Zayıf Yen ve Yükselen Tahvil Faizleri Japonya’nın Harcama Planlarını Zorlarken Takaichi Bütçe Sınavıyla Karşı Karşıya

11 dakikalık okuma
Takaichi Faces Budget Test as Weak Yen and Rising Bond Yields Pressure Japan's Spending Plans

Görevde Bir Yılını Dolduran Takaichi, 40 Trilyon Yenlik Borçlanma Hedefi Baskı Altında

Japonya hükümeti, önerilen gıda vergisi indirimi, stratejik sektörlere yatırım ve savunma bütçesindeki artış için kaynak ararken gelecek yıllık bütçede yeni tahvil ihracını 40 trilyon yen civarında tutmaya çalışıyor. Başbakan Sanae Takaichi, döviz ve tahvil piyasalarında sert hareketlerle geçen bir yılın ardından 21 Ekim 2026’da görevdeki ilk yılını dolduracak.

İçindekiler
  1. Görevde Bir Yılını Dolduran Takaichi, 40 Trilyon Yenlik Borçlanma Hedefi Baskı Altında
  2. Temmuz ile Ekim Arasında Ne Değişti?
  3. Yen ve Tahvil Faizleri Neden Birlikte Önemli?
  4. Takaichi, Reflasyonist Politika Tanımını Reddediyor
  5. ABD Baskısı Aciliyeti Artırıyor
  6. Savunma Harcamalarındaki Artış İçin Kalıcı Kaynak Gerekiyor
  7. Gıda Vergisi İndirimi ve Yatırımlar Kaynak İçin Yarışıyor
  8. Japonya Merkez Bankası’nın Enflasyon Sınavı
  9. Rekor Tahvil Talebi Bir Miktar Rahatlama Sağlıyor
  10. Öne Çıkanlar

Takaichi yönetiminin göreve başladığı sırada dolar başına yaklaşık 151 yen olan kur, temmuz sonunda yaklaşık 164 yene gerileyerek son kırk yılın en düşük seviyesine indi. Yatırımcıların devlete 10 yıl vadeli borç verirken talep ettiği getiriyi ölçen Japon devlet tahvillerinin gösterge faizi ise yaklaşık yüzde 1,6’dan eylül sonunda yüzde 3,115’e yükseldi. Bu, yaklaşık 30 yılın en yüksek seviyesi oldu.

Takaichi, politikalarının bu hareketlere yol açtığı iddialarını reddediyor. Bakanları, harcama, gelir ve borçlanmanın zaman içinde yönetilebilir düzeyde kalması anlamına gelen mali sürdürülebilirlik vurgusunu giderek daha fazla öne çıkarıyor. Yatırımcılar şimdi, bu vaatlerin Takaichi’nin imza politikası olan sorumlu ve proaktif mali harcamayla nasıl bağdaştırılacağını gösterecek bütçe kararlarını bekliyor.

Güvenin yeniden kazanıldığına dair işaretler var. 20 Ekim’de düzenlenen 20 yıl vadeli devlet tahvili ihalesi rekor talep gördü. Ancak bazı büyük girişimlerin finansmanı hâlâ netleşmedi. Japonya Merkez Bankası’nın 30 Ekim’de açıklayacağı para politikası kararı da kamu harcamaları, enflasyon ve faiz oranları arasındaki ilişki için yeni bir sınav olacak.

Temmuz ile Ekim Arasında Ne Değişti?

Japonya Kabine Ofisi, hükümetin Ekonomik ve Mali Politika Konseyi’nin tavsiyelerinin ardından 21 Temmuz’da 2026 ekonomik politika ilkelerini kabul ettiğini kaydediyor. Belgenin alt başlığı, 2026’yı sorumlu ve proaktif mali politikanın ilk yılı olarak tanımlıyor ve Japonya’nın hedeflerini hayata geçirme çağrısı yapıyor.

Bu yol haritası hazırlanırken, Japonya Merkez Bankası’nın faiz artırımlarını caydırdığı şeklinde yorumlanan taslak ifadeler Japon devlet tahvillerinin satışını tetiklemeye yardımcı oldu. Enflasyonun hanehalkı üzerinde zaten baskı oluşturduğu bir dönemde hükümetin hem harcamaları artırmak hem de gevşek para politikasını sürdürmek istediğinden endişe eden yatırımcılar tahvillerini sattı.

Reklam

Başlıca gelişmeler birkaç aya yayıldı:

  • 21 Temmuz: Kabine yıllık ekonomik ve mali politika ilkelerini onayladı.
  • Temmuz sonu: Yen dolar başına 164 seviyesine yaklaştı; Japonya ve ABD eşgüdümlü yen alımları gerçekleştirdi.
  • 1 Eylül: ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Japonya’ya reflasyonist politikayı sona erdirmesi çağrısında bulunduğunu söyledi.
  • Eylül sonu: Japon devlet tahvillerinin gösterge faizi yüzde 3,115’e ulaştı.
  • 19 Ekim: Takaichi parlamentoda ekonomi yönetimine yönelik eleştirileri reddetti ve tahvil ihracını kontrol altında tutma sözü verdi.
  • 20 Ekim: 20 yıl vadeli devlet tahvili ihalesi rekor talep gördü.
  • 30 Ekim: Japonya Merkez Bankası’nın bir sonraki politika kararını ve güncellenmiş ekonomik tahminlerini açıklaması bekleniyor.

Bir sonraki büyük mali kararlar, hükümetin Nisan 2027’de başlayacak mali yılın bütçesini ve beş yılı kapsayan yeni savunma harcaması planını hazırladığı 2026’nın sonlarına doğru alınacak.

Yen ve Tahvil Faizleri Neden Birlikte Önemli?

Yenin değer kaybetmesi, ithal yakıt, gıda ve ham maddelerin Japon yeni cinsinden maliyetini artırıyor. Yükselen ithalat maliyetleri hane faturalarına ve işletme giderlerine yansıyarak ücret artışlarının alım gücünü azaltabiliyor. Tahvil faizlerinin yükselmesi ise yeni devlet borçlanmasını pahalılaştırarak ve ekonominin geri kalanındaki finansman maliyetlerini etkileyerek farklı bir baskı yaratıyor.

Tahvil fiyatları ile faizleri ters yönde hareket eder. Yatırımcılar mevcut tahvilleri sattığında fiyatları düşer, yeni alıcıya sunulan getiri ise yükselir. Yatırımcılar daha fazla enflasyon, daha çok tahvil ihracı veya merkez bankası faizlerinde artış beklediklerinde bu yüksek getiriyi talep edebilir.

Japonya bu üç kaygıyla da karşı karşıya. Takaichi’nin harcama ve vergi planları inceleme altındayken küresel enflasyon baskılarının güçlenmesi ve Japonya Merkez Bankası’nın faizleri daha da artıracağı beklentisi de tahvil faizlerini yukarı itti.

Daiwa Securities’in baş ekonomisti Toru Suehiro, uluslararası koşulların Japonya’nın borçlanma maliyetlerini açıklamaya yardımcı olduğunu savunuyor. 2026 başından ağustos ayına kadar Japonya ve ABD faizleri arasındaki ilişkiyi kullanarak, ABD’nin benzer vadedeki tahvil faizinin yüzde 5,07 olduğu durumda Japonya’nın gösterge faizini yaklaşık yüzde 3,36 olarak hesapladı. Analizinde Japonya’nın fiilî faizi yüzde 2,93’tü; yani hesaplanan değerin 0,43 puan altındaydı. Suehiro’ya göre aşırı mali kaygılar hafifledi, ancak yaklaşan bütçe kararları hâlâ risk taşıyor.

Reklam

Takaichi, Reflasyonist Politika Tanımını Reddediyor

Takaichi, 19 Ekim’de parlamentoda eleştirilere doğrudan yanıt verdi. Başbakan, zayıf yen ve yüksek faiz oranlarının kendi adıyla anıldığı iddialara değindi:

Şimdiye kadar ‘Takaichi’nin zayıf yeni’ ve ‘Takaichi’nin yüksek faizleri’ gibi konularda çok eleştirildim.

Ardından, yönetiminin böyle tanımlanmasını reddetti:

Bu iddiaları kesinlikle reddediyorum.

Hükümet, daha güçlü bir ekonomi ve sürdürülebilir kamu maliyesinin yen cinsinden güveni yeniden tesis etmeye yardımcı olacağını söylüyor. Maliye Bakanı Satsuki Katayama, Takaichi’nin reflasyonist olmadığını söylerken Ekonomi Politikalarından Sorumlu Bakan Minoru Kiuchi de eylül ayında Japonya’nın artık reflasyonist politikaya ihtiyaç duymadığını belirtti.

Reflasyon, talebi canlandırmak ve fiyatların yükselmesini teşvik etmek için kamu harcamalarından ve gevşek para politikasından yararlanılması anlamına geliyor. Hükümetin son dönemde kullandığı dil ise insanları ve şirketleri yalnızca daha fazla harcamaya yönlendirmek yerine Japonya’nın üretim kapasitesini artıran yatırımlara daha fazla ağırlık veriyor.

Dai-ichi Life Asset Management Ekonomik Araştırma Enstitüsü’nün baş ekonomisti ve Ekonomik ve Mali Politika Konseyi’nin özel sektör üyesi Toshihiro Nagahama, yatırımcıların bu yaklaşımı yanlış anladığını söylüyor. Konseyde para politikası konusunun ele alınmadığını ve Takaichi’nin yetkililere bütçe taleplerini titizlikle inceleme talimatı verdiğini belirtiyor.

Nomura Araştırma Enstitüsü’nün icra kurulu başekonomisti ve eski Japonya Merkez Bankası politika kurulu üyesi Takahide Kiuchi ise farklı bir değerlendirme yapıyor. Piyasanın tepkisini algılanan mali risklere doğal bir yanıt olarak görüyor. Merkez bankasının bağımsız kararlarına daha fazla saygı duyulduğunu ve tahvil ihracının sınırlandırılmak istendiğini düşünüyor; ancak mali politikanın gerçekten değişip değişmediğini bütçe sonucunun göstereceğini söylüyor.

ABD Baskısı Aciliyeti Artırıyor

Washington’ın sürece dahil olması, Japonya’daki politika tartışmasını uluslararası bir meseleye dönüştürdü. Bessent, Japon varlıklarının satışının ABD devlet tahvillerine de yayılabileceğinden endişeliydi. Bu endişe, özellikle yen değer kaybederken Japon kurumlarının veya yetkililerinin yurt dışındaki varlıklarını satması ihtimaliyle bağlantılıydı.

İki hükümet, 1998’den bu yana gerçekleştirdikleri ilk ortak yen alım operasyonuna başvurdu. Müdahaleden sonraki pazartesiye gelindiğinde kur, temmuzdaki yaklaşık 164 seviyesine kıyasla dolar başına yaklaşık 155,23 yene yükseldi. Operasyon, yatırımcıların eşgüdümlü başka adımlar atılabileceği ihtimalini değerlendirmesine yol açtı.

Reklam

Bessent daha sonra Japonya Merkez Bankası’na faizleri daha erken artırması yönünde baskı yaptı ve 1 Eylül’de Japonya’ya reflasyonist politikayı sona erdirmesi çağrısında bulunduğunu söyledi. Başkan Donald Trump da 22 Eylül’de Takaichi ile yaptığı görüşmede yenin değer kaybetmesinden duyduğu endişeyi dile getirdi.

Döviz alımları talep yaratarak yeni kısa sürede güçlendirebilir. Yatırımcıların karşı karşıya olduğu uzun vadeli teşvikler ise faiz oranlarına, enflasyona ve kamu maliyesine duyulan güvene de bağlı. Bu nedenle Japonya yönetimi hem politikalarını hem de yatırımcıların bu politikaları nasıl anladığını ele almaya, bunun için İngilizce daha fazla bilgi yayımlamaya çalışıyor.

Savunma Harcamalarındaki Artış İçin Kalıcı Kaynak Gerekiyor

Katayama, savunma harcamalarında beklenen artışın nasıl finanse edileceğine ilişkin henüz karar alınmadığını söyledi. Maliye Bakanı salı günü bu çalışmaya yön veren ilkeleri şöyle anlattı:

Bunun nasıl finanse edileceği konusunda mali sürdürülebilirliği gerektiği gibi gözeterek ve istikrarlı finansman kaynakları sağlayarak gerekli önlemleri değerlendireceğiz.

Yönetim yetkililerine atfedilen tahminlere göre 2026 sonunda açıklanması beklenen yeni savunma planının beş yıllık toplamı 70 trilyon ila 80 trilyon yen olabilir. Bu, yılda ortalama 14 trilyon ila 16 trilyon yene karşılık geliyor; ancak yıllık ödeneklerin ve kapsamın ne olacağı henüz kararlaştırılmadı.

Japonya geçen mali yılda savunma ve daha geniş güvenlik faaliyetleri için gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 1,9’una, yani yaklaşık 11 trilyon yene karşılık gelen harcama yaptı. Bu rakama sahil güvenlik faaliyetleri gibi kalemler de dahildi. Hükümet ayrıca savunma harcamalarını nihayetinde GSYH’nin yüzde 3,5’ine çıkarmayı değerlendiriyor, ancak bu oranı kesin bir harcama kararı olarak kabul etmiş değil.

Gündemdeki finansman seçeneklerinden biri, kurumlar vergisine ek artış yapılması. Vergi artışları düzenli harcamalar için sürekli gelir sağlayabilir, ancak siyasi maliyetleri de vardır. Eski Başbakan Fumio Kishida’nın savunma finansmanı paketine dahil ettiği gelir vergisi artışı defalarca ertelenmişti ve 2027’de yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Mali tartışmaya Japonya’nın askerî rolü üzerine daha geniş bir görüş ayrılığı da eşlik ediyor. Hükümetin nisan ayında ölümcül silah ihracatına yönelik kısıtlamaları gevşetme kararı, Tokyo’da 50 bin kişinin katıldığı tahmin edilen bir gösterinin de aralarında bulunduğu mayıs ayındaki savaş karşıtı protestoları tetiklemeye yardımcı oldu. Katayama, savunma harcamalarına ilişkin kararların Japonya’nın kendi bağımsız değerlendirmesini yansıtacağını söylüyor.

Reklam

Gıda Vergisi İndirimi ve Yatırımlar Kaynak İçin Yarışıyor

Önerilen bütçede iki yıl sürecek gıda tüketim vergisi indirimi ve 14 yıla yayılacak stratejik sektör yatırım programı da yer alıyor. Her ikisinin de savunma taahhütleriyle birlikte finanse edilmesi gerekiyor; bu da yeni tahvil ihracını 40 trilyon yen civarında tutma hedefini zorlaştırıyor.

Suehiro, yatırımcıların izleyeceği dört karara dikkat çekiyor: gıda vergisi indiriminin nasıl finanse edileceği, mevcut mali yıl için hazırlanacak ikinci ek bütçenin büyüklüğü, 2027 başlangıç bütçesi ve hükümetin birkaç yıla yayılan mali yönelimi.

Enerji sübvansiyonları da ek bir harcama ihtiyacı doğurabilir. Liberal Demokrat Parti Genel Sekreter Yardımcısı Koichi Hagiuda, 18 Ekim’de yıl sonuna doğru elektrik ve doğal gaz faturalarına destek verilmesinin değerlendirilmesini istedi. Yaz dönemi sübvansiyonları ekim ayı itibarıyla sona ermişti. Yedek ödenekler yeni bir desteği karşılayabilir; daha büyük bir paket ise ek bütçe gerektirebilir.

Suehiro, büyümeye yönelik yaklaşık 10 trilyon ila 15 trilyon yenlik yatırımın, daha önce ek bütçelere konan harcamaların başlangıç yıllık bütçesine aktarılması hâlinde piyasalarca kabul edilebilir olabileceğini düşünüyor. Bu aralık, hükümetin açıkladığı bir ödenek değil, Suehiro’nun değerlendirmesi.

Tama Üniversitesi misafir profesörü Akio Makabe, güvenin yeniden tesis edilmesi için politika kararlarının hükümetin vaatleriyle örtüşmesi gerektiğini savunuyor. Takaichi’nin 5 Ekim’deki politika konuşmasının ardından yenin değer kaybetmeye ve tahvil faizlerinin yükselmeye devam etmesine dikkat çekiyor. Makabe, hanehalkının bu maliyetleri ithalat fiyatları, konut kredisi faizleri ve emeklilik ile sigorta yatırımlarının getirisindeki değişiklikler üzerinden hissedebileceği uyarısında bulunuyor.

Japonya Merkez Bankası’nın Enflasyon Sınavı

Japonya Merkez Bankası Başkanı Kazuo Ueda parlamentoya yaptığı açıklamada, temel enflasyonun bankanın yüzde 2’lik hedefine yaklaştığını söyledi. Temel enflasyon, politika yapıcıların belirli ürünlerdeki geçici değişimlerin ötesinde tespit etmeye çalıştığı daha kalıcı fiyat eğilimini ifade ediyor.

Ueda, Orta Doğu’daki çatışmayla bağlantılı ham madde maliyetlerindeki artışa, sıkı iş gücü piyasasına ve ılımlı ekonomik toparlanmaya dikkat çekti. Yapay zekâya yönelik güçlü küresel talep de fiyat baskılarını artırırken Japonya’daki yatırım ve ihracatı destekliyordu.

Reklam

Başkan, faiz ayarlamalarının ertelenmesinin aşırı enflasyon beklentilerini besleyerek uzun vadeli borçlanma maliyetlerini artırabileceği uyarısında bulundu:

Temel enflasyon yüzde 2’ye yaklaşırken ve finansman koşulları gevşekliğini korurken, politika faizimizi uygun şekilde ayarlamamak, enflasyonun hedefi aşacağına dair piyasa kaygılarını körükleyerek uzun vadeli faizleri yükseltebilir.

Ueda, üretim kapasitesini artıran yatırımların zaman içinde enflasyonu sınırlayabileceğini de söyledi. Bu, hükümetin harcamalarının arzı genişleteceği iddiasını somut açıdan önemli kılıyor: yeni üretim kapasitesinin oluşturulması zaman alırken harcamalar talebi daha erken canlandırabilir.

Piyasalar, eylüldeki artışın ardından 30 Ekim’de bankanın politika faizini yüzde 1,25’te sabit tutmasını, aralıkta ise yüzde 1,5’e yükseltebilmesini bekliyordu. 20 Ekim’deki tahvil ihalesi sırasındaki fiyatlamalar, ekim toplantısında faiz artırımı ihtimalini yalnızca yaklaşık yüzde 6,2 olarak gösteriyordu.

Uluslararası Para Fonu, parasal sıkılaştırmanın sürdürülmesini ve birkaç yılı kapsayan bir mali çerçeve oluşturulmasını tavsiye etti. Fonun Asya ve Pasifik Departmanı Direktörü Krishna Srinivasan, ek harcamalar ve vergi indirimlerinin finansmanındaki belirsizliği mali kaygı kaynaklarından biri olarak gösterdi.

Rekor Tahvil Talebi Bir Miktar Rahatlama Sağlıyor

20 Ekim’deki ihalede teklifler, satışa sunulan tahvil miktarının 5,84 katına ulaştı. Bu oran bir önceki ihalede 4,01, önceki 12 ayın ortalamasında ise 3,73’tü. İhalenin ardından 20 yıl vadeli devlet tahvillerinin faizi 0,06 puana kadar gerileyerek yüzde 3,710’a indi.

BNP Paribas Asset Management kıdemli tahvil stratejisti Ryutaro Kimura, yerli yatırımcı talebindeki toparlanmayı yüksek faizlere ve mali kaygıların hafiflemesine bağladı. Fukoku Mutual Life Insurance, yabancı tahvillerden yen cinsinden tahvillere bir miktar daha fazla kaydırma olanağı gördüğünü açıkladı.

Japon hayat sigortası şirketleri, yaklaşık dörtte biri yurt dışına yatırılmış olmak üzere 2,5 trilyon dolar civarında varlığı yönetiyor. Bu şirketlerin yatırım kararları hem Japonya’nın borçlanma maliyetleri hem de yabancı piyasalar açısından önem taşıyor. Ekim ayında aktarılan Maliye Bakanlığı verilerine göre Japon yatırımcılar 2026 boyunca net bazda 5 trilyon yenden fazla yabancı tahvil sattı. Hayat sigortası şirketlerinin bu satışlardaki payı yaklaşık 289 milyar yen, yani toplamın yüzde 6’sından azdı.

SMBC Nikko Securities finansal piyasalar bölümü başkanı Keita Matsumoto, faizler yükselirken sigorta şirketlerinin Japon tahvillerini temkinli biçimde aldığını söylüyor. Deutsche Bank stratejisti Shoki Omori de yabancı varlıklarda geniş çaplı satışlar yerine ölçülü alımlar bekliyor. Güçlü ihale hükümete bir miktar rahatlama sağlarken yatırımcıların hangi koşullarda borç vermeyi sürdüreceğini 30 Ekim’deki merkez bankası kararı ve aralık ayındaki bütçe tercihleri belirlemeye yardımcı olacak.

Öne Çıkanlar

  • Takaichi hükümeti vergi indirimlerini, sanayi yatırımlarını ve savunma harcamalarındaki artışı finanse ederken yeni tahvil ihracını 40 trilyon yen civarında tutmayı hedefliyor.
  • Yen temmuz ayında dolar başına 164 seviyesine yaklaştı; devlet tahvillerinin gösterge faizi eylülde yüzde 3,115’e ulaştı.
  • Savunma harcamalarının finansmanı henüz kararlaştırılmadı; kurumlar vergisine ek artış gündemdeki seçenekler arasında.
  • 20 Ekim’deki 20 yıl vadeli tahvil ihalesi rekor talep gördü ve yatırımcı iştahının toparlandığına dair işaret verdi.
  • Japonya Merkez Bankası’nın bir sonraki politika kararı 30 Ekim’de açıklanacak. Yıllık bütçenin ve yeni savunma planının 2026 sonlarına doğru açıklanması bekleniyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir