Sosyal Medya İçin Daha Geniş Yaş Sınırı Kuralları Yaklaşırken Azerbaycan Okullarda TikTok’u Kısıtlıyor

8 dakikalık okuma
Azerbaijan Restricts TikTok in Schools as Wider Social Media Age Rules Approach

Ulusal yaş sınırından önce okullarda kısıtlamalar

Azerbaycan, okullarda TikTok’a erişimi kısıtladı ve suç, uyuşturucu ile şiddet içerikli materyalleri filtrelemeye başladı. Bilim ve Eğitim Bakan Yardımcısı Firudin Gurbanov, 21 Ekim 2026’da Aile Forumu’nda yaptığı açıklamada bunu söyledi. Açıklama, ülkenin 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya hesaplarına daha geniş kısıtlamalar getirmeye hazırlandığı bir dönemde geldi.

İçindekiler
  1. Ulusal yaş sınırından önce okullarda kısıtlamalar
  2. Okullarda neler engelleniyor?
  3. Önlemler nasıl şekillendi?
  4. Çocuklar ve gençler için neler değişiyor?
  5. Yaş doğrulaması nasıl işleyecek?
  6. Platformlara kayıt ve yaptırım yükümlülükleri getiriliyor
  7. Zararlı içerik sınırlarına ilişkin kaygılar
  8. Gurbanov çevrim içi erişimin yararlarından da söz etti
  9. Öne Çıkanlar

“Dijital Çağda Aile: Dönüşümün Yeni Ufukları” başlıklı forumda konuşan Gurbanov, okullarda zararlı içeriğin 200’den fazla kategori ya da unsurunun kısıtlandığını söyledi. Ailelere, okul dışında da çocukların internet kullanımını denetlemeyi sürdürmeleri çağrısında bulundu.

Okullardaki önlemler hâlihazırda uygulanıyor. Ulusal hesap kısıtlamalarının, 30 Haziran 2026’da kabul edilen mevzuat kapsamında 5 Ağustos 2027’de yürürlüğe girmesi planlanıyor. 16 yaşından küçük çocukların belirlenen sosyal ağlarda hesap açması yasaklanacak; 16-18 yaş arasındakilerin kaydı için ebeveyn veya yasal vasinin izni gerekecek.

Gurbanov, okul filtreleme sisteminden 8 Haziran’daki parlamento görüşmeleri sırasında da söz etmişti. Dolayısıyla ekim ayındaki açıklamaları, yürürlükte olan bir kısıtlamayı anlatıyor; ancak uygulamanın başladığı kesin tarih belirtilmedi.

Okullarda neler engelleniyor?

Gurbanov, TikTok kısıtlamalarını çocukların okulda internet erişimine yönelik daha geniş kapsamlı filtrelemenin bir parçası olarak anlattı. Filtreleme, okulun internet bağlantısının kullanıcıların belirli hizmetlere ya da içeriklere erişmesini önlemesi anlamına geliyor.

Bakan yardımcısı, kısıtlanan içerikler arasında suç, uyuşturucu, şiddet ve benzeri konuları saydı. Verdiği temel rakam, zararlı 200’den fazla konu, kategori veya içerik unsuruydu; ekim ayındaki açıklamalarının bir başka aktarımında ise terörizmi ve uyuşturucuyu teşvik eden yaklaşık 200 sayfadan söz edildi. Kesin liste ve sayılan unsurların ne olduğu yayımlanmadı.

Bilim ve eğitimden sorumlu bakan yardımcısı Gurbanov, forumda gerekçeyi şöyle açıkladı:

Bu materyallerde suç, uyuşturucu, şiddet ve benzeri konularla ilgili içerikler vardı. Elbette bu kısıtlamalar yalnızca okullarla sınırlı kalmamalı. Aileler de çocukların bu tür içerik ve platformlardan uzak durmasını sağlamak için onları takip etmeli.

Reklam

Okul filtresinin uygulamada ne ölçüde erişimi kısıtladığı, çocuğun hangi bağlantıyı kullandığına bağlı. Okul ağındaki kısıtlama, o ağ üzerinden erişimi düzenliyor. Açıklamalarda, kişisel mobil veri kullanan cihazlara da okulların kontrol uygulayıp uygulamadığı veya kısıtlamaların tek tek okullarda nasıl denetlendiği belirtilmedi.

Önlemler nasıl şekillendi?

Azerbaycan’daki okul kısıtlamaları ile daha geniş kapsamlı sosyal medya mevzuatı farklı takvimlerde şekillendi. Milletvekilleri ulusal kuralları görüşürken Eğitim Bakanlığı erişimi zaten filtreliyordu.

Önemli tarihler, önlemlerin nasıl bir araya geldiğini gösteriyor:

  • 30 Ekim 2018: Azerbaycan, çocukları zararlı bilgilerden korumaya yönelik temel yasasını kabul etti.
  • 1 Ocak 2020: Çocukları koruma yasası yürürlüğe girdi.
  • 8 Haziran 2026: Gurbanov, ortak parlamento komitesi toplantısında TikTok’un okullarda engellendiğini ve çocukların internet erişiminin filtrelendiğini söyledi.
  • 30 Haziran 2026: Parlamento, 431-VIIQD sayılı Kanun olarak yeni sosyal medya değişikliklerini kabul etti.
  • 5 Ağustos 2026: Mevzuat yayımlandı ve Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, uygulama sorumluluklarını belirleyen bir kararnameyi imzaladı.
  • 21 Ekim 2026: Gurbanov, Aile Forumu’nda okullardaki kısıtlamaları ele aldı.
  • 5 Ağustos 2027: Sosyal medya yaş kısıtlamalarının, yayımlanmasından 12 ay sonra yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Haziran ayındaki komite toplantısına insan hakları; aile, kadın ve çocuklar; hukuk politikası ve devlet yapılanmasından sorumlu parlamento organları katıldı. Toplantıda İdari Suçlar Kanunu’nda, Bilgi, Bilgilendirme ve Bilginin Korunması Hakkında Kanun’da ve Çocukların Zararlı Bilgilerden Korunması Hakkında Kanun’da yapılacak değişiklikler görüşüldü.

Aileler açısından acil mesele, okullardaki erişim. Daha sonra yürürlüğe girecek ulusal kurallar ise çocukların okul dışında da kapsama giren platformlarda hesap açıp açamayacağını ve hesaplarını kullanmayı sürdürüp sürdüremeyeceğini düzenliyor.

Çocuklar ve gençler için neler değişiyor?

Mevzuat, belirlenen sosyal ağlarda hesap açmak için asgari yaşı 16’ya çıkarıyor. Bu, birçok platformun yaygın olarak uyguladığı 13 yaş sınırından üç yaş daha yüksek. Düzenleme paketi görüşülürken adı geçen hizmetler arasında Instagram, Facebook, TikTok, X ve Snapchat de vardı.

Reklam

Mevcut hesapların da yaş doğrulamasından geçmesi bekleniyor. Hesap sahiplerinin yaşı doğrulanamayan hesaplar silinecek. Dolayısıyla kapsama giren bir hizmeti hâlihazırda kullanan çocuklardan, kurallar yürürlüğe girmeden önce açtıkları hesabı olduğu gibi kullanmayı sürdürmek yerine yeni bir doğrulamadan geçmeleri istenebilir.

16-18 yaş arasındaki kullanıcılar için farklı koşullar uygulanacak: ebeveyn izni ve gözetimi, özel güvenlik önlemleri, içerik ve reklam sınırlamaları ile coğrafi konumla ilgili kısıtlamalar. Coğrafi konum, bir kişinin ya da cihazının nerede bulunduğunu ortaya çıkarabilecek bilgilerdir.

Bilgi ve iletişim teknolojileri uzmanı Osman Gunduz, sınırın 16 yaş olarak belirlenmesini eleştirdi. Hâlihazırda program yazan, iş yürüten, girişim kuran ve uluslararası yarışmalara katılan gençlere dikkat çekti. Gunduz’un kaygısı, küçük çocukları korumak için tasarlanan bir kuralın daha büyük yaştaki gençlerin yararlı faaliyetlerini de kısıtlayabilmesi.

Gunduz, uluslararası tartışmalarda 13 yaşından küçük çocukların korunmasına daha fazla odaklanıldığını savundu. Azerbaycan’ın daha yüksek yaş sınırı, hesap açma yasağını 13, 14 ve 15 yaşındaki çocuklara da genişleterek kısıtlamadan etkilenecek grubu büyütüyor.

Yaş doğrulaması nasıl işleyecek?

Elektronik Güvenlik Hizmeti İşbirliği ve İletişim Sektörü Başkanı Havva Huseynli, banka kartı bilgileri, e-posta adresleri ve cep telefonu numaralarının kullanılacağı önerilen bir doğrulama sürecini anlattı. Kart kontrolü sırasında bilgiler incelenirken paraya geçici olarak bloke konulabilir.

Yaş doğrulaması, kullanıcının yaş şartını karşılayıp karşılamadığını kontrol etme sürecidir. Bu işlem, kayıt formuna doğum tarihini yazmasını istemekten daha fazla bilgi gerektirebilir. Huseynli, kişisel verilerin yalnızca doğrulama amacıyla kullanılacağını ve eşleşme teyit edilemezse derhâl silineceğini söyledi.

Uygulamadaki yük hem platformlara hem kullanıcılara düşecek. Platformların yaş kontrol sistemleri kurması, kullanıcıların ise hesaplarını aktif tutabilmek için bilgi vermesi gerekebilir. Sürece ilişkin açıklamalarda, başarısız bir kontrolün nasıl düzeltileceğine veya doğrulama başarısız olduktan sonra silinen bir hesabın nasıl geri alınacağına dair eksiksiz bir prosedür yer almadı.

16-18 yaş arasındaki gençlerin ebeveynleri de kayıt sürecinde resmî bir rol üstlenecek. Ebeveyn izni, yalnızca aile içi kurallara bağlı bir konu olmaktan çıkıp kapsama giren hizmetlere erişimin şartlarından biri hâline gelecek.

Reklam

Platformlara kayıt ve yaptırım yükümlülükleri getiriliyor

Yeni düzenleme, kapsama giren platformların Azerbaycan’da kayıt yaptırmasını veya ülkede bir temsilcilik kurmasını gerektiriyor. Ayrıca platformların devlet kurumlarından gelen taleplere beş iş günü içinde yanıt vermesi şartı getiriliyor.

Temel gözetim görevi Dijital Kalkınma ve Ulaştırma Bakanlığı’na veriliyor. Bilgi yasasının 13-4.4. maddesi kapsamındaki bazı yetkiler Devlet Güvenlik Servisi ile ortaklaşa kullanılıyor. Bakanlık, diğer görevlerinde ayrı bir tüzel kişilik üzerinden değil, Ulusal Siber Güvenlik Ajansı sıfatıyla hareket ediyor.

Bilim ve Eğitim Bakanlığı ile Aile, Kadın ve Çocuklardan Sorumlu Devlet Komitesi’ne de farkındalık ve eğitim çalışmalarında görevler veriliyor. Böylece ağustos kararnamesi; okul politikasını, aile politikasını, dijital düzenlemeleri ve güvenlik kurumlarını yaptırım çerçevesi içinde bir araya getiriyor.

Mali cezalar, taslak ile kabul edilen metin arasında değişti. Taslak görüşmelerinde 100 bin ila 300 bin Azerbaycan manatı arasında para cezalarından söz edilmişti. Ağustos ayında yapılan güncellemede açıklanan kabul edilmiş yaptırımlar uyarınca, ihlalin türüne ve tekrarlanıp tekrarlanmadığına bağlı olarak tüzel kişilere 15 bin ila 50 bin manat arasında ceza kesilebilecek.

Örneğin, resmî bir talebe beş iş günü içinde yanıt verilmemesi veya çarpıtılmış bilgi sunulması, şirkete 25 bin ila 30 bin manat para cezası getirecek. Güvenli kullanım kurallarının ihlaline 35 bin ila 40 bin manat ceza uygulanacak; ihlalin bir yıl içinde tekrarlanması hâlinde ceza 45 bin ila 50 bin manata çıkacak.

Yaptırımlar arasında reklam yasakları, internet trafiğinin aşamalı olarak azaltılması ve erişimin engellenmesi de bulunuyor. Çoğunlukla hız kısıtlama olarak adlandırılan trafik azaltma, bir hizmeti yavaşlatıyor veya kullanmayı zorlaştırıyor. Bu önlemler erişimi, para cezasından daha doğrudan etkileyebilir.

Zararlı içerik sınırlarına ilişkin kaygılar

İnsan hakları avukatı Yalchin Imanov, okul filtrelerinin kapsadığı zararlı konuların yetkililerce nasıl tanımlandığını sorguladı. Imanov’un kaygısı, geniş veya belirsiz kategorilerin alternatif bilgilere ve kamusal tartışmalara da uzanabilmesi üzerineydi.

Kısıtlamalar ve yasa teklifleri hakkında yorum yapan Imanov şöyle dedi:

Hangi belirli konuların, yani tehlikeli konuların yasak olduğunu bilmiyoruz. ‘İki yüzden fazla tehlikeli konu’ ifadesiyle hangi konuların kastedildiği belirsiz ve bu durum yetkililer tarafından istismar edilebilir.

Reklam

Imanov, yasa tasarılarının kamuoyunda tartışılmamasını da eleştirdi. Çocukları koruma gerekçesiyle sunulan kısıtlamaların, alternatif bilgi kaynaklarına erişimi sınırlamak için kullanılabileceği uyarısında bulundu.

Daha geniş kapsamlı yasa paketi, internet kaynaklarının mahkeme kararı olmaksızın geçici olarak engellenebileceği durumları artırıyor. Belirtilen gerekçeler arasında hakaret ve iftira, mahremiyet ihlalleri, uyuşturucu kullanımını teşvik etme ve kamu güvenliği için tehdit oluşturan dezenformasyon yer alıyor.

Bu hükümler, çocukların hesap açmasına ilişkin kuralların ötesine geçiyor. Yetkililere çevrim içi bilgilere erişim konusunda daha geniş yetkiler veriyor; bu nedenle yasaklı kategorilerin ifadesi ve bunların uygulanma usulleri, kuralların işleyişinde belirleyici olacak.

Gurbanov çevrim içi erişimin yararlarından da söz etti

Gurbanov, haziran ayındaki açıklamalarında sosyal medyanın çocukların iletişim kurmasına, kamusal yaşama katılmasına, sosyal destek bulmasına ve kendini ifade etmesine yardımcı olabileceğini kabul etti. Sorunlu kullanımı ise depresyon, kaygı, siber zorbalık ve diğer zararlı sonuçlarla ilişkilendirdi.

Bakan yardımcısı, görevi çocukları korurken dijital fırsatlardan yararlanmalarını sağlamak olarak tanımladı. Bunun hükümetin, teknoloji şirketlerinin, okulların, ebeveynlerin ve çocukların ortak çabasını gerektirdiğini söyledi.

Gurbanov, ekim ayındaki forumda pandemi dönemindeki okul kapanmalarına ilişkin deneyimden de söz etti. Çevrim içi eğitimin öğrenimi desteklediğini, yüz yüze iletişimin azalmasının ise çocukların sosyal gelişiminde güçlükler yarattığını söyledi.

Açıklamalarında kısıtlamaların yanında iki somut ihtiyaca da yer verdi: çocukları zararlı içeriklerden uzak tutmak ve öğrenme ve iletişim fırsatlarını korumak. Okullar filtreleri şimdiden uyguluyor; aileleri ve platformları ise çok daha geniş kapsamlı hesap düzenlemesinin Ağustos 2027’de yürürlüğe girecek olması bekliyor.

Öne Çıkanlar

  • Bilim ve Eğitim Bakan Yardımcısı Firudin Gurbanov’un 21 Ekim 2026’daki açıklamasına göre, Azerbaycan okullarında TikTok’a erişim kısıtlanıyor.
  • Okullarda suç, uyuşturucu, şiddet ve diğer zararlı konularla ilgili materyaller de filtreleniyor.
  • Gurbanov, okul kısıtlamalarını 8 Haziran’da parlamento komitelerine zaten anlatmıştı.
  • 5 Ağustos 2027’de yürürlüğe girmesi planlanan ulusal kurallar, 16 yaşından küçük çocukların belirlenen sosyal ağlarda hesap açmasını yasaklayacak.
  • 16-18 yaş arasındaki kullanıcıların kaydı için ebeveyn veya yasal vasi izni gerekecek.
  • Kapsama giren platformlar yaş doğrulaması, yerel kayıt şartları, para cezaları ve olası erişim kısıtlamalarıyla karşı karşıya kalacak.
  • Eleştirmenler, içerik kategorilerinin belirsizliği, daha büyük yaştaki gençlerin erişimi ve bilgiyi engellemeye yönelik daha geniş yetkiler konusunda kaygılarını dile getirdi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir