.






