Way Kambas ekipleri tekrar tekrar başlayan yangınlarla mücadele ediyor
Haftalar süren söndürme çalışmalarının ardından turbalı alanların yüzey altında yanmaya devam ettiği Endonezya'daki Way Kambas Millî Parkı'nda yangınlarla mücadele için yaklaşık 350 personel görevlendirildi. 26 Ekim 2026 itibarıyla çalışmalar iki noktada yoğunlaşırken yetkililer yanan alanın toplam büyüklüğünü henüz açıklamamıştı.
İçindekiler
- Way Kambas ekipleri tekrar tekrar başlayan yangınlarla mücadele ediyor
- Way Kambas'taki yangını söndürmek neden zor?
- Takımadalar genelinde koruma alanları zarar görüyor
- Yaban hayatı besinini, barınağını ve yaşam alanını kaybediyor
- Walhi, millî parkların finansmanından sorumlu görev gücünü eleştiriyor
- Şirketlere yönelik soruşturmalar park sınırlarının ötesine yayılıyor
- Kuraklık, arazi yönetimi ve yangınları önleme yükümlülükleri
- Duman ve yerinden edilme, insani bedeli artırıyor
- Öne Çıkanlar
Way Kambas, bu yıl Endonezya genelinde çıkan yangınlara ilişkin haberlerde adı geçen 14 millî parktan biri. Bildirilen zararlar arasında Wasur'da ocak-ağustos döneminde yanan 8.708 hektar, Lorentz'de ağustos ayına kadar yanan 6.532 hektar ve Bromo Tengger Semeru'da eylül sonuna kadar yanan 3.531 hektar yer alıyor.
MapBiomas Fire Indonesia'nın daha kapsamlı değerlendirmesinde, ağustos ayına kadar 46 millî parkın da aralarında bulunduğu 210 koruma alanında 82.400 hektarın yandığı kaydedildi. Bu veri setiyle daha sınırlı kapsamlı 14 park listesi arasındaki ilişki açıklanmadı. Kapsamlarının farklı olması, yangınlardan etkilenen millî parkların sayısına ilişkin üzerinde uzlaşılmış tek bir rakam bulunmadığı anlamına geliyor.
Endonezya Çevre Forumu (Walhi) bünyesinde orman ve plantasyon kampanyaları yürüten Uli Artha Siagian, bu yıl millî parklardaki yangınların 2019 ve 2023'teki büyük yangın yıllarındakilerden daha geniş alanlara yayıldığını söyledi. Koruma alanlarının yönetiminden sorumlu kişilerin soruşturulması ve hesap vermesi çağrısında bulundu.
Zarar park sınırlarının ötesine uzanıyor. Endonezya Sağlık Bakanlığı 21 Ekim'de yedi ilde akut solunum yolu enfeksiyonu vakalarının 314.124'e ulaştığını bildirirken polis, orman ve turbalık alan yangınlarıyla ilgili olarak 11 şirketin şüpheli ilan edildiğini duyurdu. Bu veriler birlikte ele alındığında, koruma çalışmalarını, halk sağlığını ve çevre hukukunun uygulanmasını etkileyen bir krize işaret ediyor.
Way Kambas'taki yangını söndürmek neden zor?
Ağustos ayından bu yana Way Kambas'ın çeşitli noktalarında yangınlar çıktı. Kuzeydeki Cabang bölgesinde 19 Eylül civarında tespit edilen yangın, turbalık alanda yanması nedeniyle bir aydan fazla süre geçmesine rağmen tamamen söndürülememişti.
Turbalıklar, kısmen ayrışmış bitki kalıntılarının birikmesiyle oluşur. Kuruduklarında yangın yüzeyin altında yanabilir; bu durumda yukarıdan püskürtülen su tüm sıcak noktalara ulaşmayabilir. Way Kambas'ta ekiplerin bir alanı suya doyurmasının ardından duman bazen birkaç saat içinde yeniden yükseliyordu.
