10.000 NT$’lik ödemeler yasama kararına yaklaşıyor
Tayvan'ın 2027 yılı için önerilen merkezi hükümet bütçesi, uygun görülen her kişiye 10.000 NT$ nakit ödeme için ayrılan 235,7 milyar NT$ ile 27 Ekim 2026'da komite incelemesine geçti. Bir sonraki aşama, hükümetin ödemeleri 4 Şubat'ta başlayacak Ay Yeni Yılı tatilinden önce başlatma yönündeki koşullu takvimine uyup uyamayacağını belirleyecek.
İçindekiler
- 10.000 NT$’lik ödemeler yasama kararına yaklaşıyor
- Ödemeyi kimler alabilecek?
- Ödemeler ne zaman başlayabilir?
- Hükümet nakit ödemeleri teknoloji patlamasına neden bağlıyor?
- Ek gelirlerin ne kadarı merkezi hükümete ait?
- Ödeme tutarının iki katına çıkarılması ne kadara mal olur?
- Dengeli bütçede borçlanma neden hâlâ yer alıyor?
- Diğer harcamalar da tartışmanın parçası
- Siyasi baskı bütçe takvimiyle karşı karşıya
- Öne Çıkanlar
Yasama Yuanı Başkanı Han Kuo-yu, Başbakan Cho Jung-tai harcama planını sunup gün boyunca soruları yanıtladıktan sonra 3,9266 trilyon NT$’lik bütçeyi komitelere sevk etti. Teklifte devlet gelirleriyle giderleri eşitlenirken harcamaların onaylanmış 2026 bütçesine kıyasla yüzde 31,5 artması öngörülüyor.
Yürütme Yuanı, nakit dağıtımının teknoloji sektörlerinin yarattığı ek vergi gelirleriyle karşılanacağını söylüyor. Hükümetin gerekçesi, yapay zekâ, ileri bilgi işlem ve yarı iletkenlerin sağladığı ekonomik büyümenin getirilerinin yalnızca bu sektörlerde yoğunlaşmaması, kamuoyuyla paylaşılması gerektiği yönünde.
Ana muhalefetteki Kuomintang (KMT) ise ödemelerin 20.000 NT$ olmasını istiyor. Hükümet yetkilileri, tutarın iki katına çıkarılmasının borçlanmayı ya da mevcut harcamalardan kesinti yapılmasını gerektireceğini söylüyor. KMT milletvekilleri, özellikle ek bütçede başka kalemlerden kesinti yapılarak gerekli kaynağın sağlanabileceğini savunuyor.
Haneler açısından artık iki karar önem taşıyor: milletvekillerinin onaylayacağı tutar ve bütçeyi ne kadar hızlı tamamlayacakları. Komitelere sevk, ayrıntılı incelemenin başlangıcı; önerilen ödemelerin yapılabilmesi için yasama organının nihai onayı da gerekiyor.
Ödemeyi kimler alabilecek?
Yürütme Yuanının önerisi, uygunluk kapsamını Tayvan'da hane kaydı bulunan vatandaşların ötesine taşıyarak çeşitli grupları içeriyor. Hane kaydı, bir kişiyi kayıtlı bir hane ve adresle ilişkilendiren resmî kayıt anlamına geliyor.
- Tayvan'da hane kaydı bulunan Tayvan vatandaşları.
- Hane kaydı bulunmayan ancak oturma izni olan Tayvan vatandaşları.
- Daimi oturma izni bulunan yabancı uyruklular.
- Çin, Hong Kong, Makao veya başka ülkelerden olup oturma izni bulunan Tayvan vatandaşlarının eşleri.
- Yurt dışında görev yapan devlet personeli ve Tayvan vatandaşlığına sahip olmaları şartıyla bakmakla yükümlü oldukları kişiler.
Oturma iznine ilişkin kategoriler, aile bireylerinin vatandaşlık veya göçmenlik statülerinin farklı olduğu haneler için önem taşıyor. Oturma izni bulunan yabancı bir eş öneri kapsamında ödeme alabilecek; diğer yabancı uyruklular içinse daimi oturma izni şartı aranacak.
KMT'nin alternatif yasa tasarısı, uygun kişilere ödeme yapılmasını öngörüyor ancak uygunluk ölçütlerini belirtmiyor. Dolayısıyla iki teklif yalnızca tutar bakımından ayrışmıyor: Hükümetin planı, kimlerin kapsama alınacağını da açıklıyor.
Ödemeler ne zaman başlayabilir?
Cho, 8 Ekim'de, milletvekillerinin genel bütçeyi 5 Ocak 2027'ye kadar onaylamasına bağlı bir takvim açıkladı. Bu takvime göre Cumhurbaşkanı Lai Ching-te, onaylanan bütçeyi 20 Ocak'a kadar ilan ederek yürürlüğe girmesi için gereken resmî adımı tamamlayabilir.
Çevrim içi başvurular 25 Ocak'ta açılacak, ilk ödemeler ise 26 Ocak'ta yapılacak. ATM veya postane yolunu seçenler, Ay Yeni Yılı tatilinin başlamasının ardından ödeme alabilecek.
- 20 Ağustos 2026: Kabine, 2027 yılı için önerilen bütçeyi onayladı.
- 27 Ekim 2026: Yasama Yuanı bütçeyi komitelere sevk etti.
- 3 Kasım 2026: Milletvekillerinin, 23 Ekim'den ertelenen ayrı 2026 ek bütçesi hakkında hükümeti dinlemesi planlanıyor.
- 5 Ocak 2027: Hükümetin erken ödeme takvimi için gereken onay tarihi.
- 20 Ocak 2027: Bu takvime göre bütçenin cumhurbaşkanı tarafından ilan edilebileceği tarih.
- 25 ve 26 Ocak 2027: Sırasıyla çevrim içi başvurular ve ilk ödemeler başlayacak.
- 4 Şubat 2027: Ay Yeni Yılı tatili başlıyor.
- 15 ve 22 Şubat 2027: Sırasıyla ATM ve postanelerden ödeme talepleri alınmaya başlayacak.
Ödeme tarihleri bütçenin onaylanması koşuluna bağlı. Komite başkanları inceleme takvimlerini düzenleyecek; Yasama Yuanı Maliye Komitesi ise bütçe belgelerini bir dağıtım çizelgesine göre paylaştıracak.
Hükümet nakit ödemeleri teknoloji patlamasına neden bağlıyor?
Cho, 2025'te yüzde 8,76, 2026'nın ilk yarısında ise yüzde 14,15 olan ekonomik büyümeye dikkat çekerek ikinci oranın 39 yılın en güçlü performansı olduğunu söyledi. Hükümetin tahminine göre büyüme 2026'nın tamamında yüzde 11,05, 2027'de ise yüzde 6,04 olacak.
Hükümetin gelir beklentilerini açıklamada yapay zekâ önemli bir yer tutuyor. Yapay zekâ hizmetlerini geliştirmek ve işletmek için güçlü çipler, sunucular ve başka bilgi işlem donanımları gerekiyor. Tayvan'ın yarı iletken ve bilgi işlem tedarik zincirleri bu donanımların büyük bölümünü satarak ihracat faaliyetlerini artırıyor ve vergilendirilebilir kârları yükseltebiliyor.
Cho ayrıca fabrika ve ekipman yatırımlarının genişlemesine, şirket kazançlarının güçlenmesine ve geleneksel sektörlerin ihracatındaki toparlanmaya işaret etti. Şirket temettülerinin, ücret artışlarının ve askerî personel, kamu çalışanları ile öğretmenlerin maaşlarındaki yükselişin hane halkı harcamalarını destekleyeceğini söyledi.
235,7 milyar NT$’lik ödenek, önerilen 3,9266 trilyon NT$’lik toplam harcamanın yaklaşık yüzde 6'sına karşılık geliyor. Bu karşılaştırma, ödeme programının ölçeğini ortaya koyuyor: refah, aile ve iş dünyasına yönelik harcamaların da bulunduğu çok daha büyük bir bütçenin içinde önemli bir ulusal gider.
Ek gelirlerin ne kadarı merkezi hükümete ait?
Maliye Bakanı Chuang Tsui-yun, ülke genelindeki vergi tahsilatında görülen büyük artışın, merkezi hükümetin dağıtım için aynı miktarda kaynağa sahip olduğu anlamına geldiği görüşüne karşı çıktı.
Beklentileri aşan vergi tahsilatına ilişkin tartışmalara yanıt veren Chuang, “fazla gelir” ifadesinin tahsilatı bütçe tahminleriyle karşılaştırdığını söyledi. Şu ifadeleri kullandı:
Fazla gelir diye bir şey yok.
Chuang, somut bir dağılım da verdi. Ocak-Eylül 2026 döneminde ülke genelindeki gelirler, bir önceki yılın aynı dönemine göre 700 milyar NT$ arttı. Bu artışın 250 milyar NT$’si merkezi hükümete, 450 milyar NT$’si yerel yönetimlere ait oldu.
Böylece artışın yaklaşık yüzde 64'ü yerel yönetimlere, yüzde 36'sı ise merkezi hükümete gitti. Chuang, Mali Gelirlerin ve Harcamaların Dağılımı Yasası'nda yapılan değişikliklerin işletme vergisi gelirlerinin yüzde 95,5'ini yerel yönetimlere yönlendirdiğini söyledi.
Bu ayrım, nakit ödeme tartışmasını etkiliyor; çünkü merkezi hükümet yerel yönetimlerin payını kendi programında kullanabileceği bir kaynak olarak değerlendiremez. Şehir ve ilçe yönetimlerinin kendi bütçeleri ve harcama sorumlulukları var.
Chuang ayrıca merkezi hükümetin 2025'teki fiilî gelirinin bütçe tahmininin 25,1 milyar NT$ altında kaldığını söyledi. KMT milletvekili Chang Chih-lun ise 20.000 NT$’lik ödeme talebini savunurken, 2026'da olası 1 trilyon NT$’lik artış da dâhil olmak üzere ülke genelindeki çok daha büyük gelir artışlarına dikkat çekti.
2026'nın toplam gelir tablosu henüz netleşmemişti. Şirketlerin nihai vergi hesaplamalarından önce ödediği eylül ayı geçici vergilerinin, ekim sonundan sonra kayıtlara tamamen geçmesi bekleniyordu. Chuang, daha kapsamlı bir tablonun kasım ortasında ortaya çıkacağını söyledi.
Ödeme tutarının iki katına çıkarılması ne kadara mal olur?
KMT'nin önerisi ödemeyi 10.000 NT$’den 20.000 NT$’ye çıkaracak. Maliye Bakan Yardımcısı Juan Ching-hwa, bu durumda harcamanın 470 milyar NT$’yi aşacağını, yani hükümetin ayırdığı 235,7 milyar NT$’nin yaklaşık iki katına çıkacağını belirtti.
Milletvekillerinin şu anda görüştüğü 3,9266 trilyon NT$’lik bütçe temel alındığında, 470 milyar NT$ toplam harcamaların yaklaşık yüzde 12'sine denk geliyor. Ödemeler benzer sayıda kişiye ulaşırsa ek maliyet yaklaşık 235 milyar NT$ olacak.
Juan, hükümetin 10.000 NT$’lik planının, ödemeler için borçlanmadan veya önceki mali yıldan kalan fazlaları kullanmadan gelir ve giderleri dengeleme ilkesine dayandığını söyledi. Daha yüksek bir ödemenin diğer programlar üzerinde baskı yaratacağı uyarısında bulundu.
“Ödemeyi 10.000 NT$’den 20.000 NT$’ye çıkarmak istiyorsanız borçlanmak gerekecek. Bu da mevcut projelere ayrılan kaynakları kaçınılmaz olarak daraltarak mali istikrarı etkileyecek,” uyarısında bulundu Juan.
KMT milletvekili Lai Shih-pao farklı bir yöntem önerdi: CPC Corporation, Taiwan devlet petrol şirketine yapılması planlanan 230 milyar NT$’lik sermaye aktarımı da dâhil olmak üzere ek bütçeden 400 milyar NT$’den fazla kesinti yapılması. Lai, bu kesintilerin daha yüksek ödeme için kaynak sağlayacağını savundu.
Cho bu yöntemi uygulanamaz bularak reddetti. Anlaşmazlık, hangi harcamanın öncelikli olması gerektiği üzerinde yoğunlaşıyor: hanelere daha fazla nakit verilmesi, muhalefetin kesinti önerdiği programlar ya da daha yüksek maliyeti karşılamak için borçlanma.
Dengeli bütçede borçlanma neden hâlâ yer alıyor?
2027 bütçe taslağında gelirler ve harcamalar 3,9266 trilyon NT$ olarak eşitleniyor. Taslakta ayrıca 179 milyar NT$’lik ana para geri ödemesi bulunuyor ve aynı tutarda kaynak tamamen borçlanma yoluyla sağlanacak.
Anapara, borca uygulanan faizden farklı olarak başlangıçta alınan tutardır. 179 milyar NT$ borçlanıp 179 milyar NT$ geri ödemek, vadesi gelen borcun yenisiyle değiştirilmesi anlamına geliyor. Hükümetin yıllık gelir ve giderleri dengeli olarak nitelendirirken borç ihracı planlamasının nedeni bu.
Cho'nun fiilen yeni borçlanma yapılmadığı yönündeki açıklaması, yıllık bütçe hesabını ilgilendiriyor. Lai Shih-pao ise özel bütçelerle bağlantılı borçlanmalara işaret ederek bu sunuma itiraz etti. Bu bütçeler genel bütçenin yanında yer alıyor ve hükümet yükümlülüklerine ilişkin daha geniş tartışmanın bir parçasını oluşturuyor.
Hükümet, ek bütçe taslağı da dâhil olmak üzere ödenmemiş borçların 2027 sonu itibarıyla 6,7579 trilyon NT$ olacağını öngörüyor. Cho, bu tutarın önceki üç yılın nominal gayrisafi yurt içi hasılası ortalamasının yaklaşık yüzde 23'üne denk geldiğini belirtti. Nominal GSYH, ekonominin üretimini cari fiyatlarla ölçüyor.
Bütçe sunumunda borç oranının 2026 sonu düzeyinden 2,9 yüzde puan daha düşük ve Kamu Borçları Yasası'nda belirtilen yüzde 40,6'lık sınırın altında olduğu ifade ediliyor. Cho, bu oranın eyalet yönetimlerinin yeniden yapılandırılmasından bu yana en düşük seviyede olduğunu söyledi. Açıklamasının bir aktarımında düşüş yüzde 2,9 olarak verilirken ayrıntılı bütçe rakamları borç oranı karşılaştırmasında yüzde puan kullanıyor.
Borç oranı, hükümetin borcunu ekonominin büyüklüğüyle karşılaştırır. Ekonomik büyümenin güçlü olması, hükümet yüksek miktarda borç taşımayı sürdürse bile bu oranı düşürebilir.
Diğer harcamalar da tartışmanın parçası
Bütçe tartışmaları sosyal yardımları ve işletmelere verilen desteği de kapsıyor. Cho, yaşlı çiftçilerin sosyal yardımlarına, ulusal emeklilik sistemine ve altı kategorideki sosyal yardım ödemelerine 171 milyar NT$ ayrılacağını söyledi. Bu tutar 2026'ya göre 45,7 milyar NT$ daha fazla; artış yaklaşık yüzde 36,4.
Aile destek stratejisi için 373 milyar NT$ ayrılıyor. Cho'nun sıraladığı önlemler arasında çocuklar ve ergenler için aylık 5.000 NT$ yardım, daha uzun ebeveyn izni ödemeleri ve evlilik, doğum ile babalık iznine ilişkin değişiklikler bulunuyor.
Küçük işletmeler de öncelikler arasında. Teklifte küçük ve mikro işletmelerin faaliyetlerini dönüştürmelerine ve kapasitelerini geliştirmelerine yardımcı olacak önlemler için 25 milyar NT$ ayrılıyor. Bu, 2026'ya kıyasla 14,2 milyar NT$ artış anlamına geliyor.
Askerî personelin maaşları, polis ve itfaiyecilerin ücretleri ile kamu çalışanlarının emeklilik ödemelerinde yapılan kesintiler yasama müzakerelerinin gündeminde yer almaya devam ediyor. Cho, Yürütme Yuanının telafi önerilerinin tamamını 24 Eylül'de milletvekillerine gönderdiğini ve her iki organın da uygulayabileceği önlemler için görüşme çağrısı yaptığını söyledi.
Daha yüksek nakit ödemeyi finanse etmek için kesintileri değerlendiren milletvekilleri açısından bu ödenekler, tercihlerin somut sonuçlarını ortaya koyuyor. Kesintiler için hangi programların hangi tutarlarda azaltılacağı belirlenmeli; inceleme sonunda kabul edilen taahhütlerin yerine getirilmesi için de yeterli kaynak bırakılmalı.
Siyasi baskı bütçe takvimiyle karşı karşıya
Demokratik İlerleme Partisi (DPP) politika sorumlusu Wu Szu-yao, 26 Ekim'de muhalefet milletvekillerine genel bütçeyi zamanında tamamlayarak 10.000 NT$’lik ödemenin Ay Yeni Yılı'ndan önce halka ulaşmasını sağlama çağrısı yaptı. Hükümetin teklifinin borçlanma olmadan finanse edildiğini savundu ve daha yüksek ödeme talebini eleştirdi.
KMT, 20.000 NT$’lik teklifini ayrı bir yasa tasarısıyla gündeme taşıdı. Tasarının usul bakımından hangi aşamada olduğu net değil: Ekim başındaki açıklamalarda komiteye sevk edildiği belirtilirken 26 Ekim'deki bir açıklamada komite incelemesi atlanarak ikinci okumaya ve partiler arası müzakerelere geçtiği ifade edildi.
Yerel seçimler yaklaşırken daha geniş çaplı anlaşmazlık da büyüdü. Wu, muhalefeti yüksek ödeme talebini seçim aracı olarak kullanmakla suçlarken KMT milletvekilleri, güçlü gelir artışının neden daha cömert ödemeleri karşılayamayacağını hükümetten açıklamasını istedi.
Önümüzdeki somut adımlar; komite takviminin belirlenmesi, 3 Kasım'daki ek bütçe oturumu ve kasım ortasında açıklanacak gelir güncellemesi. Bu gelişmeler hem finansman tartışmasını hem de 5 Ocak onay hedefine ulaşma olasılığını etkileyecek.
Uygun görülen kişiler için pratik seçenek net: Hükümetin önerisi, belirlenmiş uygunluk kuralları ve koşullu ödeme takvimi çerçevesinde 10.000 NT$ sunuyor. Muhalefet bu tutarın iki katını istiyor; finansman ve uygunluk konularında ise yasama kararları gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Tayvan'ın 3,9266 trilyon NT$’lik 2027 merkezi hükümet bütçesi 27 Ekim 2026'da komite incelemesine girdi.
- Teklifte uygun görülen her kişiye 10.000 NT$ ödeme için 235,7 milyar NT$ ayrılıyor.
- KMT, 470 milyar NT$’yi aşacak 20.000 NT$’lik ödemeler istiyor.
- Ocak-Eylül 2026 döneminde ülke genelindeki gelirler 700 milyar NT$ arttı; artışın 250 milyar NT$’si merkezi hükümete ait.
- Hükümetin erken ödeme takvimi, yasama organının bütçeyi 5 Ocak 2027'ye kadar onaylamasına bağlı.
- Çevrim içi ödemeler 26 Ocak'ta başlayabilir; ATM ve postanelerden ödeme talepleri 15 ve 22 Şubat'ta başlayacak.
- Ayrı ek bütçe oturumu 3 Kasım'da yapılacak; daha kapsamlı gelir tablosunun kasım ortasında açıklanması bekleniyor.






