Balıkçı toplulukları tazminattan fazlasını istiyor
PTT Global Chemical’ın Rayong’un deniz çevresini iyileştirmek için kaynak sağlaması talebi, 27 Temmuz 2013’teki petrol sızıntısından doğan Yüksek Mahkeme davasının merkezinde yer alıyor. Rayong İl Mahkemesi, kararın okunmasını 22 Ekim saat 09.00’a planladı. Duruşma duyurusunda yıl belirtilmezken Yüksek Mahkeme’nin kararı henüz açıklanmadı.
İçindekiler
- Balıkçı toplulukları tazminattan fazlasını istiyor
- Sızıntı Koh Samet’e nasıl ulaştı?
- Geniş çaplı temizlik, arkasında uzayan bir uyuşmazlık
- Tazminat kararları ne anlama geliyor?
- İyileştirme fonu neden iki kez reddedildi?
- Bölge sakinleri sahilin ötesindeki zararı anlatıyor
- Aynı sızıntının ardından birden fazla dava açıldı
- İkinci sızıntı yanıt taleplerini yeniden gündeme getirdi
- Hukuk mücadelesindeki önemli tarihler
- Öne Çıkanlar
Rayong Küçük Tekneli Balıkçılar Birliği ve toplam 429 kişiden oluşan diğer davacılar, tazminatın yanı sıra şirketin ortalama yıllık kârının yüzde 10’uyla finanse edilecek bir fon talep etti. Amaçları, sızıntının ardından kaybettikleri gelir için ödeme yapılmasının yanı sıra balıkçılığı, deniz ürünleri ticaretini ve turizmi destekleyen denizin eski hâline getirilmesiydi.
Alt mahkemeler tazminata zaten hükmetti. Bölge 2 İstinaf Mahkemesi, 1 Eylül 2020’de her balıkçı davacı için tazminatı 150.000 bahta, her satıcı davacı için 120.000 bahta yükseltti; daha önce ilk yardım kapsamında ödenen 30.000 baht bu tutarlardan düşülecekti.
Uyuşmazlığın geri kalanı, ekolojik iyileşme için izlenecek hukuki yolla ilgili. İstinaf mahkemesi, davacıların bu özel çözümü talep etmesine izin veren bir yasa bulunmadığı gerekçesiyle önerilen fonu reddetti. Bölge sakinleri, başka çevre davalarına da yol gösterebilecek bir karar verilmesi talebiyle konuyu Yüksek Mahkeme’ye taşıdı.
Sızıntı Koh Samet’e nasıl ulaştı?
Map Ta Phut limanının yaklaşık 20 kilometre güneydoğusunda, açık denizde yapılan bir aktarım sırasında yaklaşık 50.000 litre ham petrol denize sızdı. Rayong İl Doğal Kaynaklar ve Çevre Ofisi, dokuz kilometrekarelik bir alana yayılan petrol tabakasının Khao Laem Ya–Mu Ko Samet Millî Parkı’na doğru ilerlediğini bildirdi.
Community Resource Centre Foundation’ın olay kronolojisine göre petrol tankeri Malan Plato’ydu. Sızıntı, tankerlerin petrolü kıyıya uzanan boru hatlarına aktardığı açık deniz şamandıra sistemi olan Single Point Mooring’de meydana geldi.
Rüzgâr ve dalgalar petrolü Koh Samet’e ve ana karaya taşıdı. Adanın batı tarafındaki Ao Phrao, gözle görülür en büyük zararı gördü. Petrol kumu kararttı, sahil boyunca keskin bir kokuya yol açtı ve koyun geçici olarak kapatılmasına neden oldu.
Tahminen 50.000 litrelik açık deniz sızıntısının yaklaşık onda biri, yani 5.000 litre Ao Phrao’ya ulaştı. Vakfın aktardığına göre petrol 400 metreden uzun bir sahil şeridine yayıldı; 29 Temmuz’daki acil müdahaleye ilişkin bir haberde etkilenen kıyı şeridinin bir kilometreyi aştığı belirtildi.
Geniş çaplı temizlik, arkasında uzayan bir uyuşmazlık
Birinci Deniz Bölgesi Komutanlığı havadan gözetim desteği verdi. Şirket personeli ve kamu kurumları, petrolün yayılmasını önleyici bariyerler, emici malzemeler ve petrolü toplamak için gemiler kullandı. 29 Temmuz’a kadar Ao Phrao’da 500’den fazla personel ve gönüllü görevlendirilmişti; temizlik ekipleri gece gündüz çalıştı.
Petrol Sızıntısına Müdahale C-130 uçağı, sızıntıdan yaklaşık 36 saat sonra püskürtme çalışmalarına başladı. Koh Samet’in yaklaşık bir kilometre açığına bariyerler yerleştirildi, daha sonra sahil çalışmalarına ağır iş makineleri de katıldı. Rayong valisi deniz felaketi bölgesi ilan ederken, dönemin başbakanı Yingluck Shinawatra kurumlara hasarla ilgilenmeleri talimatını verdi.
Vakıf, yüzeydeki petrol tabakasını küçük damlacıklara ayıran kimyasal bir işlem olan dağıtıcı maddelerden en az 37.500 litre kullanıldığını kaydediyor. Bu miktar, tahmini ham petrol sızıntısının dörtte üçüne eşitti. Dağıtıcı maddeler petrolün suda nasıl hareket ettiğini değiştirirken fiziksel toplama, denizden çıkarılan maddeleri alır.
Şirket ve kamu kurumları, 1 Ağustos 2013’te denizin ve sahilin normale döndüğünü ve gözle görülür çok az petrol kaldığını duyurdu. Petrol ve bir miktar su içeren toplam 54.000 litre malzeme topladıklarını bildirdiler. Toplanan hacmin, tahmini ham petrol miktarını aşabilmesinin nedeni su içeriğiydi.
Tazminat kararları ne anlama geliyor?
Birlik, Rayong’daki hukuk davasını 25 Temmuz 2014’te พ 1150/2557 numaralı dosyayla açtı. İl mahkemesi, 28 Eylül 2018’de her balıkçı davacıya 90.000 baht, her satıcı davacıya 60.000 baht tazminat ödenmesine hükmetti. Kişi başına sağlanan ilk yardım kapsamındaki 30.000 baht düşülecekti.
Balıkçılara verilen tazminat, yaklaşık üç aylık iş fırsatı kaybı esas alınarak hesaplandı. Bölge sakinleri 22 Mart 2019’da istinafa başvurdu. Eylül 2020’deki istinaf kararı, her iki gruba verilen tazminatı 60.000 baht artırdı; balıkçıların tazminatı üçte iki oranında yükselirken satıcılarınki iki katına çıktı.
İlk ödeme düşüldükten sonra istinaf kararındaki tutarlar, her balıkçı davacı için 120.000 baht, her satıcı davacı için 90.000 baht oldu. Hanelerin kararın daha önce aldıkları ödemeye ne kadar ekleyeceğini hesaplarken bu kesintiler önem taşıyor.
Vakfın aktarımında tazminat alanlar balıkçılar ve satıcılar olarak ikiye ayrılıyor. Başka bir anlatımda ikinci grup turizm işletmecileri olarak adlandırılırken 2018 kararına ilişkin ilk haberlerden birinde 429 davacının tamamı balıkçı olarak tanımlanmıştı. Birliğin dava geçmişi, tek bir meslek grubundan ziyade geçim kaynakları etkilenen daha geniş bir kesime işaret ediyor.
İyileştirme fonu neden iki kez reddedildi?
İl mahkemesiyle istinaf mahkemesi fon talebini reddetti, ancak gerekçeleri farklıydı. Bu değişikliği anlamak, daha yüksek tazminat kazanmalarına rağmen bölge sakinlerinin itirazlarını neden sürdürdüğünü açıklıyor.
İl mahkemesi, talebin aynı sızıntıyla ilgili olarak Bangkok Hukuk Mahkemesi’nde daha önce açılmış olan davayı tekrarladığı kanaatine vardı. Mahkeme, ilgili koşullarda daha önce ele alınmış bir konuda yargılamanın tekrarlanmasını kısıtlayan Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 144. maddesine dayandı.
Bölge 2 İstinaf Mahkemesi bu gerekçeye katılmadı. Mahkemenin çevre dairesi, fon talebinin yinelenen yargılama anlamına gelmediğine karar verdi. Buna rağmen yürürlükteki yasaların, hukuka aykırı bir fiil veya sızan kirlilikten kaynaklanan zararın karşılanması için davacıların sanığı bir doğal kaynakları iyileştirme fonu kurmaya zorlamasına izin vermediğine hükmetti.
Dolayısıyla Yüksek Mahkeme’ye yapılan başvuru, belirli bir iyileştirme biçimine erişimle ilgili. Bireysel tazminat, zarar gören kişilere ödeme yapıyor. Önerilen fon ise birçok hanenin geçimini sağladığı deniz yaşam alanları da dâhil olmak üzere ortak kaynakların iyileştirilmesine kaynak aktaracaktı. Bölge sakinleri, mahkemenin hukuk davaları kapsamında bu daha geniş kapsamlı iyileştirme konusunu ele almasını istiyor.
Bölge sakinleri sahilin ötesindeki zararı anlatıyor
Balıkçı toplulukları vakfa, sızıntıdan sonraki ilk üç yıl boyunca av miktarının keskin biçimde düştüğünü anlattı. Mevsimlik kril miktarının azalmasından, balıkların seyrekleşmesinden ve yakalanan türlerin dağılımındaki değişikliklerden söz ettiler. Kril, diğer deniz canlılarının yediği küçük deniz hayvanlarıdır; bu nedenle bulunabilirlikleri yerel besin zincirinin tamamını etkiler.
Vakıf ayrıca Ao Phrao, Ao Takhrai ve Koh Samet’in batı tarafındaki Ao Kio çevresindeki mercan beyazlamasına ilişkin topluluk gözlemlerini kaydediyor. Bölge sakinleri bu alanları, petrol tabakasının ulaşmadığı doğudaki Sai Kaew, Ao Wong Duean ve Ao Saeng Thian gibi sahillerle karşılaştırdı. Mercan beyazlaması, strese giren mercanların beslenmelerine yardımcı olan küçük canlıları kaybetmesiyle meydana gelir.
Balıkçıları temsil eden avukat Sor Rattanatameen, 2018’deki kararın ardından davanın neden nakit ödemelerin ötesine geçtiğini şöyle açıkladı:
Çevrenin durumu henüz tamamen düzelmedi. Yerel balıkçılar şirketin ödediği paranın miktarını önemsemedi; asıl ihtiyaçları, köylülere sağlıklı bir deniz ortamını geri kazandırabilecek anlamlı ekolojik iyileştirme önlemlerini görmek,
Deniz ürünleri satıcıları da yerel arz azalınca başka illerden ürün getirmek zorunda kaldıklarını anlattı. Bu işletmeler için denizin iyileşmesi, yeniden Rayong deniz ürünlerini alıp satabilmek anlamına geliyordu. Balıkçı haneleriyse kesintiye uğrayan işler için sınırlı bir ödeme yerine düzenli av istiyordu.
Birlik; deniz tabanının incelenmesini, çevresel verilerin toplanmasını, kalıntı petrolün temizlenmesini, araştırma yapılmasını ve deniz kaynaklarının iyileştirilmesini önerdi. Ayrıca validen koyun iyileşme çalışmaları için kapatılmasını talep etti. Bu talepler, bölge sakinlerinin sürekli finansmanla desteklenmesini istediği somut çalışmaları ortaya koyuyordu.
Aynı sızıntının ardından birden fazla dava açıldı
Rayong’daki hukuk davası, felaketin ardından açılan birden fazla yargı sürecinden biri. Bangkok Hukuk Mahkemesi, 2016’da zararlarının durumuna göre 302 davacıya kişi başına 30.000 ila 50.000 baht arasında tazminat ödenmesine ve şirketin deniz iyileştirme çalışmalarını finanse etmesine hükmetti.
Birlik, idari mahkemelerde de kamu kurumlarına karşı dava açtı. Rayong’daki hukuk davasıyla aynı gün, 25 Temmuz 2014’te bölge sakinleri; Denizcilik Dairesi, Balıkçılık Dairesi, Kirliliği Kontrol Dairesi, Deniz ve Kıyı Kaynakları Dairesi ile Rayong valisi dâhil olmak üzere kirlilik müdahalesinden ve deniz kaynaklarından sorumlu kurumlara dava açtı.
İdare mahkemesi, 21 Temmuz 2020’de birlik ve 454 kişinin açtığı davayı reddetti. Mahkeme, kamu kurumu niteliğindeki davalıların sızıntıya müdahale ederken görevlerini ihmal etmediğine karar verdi. Vakfın aktarımında, İdare Yüksek Mahkemesi’ne yapılan başvurunun söz konusu kayıt hazırlanırken hâlâ sonuçlanmadığı belirtiliyor.
Bu iki yargı yolu farklı davalıları ve sorumlulukları kapsıyor. Hukuk davasında şirketten çözüm talep ediliyor. İdari dava ise kamu kurumlarının kirliliği kontrol etme ve deniz ile kıyı kaynaklarını koruma görevlerini nasıl yerine getirdiğini sorguluyor.
İkinci sızıntı yanıt taleplerini yeniden gündeme getirdi
Rayong’da 25 Ocak 2022’de bu kez Star Petroleum Refining (SPRC) kaynaklı bir başka açık deniz petrol sızıntısı yaşandı. Sızıntı, Map Ta Phut sanayi bölgesine hizmet veren bir açık deniz aktarım noktasının yakınında saat 21.06’da başladı. Petrol 28 Ocak’ta Mae Ram Phueng sahiline ulaştı.
Aksama, işletmelerin COVID-19 salgını dönemindeki zorlukların ardından Çin Yeni Yılı ziyaretçilerine hazırlandığı sırada yaşandı. Turizme ilişkin haberde, 4.000’den fazla odası bulunan Koh Samet’teki 150 otelin tamamında rezervasyon iptallerinin yüzde 100’e ulaştığı belirtildi. Mae Ram Phueng sahili afet bölgesi ilan edildi; 30 Ocak’ta yardım başvuruları açıldıktan sonraki üç gün içinde 500’den fazla kişi kayıt yaptırdı.
SPRC’nin sızıntıya ilişkin değişen tahminleri, daha açık bilgi taleplerine yol açtı. Vali Channa Iamsaeng, şirketin, en kötü senaryoda 400.000 litre olduğu yönündeki ilk hesabın ve ardından yapılan 160.000 litrelik tahminin ardından sızıntı miktarını en fazla 50.000 litre olarak hesapladığını söyledi. Miktarı doğrulamak üzere kamu, iş dünyası ve sivil toplum temsilcilerinden oluşan bir komite kurulacağını duyurdu.
Tayland Çevre Enstitüsü’nden çevre uzmanı Sonthi Kotchawat, aşırı dağıtıcı madde kullanımının riskleri ve petrol damlacıklarının deniz canlıları üzerindeki etkileri konusunda uyarıda bulundu. Bu kaygılar, görünür petrolün temizlenmesinin ötesine geçen iyileştirme çalışmalarına ilişkin önceki topluluk taleplerini hatırlattı.
SPRC ayrıca mülk ve iş kesintileri için 1 milyar dolar, üçüncü taraf sorumluluğu için 100 milyon dolar tutarında sigorta güvencesi bulunduğunu açıkladı. Rayong sakinleri için ikinci acil durum, 2013’ten sonra dile getirilen somut talepleri yeniden gündeme getirdi: zamanında yardım, güvenilir bilgi ve denizi iyileştirecek kaynaklar.
Hukuk mücadelesindeki önemli tarihler
2013’teki sızıntı, tazminat, kamu kurumlarının görevleri ve çevresel iyileşme üzerine yıllar süren yargı süreçlerine yol açtı. Rayong’daki hukuk davasının başlıca aşamaları şöyle:
- 27 Temmuz 2013: Map Ta Phut yakınlarında açık denizde yaklaşık 50.000 litre ham petrol sızdı.
- 25 Temmuz 2014: Birlik ve diğer davacılar Rayong’daki hukuk davasını, ayrıca kamu kurumlarına karşı idari davayı açtı.
- 28 Eylül 2018: İl mahkemesi tazminata hükmetti ancak iyileştirme fonu talebini reddetti.
- 22 Mart 2019: Bölge sakinleri istinafa başvurdu.
- 1 Eylül 2020: İstinaf mahkemesi tazminatı artırdı ve fonu farklı hukuki gerekçelerle reddetti.
- 22 Ekim, saat 09.00: Yüksek Mahkeme kararının okunması için duyurulan tarih ve saat.
Yüksek Mahkeme’ye taşınan temel konu, bölge sakinlerinin talep ettikleri ekolojik iyileştirme çözümüne erişip erişemeyeceği. Önerilen fon, şirketin mali kaynaklarını balıkçı ailelerin, satıcıların ve turizm işletmelerinin ortak kullandığı bir kaynağın iyileştirilmesine bağlıyor.
Öne Çıkanlar
- Rayong’daki dava, PTT Global Chemical’ın 2013’teki petrol sızıntısından etkilenen 429 davacıyı kapsıyor.
- Bölge sakinleri, şirketin ortalama yıllık kârının yüzde 10’uyla finanse edilecek bir deniz iyileştirme fonu talep etti.
- İstinaf mahkemesi, ilk yardım ödemesi düşüldükten sonra her balıkçı davacı için 150.000 baht, her satıcı davacı için 120.000 baht tazminata hükmetti.
- İstinaf mahkemesi, talep edilen çözüme izin veren bir yasa bulunmadığı gerekçesiyle fonu reddetti.
- Yüksek Mahkeme’ye yapılan başvuru, ekolojik iyileştirmeye ve önerilen fona odaklanıyor.






