BM, Kadınlar, Mahkûmlar ve Askerler İçin Riskler Artarken Kuzey Kore'de İnfazların Yaygınlaştığı Uyarısında Bulundu

10 dakikalık okuma
UN Warns North Korea Is Expanding Executions as Risks Grow for Women, Prisoners and Soldiers

BM daha sıkı denetim uyarısı yaparken ölüm cezası kapsamındaki suçlar ikiye katlandı

BM Özel Raportörü Elizabeth Salmón'a göre Kuzey Kore, Ceza Yasası'nda ölümle cezalandırılabilen suçların sayısını sekizden 16'ya çıkardı; ayrıca yedi ayrı yasa da idam cezasına izin veriyor. Salmón'un son raporu, yabancı medya dağıtmanın cezalandırılmasından gözaltında önlenebilir ölümlere ve Rusya'nın yanında savaşmak üzere gönderilen askerlerin ağır kayıplarına kadar yaşam hakkına yönelik büyüyen tehditleri ortaya koyuyor.

İçindekiler
  1. BM daha sıkı denetim uyarısı yaparken ölüm cezası kapsamındaki suçlar ikiye katlandı
  2. Yasa, kasıtlı öldürmenin ötesine nasıl geçiyor?
  3. Yabancı medya ölüm kalım meselesine dönüşüyor
  4. Geri gönderilen 11 kadından ikisinin idam edildiği bildiriliyor
  5. Açlık ve zorla çalıştırma, gözaltındakileri tehlikeye atıyor
  6. Askerler ağır kayıplar veriyor ve kendilerini feda etmeye zorlanıyor
  7. İki savaş esirinin mahremiyete ve korunmaya ihtiyacı var
  8. Uyarılar ve yasal değişikliklerin kronolojisi
  9. Salmón hükümetlerden ne yapmalarını istiyor?
  10. Öne Çıkanlar

Raporda Çin'den zorla geri gönderilen 11 kadının akıbeti anlatılıyor: İkisinin 31 Ağustos 2024'te yapılan açık yargılama sonrasında idam edildiği, dokuzunun ise müebbet hapis cezasına çarptırıldığı bildiriliyor. Raporda ayrıca Ukrayna'ya karşı savaşta görevlendirilen yaklaşık 14.000 Kuzey Koreli askerle ilgili kaygılara yer veriliyor; 2.000'den fazlasının öldüğü, 4.000'den fazlasının yaralandığı bildiriliyor.

Kuzey Kore'deki insan haklarını izlemekle görevli bağımsız BM uzmanı Salmón, bu vakaların devletin yaşam hakkını koruyamadığını gösterdiğini savunuyor. Bulguları, Kuzey Kore'deki yasal değişikliklerle sınırları aşan kişilere ve yurt dışında görev yapan askerlere yönelik muameleyi ilişkilendiriyor.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği'nin (OHCHR) daha kapsamlı değerlendirmesi de bu uyarıyı destekliyor. 12 Eylül 2025'te yayımlanan BM insan hakları değerlendirmesi, Kuzey Kore'den ayrılmış 314 kişiyle yapılan görüşmelere dayanıyor ve 2014'ten bu yana yaşanan koşulları inceliyor. Değerlendirme, idam cezasına yasalarla daha fazla suç için izin verildiğini ve uygulamada da daha sık başvurulduğunu ortaya koydu.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, değerlendirmede ele alınan dönemi çarpıcı sözlerle nitelendirdi.

Tanık olduğumuz şey, kayıp bir on yıl.

Yasa, kasıtlı öldürmenin ötesine nasıl geçiyor?

Kuzey Kore'de idam cezasının kapsamı cinayetin çok ötesine uzanıyor. Salmón; yabancı medya, Güney Kore tarzı konuşma ve yazı, uyuşturucu ile salgın hastalık veya afet acil durum kurallarının ihlali gibi konuları kapsayan yasalara dikkat çekiyor. Ceza Yasası'nda Aralık 2023'te yapılan değişiklikle devlete karşı propaganda ve silah, mühimmat ve patlayıcıların yasa dışı üretimi veya kullanımıyla ilgili suçlar da idam cezası kapsamına alındı.

Reklam

Ayrı yasalar arasında 2020'de kabul edilip 2022'de değiştirilen Gerici Düşünce ve Kültürün Reddedilmesi Yasası ile 2023'te kabul edilen Pyongyang Kültür Dili Koruma Yasası bulunuyor. Diğer yasalar acil karantinayı, kriz müdahalesini ve yetkililerin düşmanca saydığı nesnelerin kullanımını düzenliyor.

Uluslararası insan hakları hukuku, idam cezasını sürdüren ülkelerde bu cezayı kasıtlı öldürme içeren en ağır suçlarla sınırlandırıyor. Salmón, bu eşiğin altındaki suçlar nedeniyle yapılan infazların keyfî yaşam hakkı ihlali oluşturduğunu ve insanlığa karşı suç sayılabileceğini belirtiyor. Keyfî yaşam hakkı ihlali, bir kişinin uluslararası hukuk güvencelerini çiğneyen koşullarda öldürülmesi anlamına geliyor.

OHCHR'nin değerlendirmesi, 2015'ten bu yana idam cezasına izin veren altı yeni yasa tespit etti; bunlar arasında muğlak biçimde tanımlanan devlete karşı propaganda suçları da bulunuyor. Bu sayı, belirli bir dönemde yürürlüğe giren yasaları ifade ediyor; Salmón'un verdiği rakamlar ise Ceza Yasası'nın ve ayrı yasaların mevcut kapsamını gösteriyor.

Kuzey Kore, Kasım 2024'teki Evrensel Periyodik İnceleme sırasında iki tavsiyeyi kabul etti: Ölümle cezalandırılan suçların sayısını azaltmak ve idamları uluslararası hukukta belirtilen en ağır suçlarla sınırlamak. İnceleme, ülkelerin birbirlerinin insan hakları sicilini değerlendirdiği bir BM süreci. Salmón, 6 Şubat 2026'da Seul'de düzenlenen basın toplantısında, ofisinin açık infazlara ilişkin tanıklıklar almaya devam ettiğini söyledi.

Yabancı medya ölüm kalım meselesine dönüşüyor

OHCHR ile görüşen kişiler, 2020'den itibaren izinsiz yabancı içerik dağıtılması nedeniyle infazların arttığını anlattı. Değerlendirmeye göre kuralları çiğnemekten caydırmak ve toplulukları korkutmak için halka açık yargılamalar ve kurşuna dizerek infaz yöntemine başvuruldu.

OHCHR'nin Kuzey Kore üzerine çalışan ofisinin başındaki James Heenan, ofisinin topladığı kanıtların kapsadığı davranışları şöyle açıkladı:

"Suç, belli bir ölçekte yabancı bilgiyi, yabancı medyayı dağıtmak," dedi.

2023'te Kuzey Kore'den kaçan Kang Gyuri, Güney Kore içerikleriyle yakalandıktan sonra üç arkadaşının idam edildiğini söyledi. Ölüm cezasına çarptırılan 23 yaşındaki bir arkadaşının yargılamasına katıldığını anlattı.

Kang, arkadaşının davasının uyuşturucuyla ilgili davalarla birlikte görüldüğünü, bunun da yetkililerin kültürel içerikleri nasıl ağır bir suç saydığını gösterdiğini söyledi.

"Uyuşturucu suçlularıyla birlikte yargılandı. Artık bu suçlar aynı şekilde değerlendiriliyor," dedi.

Bunun sonuçları, bölge sakinlerinin neyi paylaşacaklarına, söyleyeceklerine veya yazacaklarına ilişkin sıradan seçimlerine kadar uzanıyor. OHCHR, yeni yasaların ve yoğunlaşan gözetimin devletin gündelik yaşam üzerindeki denetimini sıkılaştırdığını, halka açık cezalandırma tehdidinin de bu kısıtlamaları uygulamaya yardımcı olduğunu tespit etti.

Reklam

Geri gönderilen 11 kadından ikisinin idam edildiği bildiriliyor

Çin'den zorla geri gönderilen 11 kadının durumu, Salmón'un hükümetlere bu kişileri Kuzey Kore'ye göndermeden önce korumaları çağrısı yapmasının nedenini gösteriyor. Raporda aktarılan bulgulara göre kadınlar 31 Ağustos 2024'te açık yargılamaya çıkarıldı. İkisi aynı gün idam edildi, diğer dokuzu ise müebbet hapis cezasına çarptırıldı.

İdam edildiği bildirilen iki kadın daha önce insan ticareti ve cinsel sömürüye maruz kalmıştı. Buna rağmen insan ticareti şebekeleri işletmek ve fuhuş gibi suçlamalarla karşı karşıya kaldılar. BM insan hakları mekanizmaları bu davayla ilgili Kuzey Kore makamlarından açıklama istedi ancak yanıt alamadı.

Salmón, insan ticareti mağdurlarının sömürüye maruz kalmalarından kaynaklanan davranışlar nedeniyle cezalandırılmamaları gerektiğini söylüyor. Göçmenlik statüsünün, hükümetlerin bir kişinin yaşamını koruma sorumluluğunu ortadan kaldıramayacağını da savunuyor.

Salmón, sınırı geçen kadınlara sağlanması gereken korumayı şöyle açıkladı:

"Bu kadınlar belgesiz göçmen olarak görülse bile güvenliklerini ve yaşamlarını korumaya yönelik insan hakları yükümlülüklerimize uymalıyız," dedi.

Salmón, Şubat 2026'da Çin'in Kuzey Kore'den kaçan kişileri hâlâ yasa dışı göçmen olarak tanımladığını söyledi. Pyongyang üzerinde etkisi olan hükümetlere zorla geri göndermeleri durdurma çağrısı yaptı. Geri göndermeme ilkesi olarak bilinen ilgili kural, bir kişinin işkence ya da başka ağır ihlallerle gerçek bir riskle karşı karşıya kalacağı bir yere gönderilmesini yasaklıyor.

Açlık ve zorla çalıştırma, gözaltındakileri tehlikeye atıyor

Kuzey Kore'deki gözaltı merkezleri de uyarının bir başka odağını oluşturuyor. Salmón; işkence, zorla çalıştırma, ağır yetersiz beslenme ve yetersiz tıbbi bakımla bağlantılı ölümlere dikkat çekiyor. Tavsiyeleri, gözaltında yaşanan her ölümün bağımsız biçimde soruşturulmasını ve bağımsız gözlemcilerin erişimine izin verilmesini içeriyor.

OHCHR'nin daha kapsamlı değerlendirmesi, en az dört siyasi hapishane kampının hâlâ faaliyet gösterdiğini ortaya koydu. Değerlendirme kapsamında görüşülen kişiler, mahkûmların kötü muamele, aşırı çalışma ve yetersiz beslenme nedeniyle öldüğüne tanık olduklarını anlattı. Bazıları ayrıca belirli tesislerde gardiyan şiddetinin biraz azalması gibi, gözaltı koşullarında sınırlı iyileşmeler olduğunu bildirdi.

Gıda kıtlığı bu riskleri artırıyor. Daha kapsamlı değerlendirmede görüşülen kişilerin neredeyse tamamı yeterince yiyecek bulamadıklarını söyledi; günde üç öğün yemek lüks olarak nitelendirildi. Kuzey Kore'den kaçanlar, COVID-19 salgını sırasında açlıktan ölümler yaşandığını ve ailelerin geçimlerini sağlamak için dayandığı kayıt dışı pazarların kısıtlandığını bildirdi.

Reklam

OHCHR, gözaltı dışındaki tehlikeli zorla çalıştırma uygulamalarını da belgeledi. Binlerce yetim ve sokakta yaşayan çocuğun, kömür madenleri gibi yerlerde fiziksel açıdan ağır işlere verilen sözde şok tugaylarına yerleştirildiği bildirildi. Yoksul ailelerden gelen kişiler de toplumsal konumlarını iyileştirme veya iktidar partisine girme umuduyla benzer tugaylara katıldı.

Öğrenciler de derslerde olmaları gereken saatlerde yorucu tarım işlerine verildi. Heenan, yetkililerin bu işleri pratik beceri eğitimi olarak sunduğunu, ancak OHCHR'nin topladığı bilgilerin çocukların seçim hakkı olmadığını gösterdiğini söyledi. Değerlendirmede tehlikeli işlerde sık sık ölümler yaşandığı ve yetkililerin bu ölümleri lidere adanmış fedakârlıklar olarak övdüğü belirtildi.

Askerler ağır kayıplar veriyor ve kendilerini feda etmeye zorlanıyor

Salmón'un raporunda aktarılan rakamlara göre yaklaşık 14.000 Kuzey Kore askeri, Ukrayna'ya karşı savaşında Rusya'ya destek olmak üzere görevlendirildi. 2.000'den fazlasının öldüğü, 4.000'den fazlasının yaralandığı bildiriliyor. Yalnızca bildirilen ölümler, bu birliklerin yedide birinden fazlasına karşılık geliyor.

Salmón'un kaygıları, askerlerin aldığı eğitim ve korumayı da kapsıyor. Raporda, insansız hava araçlarının belirleyici olduğu bir savaş alanına yeterli eğitim veya koruyucu donanım olmadan giren askerlerin yanı sıra, esir düşmektense kendilerini öldürmeleri yönündeki baskı anlatılıyor.

Salmón, devletin yaşamı koruma sorumluluğunun askerler için de geçerli olduğunu söyledi. Askerlerin karşı karşıya oldukları tehlikelere uygun bilgi, eğitim ve donanıma ihtiyaçları var.

Salmón, fedakârlığı yücelten mesajların lise öğrencileri de dahil olmak üzere çocuklara ulaştığı uyarısında da bulundu.

Çok kaygı verici bir haber daha var: Lise çağındaki genç öğrenciler ülkeleri için ölmeleri gerektiğine inanmaya başlıyor. Bu son derece anormal. Çocuklar korunmalı.

Salmón'un anlattıkları, yurt dışındaki askerlere yönelik muameleyi, tehlikeli çalışma koşullarında ölümlerin de kamuoyu önünde övüldüğü Kuzey Kore'deki uygulamalarla ilişkilendiriyor. Her iki durumda da ölümün görev olarak kabul edilmesine yönelik baskı yerine yaşamı koruyacak somut önlemler alınması çağrısı yapıyor.

İki savaş esirinin mahremiyete ve korunmaya ihtiyacı var

Ocak 2025'te Ukrayna güçlerince esir alınan iki Kuzey Koreli asker özel bir kaygı konusu oldu. Esir alınmaları Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski tarafından kamuoyuna duyuruldu ve yüzleriyle kimlikleri medyada geniş biçimde yayıldı.

Salmón, 6 Şubat 2026'da Seul'de düzenlenen basın toplantısında, akıbetlerine Ukrayna'nın karar vereceği savaş esirleri olarak bu iki askerden söz etti. Ukrayna'nın onlara sığınma hakkı verebileceğini veya üçüncü bir ülkeye gönderebileceğini söyledi. Son rapora eşlik eden haberlerde, esir alınmalarından yaklaşık bir yıl sekiz ay sonra Güney Kore'ye geldikleri aktarılıyor; Salmón ise güvenlikleri ve insan hakları koşulları hakkında yeterli bilgi bulunmadığını belirtti.

Reklam

Salmón, savaş esirlerini kötü muamele, aşağılanma ve kamuoyunun merakına maruz bırakılmaktan koruyan 1949 tarihli Üçüncü Cenevre Sözleşmesi'nin 13. maddesine atıfta bulundu. Bu kişilerin ifşa edilmesinin hem kendilerini hem de Kuzey Kore'deki yakınlarını tehlikeye atabileceği uyarısında bulundu.

Seul'deki basın toplantısında riski açıklayan Salmón şöyle dedi:

Bu iki genç adamın kimliklerinin ifşa edilmesi, ailelerine karşı misillemelere yol açabilir; Kuzey Kore'ye geri gönderilmeleri hâlinde askerlerin kendileri de misillemeyle karşılaşabilir.

İki askerin Güney Kore'ye yerleşmek istediklerini ifade ettikleri bildiriliyor. Salmón'a göre gelecekleriyle ilgili kararlar uluslararası insancıl hukuka, insan hakları yükümlülüklerine, kendi bireysel isteklerine ve tehlikeye zorla geri gönderilmeye karşı korumaya uygun olmalı.

Uyarılar ve yasal değişikliklerin kronolojisi

Salmón'un raporundaki kaygılar birkaç yıl içinde gelişti. OHCHR'nin daha kapsamlı değerlendirmesi, kısıtlamaların on yıl boyunca sıkılaştığını izlerken son bulgular belirli yasal değişikliklere, cezalara ve savaş kaynaklı risklere dikkat çekiyor.

  • 2014: BM Soruşturma Komisyonu, Kuzey Kore makamlarının insanlığa karşı suçlar işlediği sonucuna vardı.
  • 2015'ten bu yana: OHCHR'nin tespit ettiği altı yeni yasa idam cezasına izin verdi.
  • 2020'den itibaren: Kuzey Kore'den kaçanlar, izinsiz yabancı medya dağıtıldığı için daha fazla infaz yapıldığını anlattı.
  • Aralık 2023: Ceza Yasası'nda yapılan değişiklikle devlete karşı propaganda, silah, mühimmat ve patlayıcılarla ilgili suçlar idam cezası kapsamına alındı.
  • 31 Ağustos 2024: Zorla geri gönderilen 11 kadın açık yargılamaya çıkarıldı; ardından ikisinin idam edildiği, dokuzunun müebbet hapse mahkûm edildiği bildirildi.
  • Kasım 2024: Kuzey Kore, idam cezasının kapsamını daraltmaya yönelik BM incelemesi tavsiyelerini kabul etti.
  • Ocak 2025: Ukrayna güçleri iki Kuzey Koreli askeri esir aldı.
  • 12 Eylül 2025: OHCHR, Kuzey Kore'den ayrılmış 314 kişiyle yapılan görüşmelere dayanan değerlendirmesini yayımladı.
  • 6 Şubat 2026: Salmón, Seul'deki basın toplantısında savaş esirlerinin korunması çağrısı yaptı.

Son yıllık rapor, BM Genel Kurulu Üçüncü Komitesi'yle 27 Ekim'de yapılması planlanan etkileşimli diyalog öncesinde 13 Ekim'de yayımlandı. Komite insan hakları ile diğer sosyal ve insani meseleleri ele alıyor.

Salmón hükümetlerden ne yapmalarını istiyor?

Salmón, Kuzey Kore'ye idamların kaldırılmasına yönelik bir adım olarak resmî infaz moratoryumu ilan etme, ölüm cezası kapsamındaki suçları uluslararası hukuka uygun biçimde daraltma ve ölüm cezalarıyla infazlara ilişkin istatistikleri yayımlama çağrısı yapıyor. Mahkûmların bulunduğu yer, infazlar ve defin yerleri konusunda ailelerine bilgi verilmesini de istiyor.

Tavsiyeleri arasında gözaltında işkence ve zorla çalıştırmanın sona erdirilmesi, ölümlerin derhal ve bağımsız biçimde soruşturulması ve bağımsız gözetime izin verilmesi de bulunuyor. OHCHR ayrıca siyasi hapishane kamplarının kapatılması ve Kuzey Kore'deki insan hakları durumunun Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne taşınması çağrısı yaptı.

Reklam

Uluslararası girişimler siyasi kısıtlamalarla karşı karşıya. Durumun bu yolla mahkemeye taşınması için BM Güvenlik Konseyi'nin sevk kararı gerekiyor. Konseyin veto yetkisine sahip iki daimi üyesi olan Çin ve Rusya, 2019'dan bu yana Kuzey Kore'ye yeni yaptırımlar uygulanmasına yönelik girişimleri defalarca engelledi. Salmón, Şubat 2026'da Kuzey Kore'nin ihlallerini ve Rusya'nın işgaline katılımını ele alacak bir mahkemeye yönelik Avrupa çabalarının henüz ilk aşamada olduğunu söyledi.

Salmón, Pyongyang'la gelecekte yürütülecek diplomasiye, ABD ile olası görüşmeler de dahil olmak üzere, insan haklarının dahil edilmesini de istiyor. İki Kore arasındaki diyalog kapsamında, 2013-2014 yılları arasında Kuzey Kore tarafından gözaltına alınan yedi Güney Koreli Hristiyan'a öncelik verilmesi ve 1950-1953 Kore Savaşı'nda birbirinden ayrılan ailelerin bir araya getirilmesi çağrısında bulundu.

Salmón, Kuzey Kore'den kaçan kişilerin politika ve yeniden yerleşim görüşmelerine anlamlı biçimde katılması gerektiğini söyledi. Önerileri, diplomasinin merkezine somut koruma önlemlerini koyuyor: daha az infaz, daha güvenli gözaltı koşulları, zorla geri gönderilmeye karşı koruma ve doğrudan etkilenen kişilerin isteklerini dikkate alan kararlar.

Öne Çıkanlar

  • Kuzey Kore Ceza Yasası'nda ölüm cezası kapsamındaki suçların sayısı sekizden 16'ya çıktı; ayrıca yedi ayrı yasa da idam cezasına izin veriyor.
  • OHCHR, 2014'ten bu yana yaşanan koşulları değerlendirmek için 314 kişiyle görüştü ve infazların yaygınlaştığını, devlet denetiminin sıkılaştığını tespit etti.
  • Çin'den zorla geri gönderilen 11 kadından ikisinin Ağustos 2024'teki yargılamanın ardından idam edildiği, dokuzunun müebbet hapse mahkûm edildiği bildiriliyor.
  • Rusya'nın yanında görevlendirilen yaklaşık 14.000 askerden 2.000'den fazlasının öldüğü, 4.000'den fazlasının yaralandığı bildiriliyor.
  • Salmón, esir alınan iki askerin mahremiyetinin ve hukukî korumasının sağlanmasını istedi; ailelerine yönelik olası misillemelere karşı uyarıda bulundu.
  • Tavsiyeleri arasında infazların durdurulması, gözaltındaki ölümlerin soruşturulması ve insan haklarının diplomasinin merkezinde tutulması bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir