%40’lık düşüş Çin’in teknoloji hedeflerini baskı altına alıyor
Çin’in STAR50 Endeksi, dört aydan kısa sürede yaklaşık %40 gerileyerek piyasa değerinden yaklaşık 480 milyar dolar sildi ve yapay zekâya yönelik heyecan ile şirketlerin elde ettiği kârlar arasındaki açığın büyüdüğünü ortaya koydu. 26 ve 27 Ekim 2026 tarihli haberlerde aktarılan rakamlar, yaklaşık iki yıl süren yükselişin ardından yaşanan sert dönüşü gösteriyor.
İçindekiler
- %40’lık düşüş Çin’in teknoloji hedeflerini baskı altına alıyor
- Kayıplar neden piyasaya yayıldı?
- Gözde halka arzlar en sert düşüşlerden bazılarını yaşadı
- Düşen fiyatlara rağmen değerlemeler hâlâ yüksek
- Yapay zekâ hizmetlerinde indirim, çip maliyetlerinde artış
- Robotik ve ihracat pazarlarına erişim ayrı sınavlarla karşı karşıya
- Pekin’in piyasa reformları finansman sorunuyla karşı karşıya
- Dönüşün ardındaki tarihler
- Bölgesel riskler artarken bazı yatırımcılar pozisyonlarını koruyor
- Öne çıkanlar
Ana haberde düşüş, temmuz ayındaki zirveden itibaren ölçülüyor; başka bir hesaplamada ise haziran ayı başlangıç noktası alınıyor. Büyük Çinli şirketleri izleyen daha geniş kapsamlı CSI300 Endeksi, haziran ayındaki zirvesinden yaklaşık %20 geriledi. Tahminlere göre Çin borsasının genelinde mayıs ayından bu yana yaşanan kayıp 2,4 trilyon doları buldu; bu rakam, STAR50 ile ilişkilendirilen kayıplardan çok daha geniş kapsamlı.
Baskı hisse fiyatlarının ötesine uzanıyor. Hisse satmaya hazırlanan şirketler daha zayıf yatırımcı talebiyle karşı karşıya; teknoloji patlamasına yatırım yapan haneler zararlarını karşılamaya çalışıyor ve Pekin’in tasarrufları yerli inovasyona yönlendirme çabası zorlaşıyor.
Geri çekilmeye rağmen STAR50 hisseleri, önceki 12 aylık kârlarının yaklaşık 100 katı düzeyinde işlem görüyor. ABD’deki Nasdaq 100 için bu oran yaklaşık 30 kat. Talep, ihracat pazarlarına erişim ve kârlılığın belirsiz olduğu bir dönemde yatırımcılar Çinli teknoloji şirketleri için hâlâ yüksek bir prim ödüyor.
Düşüşü tetikleyen tek bir neden belirlenmiş değil. Yatırımcılar yüksek değerlemelere, vergi yükümlülüklerine ve Washington’ın ABD’deki veri merkezlerinde Çin yapımı ekipmanların kullanımını kısıtlayabileceği endişesine işaret etti. Bu baskılar bir araya gelerek gelecekteki büyümeye ilişkin tartışmayı şirketlerin getirilerine yönelik daha acil bir sınava dönüştürdü.
Kayıplar neden piyasaya yayıldı?
Goldman Sachs, yapay zekâ hisselerinin ana karadaki A hisseleri ile Hong Kong’daki H hisselerinin toplam piyasa değerinin %42’sini, işlem hacminin ise %57’sini oluşturduğunu tahmin ediyor. A hisseleri ana kara borsalarında işlem görürken H hisseleri, Hong Kong’da işlem gören ana kara şirketlerinin hisseleridir.
Bu rakamlar yatırımların ne ölçüde yoğunlaştığını gösteriyor. Yapay zekâyla bağlantılı şirketler, söz konusu piyasalardaki her 10 dolarlık piyasa değerinin 4 dolarından fazlasını oluştururken el değiştiren paranın yarısından fazlasını çekiyor. Bu nedenle söz konusu gruptaki sert bir düşüş, uzmanlaşmış teknoloji fonlarının çok ötesindeki yatırımcıları etkiliyor.
Çin piyasasında çok sayıda bireysel yatırımcı bulunuyor. Hainan’da küçük işletme sahibi ve yatırımcı olan Chen Wensheng, kısmen robot üreticisi Unitree gibi şirketlerin resmî destek gördüğüne inandığı için yükselişe katıldı. Şimdi kendisi ve arkadaşları zararla karşı karşıya.
Pekin merkezli fon yöneticisi Dong Baozhen, önceki yükselişi tersine dönmüş spekülatif bir patlama olarak nitelendirdi:
Borsa daha sonra spekülatif ve çılgın bir boğa piyasasına dönüştü. Şimdi ise balonun patladığını görüyoruz.
ABD’deki Nasdaq Composite, üç hafta önce ulaştığı rekor seviyeden yaklaşık %6 geriledi. STAR50’deki %40’lık düşüş daha uzun bir dönemi kapsıyor; ancak rakamlar Çinli teknoloji yatırımcılarının karşı karşıya olduğu çok daha derin gerilemeyi gözler önüne seriyor.
Gözde halka arzlar en sert düşüşlerden bazılarını yaşadı
Unitree hisseleri, ağustosta işlem görmeye başlamasından bu yana değerlerinin yaklaşık yarısını kaybetti. İlk halka arzı (IPO) sırasında bireysel yatırımcılar, kendilerine sunulan hisse sayısının yaklaşık 8.000 katı kadar hisse almak için başvuruda bulundu. IPO, bir şirketin hisselerini ilk kez halka arz ederek yatırımcılara satmasıdır.
Bu olağanüstü talebin ardından sert kayıplar geldi. Bellek yongası üreticisi CXMT, önceki ayda %25’ten fazla geriledi. Çip geliştiricileri MetaX Integrated Circuits ve Moore Threads Technology’nin her biri temmuz ayından bu yana değerlerinin yaklaşık yarısını kaybetti.
MetaX ve Moore Threads, 2025’te borsadaki ilk işlem günlerinde sırasıyla yaklaşık %700 ve %400 yükselmişti. Bu sıçramalar, yeni teknoloji halka arzlarının çok kısa sürede olağanüstü kazanç sağlayabileceği beklentilerini güçlendirdi.
Optik iletişim bileşenleri üreten Zhongji Innolight ve Eoptolink Technology, haziran ve temmuz aylarındaki zirvelerinden yaklaşık %60 geriledi. Ürünleri, yapay zekâ bilişimi için kullanılan altyapıda verilerin aktarılmasına yardımcı olduğundan, yurt dışındaki veri merkezi müşterilerine erişim önemli bir endişe kaynağı.
Düşen fiyatlara rağmen değerlemeler hâlâ yüksek
STAR50’nin fiyat/kazanç oranı yaklaşık 250’den 100’e geriledi. Bu oran, hisse fiyatlarını şirketlerin önceki yıl elde ettiği kârlarla karşılaştırıyor. Kârın 100 katı düzeyinde işlem gören endekste yatırımcılar, temsil edilen her 1 dolarlık yıllık kâr için yaklaşık 100 dolar ödüyor.
Nasdaq 100 yaklaşık 30 kat fiyat/kazanç oranıyla işlem görüyor. Bu rakamlara göre STAR50’nin çarpanı yaklaşık 3,3 kat daha yüksek. İki endekste farklı şirketler yer alıyor; ancak bu karşılaştırma, sert düşüşün ardından bile yatırımcıların fiyatlar konusunda neden kaygı duyduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.
Yüksek çarpanlarla değerlenen şirketlerden genellikle gelecekte kârlarını hızla artırmaları beklenir. Satışlar beklentilerden yavaş artarsa, maliyetler yükselirse veya rekabet kâr marjlarını daraltırsa yatırımcılar her 1 dolarlık kâr için daha az ödemeye razı olabilir.
Eurasia Group’un Çin direktörü Dan Wang, zayıf iç talebi, hayal kırıklığı yaratan kâr marjlarını ve ABD faiz oranlarının baskısını kaygı nedenleri arasında gösterdi. Wang ayrıca teknoloji şirketlerinin devlet destekli yatırımların yeterli ticari talebe dönüşüp dönüşemeyeceği konusunda endişe duyduğunu belirtti.
Çinli tüketicilerin harcama konusundaki isteksizliği önemli; çünkü işletmelerin yatırım sermayesinin yanı sıra ödeme yapan müşterilere de ihtiyacı var. Gelişmiş çipler, yapay zekâ sistemleri veya robotlar üretmek kapasiteyi artırabilir. Ancak kalıcı kâr elde etmek için geliştirme ve işletme maliyetlerini karşılayacak kadar ödeme yapmaya istekli müşteriler gerekir.
Yapay zekâ hizmetlerinde indirim, çip maliyetlerinde artış
Yapay zekâ hizmetlerindeki fiyat rekabeti daha Mayıs 2024’te görünür hâle gelmişti. Alibaba, bazı Tongyi Qwen modellerinin fiyatlarını %97’ye varan oranlarda düşürdü. Baidu, Ernie Speed ve Ernie Lite’ı kurumsal kullanıcılar için ücretsiz hâle getirirken ByteDance, ana modeli Doubao’yu sektör ortalamasının %99,3 altında fiyatlandırdı.
Bu modeller, birçok üretken yapay zekâ ürününün temelindeki yazılım sistemleridir. Şirketler kendi sistemlerini kurmak yerine bulut hizmetleri üzerinden bu modellere erişim için ödeme yapabilir. Daha düşük erişim fiyatları müşteri çekebilir; ancak tedarikçilerin her kullanım başına elde ettiği geliri azaltabilir.
Donanım tarafında son dönemde ters yönde bir baskı görüldü. 10 Eylül 2026 tarihli haberlerde, sözleşme koşullarına bağlı olarak Huawei’nin Ascend 950DT hızlandırıcı kartı için belirtilen fiyatların iki ay önceki tekliflere kıyasla %20 ila %50 arttığı aktarıldı. Cambricon’ın planlanan yeni nesil işlemcisi %20 ila %30 daha yüksek fiyatla yeniden sunulurken MetaX ve Iluvatar CoreX’te de benzer artışlar bildirildi.
Bu artışların arkasında yüksek bant genişlikli bellek sıkıntısı vardı. Bu bellek türünde yongalar dikey olarak istiflenerek yapay zekâ işlemcilerinin büyük miktarda veriye hızla erişmesi sağlanıyor. Müşteriler daha ucuz yapay zekâ hizmetleri ararken daha pahalı bileşenler, bilişim gücü sunmanın maliyetini artırıyor.
Shanghai Zhuozhu Investment Management ortağı Wang Zhuo, rekabet baskısının er ya da geç çip üreticilerine ve yapay zekâ tedarikçilerine ulaşacağı uyarısında bulundu:
Diğer tüm Çinli üreticiler gibi çip üreticileri ve yapay zekâ tedarikçileri de eninde sonunda fiyat savaşına girecek. İstisnası yok. Tüm balonlar er ya da geç patlar.
Robotik ve ihracat pazarlarına erişim ayrı sınavlarla karşı karşıya
Çin, ekim ayındaki haberlerin kapsadığı ay içinde 60 milyar yuan değerinde, devlet destekli bir yapay zekâ yatırım fonu kurdu. Bu fon, piyasalardaki gerilemeye rağmen Pekin’in yerli teknoloji geliştirmeye yönelik kararlılığını sürdüğünü gösteriyor.
Robotik bu çabada önemli bir yer tutuyor. Somutlaştırılmış yapay zekâ, insansı robotlar gibi fiziksel dünyayla etkileşime giren makinelere yapay zekâ yerleştirilmesi anlamına geliyor. Çin, nüfusu yaşlanıp iş gücü küçülürken bu makinelerin potansiyel kullanım alanları olduğuna inanıyor.
Mevcut talep büyük ölçüde kamu kurumları ve araştırma kuruluşlarından geliyor. Hanelerin çoğu için bu makineler hâlâ fazla pahalı veya yeterince kullanışlı değil. Dan Wang, bu iş kolunun geniş bir tüketici pazarına ne kadar hızlı ulaşabileceğini sorguladı:
Somutlaştırılmış zekânın kitlesel pazarda kâra dönüşebileceği pek görünmüyor.
Yurt dışı satışları da siyasi risklerle karşı karşıya. ABD’nin Çinli insansı robotlara yönelik kısıtlamaları, Amerikalı müşterilere erişim konusundaki kaygıları artırırken Çin yapımı veri merkezi bileşenlerine getirilebilecek olası kısıtlamalar optik ekipman tedarikçilerini baskı altında bırakıyor.
Veri merkezi bileşenlerine yönelik ek ABD kısıtlamalarının zamanlaması ve kapsamı henüz belli değil. Ülke içinde zaten zayıf taleple mücadele eden şirketler için ihracat fırsatlarını kaybetme ihtimali, yatırımcıların kâr tahminlerini yeniden gözden geçirmesi için bir başka neden oluşturuyor.
Pekin’in piyasa reformları finansman sorunuyla karşı karşıya
Çinli yetkililer, tekrarlanan patlama ve çöküş dönemlerinin yerini daha istikrarlı kazançların almasını sağlamaya çalıştı. Hisse almak için borçlanmaya ve bilgisayarların çok yüksek hızda çok sayıda emir verdiği yüksek frekanslı işlemlere yönelik denetimler sıkılaştırıldı. Devlet destekli yatırımcılar da aşırı kazançları dizginlemek amacıyla yükseliş dönemlerinde hisse sattı.
Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu Başkanı Wu Qing, sermaye piyasalarının iyileştirilmesine yönelik önerileri dinlemek üzere ayın başlarında piyasa katılımcılarıyla görüştü. Daha geniş kapsamlı politika hedefi, hisse yatırımlarını daha güvenilir hâle getirirken sermayeyi teknolojik gelişimi destekleyen şirketlere yönlendirmek.
Pekin merkezli Qianchuang Capital’in ortağı Leo Wang, büyük endekslerde teknoloji şirketlerine verilen güçlü ağırlığın parayı diğer sektörlerden çektiğini ve tercih edilen alanlarda aşırı değerlemeleri teşvik ettiğini savundu.
Fiyatların düşmesi, şimdi bir sonraki finansman aşamasını zorlaştırıyor. Borsada işlem gören bir şirketin aynı miktarda para toplamak için daha fazla hisse satması gerekebilir. IPO hazırlığındaki bir işletme ise daha düşük bir değerlemeyi kabul etmek veya planlarını ertelemek zorunda kalabilir.
Hong Kong’daki Lotus Asset Management’ın yönetici ortağı ve baş yatırım sorumlusu Hong Hao, halka arz planı yapan şirketler üzerindeki olası etkiyi şöyle anlattı:
Şimdi yaşananlar, halka arz olmaya çalışan birçok şirketi durduracak.
Çin, yurt dışı yatırımlara yönelik kısıtlamaları da sıkılaştırdı; yeni düzenlemelerin 1 Aralık’ta yürürlüğe girmesi planlanıyor. Bu önlemler, yerli yatırımları teşvik etme çabalarıyla birlikte yürütülüyor. Ancak hisse kayıplarıyla karşı karşıya kalan haneler giderek daha korumacı varlıklara yöneliyor.
Dönüşün ardındaki tarihler
Mevcut satış dalgasından önce coşku, agresif fiyatlandırma ve yükselen maliyetlerden oluşan birkaç aşama yaşandı. Bu olayların sırasını takip etmek, yatırımcıların hem müşteri talebini hem de yapay zekâ hizmeti sunmanın maliyetini neden incelediğini anlamaya yardımcı oluyor.
- 21 Mayıs 2024: Alibaba, Baidu ve ByteDance’in fiyat indirimleri, yapay zekâ model hizmetlerinde rekabetin yoğunlaştığını gösterdi.
- 2025: MetaX ve Moore Threads, borsadaki ilk işlem günlerinde sırasıyla yaklaşık %700 ve %400 kazanç sağladı.
- Haziran ve Temmuz 2026: Büyük Çin endeksleri ve bazı yapay zekâ tedarikçileri, sonraki düşüşlerin hesaplanmasında kullanılan zirvelere ulaştı.
- Ağustos 2026: Bireysel yatırımcılardan olağanüstü yüksek talep gören Unitree işlem görmeye başladı.
- 10 Eylül 2026: Yapay zekâ işlemcilerindeki fiyat artışlarına ilişkin haberler, bellek sıkıntısının yarattığı baskıyı öne çıkardı.
- 26 ve 27 Ekim 2026: Piyasa haberlerinde STAR50’deki yaklaşık %40’lık düşüş ve teknoloji değerlemelerine yönelik artan kaygılar aktarıldı.
- 1 Aralık: Yurt dışı yatırımları etkileyen yeni Çin düzenlemelerinin yürürlüğe girmesi planlanıyor.
ABD’li şirketlerin kâr açıklamaları da yakın vadede izlenecek bir başka gelişme. Alphabet, Microsoft, Amazon ve Meta Platforms’un ekim ayındaki piyasa haberlerinin yayımlandığı hafta sonuçlarını açıklaması bekleniyordu. Bu şirketlerin harcama tahminleri, yapay zekâ altyapısına yönelik ekipman satan tedarikçiler için önem taşıyor.
Bölgesel riskler artarken bazı yatırımcılar pozisyonlarını koruyor
HSBC araştırmasına göre Asya odaklı fonlar, önceki üç ayda net satış yapmalarına rağmen Çin hisselerini gösterge endekslerindeki ağırlıklarından daha yüksek oranda tutmayı sürdürdü. Gösterge endeks, bir fonun varlık dağılımı ve performansının karşılaştırıldığı endekstir.
Goldman Sachs, Innolight ve CXMT’yi gözden geçirilen, tavsiye edilen Çin yapay zekâ hisseleri listesine onlarca başka şirketle birlikte ekledi. BNP Paribas Securities stratejisti William Bratton da temkinli yatırımcılar için seçici alım fırsatları bulunduğunu düşündü. Bu yaklaşımlar, piyasalardaki gerilemenin tek tek şirketler hakkında farklı değerlendirmelere yol açtığını gösteriyor.
Dan Wang, yapay zekâ araştırmaları ve uydular konusunda iyimserliğin sürdüğünü, uyduların ise askerî bağlantıları nedeniyle devlet desteğinin devam edeceği beklentisinden yararlandığını söyledi. Buna karşılık ana karadaki çok sayıda yatırımcı başka sektörlere yöneldi veya fiyatların daha da düşmesini bekliyor.
Çin, bölgesel elektronik ve yarı iletken tedarik zincirlerinde önemli bir rol oynadığı için Tayland ve diğer Asya ekonomileri bu düzeltmenin nasıl ilerleyeceğinden etkilenebilir. Çinli şirketler finansman toplamayı veya kapasite artırımlarını ertelerse başka yerlerdeki tedarikçilerin yatırım planları ve gelecekteki siparişleri değişebilir.
İzlenmesi gereken somut göstergeler şirket kârları, müşteri siparişleri, sermaye harcamaları ve kapasite artırım kararları. Hisse fiyatları, fabrikalardan veya satın alma sözleşmelerinden çok daha hızlı değişebilir. Bölgesel tedarikçiler üzerindeki ticari etki, finansal baskının bu faaliyet kararlarına yansıyıp yansımayacağına bağlı olacak.
Öne çıkanlar
- STAR50 yaklaşık %40 geriledi ve piyasa değerinden yaklaşık 480 milyar dolar silindi.
- Daha geniş kapsamlı CSI300, haziran ayındaki zirvesinden yaklaşık %20 düştü.
- Goldman Sachs, yapay zekâ hisselerinin A ve H hisselerinin toplam piyasa değerinin %42’sini, işlem değerinin ise %57’sini oluşturduğunu tahmin ediyor.
- STAR50, önceki 12 aylık kârının yaklaşık 100 katı düzeyinde işlem görmeyi sürdürüyor; Nasdaq 100 için bu oran yaklaşık 30 kat.
- Zayıf talep, pahalı bileşenler, hizmet fiyatlarındaki indirimler ve olası ABD kısıtlamaları beklenen kârları baskı altına alıyor.
- Düşük değerlemeler IPO’ları geciktirebilir ve teknoloji şirketlerinin finansman bulmasını zorlaştırabilir.
- Bazı yatırım şirketleri hâlâ alım fırsatları görüyor; bölgesel tedarikçiler ise siparişleri ve sermaye harcamalarını izliyor.