22 Ekim'de, parkla PT Great Giant Pineapple arasındaki sınıra yakın Resort Susukan Baru ve Resort Rawa Bunder çevresinde yeni yangınlar çıktı. Bölge sakinleri en büyük yangındaki alevlerin yaklaşık dört metreye ulaştığını ve uzun süren kurak mevsimde kuruyan bir nehrin karşısına yayıldığını anlattı.
Park yetkilileri, şirket sınırının yakınındaki yangının söndürüldüğünü ve yağmurun çalışmalara yardımcı olduğunu bildirdi. Ekipler, kalan korların yeniden alevlenmesini önlemek için zemini ıslatmayı ve izlemeyi sürdürdü. Yetkililer Way Kambas'ta yangınlardan etkilenen fil bildirilmediğini açıkladı.
Bu süreç, görünür alevlerin söndürüldüğünün açıklanmasının ardından neden günlerce daha çalışma yürütüldüğünü gösteriyor:
- Ağustos: Way Kambas'ın çeşitli noktalarında yangınlar çıkmaya başladı.
- 19 Eylül civarı: Yanan turbalıkların söndürme çalışmalarını uzattığı kuzeydeki Cabang bölgesinde yangın tespit edildi.
- 22 Ekim: Resort Susukan Baru ve Resort Rawa Bunder yakınlarında yeni yangınlar çıktı.
- 26 Ekim: Söndürme ve izleme çalışmaları iki noktada yoğunlaşmayı sürdürdü.
Takımadalar genelinde koruma alanları zarar görüyor
Etkilenen 14 millî parkın listesi Sumatra'dan Papua'ya uzanıyor. Listede Bromo Tengger Semeru, Kerinci Seblat, Gunung Ciremai, Tambora, Manusela, Bukit Baka Bukit Raya, Gunung Gede Pangrango, Rawa Aopa Watumohai, Manupeu Tanah Daru ve Laiwangi Wanggameti, Way Kambas, Bantimurung Bulusaraung, Tanjung Puting, Wasur ve Lorentz yer alıyor.
Bildirilen yanmış alanlar birkaç hektardan birkaç bin hektara kadar değişiyor. Wasur, Lorentz ve Bromo Tengger Semeru'daki kayıpların yanı sıra Tambora'da ekim ayına kadar 1.956 hektar, Tanjung Puting'de ise 20 Ekim'e kadar yaklaşık 1.234 hektar yandı.
Bu beş parkın bildirilen alanları toplam 21.961 hektara ulaşıyor. Wasur ve Lorentz'deki alanların toplamı 15.240 hektar; bu, söz konusu ara toplamın yaklaşık yüzde 69'u. Verilerin farklı tarihlerde bildirilmiş olması, eş zamanlı bir ulusal değerlendirme sunmak yerine her parkta o tarihe kadar kaydedilen zararın boyutunu göstermeleri anlamına geliyor.
Bromo Tengger Semeru yangınıyla mücadele edenlerin hayatını kaybetmesi, bu çalışmaların tehlikesini gözler önüne seriyor. 14 parka ilişkin haberde en az altı gönüllünün öldüğü belirtilirken başka bir haberde buradaki orman yangınıyla mücadele ederken dört kişinin hayatını kaybettiği aktarılıyor. Farklı rakamların nedenleri açıklanmadı.
Yaban hayatı besinini, barınağını ve yaşam alanını kaybediyor
MapBiomas Fire Indonesia, kaplanların, orangutanların, gergedanların ve Sumatra fillerinin yaşam alanlarında en az 20.360 hektarın yandığını kaydetti. Bu alan, ağustos ayına kadar koruma alanlarında yandığı bildirilen 82.400 hektarın neredeyse dörtte birine denk geliyor.
Yangınlar hayvanlara doğrudan yanıklar ve duman yoluyla zarar verebilir. Alevler söndükten sonra da etkileri sürer. Bitki örtüsünün yok olması besin ve barınak kaynaklarını azaltırken zarar gören ormanlar hayvanların hareket edip üreyebileceği alanları daraltabilir.
Yiyecek arayan hayvanlar plantasyonlara veya yerleşim yerlerine girebilir; bu da insanlarla karşılaşma olasılığını artırır. Popülasyonu küçük ya da yaşam alanı sınırlı türlerde yinelenen habitat kaybı, neslin tükenmesi riskini yükseltebilir.
Orman Bakanlığı, 8 Ekim'e kadar 290 yaban hayvanının tedavi edildiğini bildirdi. Borneo'daki orangutan kurtarma merkezleri, yanmış, mahsur kalmış veya nefes almakta zorlanan hayvanlar da dahil olmak üzere başvuru sayısının arttığını açıkladı. Bu vakalar, yangınların tek bir millî parkın ötesinde yarattığı kurtarma ihtiyacını gösteriyor.
Way Kambas yetkililerinin etkilenen fil bildirilmediğine ilişkin açıklaması, parkın acil müdahalesiyle ilgili. Daha geniş kapsamlı koruma çalışmaları ise habitat zararının incelenmesini ve hayatta kalan hayvanların yeterli besin ile uygun yaşam alanı bulup bulamayacağının değerlendirilmesini gerektiriyor.
Walhi, millî parkların finansmanından sorumlu görev gücünü eleştiriyor
Walhi, Hashim Djojohadikusumo başkanlığındaki Millî Parkların Finansmanı ve Yönetiminde Yenilik Görev Gücü'nü özellikle eleştiriyor. Millî park yönetimi için alternatif finansman kaynakları bulmak üzere kurulan görev gücünün çalışmaları hedef alınıyor.
Siagian, yangınların boyutunun koruma çalışmalarındaki eksiklikleri ortaya koyduğunu söyledi ve görev gücü aracılığıyla sağlanan paranın koruma çalışmalarına ulaşıp ulaşmadığını sorguladı. Görev gücünün dağıtılması çağrısında bulundu. Başkan Yardımcısı Raja Juli Antoni'den açıklama alma girişimine yanıt gelmedi.
Walhi, zararın ardındaki pratik eksiklikleri şöyle sıraladı: denetledikleri alanlara kıyasla yetersiz sayıda orman görevlisi, yangınları tespit etmek ve söndürmek için teknolojiden sınırlı ölçüde yararlanılması ve millî parkların yakınında yaşayan toplulukların yeterince tanınmaması ve sürece katılmaması.
Bu kaygıların her biri önlemenin farklı bir aşamasıyla ilgili. Personelin yangını tespit etmesi, olay yerine ulaşması ve yangını kontrol altına almak için yeterli insan gücüyle donanıma sahip olması gerekiyor. Park yakınında yaşayanlar da alanın korunmasında anlamlı bir rol üstlendiklerinde yerel bilgileri ve erken uyarılarıyla katkıda bulunabilir.
Walhi, polis teşkilatının millî parkların içindeki yangınları soruşturmasını ve yönetimlerinden sorumlu kişileri hesap vermeye çağırmasını istiyor. Eleştirileri, görev gücünün önüne somut bir soru koyuyor: Yeni finansman kaynakları aranırken sahada ne kadar koruma sağlanıyor?
Şirketlere yönelik soruşturmalar park sınırlarının ötesine yayılıyor
Emniyet Genel Müdürü Suyudi Ario Seto, 21 Ekim'de şirketlerin yangınlara karıştığı şüphesine ilişkin 98 ihbarı soruşturan polisin 11 şirketi şüpheli ilan ettiğini duyurdu. Şirketlerden üçünün yabancı yatırımlı olduğunu söyleyen Suyudi, isimlerini açıklamadı.
Suyudi, soruşturmanın durumu hakkında Cakarta'daki başkanlık sarayında şunları söyledi:
"11 şirketi şüpheli ilan ettik. Bunlardan üçü yabancı yatırımlı şirket ve süreç devam ediyor," dedi.
Polis, sorumlu tutulabilecek şirket sahiplerini ve hissedarları tespit etmek için şirketlerin mülkiyet yapılarını incelediğini ve delil topladığını bildirdi. Endonezya ayrıca onlarca şirkete idari yaptırım, 125 kişi ve şirkete karşı da ceza soruşturması başlatıldığını duyurdu.
