Eylül ayında görülen bir enfeksiyon, gözetimdeki daha geniş açığı ortaya koyuyor
2025’te 1 Eylül’de Arap Yarımadası’nda çalışırken mpox belirtileri gösteren bir erkek, mpox virüsünün Ib ve IIb kladlarından genetik materyal içeren rekombinant virüsün bilinen en erken vakası olarak belirlendi. Enfeksiyonu 11 Eylül’de Hindistan’da doğrulandı; ancak sıra dışı genetik yapısı, Britanya’da ilişkili bir virüsün belirlenip küresel bir veri tabanına eklenmesinin ardından ortaya çıktı.
İçindekiler
- Eylül ayında görülen bir enfeksiyon, gözetimdeki daha geniş açığı ortaya koyuyor
- Hindistan’daki vaka nasıl yeniden sınıflandırıldı?
- Rekombinant virüs nedir?
- Genetik karşılaştırmada ne bulundu?
- Canlı virüs üretimi neden önemliydi?
- Rutin testler neden farklı sınıflandırmalar verdi?
- İki hasta iyileşti, ancak daha geniş bir coğrafi yayılıma işaret var
- Risk altındaki kişiler için anlamı
- DSÖ laboratuvarlardan bundan sonra ne yapmalarını istiyor?
- Öne Çıkanlar
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Hindistan ve Britanya’daki virüslerin genetik açıdan yüzde 99,9’dan fazla benzer olduğunu belirtiyor. Her iki hasta da ağır bir tablo yaşamadan iyileşti; temaslı takibinde, vakaların bildirildiği iki ülkede de ikincil vaka saptanmadı. Ancak hastaların seyahat geçmişleri, suşun dolaşımının bu iki tespitin ötesine uzandığına işaret ediyor.
DSÖ, mpox salgını bildiriminde, rekombinant suşun bulaşının DSÖ’nün üç bölgesindeki en az dört ülkeyi kapsadığını değerlendirdi. Doğrulanan iki hasta Asya’nın farklı bölgelerinden seyahat etmişti; birbirine yakın enfeksiyonları uluslararası gözetim açısından bir uyarı niteliği taşıyor.
Hindistan Tıbbi Araştırmalar Konseyi’ne bağlı Pune Ulusal Viroloji Enstitüsü’ndeki araştırmacıların Kerala ve Puducherry’deki klinik ortaklarıyla yürüttüğü inceleme Nature Microbiology dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar virüs genomunun neredeyse tamamını elde etti ve hastanın örneğinden canlı virüs üretti.
Öncelikli sorun uygulamada: Rutin testler mpox’u saptadı, ancak genetik grubu belirlemek için kullanılan testler Hindistan ve Britanya’da ilk aşamada farklı sınıflandırmalar verdi. Virüs genomunun incelenmesi, iki vaka arasındaki bağlantıyı ortaya çıkardı.
Hindistan’daki vaka nasıl yeniden sınıflandırıldı?
Hindistan’daki hasta, Arap Yarımadası’ndaki bir ülkede yaşayan ve yurt dışında çalışan bir işçiydi. Hindistan’a dönmeden önce burada hastalandı; Hindistan’da yapılan PCR testi, maymun çiçeği virüsü enfeksiyonunu doğruladı. PCR, viral DNA’nın seçilmiş parçalarını saptar ve mpox tanısında kullanılan başlıca laboratuvar yöntemidir.
15 Eylül’de yapılan ek bir test, virüsü ilk aşamada klad II olarak sınıflandırdı. Genetik dizinin ilk analizi de 2022’de başlayan küresel salgından sorumlu soy olan klad IIb’yi düşündürdü.
Dönüm noktası, Britanya’da belirlenen rekombinant virüsün küresel Nextclade veri tabanına eklendiği 16 Aralık 2025’te yaşandı. Yeniden yapılan değerlendirmede Hindistan’daki virüsün de aynı rekombinant suşa ait olduğu belirlendi. Hindistan, vakayı 13 Ocak 2026’da DSÖ’ye bildirdi.
Olayların sıralaması, bilinen en erken enfeksiyon Hindistan’da görülmüş olmasına rağmen suşu neden ilk Britanya’nın bildirdiğini açıklıyor:
- 1 Eylül 2025: Hindistan’daki hasta yurt dışındayken belirtiler gösterdi.
- 11 Eylül: Hindistan’da yapılan PCR testi mpox’u doğruladı.
- 15 Eylül: Klad ayrımı testi ilk aşamada klad II saptadı.
- 29 Eylül: Hasta, tıbbi komplikasyon yaşamadan iyileşmesinin ardından yapılan testte negatif çıktı.
- Ekim: Britanyalı hasta, Asya Pasifik bölgesindeki bir ülkeden döndü.
- Aralık: Britanya rekombinant virüsü bildirdi; virüs 16 Aralık’ta Nextclade’e eklendi.
- 13 Ocak 2026: Hindistan, geriye dönük olarak belirlenen rekombinant vakayı DSÖ’ye bildirdi.
DSÖ’ye göre Hindistan’daki vakada belirtiler, Britanya’daki vakaya kıyasla iki aydan daha uzun süre önce başladı. Vakanın tanınması, yalnızca hastaların belirtilerine değil, sınır ötesindeki genetik verilerin bir araya getirilmesine bağlıydı.
Rekombinant virüs nedir?
Kısaca MPXV olarak adlandırılan maymun çiçeği virüsünün iki ana genetik grubu vardır: klad I ve klad II. Bunlar Ia, Ib, IIa ve IIb olarak alt gruplara ayrılır. Klad Ib, 2023’te Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin Güney Kivu bölgesinde ortaya çıktı ve daha sonra uluslararası alanda yayıldı. 2022’de başlayan dünya çapındaki salgına ise klad IIb yol açtı.
Birbirine yakın iki virüs aynı hücreyi enfekte edip kopyalarını üretirken genetik materyal alışverişi yaptığında rekombinasyon meydana gelebilir. Ortaya çıkan virüs, önceki iki sürümden alınmış bölümleri bir araya getiren bir belge gibi, her iki ebeveyn virüsten kalıtılan DNA parçaları içerebilir.
Poksvirüslerin çift sarmallı DNA’dan oluşan büyük genomları vardır ve genetik alışveriş, biyolojilerinin bilinen bir parçasıdır. Bu vakalarda araştırmacılar, klad Ib ile ilişkili blokların klad IIb ile ilişkili bloklarla art arda dizildiğini buldu.
Hindistan’daki analiz, her iki ebeveyn soya özgü mutasyonların tek bir genom üzerinde bir arada bulunduğunu gösterdi. Araştırmacılar ayrıca tek tek bölümleri referans dizilerle karşılaştırdı. Farklı bölümlerin farklı ebeveyn kladlarıyla eşleşmesi, genomun mozaik yapıda olduğu bulgusunu destekledi.
Genetik karşılaştırmada ne bulundu?
Hindistan’da hem klinik örnekten hem de bu örnekten üretilen virüs izolatından genomun yüzde 99’undan fazlası elde edildi. DSÖ, Hindistan ve Britanya’daki rekombinant dizilerin yüzde 99,9’dan fazla benzer olduğunu bildirdi; bu da ortak bir evrimsel geçmişe işaret ediyor.
Hindistan’daki çalışmada, ebeveyn soyların birinden ya da diğerinden kalıtılan kesintisiz bölümler anlamına gelen 34 rekombinant parça ve rekombinant soyla ilişkili 21 mutasyon tanımlandı. Çalışmada Britanya virüsünün de 34 parça taşıdığı belirtildi; DSÖ’nün karşılaştırmasında ise Hindistan dizisinde 34, Britanya dizisinde 28 parça sayıldı ve bunların 16’sının ortak olduğu bildirildi.
Araştırmacılar ilişkiyi incelemek için çeşitli yöntemlerden yararlandı. Tam genom karşılaştırmaları, iki rekombinantı ebeveyn grupların arasında bir araya getirdi. Genetik ağ analizinde kutu biçimli bir desen ortaya çıktı. Bu yöntem, değiş tokuş edilmiş DNA içeren ve tek bir dallanan soy ağacına kolayca sığmayan ilişkileri göstermeye yarıyor.
Dolayısıyla en güçlü bağlantı iki virüsün kendi arasındaki bağlantı. Yakın benzerlikleri ve paylaştıkları mozaik yapı, iki ülke de bunu fark etmeden önce ilişkili bir rekombinant soyun dolaşımda olduğunu destekliyor.
Canlı virüs üretimi neden önemliydi?
Pune ekibi DNA dizisini okumakla yetinmedi. Araştırmacılar klinik örneği, viroloji laboratuvarlarında sık kullanılan Vero CCL-81 hücrelerine ekledi ve ikinci laboratuvar pasajının üçüncü gününde virüs çoğalmasıyla ilişkili hücre hasarı gözlemledi. Deneyi üç kez tekrarladılar ve tutarlı sonuçlar elde ettiler.
Canlı virüs elde edilmesi, mozaik dizinin çoğalabilen bir virüse ait olduğu bulgusunu güçlendirdi. Ekip, hem klinik örneğin hem de izolatın dizilerini Pathoplexus’un yanı sıra Uluslararası Nükleotit Dizi Veri Tabanı İşbirliği’ne katılan veri tabanları da dahil olmak üzere herkese açık genetik veri tabanlarına yükledi.
Britanyalı araştırmacılar da bulgularını tekrar tekrar kontrol etti. İlk örnekteki materyali, aynı örnekten yeni bir ekstraksiyonu, aynı anda alınmış başka bir sürüntü örneğini ve kültür ortamında üretilmiş bir izolatı dizilediler. Bu işlemlerin tümünde aynı viral genom dizileri elde edildi.
Canlı izolatlar, laboratuvarlara araştırmanın sonraki aşaması için materyal sağlar: virüsün ne hızla çoğaldığını, antiviral ilaçlara nasıl yanıt verdiğini ve antikorların onu nasıl tanıdığını ölçmek. Britanyalı yetkililer, rekombinantın biyolojik özelliklerine ilişkin çalışmaları sürdürüyor.
Rutin testler neden farklı sınıflandırmalar verdi?
Hindistan’daki virüs ilk aşamada klad II, Britanya’daki virüs ise klad Ib olarak sınıflandırıldı. Genom dizilemesiyle her ikisinin de birbiriyle yakından ilişkili rekombinantlar olduğu daha sonra belirlendi.
Tanı amaçlı bir PCR testi, genetik materyalin kısa ve seçilmiş parçalarını arar. Klad ayrımı testi, viral grupları birbirinden ayırmaya yarayan belirteçleri inceler. Rekombinant bir virüs genomunun bir bölümünde klad Ib’den, başka bir bölümünde klad IIb’den materyal taşıyorsa, testte aldığı etiket kullanılan yöntemin hangi bölümü incelediğine bağlı olabilir.
Bu durum, laboratuvarlar için hastalığı teşhis etmekle virüsü doğru tanımlamak arasında bir ayrım yaratıyor. Her iki hastada da mpox doğrulandı; daha kapsamlı genetik sınıflandırma için ek analiz gerekti.
DSÖ, yalnızca klad ayrımına yönelik PCR testlerinin rekombinant suşları güvenilir biçimde saptamayabileceğini belirtiyor. Hindistan’da önce genel ortopoksvirüs ve MPXV testleri, ardından klad ayrımı yapılıyor ve pozitif vakalar dizileniyor. Britanya’da klad Ib olarak tanımlanan tüm örnekler ile klad IIb olarak tanımlanan seçili örnekler dizileniyor.
Hindistanlı araştırmacılar, rekombinant olduğundan şüphelenilen virüsleri incelemek için bir iş akışı ortaya koydu. Beklenmedik ya da çelişkili klad sonuçları, genomun tamamının incelenmesi için gerekçe oluşturuyor. Araştırmacıların deneyimi, yeni tanınan bir suş ortak bir veri tabanına eklendiğinde eski dizilerin yeniden incelenmesinin de değerini gösteriyor.
İki hasta iyileşti, ancak daha geniş bir coğrafi yayılıma işaret var
Hindistan’daki hasta hastaneye yatırıldı, komplikasyon yaşamadan iyileşti ve 29 Eylül’de yapılan testte negatif çıktı. Hindistan’da yakın temasta bulunduğu kimse olmadığını bildirdi; sağlık yetkilileri de ikincil enfeksiyon saptamadı.
Britanyalı hasta da ağır bir tablo yaşamadı. Az sayıda temaslı takibe alındı ve hiçbirinde mpox belirtileri görülmedi. Hastaya bakım veren sağlık çalışanları kişisel koruyucu ekipmanlarını eksiksiz kullandı; temaslılara bilgi verildi, aşı önerildi ve belirtiler açısından izlendiler.
DSÖ’nün en az dört ülkenin etkilendiğine ilişkin tahmini, virüsün saptandığı iki ülkeyi ve hastaların seyahat geçmişlerini birlikte değerlendiriyor. Suşun nerede ortaya çıktığı, enfeksiyonları birbirine bağlayan güzergâh ve bulaş ya da hastalık şiddeti üzerindeki biyolojik etkileri henüz bilinmiyor.
Her iki hastada da diğer kladların yol açtığı mpox ile uyumlu belirtiler görüldü. DSÖ, halk sağlığı risk değerlendirmesini değiştirmedi: yeni veya birden fazla partneri olan erkeklerle cinsel ilişki yaşayan erkekler ile seks işçileri ya da birden fazla gündelik cinsel partneri olan diğer kişiler için risk orta; belirli risk etkenleri bulunmayan genel nüfus için düşük.
Risk altındaki kişiler için anlamı
Mpox başlıca cinsel temas dahil yakın fiziksel temasla bulaşıyor; kontamine materyaller yoluyla da yayılabiliyor. Belirtiler arasında ateş, lenf bezlerinde şişme ve deri ya da mukoza lezyonları bulunabiliyor. Bazı kişilerde yalnızca birkaç lezyon görüldüğünden hastalığın erken fark edilmesi zorlaşabiliyor.
Birleşik Krallık Sağlık Güvenliği Ajansı’nda (UKHSA) cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan sorumlu birimin başkanı Katy Sinka, viral değişikliklerin erken saptanmasında genomik testlerin önemine dikkat çekti. Mpox’un bazen ağır hastalığa yol açabildiğini belirterek aşı olmaya uygun kişileri aşı olmaya da çağırdı.
Britanya’nın rutin aşı programı, birden fazla cinsel partneri olan ve grup cinselliğine katılanlar dahil, virüse maruz kalma riski daha yüksek ve aşı olmaya uygun grupları hedefliyor. Aşı kılavuzlarında atıfta bulunulan çalışmalar, klad II’ye karşı korumanın yaklaşık yüzde 75 ila 80 düzeyinde olduğunu, klad Ib’ye karşı da koruma beklendiğini gösteriyor. Rekombinantın bağışıklık karşısındaki tepkisine yönelik araştırmalar, hâlâ yapılması gereken laboratuvar çalışmalarının bir parçası.
Ekim 2024’ten bu yana Londra, East Sussex, Leeds ve Kuzeydoğu İngiltere’de klad Ib enfeksiyonları tespit edildi; bazı kümelerde sınırlı ev içi bulaş görüldü. Klad Ib bildiren diğer ülkeler arasında ABD, İspanya, İtalya, Hollanda ve Portekiz bulunuyor. Bu vakalar, tanınan iki rekombinant vakayla birlikte daha geniş gözetim tablosunun bir parçasını oluşturuyor.
DSÖ, risk altındaki kişilere aşı yapılmasını, hızlı tanıyı, uygun klinik bakımı ve enfeksiyon kontrolünü önermeyi sürdürüyor. Ayrıca mpox hizmetlerinin HIV ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyon hizmetleriyle bütünleştirilmesini; erken HIV testi yapılmasını ve gerektiğinde tedaviye erişim sağlanmasını öneriyor.
DSÖ laboratuvarlardan bundan sonra ne yapmalarını istiyor?
DSÖ, salgının erken aşamalarında doğrulanmış her vakadan alınan örneklerin dizilenmesini öneriyor. Toplum içi bulaş yerleştiğinde ise doğrulanmış vakaların en az yüzde 10’unu, yani her on vakadan en az birini kapsayan temsili bir örnek grubunun dizilenmesini tavsiye ediyor.
İthal vakalar, olağandışı ya da ağır vakalar ve seyahat geçmişi önem taşıyan vakalar, daha yakından genetik inceleme için öncelikli. Dizilerin hızla paylaşılması, başka yerlerdeki laboratuvarların yeni bulguları karşılaştırmasına ve Hindistan’daki örnekte olduğu gibi önceki sınıflandırmaları yeniden değerlendirmesine olanak tanıyor.
DSÖ seyahat tavsiyesini doğrudan şöyle ifade etti:
DSÖ, burada bildirilen olayla ilgili mevcut bilgilere dayanarak bu raporda adı geçen ülkelere seyahat ya da bu ülkelerle ticaret için herhangi bir kısıtlama uygulanmamasını tavsiye ediyor.
DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, 5 Eylül 2025’te mpox’un artık uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu olmadığını açıkladı. Ağustos 2026’ya kadar uzatılan sürekli tavsiyeler kapsamında gözetim ve müdahale çalışmaları sürüyor.
Hindistan’ın deneyimi, bu çalışmaların somut amacını ortaya koyuyor. Klinik bakım hastanın hastalığı atlatmasını sağladı, rutin testler mpox’u saptadı, dizileme sıra dışı genomu ortaya çıkardı ve uluslararası veri tabanındaki güncelleme, virüsü doğru adlandırmak için gereken bağlantıyı sağladı.
Öne Çıkanlar
- Hindistan’daki hastada belirtiler 1 Eylül 2025’te başladı; bu nedenle enfeksiyonu, Ib/IIb rekombinant suşunun bilinen en erken tespiti oldu.
- Hindistan ve Britanya’daki viral diziler yüzde 99,9’dan fazla benzerlik gösterdi; bu da ortak bir evrimsel geçmişi destekliyor.
- Her iki hasta da ağır bir tablo yaşamadan iyileşti; temaslı takibinde ikincil vaka saptanmadı.
- İlk klad testleri farklı sınıflandırmalar verdi; genom dizilemesi rekombinant ilişkiyi ortaya çıkardı.
- DSÖ, suşun bulaşının üç bölgedeki en az dört ülkeyi kapsadığını değerlendiriyor.
- DSÖ’nün risk değerlendirmesi değişmedi. Örgüt dizileme çalışmalarının sürdürülmesini, risk altındaki kişilerin aşılanmasını ve seyahat ya da ticaret kısıtlaması uygulanmamasını öneriyor.






