Bilgisayar Olmadan Başlayabilecek Yapay Zekâ Dersleri
Hindistan Ulusal Eğitim Araştırma ve Öğretim Konseyi (NCERT), 9-12. sınıflar için hesaplamalı düşünme ve yapay zekâya giriş modülü geliştirdi. Modülde, okulların bilgisayar veya internet erişimi olmasa bile uygulayabileceği etkinlikler yer alıyor. NCERT'nin 23 Ekim 2026 tarihli bir paylaşımıyla tanıtılan modül, temel teknoloji bilgilerini bilgiyi doğrulama, kişisel verileri koruma ve problem çözme dersleriyle bir araya getiriyor.
İçindekiler
- Bilgisayar Olmadan Başlayabilecek Yapay Zekâ Dersleri
- Modül Kimler İçin Tasarlandı?
- Hesaplamalı Düşünme Nedir?
- Yapay Zekâyı Kullanım Alanları ve Sınırlarıyla Anlamak
- Etkinlikler Pasif Öğrenmenin Yerini Nasıl Alıyor?
- Yanıtları Kontrol Etmek Yapay Zekâ Öğreniminin Bir Parçası
- Gizlilik, Adalet ve Dijital Güvenlik
- Girişim NEP 2020 ile Nasıl Bağlantı Kuruyor?
- Öne Çıkan Noktalar
NCERT'nin resmî internet sitesinde “NCERT Press Release regarding An Introductory Module on AI & CT (Secondary Stage Grades 9 to 12)” başlıklı duyuru yer alıyor ve “An Introductory Module on AI & CT (Secondary Stage Grades 9 to 12)” başlıklı modüle PDF ve çevrilebilir kitapçık biçimlerinde bağlantı veriliyor.
Eğitim Bakanlığı bünyesinde hazırlanan modül, dört sınıf düzeyindeki başlangıç seviyesindeki öğrenciler için tasarlandı. Öğrencilerin başlamadan önce yapay zekâ veya belirli bir ders konusunda bilgi sahibi olması gerekmiyor. Tasarım, okulların imkânlarına bağlı olarak öğretmenlerin dijital etkinliklerin yanı sıra tartışmalara, kâğıt üzerinde yapılan alıştırmalara ve grup çalışmalarına da yer vermesine olanak tanıyor.
NCERT, öğrenmenin merkezine insan muhakemesini, yaratıcılığı ve etik sorumluluğu koyuyor. Öğrenciler, yapay zekânın nasıl çalıştığını ve nerelerde yararlı olduğunu incelerken hataları, eksik yanıtları ve yanıltıcı bilgileri tanımayı da öğrenecek.
Girişim, iki öğrenme alanını bir araya getiriyor: yanıt üretebilen bir teknolojiyi anlamak ve bu yanıtların yararlı ve doğru olup olmadığına karar vermek için gereken akıl yürütme becerisini geliştirmek. Hesaplamalı düşünme, problemlere yaklaşmak için bir yöntem sunarken yapay zekâ okuryazarlığı, öğrencilerin bunları çözmek için kullanabilecekleri araçları değerlendirmelerine yardımcı oluyor.
Modül Kimler İçin Tasarlandı?
Modülün hedef kitlesini 9, 10, 11 ve 12. sınıf öğrencileri oluşturuyor. NCERT, materyali bir giriş olarak tanımlıyor. Böylece içerik, daha önce yapay zekâ eğitimi almamış öğrencilerin yanı sıra farklı donanım imkânlarına sahip okullar için de erişilebilir oluyor.
Öğrenme hedefleri teknik terimleri bilmenin ötesine uzanıyor. Öğrencilerden soru sorma, farklı çözümleri değerlendirme, fikir geliştirme ve kararlarını açıklama becerilerini uygulamaları bekleniyor. Bu beceriler, teknoloji içeriğini öğrencilerin mevcut okul çalışmalarına ve gündelik sorunlarına bağlıyor.
Modülde 20 ders saatine yayılan bir öğretim planı öneriliyor. NCERT ders kitapları ve modülleri, CBSE'ye bağlı okullarda 9. sınıftan itibaren zorunlu; ancak mevcut bilgiler bu modül için ayrıca bir zorunluluk kararı veya uygulama tarihi belirtmiyor. Öğrencilerden, beş ünitedeki etkinliklerin ardından gözlemlerini, akıl yürütmelerini ve değerlendirmelerini kaydettikleri, düzenli olarak tutulan bir portfolyo niteliğindeki “Merak Defteri”ni oluşturmaları bekleniyor. Mevcut bilgiler resmî değerlendirme düzenlemelerini açıklamıyor. Modülün okul programlarına nasıl yerleştirileceğini planlayan aileler ve öğretmenler için bu ayrıntılar önem taşıyacak.
Hesaplamalı Düşünme Nedir?
Hesaplamalı düşünme, bir probleme düzenli ve sistematik biçimde yaklaşmak anlamına geliyor. Öğrenci, çözülmesi gereken şeyi belirliyor, problemi daha küçük parçalara ayırıyor, ilgili bilgileri topluyor ve çözüme ulaşmanın olası yollarını değerlendiriyor. “Hesaplamalı” sözcüğü bilgisayar kullanmayı gerektiriyormuş gibi gelebilir, ancak bu akıl yürütme kâğıt üzerinde veya tartışma yoluyla da gerçekleşebilir.
Modülü geliştiren ulusal eğitim kuruluşu NCERT, amacını şu sözlerle açıkladı:
NCERT, “Hesaplamalı Düşünmeyi (CT) problem çözmeye yönelik sistematik bir yaklaşım olarak tanıtıyor ve öğrencilerin yapay zekânın nasıl çalıştığını, uygulamalarını, imkânlarını ve sınırlılıklarını anlamalarına yardımcı oluyor” dedi.
Bu yaklaşımı anlamanın bir yolu, zor bir okul ödevini düşünmek. Öğrenci görevi sorulara ayırabilir, her soru için hangi bilgilere ihtiyaç duyduğuna karar verebilir ve parçaları mantıklı bir sırayla ele alabilir. Bu, NCERT'nin duyurduğu belirli bir etkinlikten ziyade modülün geliştirmeyi amaçladığı akıl yürütme biçimine örnek oluşturuyor.
Yöntem, öğrencilere kendi çalışmalarını inceleme imkânı da veriyor. Bir çözüm işe yaramadığında, neyin yanlış gittiğini anlamadan baştan başlamak yerine kullandıkları bilgileri veya izledikleri adımları yeniden değerlendirebilirler.
Yapay Zekâyı Kullanım Alanları ve Sınırlarıyla Anlamak
Yapay zekâ; örüntüleri tanıma, dili işleme veya içerik üretme gibi görevleri yerine getiren bilgisayar sistemlerini ifade ediyor. Yaygın kullanım alanları arasında bilgi bulma, dille çalışma ve görsel oluşturma bulunuyor. Modül, yapay zekânın nasıl çalıştığını, uygulama alanlarını ve öğrencilerin kullanım sırasında anlaması gereken sınırları tanıtıyor.
Yeni başlayanlar için temel bağlantı, bir aracın göreviyle ürettiği sonucun niteliği arasında. Bir sistem, okunaklı bir yanıt veya ikna edici bir görsel üretebilir ancak ayrıntılarda yine de hata yapabilir. Bu nedenle öğrencilerin hem teknolojinin neler yapabileceğini anlaması hem de ürettiği sonuçları inceleme alışkanlığı kazanması gerekiyor.
NCERT'nin yaklaşımı, bu soruları aynı öğrenme sürecinde ele alıyor. Öğrenciler, hangi durumlarda temkinli olunması gerektiğini değerlendirirken pratik kullanım alanlarını da inceleyecek. Yapay zekâyı öğrenmek; bir yanıtın ne zaman doğrulanması gerektiğini, hangi bilgilerin eksik olduğunu ve nihai kararı ne zaman bir insanın vermesi gerektiğini anlamayı da kapsıyor.
Hedeflenen sonuç, temel bir anlayış kazanmak: Öğrencilerin yapay zekâ hakkında daha iyi sorular sorup onu bilinçli biçimde kullanmasına yetecek bilgiye sahip olması ve bağımsız akıl yürütme becerilerini geliştirmeye devam etmesi.
Etkinlikler Pasif Öğrenmenin Yerini Nasıl Alıyor?
Tartışmalar, uygulamalı alıştırmalar, deney yapma ve değerlendirme, modülün öğretim yaklaşımının temelini oluşturuyor. Öğrencilerden, yalnızca tanımları okumakla yetinmek yerine derse katılmaları, fikirleri denemeleri ve sonuçlardan ne öğrendiklerini değerlendirmeleri istenecek.
Grup çalışması, öğrencilerin aynı probleme yönelik farklı yaklaşımları karşılaştırmasına imkân tanıyabilir. Tartışmalar, belirli bir yanıtı neden seçtiklerini açıklamalarını sağlar. Değerlendirme ise kendi çalışmalarına dönüp neyin işe yaradığını, neyin yaramadığını ve neleri değiştirebileceklerini düşünmeleri anlamına geliyor.
NCERT, farklı kaynaklara sahip okullarda öğrencilerin katılımı konusuna da doğrudan değindi:
“Etkinlikler dijital cihazlarla veya bu cihazlar olmadan gerçekleştirilebilir; böylece farklı okul koşullarında anlamlı katılım sağlanır” dedi.
Bilgisayar veya internet erişimi sınırlı olan okullardaki öğretmenler konuşmalardan, kâğıt üzerinde yapılan alıştırmalardan ve iş birliğine dayalı görevlerden yararlanabilir. Dijital araçlara sahip okullar da aynı genel yaklaşım çerçevesinde bunları kullanabilir. Tasarım, akıl yürütme, katılım ve sorumlu kullanımı ortak hedefler olarak korurken okullara öğretim araçları konusunda esneklik sağlıyor.
Önerilen öğretim planı üç yöntem sunuyor: her öğrenci veya ikili için bir cihaz, ortak ekranda öğretmen eşliğinde gösterimler ve kâğıt ile tartışma kullanılan “cihazsız” alıştırmalar.
Yanıtları Kontrol Etmek Yapay Zekâ Öğreniminin Bir Parçası
Yapay zekânın ürettiği bilgiler, tarihler ve rakamlar, öğrencilerin güvenilir kaynaklarla karşılaştırması teşvik edilecek ayrıntılar arasında yer alıyor. Hızla verilen bir yanıt yine de yanlış, eksik veya yanıltıcı olabilir. Doğrulama, iddiaların güvenilir bilgilerle örtüşüp örtüşmediğini kontrol etmek anlamına geliyor.
Bir tarih için bu, ilgili resmî kaynağa başvurmayı gerektirebilir. Bir istatistik içinse veriyi yayımlayan kurumu bulmak ve sayının neyi ölçtüğünü kontrol etmek gerekir. Bunlar, modülün eleştirel doğrulamaya verdiği önemi anlamanın pratik yolları.
NCERT, yanlış bilgilendirmeyi dijital güvenlik ve sorumlu kullanımla birlikte ele alıyor. Aradaki bağlantı açık: Yanıtları incelemeyi öğrenen öğrenciler, yanlış bir iddiayı ödevlerinde tekrarlamadan veya başkalarıyla paylaşmadan önce fark etmeye daha hazırlıklı olur.
Bu süreç boyunca insan muhakemesi önemini koruyor. Öğrenciler, hangi bilginin sorularına yanıt verdiğine, kanıtların güvenilir olup olmadığına ve önemli bir noktanın atlanıp atlanmadığına karar vermeli. Yapay zekâ bir göreve yardımcı olabilir; ancak sundukları sonuçlardan öğrenci sorumlu olmaya devam eder.
Gizlilik, Adalet ve Dijital Güvenlik
Kişisel verilerin korunması da modülün temel konularından biri. Veri gizliliği, bir kişi hakkındaki bilgilerin nasıl toplandığı, kullanıldığı ve paylaşıldığıyla ilgilidir. Öğrenciler için gizliliği anlamak, dijital bir hizmet kullanırken hangi kişisel bilgileri paylaşacaklarını dikkatle değerlendirmeyi de kapsıyor.
Dijital güvenlik, insanların teknolojiyi kullanırken karşılaştığı risklerle ilgilidir. NCERT, sorumlu davranışı yapay zekâyı anlamanın bir parçası olarak ele alıyor ve dijital güvenliği gizlilik, yanlış bilgilendirme ve adaletle birlikte inceliyor.
Adalet, bir sistemin insanlara ve gruplara hakkaniyetli davranıp davranmadığını değerlendirmek anlamına geliyor. Yapay zekâ sistemleri verilerle çalışıyor ve bu verilerdeki sorunlar sonuçları etkileyebiliyor. Adalet konusunun müfredata eklenmesi, öğrencilere bir yanıt veya karardan kimin yarar görebileceğini ve kimin haksızlığa uğrayabileceğini sorgulama imkânı veriyor.
Modül, bu konuları yapay zekâ uygulamaları ve hesaplamalı düşünmeyle aynı giriş dersinde ele alıyor. Öğrencilerden bir aracın görevi tamamlayıp tamamlamadığının yanı sıra onu kullanmanın sonuçlarını da değerlendirmeleri isteniyor. Bilgileri korumak ve üretilen sonuçları sorgulamak, öğrenme sürecinin bir parçası hâline geliyor.
Girişim NEP 2020 ile Nasıl Bağlantı Kuruyor?
NCERT, modülün 2020 Ulusal Eğitim Politikası'nın (NEP) vizyonuyla uyumlu olduğunu belirtiyor. Bu bağlantı, modülün belirtilen hedefleri arasında yer alan eleştirel düşünme, yaratıcılık ve problem çözmeyle birlikte temel becerilerin geliştirilmesine ve eğitimin değişen ihtiyaçlara yanıt vermesine odaklanıyor.
Politika çerçevesi ile modülün tanıtımı şu zaman çizelgesinde yer alıyor:
- 2020: Ulusal Eğitim Politikası, NCERT'nin modülün uyumlu olduğunu belirttiği eğitim vizyonunu ortaya koydu.
- 23 Ekim 2026: NCERT, kamuya açık bir paylaşımda 9-12. sınıflar için hesaplamalı düşünme ve yapay zekâ modülünü tanıttı.
Öğrenciler açısından uygulamaya dönük hedef, aktarılabilir akıl yürütme becerilerini geliştirirken teknolojiyi anlamayı ve sorgulamayı öğrenmek. Öğretmenler açısından tasarım, sınıflarında mevcut olan donanımlarla çalışma imkânı sunuyor.
Modül, yapay zekâ, problem çözme ve teknolojiyi sorumlu kullanma konusunda temel bir başlangıç sunuyor. Eğitim hedefi, öğrencilerin kendi muhakemelerini, yaratıcılıklarını ve çalışmalarına ilişkin sorumluluklarını korurken bilinçli ve kendine güvenen kullanıcılar hâline gelmesine yardımcı olmak.
Öne Çıkan Noktalar
- NCERT, 9-12. sınıflar için hesaplamalı düşünme ve yapay zekâya giriş modülü geliştirdi.
- NCERT'nin internet sitesinde basın duyurusu yer alıyor; modülün PDF ve çevrilebilir kitapçık biçimlerine bağlantı veriliyor.
- Öğrencilerin katılmak için yapay zekâ veya belirli bir ders konusunda önceden bilgi sahibi olması gerekmiyor.
- Etkinlikler, dijital cihazlarla veya cihazlar olmadan yapılan tartışmaları, uygulamalı alıştırmaları, deneyleri ve değerlendirmeleri kapsıyor.
- Önerilen öğretim planı, cihaz kullanılan, ortak ekranla yürütülen ve cihazsız yöntemlerden oluşan 20 ders saatini kapsıyor.
- NCERT ders kitapları ve modülleri, CBSE'ye bağlı okullarda 9. sınıftan itibaren zorunlu; mevcut bilgiler bu modül için ayrıca bir zorunluluk kararı veya uygulama tarihi belirtmiyor.
- Öğrencilerden “Merak Defteri” adlı bir portfolyo tutmaları bekleniyor; mevcut bilgiler resmî değerlendirme düzenlemelerini açıklamıyor.
- İçerik; yapay zekânın uygulama alanlarını ve sınırlarını, veri gizliliğini, adaleti, yanlış bilgilendirmeyi ve dijital güvenliği kapsıyor.
- Öğrenciler, yapay zekânın ürettiği bilgileri, tarihleri ve rakamları güvenilir kaynaklarla karşılaştırmayı öğrenecek.
- NCERT, girişimi NEP 2020 ile ilişkilendiriyor; insan muhakemesini, yaratıcılığı ve etik sorumluluğu öğrenmenin merkezinde tutuyor.