Walhi, Riau'da PT Arara Abadi ve PT Sekato Pratama Makmur'un işlettiği imtiyaz alanlarının içinde ve çevresinde çıkan yangınlara dikkat çekti. Mart ayında Arara Abadi'nin imtiyaz alanı çevresinde yaklaşık 616 hektarın, Sekato çevresinde ise 115 hektarın yandığını tahmin etti. Her iki şirket de Asia Pulp & Paper ve Sinar Mas Group ile bağlantılı.
İmtiyaz alanı, kereste veya palmiye yağı üretimi gibi faaliyetler için şirkete işletme izni verilen bölgedir. Walhi, NASA'nın yangın verilerini haritalandırdığında Endonezya'daki sıcak noktaların yaklaşık yarısının yüksek güven düzeyiyle tespit edilerek imtiyaz alanları içinde bulunduğunu söyledi. Değerlendirmesinde, tespit edilen sıcak nokta sayısına göre 40 kereste ve palmiye yağı imtiyazını sıraladı.
Soruşturmacıların belirli yangınların nasıl başladığını ve yasal sorumluluğun kime ait olduğunu hâlâ tespit etmesi gerekiyor. Nusantara Atlas'ın kurucusu David Gaveau, uydu görüntülerinin bazen yangının bir imtiyaz alanının içinde mi başladığını yoksa başka bir yerden oraya mı yayıldığını gösterebildiğini söyledi. Yangının kasıtlı mı yoksa kaza sonucu mu çıktığını belirlemek için daha fazla soruşturma gerekiyor.
Kuraklık, arazi yönetimi ve yangınları önleme yükümlülükleri
Nusantara Atlas, bu yıl Endonezya genelinde yaklaşık iki milyon hektarın yandığını tahmin ederek yangınların şiddetini güçlü El Niño ve kuraklıkla ilişkilendirdi. El Niño, tropikal Pasifik'teki suların ısınmasıyla bağlantılı bir iklim olayıdır ve Endonezya'da daha kurak koşullara yol açabilir.
Ormancılık faaliyetleri ve ekim amacıyla turbalıkların kurutulması, arazileri yangınlara karşı daha savunmasız hâle getiriyor. Ardından gelen kuru hava, çıkan bir yangının yayılmasını kolaylaştırıyor. Walhi'nin orman ve plantasyon kampanyacısı Umi Ma'rufah, yinelenen yangınları şirketlerin uygulamalarıyla ilişkilendirerek hükümete yaptırımları uygulama çağrısı yaptı.
Bazı şirketler sorumluluk iddialarına itiraz etti. Singapur'da borsaya kayıtlı bir palmiye yağı şirketi olan First Resources, sınırlarının dışında başlayan yangınların daha sonra yönettiği arazilere yayıldığını söyledi. Asia Pulp & Paper da bir tedarikçisinin imtiyaz alanında yangın çıkmasının, alanı işleten şirketin yangını kasıtlı olarak başlattığı anlamına geldiği varsayımına karşı çıktı.
ClientEarth avukatı Azam Hawari, yangın şirket arazisinin dışında veya aşırı hava koşullarında başlamış olsa bile şirketlerin hukuki sorumluluklarının devam edebileceğini açıkladı. Hukuki sorumluluk; tazminat veya eski hâline getirme gibi yükümlülükleri kapsıyor. Hawari, şirketlerin yeterli sayıda yangın söndürme personeli ve ekipmanı bulundurması gerektiğini, turbalıkların kurutulması gibi faaliyetlerin ciddi çevre tehdidi oluşturması hâlinde sorumlu tutulabileceklerini söyledi.
Singapur, Sınır Ötesi Duman Kirliliği Yasası kapsamında 10 şirkete önleyici tedbir bildirimi gönderdi. Bildirimlerde şirketlerden arazilerindeki yangınlarla mücadele etmeleri, yakma faaliyetlerini önlemeleri ve eylem planları sunmaları isteniyor. Yükümlülüklere uyulmaması, para cezaları da dahil olmak üzere yasal işlem başlatılmasına yol açabilir.
Duman ve yerinden edilme, insani bedeli artırıyor
Endonezya Sağlık Bakanlığının 21 Ekim'de bildirdiği 314.124 akut solunum yolu enfeksiyonu vakasının 70.890'ı beş yaşından küçük çocuklarda görüldü. Bu, yedi ildeki toplam vakaların yaklaşık yüzde 23'üne denk geliyor. Akut solunum yolu enfeksiyonları solunum sistemini etkiler ve burun, boğaz veya akciğerlerde görülebilir.
Bakanlık, 477 oksijen ünitesini hizmete açtığını ve 2.600'den fazla sağlık çalışanını görevlendirdiğini açıkladı. Bu önlemler, dumanın etkilenen bölgelere yayılmasıyla sağlık hizmetleri üzerindeki baskıyı yansıtıyor.
Güney Bangka'da ekim ayında alevler bir yerleşim alanına ulaştı; 305 ev yıkıldı, yaklaşık 1.800 kişi etkilendi ve yaklaşık 500 kişi tahliye edilmek zorunda kaldı. Bölgedeki aileler dumanın etkilerine maruz kalmanın yanı sıra evlerini de kaybetti.
Dini kuruluşlar ve öğrenci örgütleri de soruşturma çağrılarına katıldı. Endonezya Katolik Öğrenciler Birliği Başkanı Yohanes Tola, izinlerin, arazi planlamasının, turbalıkların korunmasının ve imtiyaz denetiminin gözden geçirilmesini istedi.
Tola, yangınlarla mücadelenin sorumlulara karşı adımlarla birlikte yürütülmesi gerektiğini savundu:
"Yangınlar söndürülmeli, ancak ekolojik suçun kaynağı da ortaya çıkarılmalı. Yangını kimin çıkardığını bulmadan her yıl aynı yangınları söndürmemeliyiz," dedi.
Java Hristiyan Kiliseleri Sinodu da ulusal ve yerel yönetimleri tarafsız ve şeffaf bir soruşturma yürütmeye, söz konusu kişilerin statüsü veya ekonomik gücü ne olursa olsun yasaları uygulamaya çağırdı. 19 Ekim tarihli çağrı, yangınların ardından iyileştirme çalışmalarını da bu sorumluluğa dahil etti.
Way Kambas ekipleri için acil görev, turbalıkları ıslatmayı ve yeniden duman çıkıp çıkmadığını izlemeyi sürdürmek. Endonezya genelinde ise daha uzun vadeli görev; zarar gören habitatları onarmak, etkilenen toplulukları desteklemek ve soruşturmaları uygulanabilir kararlara bağlamak.
Öne Çıkanlar
- Way Kambas'ta yaklaşık 350 personel görevlendirildi; 26 Ekim itibarıyla çalışmalar iki noktada yoğunlaşmayı sürdürüyordu.
- Etkilenen 14 millî parka ilişkin listeye ek olarak MapBiomas'ın daha kapsamlı değerlendirmesinde ağustos ayına kadar 46 millî parkta yangın kaydedildi.
- Yanmış alan verisi yayımlanan beş parkta, farklı tarihlere ait ölçümlere göre toplam 21.961 hektar yandı.
- MapBiomas, kaplanların, orangutanların, gergedanların ve Sumatra fillerinin yaşam alanlarında en az 20.360 hektarın yandığını kaydetti.
- Polis, şirketlerin yangınlara karıştığı şüphesine ilişkin 98 ihbarı soruşturduktan sonra 11 şirketi şüpheli ilan etti.
- Sağlık Bakanlığı, yedi ilde 314.124 akut solunum yolu enfeksiyonu vakası bildirdi; bunların 70.890'ı beş yaşından küçük çocuklarda görüldü.
- Walhi, soruşturma yürütülmesi, millî parkların daha güçlü korunması ve millî parkların finansmanından sorumlu görev gücünün dağıtılması çağrısında bulundu.






