İki fabrika, temel çip üretim kapasitesini artıracak
Japonya, GlobalFoundries'ın New York eyaletinin Malta kentindeki kampüsünde kuracağı iki yarı iletken fabrikası için 21 milyar dolara kadar finansman sağlayacak. Yatırım anlaşmasına göre tesislerin sahibi ABD ve Japonya'dan ilgili taraflar olacak; GlobalFoundries ise fabrikaları inşa edip işletecek. İlk tesisin 2029'da üretime başlaması bekleniyor.
İçindekiler
- İki fabrika, temel çip üretim kapasitesini artıracak
- Yatırım, tarife anlaşmasının neresinde?
- Kim ödüyor, kim sahip oluyor, kim işletiyor?
- Bu çipler gündelik ürünler için neden önemli?
- Müşteriler, planlanan arz artışı için rekabet edecek
- Japonya üretim ağını genişletmeyi hedefliyor
- Federal finansman farklı teknolojileri hedefliyor
- Projenin hızını iş gücü ve inşaat belirleyecek
- Projeyi şekillendiren tarihler
- Öne Çıkanlar
GlobalFoundries projeyi 14 Ekim 2026'da duyurdu. Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanı Ryosei Akazawa, anlaşmayı 15 Ekim'de Tokyo'da düzenlenen basın toplantısında değerlendirdi. Proje, Japonya'nın ABD'ye yönelik 550 milyar dolarlık yatırım taahhüdü kapsamındaki üçüncü yatırım projesi ve bu düzenleme çerçevesinde seçilen ilk yarı iletken üretim projesi.
Yaklaşık 10 milyar dolarlık ilk yatırım, ilk fabrikanın finansmanında kullanılacak. İkinci fabrika için de yaklaşık 10 milyar dolarlık bir yatırım öngörülüyor. Her fabrikanın tam kapasiteye ulaştığında yıllık üretim kapasitesine yaklaşık 900 bin wafer eklemesi bekleniyor. Bu da iki fabrikanın toplamda yılda yaklaşık 1,8 milyon wafer işlemesi anlamına geliyor.
Fabrikalarda araçlar, sanayi makineleri ve iletişim ekipmanları için temel çipler üretilecek. GlobalFoundries Üst Yöneticisi Tim Breen'in açıkladığı ilk müşteriler arasında Japon Renesas Electronics ve Apple bulunuyor. Üretim ekipmanlarının Tokyo Electron tarafından sağlanması bekleniyor. Böylece Japon finansmanı, makineleri ve çip talebi ABD'deki üretimle buluşacak.
Projenin yaklaşık 27 bin inşaat ve bağlantılı işin yanı sıra New York'un Başkent Bölgesi'nde binden fazla nitelikli üretim pozisyonunu desteklemesi bekleniyor. Başkan Donald Trump, 14 Ekim'de sosyal medyada yayımladığı bir paylaşımda istihdam potansiyelini 30 binin biraz altında olarak nitelendirdi.
Yatırım, tarife anlaşmasının neresinde?
Japonya'nın sağlayacağı finansman, Tokyo'nun 2025'te Trump yönetimiyle vardığı ticaret anlaşması kapsamında. Japonya, gümrük vergilerinde indirim karşılığında ABD'nin stratejik sektörlerindeki projelere 550 milyar dolar yatırım yapmayı taahhüt etti. Anlaşmayla ABD'nin Japon otomobillerine ve diğer ithalat ürünlerine uyguladığı gümrük vergileri en az yüzde 25'ten yüzde 15'e düşürüldü.
Daha önce açıklanan iki yatırım paketi, petrol, doğal gaz ve kritik mineraller projelerine 36 milyar dolar; nükleer enerji ve doğal gaz santrali projelerine ise 73 milyar dolar ayırmıştı. Bu taahhütler toplam 109 milyar dolara ulaşıyor. Yarı iletken projesinin 21 milyar dolarlık azami değeri de eklendiğinde, açıklanan toplam yatırım tutarı 130 milyar dolara, yani 550 milyar dolarlık taahhüdün yaklaşık yüzde 24'üne çıkabilir.
Dolayısıyla anlaşma çip üretiminin ötesine uzanıyor. Amerikan pazarına erişimi, Washington'ın stratejik açıdan önemli gördüğü üretim, enerji ve malzeme alanlarına yönelik Japon finansmanıyla ilişkilendiriyor.
Daha kapsamlı yatırım düzenlemesi uyarınca Japonya'nın finanse edeceği projeleri Trump seçiyor. Faaliyet giderleri ve yatırım ihtiyaçları karşılandıktan sonra kalan serbest nakit akışının, belirlenen bir tahsis eşiğine ulaşılıncaya kadar iki ülke arasında eşit paylaşılması öngörülüyor. Bu eşiğin aşılmasından sonra ise yüzde 90'ı ABD'ye gidecek. Söz konusu değişikliğin hangi eşikte devreye gireceği ve fabrikaların getirilerinin nasıl paylaştırılacağı açıklanmadı.
Kim ödüyor, kim sahip oluyor, kim işletiyor?
Yeni fabrikaların tüm yatırım sermayesini Japonya sağlayacak; tesislerin sahibi ise ABD hükümeti ve Japonya'dan ilgili taraflar olacak. GlobalFoundries üretim teknolojisini, işletme deneyimini ve üretimi ve müşterileri yönetme kapasitesini sunacak.
Bu düzenleme, inşaat finansmanını sağlamasını gerektirmeden GlobalFoundries'a merkezi bir rol veriyor. Şirketin fabrikaları inşa edip işletmesi ve teknolojisini lisanslaması karşılığında ücret alması bekleniyor. Bu ödemeler, yatırımı işler üretim hatlarına dönüştürmek için gereken uzmanlık ve hizmetlerin karşılığını oluşturacak.
Breen'e göre ABD hükümeti, GlobalFoundries'ın kendisinde de yaklaşık yüzde 4'lük ek bir hisse alarak toplam payını yaklaşık yüzde 7'ye çıkaracak. GlobalFoundries'ın çoğunluk hissesi, Abu Dabi'nin devlet yatırım şirketi Mubadala Investment Company'ye ait olmaya devam ediyor.
Yeni fabrikalardaki sahiplik oranları ve yönetim hakları henüz açıklanmadı. Bu nedenle okurların iki ayrı düzenlemeyi birbirinden ayırması gerekiyor: Yeni üretim tesislerinin ABD ve Japonya'dan taraflara ait olması ve Washington'ın fabrikaları işletecek şirkette ayrıca hisse sahibi olması.
Bu çipler gündelik ürünler için neden önemli?
Malta'daki fabrikalar temel yarı iletkenlere odaklanacak. Bu bileşenler elektrik yönetimi, cihazların birbirine bağlanması ve makinelerin kontrol edilmesi gibi görevleri yerine getiriyor. Bir aracın, fabrika makinesinin ya da iletişim sisteminin güvenilir biçimde çalışabilmesi için bu tür çok sayıda çipe ihtiyaç duyulabiliyor.
Bu ürünlerde, yapay zekâ sistemlerini eğitmek için kullanılan en gelişmiş işlemcilerden farklı üretim teknolojileri kullanılıyor. Değerleri, mümkün olan en fazla hesaplama unsurunu küçücük bir alana sığdırmaktan ziyade güç yönetimi veya sinyal işleme gibi belirli görevleri güvenilir biçimde yerine getirmelerinden kaynaklanıyor.
Daha fazla araç, makine ve altyapı elektronik sistemler içerdiği için talep artıyor. Aynı zamanda gelişmiş yapay zekâ çipleri üretmek için yaşanan yarış, sektör kaynaklarını bu pazara yönelterek diğer yarı iletkenlerin arzı üzerindeki baskıyı artırıyor.
HyperFrame Research'te yarı iletkenler ve ileri teknoloji uygulamalarından sorumlu Stephen Sopko, taahhüdün ölçeğini ve finansman biçimini şöyle değerlendirdi:
Bu, CHIPS Yasası'ndan bu yana temel üretim teknolojilerinde kapasiteye yönelik en büyük taahhütlerden biri ve bu yöntemle finanse edilen ilk proje.
İlk fabrikada çapı 300 milimetre olan wafer'lar işlenecek. Wafer, birbirinden ayrılmadan önce üzerine çok sayıda çip üretilen yuvarlak yarı iletken malzeme dilimidir. Yıllık kapasite rakamı bu wafer'ları sayıyor; dolayısıyla elde edilecek nihai çip sayısı wafer'ların boyutuna ve üretilecek ürünlere bağlı olacak.
Müşteriler, planlanan arz artışı için rekabet edecek
Breen, GlobalFoundries'ın müşteri ilişkilerini yöneteceğini ve ABD ile Japonya'dan şirketlere öncelik vermeyi planladığını söyledi. Açıklanan ilk müşteriler arasında Renesas ve Apple bulunuyor. Sopko da projenin müşteri tabanından söz ederken General Motors ve Cirrus Logic'in adını verdi.
Breen, başka ülkelerden alıcılara da kapıyı açık bırakarak öncelik planını şöyle anlattı:
ABD ve Japonya'daki müşterilere kesinlikle öncelik vermek istiyoruz.
Tahsis sürecinin duyurunun ardından yürütüleceğini belirtti:
Sonuçta ABD ve Japonya'dan olmayan başka şirketlerin de talepte bulunmasını bekliyorum. Ancak kimin, ne kadar ürünü, hangi zaman diliminde alacağını kesinleştirmek için duyurunun ardından elbette bir süreç yürüteceğiz.
Renesas için projeye katılım, ABD'deki ek üretim kapasitesine erişim sağlayacak. Otomotiv ve sanayi sektörlerindeki müşteriler açısından pratik fayda, üretimin sürmesini sağlayan bileşenler için ek bir tedarik kaynağı olacak. Her müşteriye sunulacak üretim kapasitesi ve teslimatların zamanlaması ise henüz kesinleşmedi.
Japonya üretim ağını genişletmeyi hedefliyor
Japonya projenin birçok aşamasında rol üstleniyor: Fabrikaları finanse edecek, Japon şirketleri ekipman tedarikine katkı sağlayacak ve Renesas alıcı olarak projeye katılacak. Bu da fabrikalar New York'ta yer alacak olsa bile Japon sanayisine yatırımdan yararlanma olanağı sunuyor.
Yarı iletken üretim ekipmanlarını Tokyo Electron'un sağlaması bekleniyor. Breen, Japonya'dan gelen yatırımın bir kısmının Japon ekipman tedarikçilerine aktarılacağını söyledi. Bu tedarikçiler, makine tedarik zincirinde ABD'li üreticilerin yanı sıra önemli bir konuma sahip.
Breen, şirketin Japon tedarikçilere ilgisini şöyle ifade etti:
Japon ekipman tedarikçilerinin de projede yer almasını elbette çok istiyoruz.
Akazawa, yapay zekâ çağında ekonomik güvenlik için ABD'yle yarı iletken tedariki alanında işbirliğinin zorunlu olduğunu söyledi. Tokyo'daki basın toplantısında ticaret anlaşmasını uygulama konusundaki Japonya'nın kararlılığını da yineledi.
Proje, çip üretiminin Tayvan ve Güney Kore'de yoğunlaşmasından kaynaklanan riskleri ve doğal afetlerin yol açabileceği aksaklıkları azaltmayı amaçlıyor. Japonya, temmuz ayında Kumamoto eyaletinde meydana gelen 7,1 büyüklüğündeki depremin ardından yarı iletken fabrikalarının üretimi durdurmasıyla bu kırılganlığı yaşadı. Başka bir ülkede üretim yapılması, projeye katılan müşterilere çip tedarik edebilecekleri ek bir merkez sağlayacak.
Federal finansman farklı teknolojileri hedefliyor
GlobalFoundries, ABD Ticaret Bakanlığı'yla mevcut bir CHIPS ve Bilim Yasası ödülünün değiştirilmesi konusunda ayrı bir anlaşmaya vardı. Değişiklikle Malta ve Vermont eyaletinin Burlington kentindeki silikon fotonik, silikon-germanyum teknolojileri ve gelişmiş paketleme çalışmalarına finansman yönlendirilecek.
Anlaşmanın bir bölümünde yeniden tahsis edilecek tutar 955 milyon dolar, başka bir bölümündeyse 995 milyon dolar olarak belirtildi. Kesin tutarın netleştirilmesi gerekiyor. Her iki durumda da söz konusu para mevcut bir federal ödülden geliyor ve Japonya'nın iki yeni fabrika için sağlayacağı finansmandan ayrı.
Silikon fotonik, bilgiyi taşımak için ışık kullanarak sistemlerin büyük miktarda veriyi aktarmasına yardımcı oluyor. Genellikle SiGe olarak kısaltılan silikon-germanyum, yüksek hızlı iletişim gibi uygulamalarda kullanılan yarı iletken malzemeleri bir araya getiriyor. Gelişmiş paketleme ise yarı iletken bileşenleri daha karmaşık sistemlere bağlıyor.
Bu teknolojiler, yapay zekâyı destekleyen altyapı da dahil olmak üzere iletişim ağları ve veri merkezleri açısından önem taşıyor. Dolayısıyla iki yatırım akışı farklı üretim ihtiyaçlarını karşılıyor: Japonya'nın finansmanı temel çip üretim kapasitesini önemli ölçüde artırırken, gözden geçirilen federal ödül daha özel teknolojileri destekleyecek.
GlobalFoundries yeni fabrikalarda hangi üretim süreçlerinin kullanılacağını açıklamadı. Sopko, güç kontrolü ve elektrik olmadan da bilgiyi saklayan bellek teknolojileri için platformlar dahil olmak üzere çeşitli olasılıklara işaret etti. Ancak şirket bu tercihleri henüz doğrulamadı.
Projenin hızını iş gücü ve inşaat belirleyecek
GlobalFoundries, ilk fabrikanın temelini 2026'nın ilerleyen aylarında atmayı bekliyor. Şirket, Malta sahasının gerekli izinlere sahip olduğunu ve inşaata hazır bulunduğunu; mevcut altyapının da çalışmaların ilerlemesini kolaylaştırmasının beklendiğini belirtiyor.
2029 üretim hedefinin önünde inşaat, ekipman kurulumu, testler ve müşteri siparişlerine hazırlık için hâlâ birkaç yıl bulunuyor. Yılda 900 bin wafer'lık kapasite, ilk fabrikanın tam kapasiteyle çalışmaya başladığı dönemi ifade ediyor. İkinci fabrikanın finansmanı ve inşaat takvimi ise ek yatırım kararına bağlı.
İstihdam tahminleri farklı iş türlerini kapsıyor. Yaklaşık 27 bin inşaat ve ekosistem işi, projenin çevresinde oluşacak faaliyetleri içerirken binden fazla pozisyonun nitelikli üretim alanında olması bekleniyor. Dolayısıyla bu rakamlar, yalnızca fabrikaların daimi çalışanlarının ötesinde daha geniş bir ekonomik etkiye işaret ediyor.
Sopko, çalışan temininin başlıca zorluklardan biri olduğunu belirtti:
Sermaye işin kolay kısmı. Asıl kısıt insan kaynağı.
GlobalFoundries'ın Rensselaer Politeknik Enstitüsü'yle dört yıllık işbirliğinin ardından Aralık 2025'te resmileşen yerleşik bir ilişkisi bulunuyor. Enstitü mezunlarından yaklaşık 150'si hâlihazırda şirkette çalışıyor. Yeni fabrikalar, GlobalFoundries'ın Malta'daki mevcut Fab 8 fabrikasıyla birlikte büyürken daha fazla çalışanı eğitmek ve işe almak gerekecek.
Projeyi şekillendiren tarihler
Yatırım, 2025'te yapılan bir ticaret anlaşmasını 2029 için hedeflenen üretim kapasitesine bağlıyor. Başlıca dönüm noktaları, finansman duyurusuyla müşterilere ek çiplerin ulaşması arasında ne kadar iş olduğunu gösteriyor.
- 2025: Japonya ve ABD, Japonya'nın 550 milyar dolarlık yatırım taahhüdünü içeren ticaret anlaşmasına vardı.
- Aralık 2025: GlobalFoundries ve Rensselaer Politeknik Enstitüsü, dört yıllık işbirliğinin ardından ortaklıklarını resmileştirdi.
- 14 Ekim 2026: GlobalFoundries New York'taki fabrika projesini duyurdu; Trump da sosyal medya paylaşımında projeyi değerlendirdi.
- 15 Ekim 2026: Akazawa, yarı iletken yatırımını Tokyo'da düzenlenen basın toplantısında tanıttı.
- 2026'nın ilerleyen ayları: GlobalFoundries ilk fabrikanın inşaatına başlamayı bekliyor.
- 2029: İlk fabrikanın üretime başlaması bekleniyor.
Bir sonraki önemli adımlar inşaat, ekipman tedariki, müşteri tahsisleri ve işe alımlar olacak. İkinci fabrika planlanan yıllık wafer kapasitesini ikiye katlayabilir; ancak takvimi ek yatırımın gerçekleşmesine bağlı.
Öne Çıkanlar
- Japonya, GlobalFoundries'ın işleteceği New York eyaletinin Malta kentindeki iki çip fabrikası için 21 milyar dolara kadar finansman sağlayacak.
- İlk fabrikanın 2029'da üretime başlaması ve zamanla yılda yaklaşık 900 bin wafer işlemesi bekleniyor.
- Ek yatırım ve takvim kararlarına bağlı olarak ikinci bir fabrika da benzer miktarda kapasite ekleyebilir.
- Fabrikalarda araçlar, sanayi ekipmanları ve iletişim altyapısı için temel çipler üretilecek.
- Renesas ve Apple'ın açıklanan ilk müşteriler arasında yer aldığı projede ABD ve Japonya'dan müşterilere öncelik verilecek.
- Projenin yaklaşık 27 bin inşaat ve bağlantılı işi, ayrıca binden fazla nitelikli üretim pozisyonunu desteklemesi bekleniyor.
- Washington, GlobalFoundries'taki sahiplik payını ayrı olarak yaklaşık yüzde 7'ye çıkaracak.
- Bu yatırım, Japonya'nın ABD'ye yönelik 550 milyar dolarlık yatırım taahhüdü kapsamındaki ilk yarı iletken üretim projesi.






