Japonya Oyuncular Birliği, Yapay Zekâ Ses Taklitlerinde Onay, Telif ve Sınırlama İstiyor

10 dakikalık okuma
Japan Actors Union Seeks Consent, Royalties and Limits on AI Voice Replicas

Eğitimden önce izin, taklit kullanıldığında ödeme

Yaklaşık 2.600 oyuncu ve seslendirme sanatçısını temsil eden kooperatif Japonya Oyuncular Birliği, yapay zekânın bir sanatçının sesini öğrenmesi, taklit üretmesi veya yayımlaması öncesinde izin alınmasını zorunlu kılan kurallar belirledi. Birliğin kılavuzu, üretilen sesin kullanılması hâlinde ödeme yapılmasını, yapay zekâ ile dublajda her dil için ayrı onay alınmasını ve hayatını kaybeden sanatçıların seslerinin yeniden oluşturulmasına sıkı sınırlamalar getirilmesini de öngörüyor.

İçindekiler
  1. Eğitimden önce izin, taklit kullanıldığında ödeme
  2. Onay üç ayrı aşamayı kapsamalı
  3. Üretilen ses için sanatçılara ödeme yapılacak
  4. Oyuncular, seslerinin bilgileri dışında kullanıldığını anlatıyor
  5. Yapay zekâ ile dublajda her iki yön için de kurallar var
  6. Hayatını kaybeden sanatçılar için özel koruma öngörülüyor
  7. Önerilen komite, insan performanslarının tamamen değiştirilmesini inceleyecek
  8. Hükümet seslerin korunmasını değerlendiriyor
  9. Kampanya bu noktaya nasıl geldi?
  10. İnsan performansları öncelikli olmaya devam ediyor
  11. Öne Çıkanlar

Birlik, resmî duyurunun tarihini 15 Ekim 2026 olarak veriyor; ancak duyurunun 16 Ekim'de yapıldığı da belirtiliyor. Standartlar, kayıt almak için izin talep etmenin ötesine geçiyor: Sanatçıların seslerinin dijital sürümünün nasıl oluşturulacağı, ne söyleyeceği ve nerelerde duyulacağı konusunda kontrol sahibi olmasını amaçlıyor.

Birlik, ses ve yapay zekâ kılavuzuna ilişkin duyurusunda temel bir soruna dikkat çekiyor: Japonya'da kişilerin seslerini özel olarak koruyan kapsamlı bir yasa bulunmuyor. Birlik, hükümetten yasal düzenleme talep ederken standartların sektör genelinde benimsenmesini istiyor.

Sanatçılar açısından pratik kaygı açık: Bir rol için kaydedilen ses, oyuncunun hiç canlandırmadığı sözleri veya şarkıları üreten bir sistemin malzemesine dönüşebilir. Yapım şirketleri ve yapay zekâ geliştiricileri açısından ise kılavuz, bu kullanım için nasıl izin alınacağına ve bütçe ayrılacağına ilişkin bir süreç öneriyor.

Standartlar yeni bir ulusal yasa değil, sektöre yönelik gönüllü kılavuz niteliğinde. Etkileri, şirketlerin bunları benimsemesine, sözleşmelere dâhil etmesine ve gelecekte yapılacak yasal değişikliklere bağlı olacak. Japonya Eğlence Sektörü Yöneticileri Birliği ile Japonya Seslendirme Sanatçıları Derneği'nin de standartları desteklediği bildiriliyor; bu da önerilere birliğin ötesinde destek sağlıyor.

Reklam

Onay üç ayrı aşamayı kapsamalı

3. Bölüm'ün 7 ila 9. maddeleri, yapay zekâyla ses kullanımını eğitim, üretim ve yayımlama ya da kullanım aşamalarına ayırıyor. Birlik, amacın açıklanması ve her aşamada önceden izin alınması gerektiğini belirtiyor.

Eğitim, sistemin sesin perde, ritim ve telaffuz gibi özelliklerini öğrenmesi için kayıtların sisteme yüklenmesi anlamına geliyor. Üretim, bu sistem kullanılarak yeni ses oluşturulmasıdır. Yayımlama ya da kullanım ise ortaya çıkan konuşmanın dinleyicilere ulaştığı veya bir yapımın parçası hâline geldiği aşamadır.

Standartları uygulayan bir şirketin bu üç aşamanın tamamını ele alması gerekir. Bir modeli eğitmek için verilen iznin ardından, ses üretimi ve amaçlanan yayım için de izin alınmalıdır. Sonradan üretilecek ek içerikler için de onay gerekir.

Birliğe göre bu kontrol önemli; çünkü sentetik bir ses, oyuncuyu hiç kabul etmediği bir role yerleştirebilir ya da onu kendi isteği dışında siyasi veya şiddet içeren ifadeler kullanıyormuş gibi gösterebilir. Amaçlanan kullanımı önceden açıklamak, ses henüz oluşturulmadan sanatçıların karar vermesine olanak tanır.

Kılavuza göre izin vermeyi reddeden veya daha sonra iznini geri çeken sanatçılar, oyuncu seçmelerinde fırsat kaybetmemeli, daha kötü çalışma koşullarına maruz kalmamalı ya da başka dezavantajlarla karşılaşmamalı. Bu güvence, bir oyuncunun potansiyel işverene sesini lisanslayıp lisanslamamaya karar verirken karşılaşabileceği baskıyı ele alıyor.

Üretilen ses için sanatçılara ödeme yapılacak

5. Bölüm'ün 16. maddesi, üretilen sesin kullanımını yeni bir performans sunma biçimi olarak değerlendiriyor. Birliğin görüşüne göre oyuncular, kullanımın kapsamı ve biçimine göre telif dâhil uygun bir ödeme almalı.

Telif, bir kişinin eserinin veya lisansladığı hakların kullanımına bağlı olarak yapılan ödemedir. Bu öneri, ödeme konusunu yalnızca ilk kayıt seansında karara bağlamak yerine, yetkili bir ses taklidi kullanıldığında sanatçının gelir elde etmesini sağlayacak.

Birlik, lisanslamayı oyuncular için olası bir gelir kaynağı ve şirketlerin yapım maliyetlerini planlamasına yardımcı olacak bir yöntem olarak sunuyor. Duyuruda herkese uygulanacak bir telif oranı veya ödeme formülü belirtilmiyor. Bu koşulların ilgili anlaşmalarla belirlenmesi gerekecek.

Reklam

Oyuncular, seslerinin bilgileri dışında kullanıldığını anlatıyor

Birliğin genel müdürü ve Chibi Maruko-chan animesinde Tomozo'yu seslendiren Bin Shimada, kendi sesinin izinsiz kullanıldığını söyledi. Duyuruda Shimada, canlandırdığı başka bir karakterin sesiyle Ado'nun Usseewa şarkısının yapay zekâ ile hazırlanmış bir yorumunu dinlediğini anlattı.

Shimada, kaydı dinledikten sonra tepkisinin nasıl değiştiğini şöyle anlattı:

İlk dinlediğimde donakaldım. Zaman geçtikçe öfkem arttı. Hiç söylemediğim sözler ve hiç söylemediğim şarkılar iznim olmadan üretildi, internete yüklendi ve bunlardan para kazanıldı. Nasıl bakarsam bakayım, bunu kabul edemem.

Dragon Ball'da Son Goku'yu, Galaxy Express 999'da Hoshino Tetsuro'yu seslendirmesiyle tanınan ve birliğin başkan yardımcısı olan Masako Nozawa da izinsiz ses taklitlerine kamuoyu önünde tepki gösterdi. Sesinin ve performanslarının kendisine ait olduğunu belirten Nozawa, kısmi kullanım için bile izin alınması gerektiğini söyledi.

Nozawa, dinlediği yapay zekâ sürümünün kendi sesine benzediğini ancak performansına kattığı duyguyu taşımadığını belirtti. İtirazı hem kimliği üzerindeki kontrolünü hem de sesin ardındaki oyunculuk tercihlerini ilgilendiriyor.

Bazı sanatçılar, lisans kapsamında sesleri taklit eden özel sistemleri destekledi. Birliğin standartları, insan sanatçıları öncelikli tutarken yetkili kullanıma da imkân tanıyor.

Yapay zekâ ile dublajda her iki yön için de kurallar var

4. Bölüm'ün 15. maddesi, özgün bir performansın yapay zekâ kullanılarak başka bir dilde konuşmaya dönüştürülmesini ele alıyor. Birlik, performansın sanatsal kimliğinin korunması gerektiğini; daha geniş kapsamlı uluslararası kullanım için yeni izin ve ek ödeme alınmasını istiyor.

Her dil için onay alınması gerekecek. Örneğin İngilizce sürüm hazırlamak için yetki alan bir şirketin Çince veya İspanyolca sürüm üretmeden önce ek onay alması gerekecek. Sanatçılar, anlaşmalarının kapsamadığı yurt dışı bölgelerdeki kullanım konusunda da kontrol sahibi olacak.

Yapay zekâ ile yerelleştirme, bir yapımın başka bir dildeki veya pazardaki izleyicilere uyarlanmasıdır. Ses taklidi, çevrilmiş sözleri konuşurken karakterin özgün sanatçı gibi duyulmasını sağlayabilir. Birliğin kaygısı, sözlerde, zamanlamada veya tonda yapılacak değişikliklerin yalnızca dili değil oyunculuğu da değiştirebilmesi.

Standartlar, ters yöndeki uygulamayı, yani yabancı yapımların Japonca dublajını da ele alıyor. Kılavuza göre Japonca seslendirme performanslarının yapay zekâyla değiştirilmesi genel olarak yasak. İstisnalar için sanatçılardan, hak sahiplerinden ve ses yapımcılarından izin alınması; ayrıca ödeme ve diğer koşulları belirleyen ayrı yazılı sözleşmeler yapılması gerekiyor.

Reklam

Hayatını kaybeden sanatçılar için özel koruma öngörülüyor

2. Bölüm'ün 6. maddesi, hayatını kaybeden sanatçılar için koruma koşullarını belirliyor. Standartlar, sanatçının hayattayken kabul ettiği projeler için sınırlı istisnalar dışında seslerinin yapay zekâyla yeniden oluşturulmasını genel olarak yasaklıyor.

Bu projeler için bile yaslı aile üyelerinden ve sanatçının eski ajansından ya da bağlı olduğu kuruluştan yazılı izin alınması ve uygun ödeme yapılması gerekecek. Birlik, kararlara sanatçının istekleri, onuru, itibarı ve mirasının yön vermesi gerektiğini belirtiyor.

Bir arşiv veya eğlence projesinde bu yaklaşım, iznin birkaç tarafın katıldığı bir süreçle alınmasını gerektirecek. Tanıdık bir sesi yeniden kullanmak isteyen yapımcının, sanatçının önceden onay verdiğini doğrulaması ve ilerlemeden önce gerekli izinleri alması gerekecek.

Kısıtlamalar önemli; çünkü sanatçı öldükten sonra önerilen senaryoyu inceleyemez, rolü reddedemez veya yeni bir performansın nasıl sunulmasını istediğini açıklayamaz. Birlik, bu kararların sanatçının hayattayken kabul ettiği sınırlar içinde alınmasını amaçlıyor.

Önerilen komite, insan performanslarının tamamen değiştirilmesini inceleyecek

İnsan performanslarının tamamını yapay zekâ sesleriyle değiştiren projelerde bir adım daha atılması gerekecek: Sektör bünyesinde kurulması önerilen ve geçici olarak Ses ve Yapay Zekâ İşlemlerinde Adalet Komitesi adı verilen yapıya önceden danışılması ve yazılı onay alınması.

Komitenin yapısı ve kurulacağı tarih henüz belirlenmedi. Önerilen görev kapsamında, bir projedeki insan performanslarının tümüyle kaldırılması kararı, sanatçılardan alınması gereken izinlerin yanı sıra sektör incelemesine de tabi olacak.

Oyuncuların talepleri arasında izinsiz yapay zekâ ses modellerinin imha edilmesi de bulunuyor. Bu, yalnızca belirli bir kaydın kaldırılmasının ötesine geçiyor: İhlale konu olan kayıt silinse bile model yeni sesler üretmeye devam edebilir.

İhlallerde birlik, etkilenen içeriğin dağıtım ve satışının derhâl durdurulmasını talep edeceğini söylüyor. Ayrıca izinsiz kullanımın başladığı tarihten itibaren satışlara karşılık gelen tutarın ödenmesini isteyecek. Bunlar birliğin başvurmayı planladığı yaptırımlar; uygulanmaları ilgili anlaşmalara ve yasal süreçlere bağlı olacak.

Reklam

Hükümet seslerin korunmasını değerlendiriyor

Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, seslerin ve benzerliklerin Haksız Rekabeti Önleme Yasası kapsamında korunan varlıklar hâline getirilip getirilmeyeceğini değerlendiriyor. Yasa, adil rekabeti bozan davranışlara karşı ihtiyati tedbir talep edilmesine imkân veriyor. Bakanlık konuyu bir uzman heyetiyle ele almayı planlıyor.

Kamuya mal olmuş kişilerin tanıtım hakları da tartışmanın bir parçası. Bu haklar, tanınmış kişilerin kimliklerinin ticari amaçlarla kullanılmasını kontrol etmesiyle ilgili. Tanınabilir sesi eğlence ürünlerinin satışına katkı sağlayan bir seslendirme sanatçısı için yapay zekâ taklidi, kimliğini kendisi sürece dâhil olmadan ticari bir ürüne dönüştürebilir.

Seslendirme sanatçısı Kenjiro Tsuda'nın TikTok'ta yayımlanan taklit videolarına karşı açtığı dava, konuyu gündeme taşıdı. Tokyo Bölge Mahkemesi'nin bir sesin tanıtım hakları kapsamında korunabileceğini kabul ettiği bildirildi. Videoların kaldırılmasının ardından davanın reddedildiği de aktarıldı; bu tespit ile ret kararı arasındaki kesin ilişki net değil.

Birliğin önerileri, hükümetin henüz çözüme kavuşturmadığı konuları da kapsıyor. Bunlar arasında izinsiz modeller, iznini geri çeken sanatçılar ve ölümden sonra üretilen sentetik performanslar yer alıyor. Yasal düzenleme için oylama, uygulama tarihi veya önerilen uzman görüşmelerinin tarihi henüz açıklanmadı.

Kampanya bu noktaya nasıl geldi?

Japon sanatçılar birkaç yıldır yapay zekâyla seslerinin izinsiz kullanılmasına karşı örgütleniyor. Yeni standartlar, bu kampanyayı sözleşmeleri, ödemeleri ve yapım kararlarını kapsayan daha ayrıntılı bir çerçeveye taşıyor.

  • 2023'te SAG-AFTRA üyeleri, yapay zekâ ve iş güvencesine ilişkin korumalar talep ederken büyük video oyunu yayıncılarına karşı greve gitme yetkisi verdi.
  • 2024'te Japon seslendirme sanatçıları, seslerinin yapay zekâ tarafından kötüye kullanılmasını ve yasal korumadaki eksiklikleri protesto etmek için bir örgüt kurdu.
  • 2025'te, 11 ay süren grevin ardından SAG-AFTRA üyeleri yapay zekâya karşı güvenceler içeren İnteraktif Medya Video Oyunu Anlaşması'nı onayladı.
  • Japonya Oyuncular Birliği'nin duyurusuna göre birlik, 15 Ekim 2026'da ses ve yapay zekâ kılavuzunu resmen açıkladı.

Amerikan video oyunu anlaşması, dijital taklitlerin kullanımında izin ve bilgilendirme şartı getiriyor. Ayrıca sanatçıların grev sırasında yeni içerik üretimi için verdikleri izni askıya almasına olanak tanıyor. Japonya'nın önerileri de benzer izin kaygılarını ele alırken dublaj, hayatını kaybeden sanatçılar ve insan oyunculuğunu tamamen ortadan kaldıran projeler konusunda ayrıntılı talepler içeriyor.

Yapay zekânın benimsenmesi, bu soruları oyun sektörü için acil hâle getiriyor. İlk duyuruya ilişkin haberlerde aktarılan araştırmaya göre Japon geliştiricilerin yarısından fazlası oyun geliştirmede üretken yapay zekâ kullanıyor. Başlıca kullanım alanları görsel varlıklar, karakter çizimleri, hikâyeler, oyun metinleri ve programlama desteği. Ses taklidi, bu araçların nasıl kullanılacağına ilişkin kararlara yeni bir yaratıcı çalışan grubunu daha dâhil edecek.

Reklam

İnsan performansları öncelikli olmaya devam ediyor

Birliğin başkan yardımcısı Michihiro Ikemizu, amaçlarının yapay zekânın güvenle kullanılabileceği koşullar oluşturmak olduğunu belirtti:

Yapay zekânın gerektiği gibi, güvenli ve gönül rahatlığıyla kullanılmasını sağlayacak kurallara ihtiyacımız var.

Nozawa da teknolojinin yer aldığı bir gelecek için desteğini dile getirdi. Birliğin duyurusu için yayımlanan video mesajında herkesi kurallara uymaya çağırdı:

Herkesin kurallara uymasını ve insanların da yapay zekânın da mutlu bir şekilde bir arada yaşayabileceği bir geleceğe kavuşmasını umuyorum.

Birliğin yaklaşımı, bu açıklığı insan sanatçıları istihdam etmeye yönelik net bir öncelikle bir araya getiriyor. Önerilen uzlaşmanın temelinde kullanımdan önce izin alınması, yetkili taklitler için ödeme yapılması ve sanatçının karara anlamlı biçimde katılamadığı durumlara sınır getirilmesi var.

Oyuncular açısından kısa vadeli değişiklik, sözleşmelerde daha fazla kontrol sahibi olmak olacak. Yapımcılar, geliştiriciler ve dağıtımcılar ise bir kaydı sonraki tüm yapay zekâ kullanımları için izin saymak yerine, her aşamada hakları kontrol etmek zorunda kalacak. Bu beklentileri sektörde tutarlı bir uygulamaya dönüştürmek, yasal düzenleme kampanyasının yanı sıra birliğin sıradaki görevi.

Öne Çıkanlar

  • Yaklaşık 2.600 oyuncu ve seslendirme sanatçısını temsil eden Japonya Oyuncular Birliği, kılavuz duyurusunun tarihini 15 Ekim 2026 olarak veriyor.
  • Standartlar, yapay zekâ ses taklitlerinin eğitimi, üretimi ve yayımlanması ya da kullanımı için önceden onay alınmasını zorunlu kılıyor.
  • Yetkili biçimde üretilen performanslar için, sesin ne ölçüde kullanıldığını yansıtan koşullarla ödeme yapılması gerekiyor.
  • Yapay zekâ ile dublajda her dil için onay alınması gerekiyor; Japonca dublaj performanslarının yapay zekâyla değiştirilmesi ise genel olarak yasak.
  • Hayatını kaybeden bir sanatçının sesinin yeniden oluşturulması, daha önce kabul ettiği projelerle sınırlı olacak ve ek yazılı izinlerle ödeme gerektirecek.
  • Önerilen bir sektör komitesi, insan performanslarını tamamen ortadan kaldıran projeleri inceleyecek.
  • Hükümet sesler ve benzerlikler için yasal korumayı değerlendiriyor, ancak yasal düzenlemeye ilişkin bir takvim açıklanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir