Devam oranları daha çok artmasına rağmen yemekler daha az yoksul öğrenciye ulaşıyor
Endonezya’nın Ücretsiz Besleyici Yemekler programı, yoksul hanelere kıyasla varlıklı ailelerin daha fazla öğrencisine ulaşıyor. Hükümetin bir araştırması ise yemek programından yararlananlarla diğer öğrenciler arasındaki devamsızlık farkının en yoksul ailelerde özellikle büyük olduğunu ortaya koyuyor.
İçindekiler
- Devam oranları daha çok artmasına rağmen yemekler daha az yoksul öğrenciye ulaşıyor
- Ulusal araştırmada neler incelendi
- DEN dağıtımda nelerin değişmesini istiyor
- Devam oranlarındaki en büyük fark en yoksullar arasındaydı
- Daha sık yemek almak daha az devamsızlıkla ilişkilendirildi
- Yüzde 95’lik oran neden yemek kalitesine bağlı
- Program için iki öncelik
- Öne Çıkanlar
Ulusal Ekonomi Konseyi (DEN), bulguları 20 Ekim 2026’da Cakarta’daki Merdeka Sarayı’nda Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto’ya sundu. Konsey, Eylül 2026’ya kadarki dağıtım verilerini kullanarak programdan yararlananların kırsal topluluklardan ziyade kentlerde yoğunlaştığını da belirledi.
DEN üyesi Mochamad Firman Hidayat, yoksul topluluklara, kırsal okullara ve Endonezya’nın az gelişmiş, sınır bölgelerindeki ve en uzak bölgelerine daha fazla öncelik verilmesi çağrısında bulundu. Konsey bu öneriye bir başkasını daha ekledi: Araştırmanın öğrencilerin açlığı ve öğrenme motivasyonuyla ilişkilendirdiği yemek kalitesi iyileştirilmeli.
Bulgular, Endonezya’da Makan Bergizi Gratis ya da MBG olarak bilinen programla ilgili iki kaygıyı bir araya getiriyor. Yemekler daha iyi devam oranları ve öğrenmeye daha fazla istekle ilişkilendirilirken, programa erişim varlıklı öğrenciler ve kentler lehine. Devam oranlarında özellikle büyük bir fark görülen aileler, DEN’in hükümetin daha etkili biçimde ulaşmasını istediği gruplar arasında.
Ulusal araştırmada neler incelendi
DEN; Endonezya İstatistik Kurumu (BPS) ve diğer bazı kurumlarla birlikte, Ulusal Sosyoekonomik Araştırma (Susenas) bünyesinde özel bir modül geliştirdi. Modül, belirli bir konuyu incelemek üzere ankete eklenen bir soru grubudur. Bu araştırmada sorular; okula devam, ders çalışma motivasyonu ve okul günü boyunca açlık konularını kapsıyordu.
Cumhurbaşkanlığı ofisinin açıklamasında, modülün Eylül 2025’te başladığı ve Endonezya’nın tamamını kapsadığı belirtiliyor. Ülke genelini kapsaması, DEN’in yemek alan ve henüz almamış öğrenciler arasındaki farkların yanı sıra, farklı bölgeler ve hane refahı grupları arasındaki farklılıkları da incelemesine imkân verdi.
Tarihler; anket sorularının ne zaman eklendiğini, DEN’in değerlendirdiği dağıtım verilerini ve bulguların cumhurbaşkanına sunulmasını gösteriyor:
- Eylül 2025: Özel Susenas modülü, MBG’yi, okula devamı, ders çalışma motivasyonunu ve açlığı incelemeye başladı.
- Eylül 2026: Firman’ın aktardığı dağıtım verileri, programdan yararlananların kentlerde yoğunlaştığını ve varlıklı ailelerden daha fazla öğrencinin yoksul ailelerden gelen öğrencilere kıyasla yemek aldığını gösterdi.
- 20 Ekim 2026: DEN, bulgularını Merdeka Sarayı’nda Cumhurbaşkanı Prabowo’ya sundu; Firman da sonuçları basın toplantısında açıkladı.
Kamuoyuna yapılan sunum, temel bulguların yönünü ortaya koydu ancak gelir grubuna veya bölgeye göre yararlanıcı sayılarını, kesin devam oranlarını, açlıktaki azalmaya ilişkin sayısal bir ölçümü ya da önerilerin uygulanma takvimini paylaşmadı.
DEN dağıtımda nelerin değişmesini istiyor
Firman, çocukların yaşadığı yer ve ailelerinin maddi durumu olmak üzere iki alandaki dengesizliğe dikkat çekti. Kentlerdeki öğrenciler kırsaldakilerden, varlıklı hanelerdeki öğrenciler ise yoksul hanelerdekilerden daha fazla yemek aldı.
DEN’in önerdiği çözüm; yoksul topluluklara, kırsal bölgelere ve Endonezya’da 3T olarak adlandırılan bölgelere öncelik vermek. Bu kısaltma; az gelişmiş, sınır bölgelerindeki ve en uzak bölgeleri ifade ediyor. Konsey, programın erişimini genişletirken daha fazla ilgi gösterilmesi gerektiğini söylediği yerler bu kategorilerle tanımlanıyor.
Ulusal Ekonomi Konseyi üyesi Firman, bulgular cumhurbaşkanına sunulduktan sonra bu öneriyi dile getirdi:
Özellikle 3T bölgelerine, kırsal bölgelere ve yoksul topluluklara daha fazla öncelik verilmeli.
Bu öneri, dağıtım konusunu araştırmanın eğitimle ilgili bulgularına bağlıyor. DEN, programdan yararlananlarla yararlanmayanlar arasında devam farkının özellikle büyük olduğu hane grubundaki daha fazla çocuğa yemek ulaştırılmasını istiyor. Bu topluluklardaki aileler için acil mesele, çocuklarının okullarında programdan yararlanıp yararlanmadığı.
Devam oranlarındaki en büyük fark en yoksullar arasındaydı
Firman’ın araştırmaya ilişkin açıklamasına göre, MBG’den yararlanan öğrencilerin devamsızlık oranı, programdan yararlanmayan öğrencilere kıyasla daha düşüktü. Fark, desil bir olarak tanımlanan en yoksul hane grubunda özellikle belirgindi.
Desil, nüfusu hane refahı gibi bir ölçüte göre sıralayıp eşit büyüklükte on gruba ayırır. Birinci desil, sıralamanın en altındaki yüzde 10’luk kesimdir. Bu araştırmada, incelenen hanelerin en yoksul grubunu ifade ediyor.
Firman, bu grupta MBG almayan çocukların okula daha sık gitmediğini, programdan yararlananların ise okula daha düzenli devam ettiğini söyledi. Bu bulgu, DEN’in dağıtım çalışmalarında yoksul ailelere öncelik verilmesi çağrısına somut bir gerekçe sunuyor.
Çocuklar açısından daha düzenli devam, sınıfta geçirilen daha fazla gün ve kaçırılan daha az ders anlamına geliyor. Dolayısıyla konseyin bulguları, yemek programını öğrenmenin temel koşullarından biriyle ilişkilendiriyor: Ders işlenirken okulda olmak.
DEN’in önerisi, sınıftaki bu faydayı kimin yemek alacağına ilişkin tartışmaya taşıyor. Konseyin kaygısı hem ulaşılan çocuk sayısı hem de dağıtımın en çok ihtiyaç duyanlara ne ölçüde eriştiği.
Daha sık yemek almak daha az devamsızlıkla ilişkilendirildi
Firman ayrıca, okullarda MBG’den yararlanma yoğunluğu ile öğrenci devamı arasında bir ilişki olduğunu anlattı. Yararlanma yoğunluğu arttıkça devamsızlıktaki gözlemlenen düşüş de büyüdü.
Bu bulgu, erişim meselesine hizmetin sunulmasıyla ilgili bir boyut ekliyor. Araştırma, çocukların MBG alıp almadığını incelerken Firman’ın açıklaması programın okullara ne ölçüde ya da ne sıklıkta ulaştığına da dikkat çekti.
Firman, en yoksul öğrenciler arasındaki devam örüntüsünü ve bunun programdan yararlanma yoğunluğuyla ilişkisini şöyle anlattı:
MBG’den yararlanmadıklarında sık sık devamsızlık yapıyorlar. Programdan yararlanan öğrencilerin okula gitmeme olasılığı ise görece daha düşük. Okullarında MBG’den yararlanma yoğunluğu arttıkça devamsızlıktaki düşüş de büyüyor.
Bu bulgu, DEN’in yemeklerin uygulamada nasıl ulaştırıldığına odaklanması için bir başka gerekçe sunuyor. Konseyin tarif ettiği devam örüntüsü açısından hem okula ulaşmak hem de yemek dağıtımını sürdürmek önem taşıyor.
Yüzde 95’lik oran neden yemek kalitesine bağlı
Yemek kalitesi, öğrencilerin ders çalışma motivasyonuyla yakından ilişkiliydi. Yemekleri çok iyi olarak değerlendiren yararlanıcıların yüzde 95’i motivasyonlarının arttığını söyledi. Başka bir deyişle bu, yemekleri en yüksek kalite düzeyinde değerlendiren her 100 öğrenciden 95’i demek.
Konseyin aktardığına göre, yemek kalitesini kötü olarak değerlendiren öğrencilerin motivasyonlarının arttığını bildirme olasılığı çok daha düşüktü. Bu karşıtlık, menü kalitesini DEN’in cumhurbaşkanına sunduğu önerilerin merkezine yerleştirdi.
Firman, konseyin hükümetten sunulan yemeklere dikkat etmesini istemesinin nedenini şöyle açıkladı:
Cumhurbaşkanına sunduğumuz önerilerden biri, MBG menülerinin kalitesine dikkat edilmesi gerektiğiydi; çünkü bu, çocukların açlığı ve okulda öğrenme motivasyonuyla ilişkili.
Yüzde 95’lik sonuç, yemekleri çok yüksek puanlayan öğrencilerin ders çalışma heveslerine ilişkin bildirimlerini yansıtıyor. Devam durumu ve açlık ankette ayrı ayrı incelendi; böylece DEN, çocukların programla ilgili deneyimlerini birkaç farklı açıdan değerlendirebildi.
Öğrenciler açısından kalite bulgusu, gerçekte aldıkları yemekle ilgili. DEN’e göre, yemeğin içeriği en az programa erişim kadar önemli; çünkü yemeği daha iyi değerlendiren öğrencilerin motivasyon değerlendirmeleri de daha olumluydu.
Program için iki öncelik
DEN’in önerileri, yeterince hizmet alamayan gruplara erişimi genişletmeyi ve programdan yararlananlara daha iyi yemek sunmayı bir araya getiriyor. Dağıtım bulguları yoksul hanelere, kırsal topluluklara ve 3T bölgelerine işaret ediyor. Motivasyon bulguları ise menülerin iyileştirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Bu öncelikler, aynı okul gününün farklı yönlerine odaklanıyor. Erişim, çocuğun yemek alıp almadığını belirliyor. Kalite, çocuğun o yemekle ilgili deneyimini şekillendiriyor ve bildirilen açlık ile öğrenme isteğiyle ilişkili. Firman’ın aktardığı devam örüntüsü, programdan yararlanma yoğunluğuyla da bağlantılıydı.
Cumhurbaşkanı Prabowo’ya sunulan bulgular, programın hem faydalarını hem de uygulamadaki eksikleri ortaya koyuyor. DEN’in önerdiği değişiklikler, yoksul ve hizmetlerin daha az ulaştığı topluluklardaki daha fazla çocuğa bu faydaları ulaştırmayı ve hâlihazırda sunulan yemekleri iyileştirmeyi amaçlıyor.
Öne Çıkanlar
- DEN, MBG’den yararlananların yoksul öğrencilerden çok varlıklı öğrenciler arasında bulunduğunu ve dağıtımın kentlerde yoğunlaştığını belirledi.
- Araştırmada, Eylül 2025’te başlayan ve ülke genelini kapsayan Susenas modülü kullanıldı.
- Programdan yararlanan öğrenciler daha az devamsızlık yaptı; en yoksul hanelerdeki fark özellikle büyüktü.
- Okullarda yemek programından daha yoğun biçimde yararlanılması, devamsızlıktaki daha büyük düşüşle ilişkiliydi.
- Yemekleri çok iyi olarak değerlendiren yararlanıcıların yüzde 95’i ders çalışma motivasyonlarının arttığını bildirdi.
- DEN, menülerin iyileştirilmesi ve yoksul ailelere, kırsal topluluklara ve 3T bölgelerine daha fazla öncelik verilmesi çağrısında bulundu.






