Duşanbe’deki merkez, yapay zekâ eğitimini endüstriyel testlerle buluşturacak
Tacikistan, NVIDIA desteğiyle bir yapay zekâ merkezi kurmayı planlıyor. Merkez, Duşanbe’deki Area AI’ı Hucend’deki robotik laboratuvarına bağlayacak ve 2027’nin başlarında otomatik cevher ayıklama denemelerinin önünü açacak. Girişim; eğitim, bilişim altyapısı ve endüstriyel testleri bir araya getiriyor. İlk pratik uygulama olarak madencilik seçildi.
İçindekiler
- Duşanbe’deki merkez, yapay zekâ eğitimini endüstriyel testlerle buluşturacak
- Merkezi kim kuracak ve yönetecek?
- Fiziksel yapay zekâ laboratuvarı Hucend’de kurulacak
- Cevher ayıklama neden ilk sırada?
- Sanal fabrikalar ve tehlikeli alanlarda denetim yapan robotlar
- Eğitim programı üniversitelerden okullara uzanıyor
- Bilişim altyapısı iş birliğinin hâlihazırda bir parçası
- Yerel şirketler ve ulusal politika temel oluşturuyor
- Özet
Projenin duyurusu 21 Ekim 2026’da NVIDIA GTC Berlin’de yapıldı. Girişim ayrıca, NVIDIA Küresel Yapay Zekâ Ülkeleri programının direktörü Shilpa Kolhatkar ile Armada, VEON, DataVolt, Perplexity ve Supermicro temsilcilerinin katıldığı Tacikistan’ın Berlin Büyükelçiliği’ndeki bir etkinlikte tanıtıldı.
Ocak 2026’da kurulan Area AI, merkezin başkentteki temelini oluşturacak. Üniversitelerin, geliştiricilerin, girişimlerin ve sanayi şirketlerinin Tacikistan’da ve Orta Asya genelinde eğitim, araştırma ve ticari kullanıma yönelik ürün geliştirme çalışmalarında birlikte çalışması bekleniyor.
İlk endüstriyel görev net: Yapay zekâ, yararlı mineraller içeren kayayı atık kayadan ayırt edecek şekilde eğitilecek; modeller numuneler üzerinde test edilecek ve ardından bir madencilik işletmesinde deneme aşamasına geçilecek. Böylece projede eğitim ve laboratuvar çalışmalarından işletme koşullarındaki testlere uzanan pratik bir süreç izlenecek.
Merkezi kim kuracak ve yönetecek?
Area AI konsorsiyumunun kurucu üyelerinden ve girişimlere yönelik NVIDIA Inception programının katılımcılarından zehnlab.ai, merkezi kurup yönetecek. Şirket teknik programını geliştirirken Sanayi ve Yeni Teknolojiler Bakanlığı bünyesindeki Yapay Zekâ Konseyi kurumsal destek sağlayacak.
Konsey başkanı Azizjon Azimi, NVIDIA ile planlanan iş birliğini tanıttı. İş birliğinin başlıca alanları arasında yapay zekâ uzmanlarının yetiştirilmesi ve fiziksel yapay zekânın sanayiye kazandırılması yer alıyor. Fiziksel yapay zekâ, çevresini anlamak ve gerçek dünyadaki eylemlere yön vermek için kamera, sensör ve diğer ekipmanlardan gelen bilgileri kullanan sistemleri ifade ediyor.
Sanayi ve Yeni Teknolojiler Bakanı Sherali Kabir, laboratuvarın yerel mühendislerin madenlerde ve fabrikalarda ileri teknolojileri uygulamaya koymasına yardımcı olabileceğini; sanayi gelişimini ve ihracatı destekleyebileceğini söyledi. Önerilen çalışma, mühendisleri endüstriyel sorunlara yaklaştırıyor: Araştırmacılar ve girişimler şirketlerle birlikte prototipler geliştirecek, bunları pilot uygulamalarda test edecek ve başarılı tasarımları ticari kullanıma hazırlayacak.
Projenin bütçesi, NVIDIA’nın sağlayacağı mali veya ekipman desteğinin miktarı, katılımcı madencilik işletmesi ve merkezin kesin açılış tarihi açıklanmadı. Bir sonraki belirtilen operasyonel aşama, 2027’nin başlarında madencilik pilot denemelerinin başlaması.
Fiziksel yapay zekâ laboratuvarı Hucend’de kurulacak
Planlanan Fiziksel Yapay Zekâ Laboratuvarı, Hucend’deki bir sanayi tesisinde dönüştürülen atölyelerde faaliyet gösterecek. Gelecekte kurulması planlanan bir endüstriyel yapay zekâ parkının parçası olan tesisin, NVIDIA teknolojilerine dayalı Orta Asya’nın ilk fiziksel yapay zekâ laboratuvarı olması hedefleniyor.
Tesiste robotik çalışma hücreleri, bilgisayar simülasyonu istasyonları, uzaktan kontrol ve veri toplama ekipmanları bulunması planlanıyor. Robotik çalışma hücresi; bir robotun, araçlarının ve sensörlerinin birlikte bir görevi yerine getirdiği, sınırları belirlenmiş bir alandır. Bu düzenleme, mühendislerin yalnızca bir yazılım modelini test etmek yerine sürecin tamamının nasıl işlediğini incelemesine olanak tanıyor.
Duşanbe ile Hucend birbirini tamamlayan roller üstlenecek. Area AI; eğitim, geliştiriciler ve araştırma çalışmalarını bir araya getirirken laboratuvar, pratik deneyler için ekipman ve alan sağlayacak. Bu bağlantı, ekiplere bir fikri geliştirmekten gerçek malzeme ve makinelerle nasıl çalıştığını test etmeye uzanan bir yol sunacak.
Cevher ayıklama neden ilk sırada?
İlk endüstriyel projede, cevher numuneleri üzerinde yerel olarak geliştirilen modelleri eğitmek ve test etmek için görüntüler ve sensör ölçümleri kullanılacak. Amaç, madende uygulamaya geçmeden önce değerli mineraller içeren malzemeyi atık kayadan ayırt etmek.
Yapay zekâ ile ayıklama, örneklerdeki örüntüleri bulmaya dayanıyor. Mühendisler farklı malzemelerle ilişkili görüntüleri veya ölçümleri modele gösteriyor, ardından modelin yeni numuneleri doğru sınıflandırıp sınıflandıramadığını test ediyor. Bu projede endüstriyel görüntüler ve sensör verileri, bu kararları vermek için gereken bilgiyi sağlayacak.
Laboratuvar testleri ile madencilik pilot uygulamasının amaçları farklı. Numuneler üzerinde yapılan testler, geliştiricilerin modelleri kontrol etmesine ve ayarlamasına olanak tanıyor. Bir madencilik işletmesindeki pilot uygulamada ise sistemin, tesisin ekipmanları ve malzeme akışıyla birlikte çalışması gereken operasyonel bir süreçteki performansı incelenecek.
Planlanan takvim, 2027’nin başındaki denemeleri önemli bir kontrol noktası hâline getiriyor. İlk aşamadaki görev, numuneler üzerinde test edilen modellerden endüstriyel ortamda değerlendirilebilecek bir sisteme geçmek.
Sanal fabrikalar ve tehlikeli alanlarda denetim yapan robotlar
Hucend’deki laboratuvarın ayrıca dijital ikizler, üç boyutlu haritalama ve tehlikeli ya da erişimi güç tesislerde robotlarla denetim konularında araştırma yapması planlanıyor. Dijital ikiz, mühendislerin davranışını incelemek için kullanabileceği fiziksel bir nesnenin veya sürecin bilgisayar ortamındaki temsilidir.
Simülasyon ortamı, sanayi ekiplerine bir robotun fiziksel ekipmanla aynı görevi yapmasını denemeden önce nasıl hareket edebileceğini veya tepki verebileceğini test edebilecekleri bir alan sunuyor. Üç boyutlu haritalar, makinelerin dolaşmaları gereken alanları temsil etmelerine yardımcı olabilir. Denetim robotlarıysa insanların girmekte zorlandığı yerlerden bilgi toplayabilir.
Önerilen teknoloji kapsamında robotik için NVIDIA Isaac araçları ile simülasyon ve dijital ortamlar için NVIDIA Omniverse kütüphaneleri yer alıyor. Araştırmacılar, yapay zekâ sistemlerini eğitmeye veya test etmeye yardımcı olmak üzere oluşturulan yapay örnekler anlamına gelen sentetik veriler üretmek için NVIDIA Cosmos modellerini de değerlendirmeyi planlıyor.
Yapay zekânın doğrudan cihazlarda çalıştırılması için NVIDIA Jetson teknolojisinin kullanılması planlanıyor. Uygulamada bu, bir robotun veya sensör sisteminin her kararı uzaktaki bir bilgisayara göndermek yerine bilgiyi toplandığı yere yakın bir noktada işleyebilmesi anlamına gelebilir. Bu araçlar birlikte simülasyon testlerini, model geliştirmeyi ve fiziksel ekipman üzerinde çalışmayı birbirine bağlayacak.
Eğitim programı üniversitelerden okullara uzanıyor
Merkezin eğitim programında NVIDIA Deep Learning Institute kaynaklarından yararlanılacak. Planlanan etkinlikler arasında uygulamalı kurslar, eğitmen eğitimi, üniversite seminerleri ve katılımcıların sınırlı bir süre içinde fikir geliştirmek ve test etmek için birlikte çalıştığı hackathon’lar bulunuyor.
Araştırmacılar ayrıca eğitimde simülasyonları incelemeyi ve robotik pilot uygulamaları yürütmeyi hedefliyor. Bu çalışmalar, eğitim programını laboratuvarın faaliyetleriyle buluşturuyor: Öğrenciler ve eğitmenler, endüstriyel uygulamalar için de değerlendirilen yöntemleri öğrenebilecek.
İnternet erişimi kısıtlı olan okullara çevrimdışı kullanılabilen materyaller sağlanması bekleniyor. Bu düzenleme, sürekli internet bağlantısı olmadan derslerin kullanılmasına olanak tanıyarak katılımın önündeki somut bir engeli ele alıyor.
Eğitim çalışmaları, Eğitim ve Bilim Bakanlığıyla birlikte yürütülen Soro projesine dayanıyor. Projenin yapay zekâ programı, Eylül 2026’dan bu yana 4.000’den fazla okulda aşamalı olarak uygulanıyor. Programda müfredat geliştirme ve öğretmen eğitiminin yanı sıra zehnlab.ai tarafından geliştirilen Tacikçe dil modeli SoroLLM de yer alıyor.
Bir dil modeli, dili işleyip üretebilmek için metinlerdeki örüntüleri öğrenir. Tacikçeye yönelik araçların geliştirilmesi, merkezin kapsamındaki daha geniş teknik eğitimin yanı sıra okul programına yerel dil desteği de kazandırıyor.
Bilişim altyapısı iş birliğinin hâlihazırda bir parçası
Tacikistan ile NVIDIA arasındaki iş birliği görüşmeleri Berlin’deki duyurudan önce başlamıştı. 12 Haziran’da NVIDIA’nın Kaliforniya’nın Santa Clara kentindeki merkezinde yapılan toplantıda Azimi, şirketin yapay zekâ ekosistemleri ve stratejik ortaklıklar yöneticisi ile AI Nations ekibinin üyeleriyle görüştü.
Yapay Zekâ Konseyi, NVIDIA H200 işlemcileri kullanan Tacikistan’ın ilk GPU kümesinin devreye alındığını ve ülkedeki müşterilere ve daha geniş bölgeye hizmet verdiğini bildirdi. GPU kümesi, aynı anda çok sayıda hesaplama yapmaya uygun işlemcilerle donatılmış bilgisayarlardan oluşan bir gruptur. Bu özellik, yapay zekâ modellerini eğitmek ve çalıştırmak için kullanılıyor.
Görüşmelerde Tacikistan’ın hidroelektrik kaynaklarından yararlanarak bilişim altyapısının genişletilmesi ele alındı. Area AI katılımcıları da hidroelektrik enerjisiyle çalışan NVIDIA GPU’larını kullanarak bilişim kapasitesini artırmayı planlıyor. Faaliyetteki H200 kümesi mevcut bir başlangıç noktası sunarken kapasite artırımı da geliştirme planları arasında yer alıyor.
Azimi, NVIDIA’nın yapay zekâ ekosistemi geliştirme programını Area AI’da uygulamaya hazır olduklarını ifade etti. Görüşmelerde NVIDIA Nemotron modellerinin SoroLLM’e uyarlanması olasılığı ile Tacikçe yapay zekâ hizmetlerinin kalitesinin, verimliliğinin ve güvenliğinin iyileştirilmesi de ele alındı.
Gelecekteki bilişim platformlarıyla birlikte NVIDIA’nın Vera Rubin mimarisi de toplantının gündemindeydi. Görüşme; donanım, dil modelleri ve geliştirici desteğini kapsayan daha geniş bir iş birliği çerçevesinde merkezin konumunu ortaya koyuyor.
Yerel şirketler ve ulusal politika temel oluşturuyor
Area AI, Tacikistan teknoloji sektörünün farklı bileşenlerini bir araya getiriyor. zehnlab.ai’ın dil modellerinin yanı sıra zypl.ai, sentetik veri teknolojisi ve kuruluşların karar almasına yardımcı olan yapay zekâ araçları geliştiriyor. Şirketin bankacılık ürünleri 20’den fazla ülkede kullanılıyor ve şirket Prosus ile Carbide Ventures’tan yatırım aldı.
Bu mevcut ticari faaliyetler, konsorsiyuma araştırma ve eğitim çalışmalarının ötesinde deneyim kazandırıyor. Önerilen merkez, katılımcı işletmelerin ihtiyaçlarına yönelik prototipler geliştiren şirketler ve araştırmacılarla endüstriyel uygulamalara daha doğrudan bir geçiş sağlayacak.
Tacikistan, 2022’de ulusal yapay zekâ geliştirme stratejisini kabul ederek Orta Asya’da bunu yapan ilk ülke oldu. Berlin’deki büyükelçilik etkinliğinde Almanya Büyükelçisi Imomuddin Sattorov, merkez girişimini Temmuz 2025’te Cumhurbaşkanı Emomali Rahmon’un girişimiyle kabul edilen, yapay zekâ ve Orta Asya’da sürdürülebilir kalkınmaya ilişkin BM Genel Kurulu kararına bağladı.
BM Genel Kurulu’nun 79/322 sayılı kararı, "Orta Asya’da sürdürülebilir kalkınma için yeni fırsatlar yaratmada yapay zekânın rolü" başlığını taşıyor. Karar 25 Temmuz 2025’te kabul edildi ve 31 Temmuz 2025’te yayımlandı. Üçüncü paragrafta Duşanbe’de bölgesel bir yapay zekâ merkezi kurma girişimine dikkat çekiliyor. Karar ayrıca eğitim ve öğretim programları geliştirmek, açık yapay zekâ modellerine ve sistemlerine, açık eğitim verilerine ve hesaplama kaynaklarına erişimi artırmak, model eğitimi ve geliştirilmesini kolaylaştırmak ve mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin dijital ekonomiye katılımını teşvik etmek amacıyla uluslararası yapay zekâ kapasite geliştirme ortaklıklarını destekliyor.
Tarihler, endüstriyel önerinin politika, eğitim ve mevcut bir platformla nasıl bağlantı kurduğunu gösteriyor:
- 2022: Tacikistan ulusal yapay zekâ geliştirme stratejisini kabul etti.
- 25 Temmuz 2025: BM Genel Kurulu, Orta Asya’da yapay zekâ ve sürdürülebilir kalkınmaya ilişkin 79/322 sayılı kararı kabul etti. Kararda Duşanbe’de bölgesel bir yapay zekâ merkezi kurma girişimine dikkat çekildi.
- Ocak 2026: Area AI, Duşanbe’de kuruldu.
- Eylül 2026: Soro okul programı 4.000’den fazla okulda aşamalı olarak uygulanmaya başladı.
- 21 Ekim 2026: Merkez, NVIDIA GTC Berlin’de duyuruldu.
- 2027’nin başları: Madencilik pilot denemelerinin yapılması planlanıyor.
Özet
- NVIDIA, Duşanbe’deki Area AI bünyesinde kurulması planlanan bir yapay zekâ merkezini destekleyecek.
- Merkezi zehnlab.ai kurup yönetecek; Tacikistan Yapay Zekâ Konseyi kurumsal destek sağlayacak.
- Hucend’de kurulacak bağlantılı laboratuvar robotik, simülasyon ve endüstriyel testlere odaklanacak.
- İlk planlanan endüstriyel proje, yapay zekâ ile cevher ayıklama. Madencilik pilotlarının 2027’nin başlarında yapılması planlanıyor.
- Eğitim planları üniversite etkinliklerini, eğitmen hazırlığını ve okullara yönelik çevrimdışı materyalleri kapsıyor.
- Tacikistan’da hâlihazırda çalışan bir NVIDIA H200 GPU kümesi bulunuyor; bilişim kapasitesinin daha da artırılması planlanıyor.






