Japonya’daki yasal boşluklar, Kuzey Kore’nin yaptırımları delmesine kapı aralıyor

11 dakikalık okuma
Japan's Legal Gaps Leave Openings for North Korean Sanctions Evasion

Tokyo’daki bir ofis, yaptırımların uygulanmasındaki daha geniş bir sorunu ortaya çıkardı

Şubat 2014’te Katsuhisa Furukawa, Kuzey Kore’nin silah kaçakçılığıyla bağlantılı kişilerin izini Tokyo’daki Shinbashi İstasyonu’nun dışındaki SL Square’in karşısında bulunan bir binadaki ofise kadar sürdü. Bir ay sonra ofis boştu. Bu keşif, Furukawa’nın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin Kuzey Kore Yaptırımları Uzmanlar Paneli’nde görev yaptığı sırada, Kuzey Kore’nin üçüncü nükleer denemesinden bir yıl sonra gerçekleşti.

İçindekiler
  1. Tokyo’daki bir ofis, yaptırımların uygulanmasındaki daha geniş bir sorunu ortaya çıkardı
  2. Japonya bağlantılı deniz taşımacılığı ağı
  3. BM yasağının neden Japon yasalarına ihtiyaç duyduğu
  4. Kısıtlamalar zaman içinde nasıl genişledi?
  5. Gemiler yük kadar değer de taşıyabilir
  6. Gemileri faal tutan hizmetler
  7. Uzaktan çalışma, seyahat etmeden sınırları aşabiliyor
  8. Avrupa da kuralları uygulamaya geçirmekte zorlandı
  9. Daha güçlü yaptırım uygulaması neleri kapsamalı?
  10. Öne Çıkanlar

Yaptırımların uygulanmasını izleyen Furukawa, ihlallerle bağlantılı kişilerin Japonya’da ne kadar rahat hareket edebildiğini şöyle anlattı:

"Yaptırımları ihlal eden kişiler Japonya’ya açıkça girip çıkıyordu ve içlerinden hiç kimse hakkında kovuşturma başlatılmadı," diye hatırladı.

Kuzey Kore ilk nükleer denemesini 9 Ekim 2006’da gerçekleştirdi. Ülkenin sonraki silah geliştirme faaliyetleri, çoğu zaman Çin ve Rusya’nın sağladığı destek ya da yaptırımları zayıf biçimde uygulaması üzerinde dikkatleri topladı. Furukawa’nın anlattıklarıysa ağın başka bir bölümüne işaret ediyor: yaptırımları kamuoyu önünde destekleyen ülkelerde faaliyet gösteren işletmeler, deniz taşımacılığı hizmetleri ve aracılar.

Japonya, Kuzey Kore’yle doğrudan ticarete alışılmadık ölçüde geniş kapsamlı kısıtlamalar getirdi. Ancak Furukawa ile yaptırımlar konusunda uzman Maiko Takeuchi’nin araştırması, bu kısıtlamalar ile BM kararlarının yasakladığı daha geniş kapsamlı faaliyetler arasında boşluklar bulunduğunu ortaya koyuyor. Bu faaliyetler arasında yurt dışındaki deniz taşımacılığı operasyonları, ortak girişimler ve uzaktan yürütülen işler de yer alıyor.

Burada ele alınan hukuki değerlendirmeler, 2018 ile 2022 yılları arasında yayımlanan çalışmalarda belgelenen koşulları anlatıyor. Tespit edilen her boşluğun, şirketin ve geminin mevcut durumu belirlenmiş değil. Bununla birlikte, çalışmaların ortak bulgusu somut: iç hukuk ve devlet kurumları bir işlemin arkasındaki kişilere ve hizmetlere ulaşamadığında, doğrudan ticaretin engellenmesi diğer yolları açık bırakıyor.

Reklam

Japonya bağlantılı deniz taşımacılığı ağı

Ocean Maritime Management (OMM), silah kaçakçılığına karışan önemli bir Kuzey Kore deniz taşımacılığı şirketiydi. BM, Furukawa’nın Shinbashi’deki keşfinden birkaç ay sonra, 28 Temmuz 2014’te şirkete yaptırım uyguladı.

Japan Institute of International Affairs tarafından yayımlanan Furukawa’nın Japonya yaptırımları araştırması, yalnızca X olarak tanımlanan bir Japon vatandaşının Hong Kong’daki birden fazla paravan şirket aracılığıyla OMM’ye destek verdiği iddiasını aktarıyor. Paravan şirket, arkasındaki kişi veya faaliyetleri gizlerken sıradan bir işletme gibi görünür.

Furukawa’ya göre X, elverişli vergi düzenlemeleri sunan yargı bölgelerinde şirketler kurmak için Çinli bir ortakla çalıştı. Ağ, yabancı bayraklar altında faaliyet gösteren Kuzey Kore gemilerinin yönetilmesine yardımcı olarak filonun Pyongyang’la doğrudan bağlantısını daha belirsiz hâle getirdi.

Furukawa, Japonya’nın X hakkında resmî bir soruşturma yürütmediğini ve bu kişiye yaptırım uygulamadığını yazdı. Bunun, OMM’nin uluslararası operasyonlarının nasıl işlediğini öğrenme fırsatını da soruşturmacıların elinden aldığını savundu.

Çalışmada bir başka Japonya bağlantısı daha anlatılıyor: Wakayama eyaletinde yaşayan bir doktor, BM yaptırımları kapsamındaki bir geminin sahibi olan Hong Kong merkezli şirketin yöneticisiydi. Yük ve seferler başka yerlerde olsa bile bu vakalar, deniz taşımacılığı ağının bazı bölümlerinin Japonya’da bulunduğunu gösteriyordu.

BM yasağının neden Japon yasalarına ihtiyaç duyduğu

BM Güvenlik Konseyi yaptırımları, üye devletlere yükümlülükler getirir. Polis, gümrük yetkilileri ve mahkemeler ise bu yükümlülükleri yerine getirmek için iç hukukta yetkilere ihtiyaç duyar. Dolayısıyla bir ülke uluslararası alanda bir kararı desteklerken, yasaklanan bazı faaliyetleri kendi uygulama sisteminin erişimi dışında bırakabilir.

Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı (METI), mevcut çerçevesini ticaret kontrolü sayfasında açıklıyor. Bakanlık, kontrollerin Döviz ve Dış Ticaret Yasası kapsamında yürütüldüğünü; ithalat ve ihracat başvurularının incelenmesini, iş yerlerinde denetim yapılmasını ve yasa dışı ihracata karşı önlem alınmasını içerdiğini belirtiyor.

METI ayrıca Japonya’nın diğer ülkelerle bilgi alışverişi yaptığını, kısıtlamaları aşmak için farklı güzergâhlardan yönlendirilen ihracata ilişkin istihbarat topladığını ve uluslararası ihracat kontrolü düzenlemelerine katıldığını söylüyor. Dolayısıyla Japonya’nın yerleşik bir yaptırım sistemi var. Tartışma, bu sistemin erişim alanıyla ilgili.

Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Araştırma Enstitüsü’nde danışman araştırmacı olan Takeuchi, Eylül 2022 tarihli analizinde, Güvenlik Konseyi’nin 2016 ve 2017’de eklediği önlemlerin çoğunun Japonya yasalarına özel olarak aktarılmadığını savundu.

Takeuchi’nin verdiği örnek, 2375 sayılı karar kapsamında Kuzey Koreli kuruluşlar ya da kişilerle ortak girişim kurma, sürdürme veya işletme yasağıydı. Bu şirketlerin kapatılmasını doğrudan zorunlu kılan ya da kurulmalarını ve faaliyet göstermelerini yasaklayan bir mevzuatın Japonya’da bulunmadığını yazdı. Bir soruşturmacı açısından pratik soru, bir ticari düzenleme BM kısıtlamasını ihlal ettiğinde hangi Japon yasası kapsamındaki suçun uygulanabileceğidir.

Reklam

Kısıtlamalar zaman içinde nasıl genişledi?

Japonya’nın önlemleri, art arda gelen füze denemeleri, nükleer denemeler ve Güvenlik Konseyi kararları doğrultusunda geliştirildi. Takeuchi’nin anlatımı, seyahat ve ticaret kısıtlamalarından para ve deniz taşımacılığı kontrollerine doğru düzenli bir genişlemeyi gösteriyor.

  • 2004: Japonya, belirli gemilerin limanlarına girişini yasaklamasına olanak tanıyan bir yasa çıkardı.
  • 2006: Füze denemeleri ve ilk nükleer denemenin ardından Japonya; ithalat yasağı, Kuzey Kore vatandaşlarının ülkeye girişine kısıtlamalar ve Kuzey Kore gemilerinin Japon limanlarına giriş yasağını içeren önlemler getirdi.
  • 2009: Yeni füze ve nükleer denemelerin ardından Japonya, Kuzey Kore’ye ihracatı yasakladı.
  • 2010: Japonya, Güvenlik Konseyi’nin 1874 sayılı kararının ardından özel yük denetimi yasasını çıkardı.
  • 2016 ve 2017: BM yaptırımları, önemli döviz geliri kaynaklarını, deniz taşımacılığını, yakıt tedarikini ve yurt dışındaki istihdamı kapsayacak şekilde genişledi.
  • 2022: Takeuchi, Japon yasalarının bu genişletilmiş yükümlülüklerin önemli bir bölümünü hâlâ kapsamadığını savundu.

Furukawa’nın 2018 tarihli yaptırımlara uyum araştırması, Japonya gibi Kuzey Kore’yle tüm ticareti yasaklayan ülkelerin uluslararası ölçekte alışılmadık olduğunu belirtiyordu. Doğrudan ticarete getirilen güçlü kısıtlamalar, uluslararası ağların denetlenmesindeki eksikliklerle bir arada bulunuyordu.

Bir gemi başka bir ülkedeki şirkete satılabilir, Japon bir kuruluş tarafından bakımdan geçirilebilir ve daha sonra Kuzey Kore kömürü taşımak için kullanılabilir. Her adım farklı bir makamı, yargı bölgesini ya da ticari ilişkiyi içerir. Etkili yaptırım uygulaması, bu bağlantıların birlikte incelenmesini gerektirir.

Gemiler yük kadar değer de taşıyabilir

Ibaraki eyaletindeki bir şirkete ait eski bir yük gemisi sorunu gözler önüne seriyor. Furukawa’nın çalışmasına göre şirket gemiyi Ocak 2017’de WEIHAI WORLD-SHIPPING FREIGHT’e sattı. Adı ve bayrağı değiştirildikten sonra XIN GUANG HAI olarak tanımlanan geminin kömür kaçakçılığında kullanıldığı iddia edildi.

ABD Hazine Bakanlığı, 23 Şubat 2018’de gemiyi ve işletmecisini yaptırım kapsamına aldı. BM de aynı yıl 23 Mayıs’ta işletmeciyi yaptırım listesine ekledi. Geminin IMO 9004700 kalıcı kimlik numarası, adı ve tescili değişse bile geçmişini takip etmeyi kolaylaştırıyor.

Furukawa, yaptırımlar yasaklanmış faaliyetleri destekleyebilecek kaynakların devrini de kapsadığı için satışın soruşturulması gerektiğini savundu. Alıcının, daha sonraki kaçakçılık operasyonlarında kullanmak üzere yaptırım geçmişi bulunmayan ikinci el bir gemi aramış olabileceğini öne sürdü.

Çalışmada, Tokyo merkezli bir şirkete ait başka bir geminin Nisan 2017’de Kuzey Koreli bir şirkete satıldığı da anlatılıyor. Aynı yılın aralık ayında kabul edilen 2397 sayılı karar, devletlerin yeni ya da kullanılmış gemilerin Kuzey Kore’ye doğrudan veya dolaylı biçimde tedarik edilmesini, satılmasını ya da devredilmesini önlemesini açıkça zorunlu kıldı.

Yasal çerçeveyi anlamak açısından zamanlama önem taşıyor. Furukawa’nın daha önceki işlemlere ilişkin savı, yasaklanmış faaliyetleri destekleyen kaynaklara dair mevcut kısıtlamalara dayanıyordu; aralık ayında kabul edilen karar ise yeni ve kullanılmış gemileri kapsayan açık bir yasak getirdi.

Reklam

Gemileri faal tutan hizmetler

IMO 9664483 numarasıyla tanımlanan SEA TANKER II, hizmetlerin yaptırımların uygulanması açısından nasıl bir sorun yaratabileceğini gösteriyor. Furukawa, 21 Mart 2019 tarihli bir ABD hükümeti belgesinin tankeri gemiler arası aktarımlarla ilişkilendirmesinin ardından bir Japon derneğinin gemi klaslama hizmeti vermeye devam ettiğini yazdı.

Klaslama kuruluşları, gemileri teknik standartlara göre denetler. Bu kuruluşların çalışmaları olağan ticari deniz taşımacılığını desteklediği için, yetkililer bir geminin faaliyetlerini kısıtlamaya çalışırken bu hizmetlere erişim önem kazanır.

Furukawa’ya göre dernek, SEA TANKER II’nin sicillerinde bulunduğunu ve olağan koşullarda her yıl denetlendiğini doğruladı. Çalışmasında, yasaklanmış taşımacılığa katıldığına makul gerekçelerle inanılan gemilerin sicilden çıkarılması ve klaslama hizmetlerinin geri çekilmesine ilişkin 2397 sayılı kararın gereklerine rağmen, yazının kaleme alındığı sırada hizmetin sürdüğü belirtildi.

2397 sayılı karar, yasaklanmış faaliyetlere ya da yük taşımacılığına karıştıklarına inanmak için makul gerekçeler varsa devletlerin limanlarındaki gemilere el koymasını, bu gemileri denetlemesini ve alıkoymasını da zorunlu kılıyor. Furukawa, Japon yetkililerin şüpheli gemileri defalarca denetlediğini, ancak çalışmasının kaleme alındığı tarihte Japonya’nın bu çerçeve kapsamında herhangi bir gemiyi alıkoymadığını yazdı.

Furukawa’nın değerlendirmesine göre eksik olan, yurt dışındaki faaliyetlere ilişkin kanıtları Japonya içinde kısıtlamalara dönüştürecek yetki ve idari süreçti. Denizde gözetim, şüpheli bir operasyonu tespit edebilir; bunun tekrarlanmasını önlemek için gemilere, sahiplerine ve hizmet sağlayıcılara karşı da adım atılması gerekir.

Uzaktan çalışma, seyahat etmeden sınırları aşabiliyor

Takeuchi’nin 2022 tarihli analizinde yabancı para kazanmanın farklı bir yolu anlatılıyor: Çin’de yaşayan Kuzey Koreli bir bilişim teknolojileri çalışanı, Japonya’da yaşayan Güney Koreli bir erkeğin kimliğini kullanarak çevrimiçi iş platformlarında Japon şirketlerinden işler almıştı.

Ödemelerin, çalışanın Japonya’daki bir yakınının hesabından geçtiği, çalışanın ise kazancını Çin’de bir banka kartı kullanarak çektiği bildirildi. Alınan işler arasında haritalama ve belediyelerin afet bilgisi uygulamalarıyla bağlantılı çalışmalar da vardı.

Japon yetkililer, Japonya’daki iki kişiyi izinsiz para transferi işletmesiyle ilgili suç şüphesiyle savcılığa sevk etti. Savcılar dava açmadı. Takeuchi, bu tür düzenlemelerin arkasındaki uzaktan çalışmayı ve yardımı ele alan mevzuata da ihtiyaç olduğunu savundu.

Benzer bir olay 2020’de aynı iş platformunda ortaya çıkmıştı. Takeuchi, o olayın ardından kamuoyuyla daha fazla bilgi paylaşılmasının ve kimlik kontrollerinin sıkılaştırılmasının benzer bir vakanın tekrarlanmasını önleyebileceğini söyledi.

Sonraki vakada söz konusu olan afet bilgisi uygulamasını geliştiren Hyogo eyaleti, 21 Haziran 2022’de yaptığı açıklamada, incelemelerde kişisel bilgilerin sızdırıldığına ya da zararlı kod bulunduğuna dair bir bulguya rastlanmadığını bildirdi. Buna rağmen Takeuchi, yüklenicilerin yazılımlara, bilgilere ya da operasyonel sistemlere erişebilmesi nedeniyle dışarıdan hizmet alımına ilişkin kontrollerin bir güvenlik sorunu oluşturduğunu belirtti.

Temel nokta pratikti: giriş kısıtlamaları, sınırı geçen kişileri düzenler. Çevrimiçi çalışan bir yüklenici, yurt dışında kalırken Japonya’daki bir müşteriden para kazanabilir. Bu nedenle kimlik doğrulama ve ödemelerin incelenmesi de yaptırımların uygulanmasının bir parçası hâline geliyor.

Reklam

Avrupa da kuralları uygulamaya geçirmekte zorlandı

Takeuchi’nin, BM Uzmanlar Paneli’nde görev yaptığı sırada kaleme aldığı yaptırımların etkililiği araştırması, Avrupa’da da benzer sorunlar yaşandığını anlatıyor. Makalede, görüşlerin bağlı olduğu kuruluşların değil, yazarın kişisel görüşleri olduğu belirtiliyor.

Berlin’de bir Kuzey Kore büyükelçiliği binasında gençlik hosteli işletiliyor ve ayda yaklaşık 38.000 avro kira geliri elde ediliyordu. Alman makamları, diplomatik mülklerin ticari amaçla kullanılmasına ilişkin kısıtlamalara 2017’de uyulmasını istedi; ancak hukuki süreçler devam ederken işletme yaklaşık üç yıl daha faaliyet gösterdi.

Ocak 2020’de bir mahkeme, işletmecinin Berlin’in kapatma kararına karşı yaptığı itirazı reddetti. Bu dava, temel kısıtlama kabul edilmiş olsa bile uygulamanın yıllar sürebileceğini gösteriyor.

Takeuchi, İtalya’nın geçerli bir iç hukuk düzenlemesi bulunmadığı için iki Kuzey Koreli futbolcuyu ülkelerine geri göndermeyi reddetmesini de anlattı. Avusturya’da ise başka bir futbolcunun sınır dışı edilmesine ilişkin işlemler, açılan dava nedeniyle durduruldu. Bu vakalar, yurt dışındaki kazançların Kuzey Kore’ye ulaşmasını engellemeyi amaçlayan kısıtlamalarla ilgiliydi.

Furukawa’nın araştırması idari bir soruna da dikkat çekiyor: anlattığı bir vakada mali kısıtlamalara tabi Kuzey Koreli kişiler hakkındaki bilgiler göçmenlik yetkilileriyle paylaşılmadı; böylece bu kişiler ülkeye tekrar tekrar giriş çıkış yapabildi. Bankalar, sınır yetkilileri, deniz taşımacılığını düzenleyen kurumlar ve soruşturmacılar tablonun farklı bölümlerine hâkimdi.

Daha güçlü yaptırım uygulaması neleri kapsamalı?

Kuzey Koreli ağlar, ticaret kısıtlamalarına rağmen önemli ölçüde gelir elde etmeyi sürdürdü. Takeuchi’nin yaptırımların etkililiğine ilişkin çalışmasında, bir BM üyesi ülkenin analizine atıfla, Ocak-Ağustos 2019 arasında yaklaşık 3,7 milyon ton Kuzey Kore kömürünün ihraç edildiği ve değerinin yaklaşık 370 milyon dolar olduğu belirtiliyor.

Aynı çalışmada, Mayıs 2019’dan sonra Çin’e bir milyon tondan fazla Kuzey Kore kumu gönderildiği ve bunun yaklaşık 22 milyon dolar değerinde olduğu yönündeki tahmine de yer veriliyor. Tahmini kömür geliri, kumun değerinin yaklaşık 17 katıydı. Bu da yerleşik kömür ticaretinin ölçeğini ve başka bir yasa dışı gelir kaynağını ortaya koyuyor.

Ağlar, kısıtlamalar yürürlüğe girmeden önce varlıklarını da elden çıkardı. Mansudae Overseas Projects’in Namibya’daki iştiraki, ana şirketin o yılın ağustos ayında BM yaptırım listesine alınmasından önce, 26 Haziran 2017’de araçlarını ve diğer varlıklarını sattı. Daha önceki ABD yaptırımları ve BM’ye yaptırım listesine alınması yönünde yapılan tavsiye, şirkete olası bir işlem konusunda zaten uyarı niteliğindeydi.

Furukawa, Japonya için yurt dışındaki ihlalleri soruşturma konusunda daha güçlü yasal yetkiler ve ülkenin kendi kısıtlamalarını uygulaması için daha açık bir süreç önerdi. Takeuchi ise yasaklanmış ticari ilişkileri kapsayan mevzuat çıkarılması, vakaların daha fazla kamuoyuyla paylaşılması ve sektör derneklerinden talepte bulunmaya bel bağlamak yerine yaptırımların daha güçlü uygulanması çağrısında bulundu.

Takeuchi, paranın ilk ulaştığı noktanın ötesine kadar izlenmesi gerektiğini de vurguladı. Fonlar, Kuzey Kore için malzeme satın almak amacıyla üçüncü bir ülkede tutulabilir. 2022 tarihli analizinde, Kuzey Kore’ye götürülen 100.000 yen’i aşan nakdin beyan edilmesi şartının bir bildirim eşiği olduğunu; bu beyan kuralında belirtilmiş bir azami miktar bulunmadığını kaydetti.

Japonya’nın karşı karşıya olduğu zorluk, Shinbashi İstasyonu dışındaki bir ofisten gemilere, çevrimiçi sözleşmelere ve yurt dışındaki ödemelere kadar uzanıyor. Her iki araştırmacı da yaptırım uygulamasının ticari ilişkinin tamamına ulaşması gerektiğini savunuyor: bunu sağlayacak hukuki yetkiler ve kurumlar arasında paylaşılacak bilgiler, ilişkiyi düzenleyen kişileri onu ayakta tutan hizmetlerle bağlantılandırmalı.

Öne Çıkanlar

  • Furukawa, Şubat 2014’te Kuzey Kore’nin silah kaçakçılığıyla bağlantılı kişilerin izini Shinbashi İstasyonu dışındaki bir ofise kadar sürdü.
  • Araştırması, OMM’nin deniz taşımacılığı ağıyla Japonya arasındaki bağlantıları ve soruşturmalarla yaptırımlardaki eksiklikleri ortaya koydu.
  • Japonya’nın geniş kapsamlı ticaret kısıtlamalarının yanı sıra, belirli BM yükümlülüklerini iç hukuka aktarma ihtiyacı da bulunuyor.
  • Belgelenen vakalarda gemi satışları, klaslama hizmetleri, ortak girişimler ve uzaktan bilişim teknolojileri çalışmaları yer alıyor.
  • Avrupa’daki vakalar da eksik mevzuat ve hukuki süreçlerin yol açtığı gecikmeleri gösteriyor.
  • Araştırmacılar, daha güçlü iç hukuk yetkileri, daha açık sorumluluklar ve kurumlar arasında daha iyi bilgi paylaşımı çağrısında bulundu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir