Tet Saldırısı’ndan Yaklaşık 60 Yıl Sonra Vietnam 731 Savaş Kurbanını Defnetti, Aileler İsimleri Bekliyor

9 dakikalık okuma
Vietnam Buries 731 War Dead as Families Await Names Nearly Six Decades After Tet

Bir halk parkı yüzlerce savaş kurbanına mezar oldu

Vietnam, Ho Chi Minh City’deki Le Thi Rieng Kültür Parkı’nda aylar süren kazıların ardından, 1968 Tet Saldırısı sırasında öldürüldüğüne inanılan 731 kişinin naaşını 14 Ekim 2026’da toprağa verdi. Tören, kayıplardan yüzlercesini mezarlığa kavuşturdu ancak çoğu aile hâlâ en çok ihtiyaç duyduğu yanıtı alamadı: Bulunan naaşlar kime ait?

İçindekiler
  1. Bir halk parkı yüzlerce savaş kurbanına mezar oldu
  2. Çatışmaların kentte bıraktığı mezarlar
  3. Mezar hendeklerinin yeri bir fotoğraf sayesinde bulundu
  4. Aylar süren kazıların ardından laboratuvar çalışmaları
  5. Bir cüzdan, bir askerin adının yeniden bulunmasını sağladı
  6. Temmuz 2027 son tarihli ulusal kampanya
  7. Tamamlanmamış arama ne kadar büyük?
  8. Gelişmiş DNA analizleri zamana karşı yarışıyor
  9. Aileler için defin ve yanıtlar ayrı aşamalar
  10. Öne Çıkanlar

Başbakan Le Minh Hung, eski Do Thanh Mezarlığı’nın bulunduğu parkta düzenlenen anma törenine katıldı. Binlerce kişi, beyaz çiçekler taşıyarak, dua ederek ya da Vietnam bayrağına sarılı pişmiş toprak tabutları taşıyan otobüsleri izleyerek Long Binh Mahallesi’ndeki Ho Chi Minh City Şehitler Mezarlığı’na giden güzergâhı doldurdu.

Şehir yetkilileri, defnedilenler arasında 698 kişiye ait ayrı naaşlar ile 33 kişinin kalıntılarını içeren toplu bir naaş bulunduğunu açıkladı. Toplam 731 kişi, kurtarma çalışmalarının boyutunu ortaya koyarken toplu defin, onlarca yıl yer altında kaldıktan sonra naaşları birbirinden ayırmanın ne kadar zor olabileceğini gösteriyor.

Tören, Temmuz 2027’ye kadar yaklaşık 7.000 savaş kurbanının naaşını bulmayı amaçlayan ulusal kampanyanın bir parçası. Çalışmalar, yoğun bir kent parkından Vietnam, Laos ve Kamboçya’daki eski savaş alanlarına; arşiv fotoğraflarından hasar görmüş kemiklerden genetik bilgi elde etmeye çalışan laboratuvarlara uzanıyor.

Şehrin savaş kurbanlarını kimliklendirme çalışmalarını yürüten Ho Chi Minh City Belediye Başkan Yardımcısı Nguyen Manh Cuong, kimlik tespit çalışmaları sürerken defin işlemlerine neden devam edildiğini açıkladı.

Savaşın ağır koşulları ve aradan geçen zaman nedeniyle bu gruptaki şehitlerin çoğunun isimlerini, yaşlarını veya memleketlerini tespit edemedik.

Reklam

Çatışmaların kentte bıraktığı mezarlar

Tet Saldırısı, Ocak 1968’in sonlarında Ay Yeni Yılı tatili sırasında Güney Vietnam genelinde eşgüdümlü komünist saldırılara sahne oldu. Naaşların bulunmasını anlatan kaynaklarda başlıca saldırıların tarihi 31 Ocak olarak verilirken, saldırının başlangıç tarihi olarak 30 Ocak da belirtiliyor.

Bugün Ho Chi Minh City olarak anılan Saygon’da ABD Büyükelçiliği, askerî tesisler ve hükûmet binaları çevresinde şiddetli çatışmalar yaşandı. Komünist güçler askerî yenilgiye uğrasa da saldırılar Washington’ı sarstı ve Amerikan kamuoyunun savaşa desteğini zayıflattı.

Vietnam hükûmetinin açıklamasına göre Güney Vietnam hükûmeti, çatışmalar sırasında ve sonrasında komünist savaşçıların ve sivillerin naaşlarını toplayarak toplu mezarlara yerleştirdi. Aradan yaklaşık altmış yıl geçtikten sonra araştırmacılar, parkın altındaki mezar yerlerini bulmak için eski mezarlığa döndü.

Ordu, bulunan naaşların 1968 ayaklanmasının bastırılması sırasında öldürülen savaşçılara ait olduğunu açıkladı. Çoğu kişinin kimliği hâlâ belirlenmeyi bekliyor; bu nedenle çalışmalarda mezarlık alanının tarihçesiyle her bir naaşa ilişkin kanıtlar birlikte değerlendiriliyor.

Mezar hendeklerinin yeri bir fotoğraf sayesinde bulundu

Mimar Nguyen Xuan Thang yıllarını savaş dönemi fotoğraflarını incelemeye ve eski askerî haritaları bugünkü kentle karşılaştırmaya harcadı. 12 Şubat 1968’de Gautron adıyla anılan Fransız bir fotoğrafçı tarafından çekilen renkli bir fotoğraf, kritik bir ipucu oldu.

Fotoğrafta bir naaşı taşıyan erkekler, onları izleyen başka kişiler ve arka planda bir su kulesi görülüyordu. Fotoğrafın açıklamasında, her birinde yaklaşık 300 naaş bulunan üç büyük mezar hendeğinden söz ediliyordu. Her hendekte yaklaşık 200 naaş bulunduğu bilgisi de verildi. Su kulesi, araştırmacıların haritalarla ve daha sonraki incelemelerle karşılaştırabileceği somut bir işaret sağladı.

Thang, tarihî kayıtlarla görülecek yerleri karşılaştırmak için motosikletle Ho Chi Minh City’yi dolaştı. Ekibinin orduyla yürüttüğü çalışmaların Kasım 2018’den Mayıs 2026’ya kadar sürdüğü belirtildi; bu araştırma çalışması için Kasım 2017-Mayıs 2025 tarihleri de verildi.

Araştırmacılar fotoğrafları, uydu görüntülerini, Vietnam’dan ve yurt dışından askerî haritaları ve arşivleri; arazi incelemeleri ve tanıkların anılarıyla birleştirdi. Her kanıt türü arayışın farklı bir sorusuna yanıt verdi: Mezarların nereye kazıldığı, çevredeki arazinin nasıl değiştiği ve hangi alanlarda kazı yapılması gerektiği.

Reklam

Aylar süren kazıların ardından laboratuvar çalışmaları

Vietnam hükûmetinin haber portalında, eski Do Thanh Mezarlığı alanındaki kazıların başlangıç tarihi 23 Haziran olarak verildi. Başlangıç tarihi olarak 12 ve 13 Haziran da belirtildi. Temmuz ayına gelindiğinde yüzlerce asker ve uzman, naaşların bulunduğu katmanlarda çalışıyordu.

Buldozerler, ekskavatörler ve su pompaları toprağın açılmasına ve tahliye edilmesine yardımcı oldu ancak işçiler çamuru çoğu zaman elle eledi. Kemiklerin ve parçalarının yanı sıra silahlar, mühimmat, askerî hamaklar ve kişisel eşyalar da bulundu.

Şehrin askerî arama ve kurtarma birimi K74 ekibi, 1 Ekim’de 19 naaş daha buldu ve o aşamada alandaki toplamı 701 olarak açıkladı. Defnedilenlerin toplamı daha sonra 731 olarak duyuruldu.

Devlet medyası, kişisel eşyalarla birlikte bulunan naaş sayısını 307, defnedilen 731 kişinin yaklaşık yüzde 42’si olarak bildirdi. 265 ve 245 sayıları da verildi. Naaşlarla birlikte bulunan eşyalar, araştırmacıların kayıtlarda ve yakınların anlatımlarında doğrulayabileceği isim, birlik bilgisi veya başka ipuçları sağlayabiliyor.

DNA testi için örnekler Hanoi’deki Vietnam Bilim ve Teknoloji Akademisi’ne gönderildi. DNA, kalıtımla aktarılan genetik bilgidir. Araştırmacılar, kişinin kimliğini belirlemeye yardımcı olmak için naaşlardan çıkarılan bilgileri hayattaki akrabaların örnekleriyle karşılaştırıyor.

Bir cüzdan, bir askerin adının yeniden bulunmasını sağladı

Yetkililer, takım lideri Huynh Van Quen’in kimliğinin temmuz ayında belirlendiğini duyurdu. Naaşının yanında bulunan cüzdanda, adının yazılı olduğu solmuş bir askerî belge vardı; DNA örnekleri de akrabalarıyla eşleşti.

Quen, Saygon’daki Y biçimli Köprü’de yedi gün süren bir çatışmada savaşan komünist birlik 1. Long An Taburu’nda görev yapmıştı. Kimliğinin belirlenmesi, hayatta kalan kişisel bir kaydı, birliğinin tarihçesini ve ailesinden elde edilen genetik kanıtları bir araya getirdi.

Nguyen Manh Cuong, defin töreninin ardından arama ve test çalışmalarının süreceğini söyledi. Belediye başkan yardımcısı, şehrin kararlılığını şu sözlerle ifade etti:

Hayatını kaybeden silah arkadaşlarımızı arama çalışmalarını sürdürmek için hiçbir fırsatı veya yöntemi göz ardı etmeyeceğiz.

Quen’in vakası, parkta eş zamanlı yürütülen iki çalışmayı gösteriyor: Ölüleri bulmak ve onlara isimlerini geri kazandırmak. Defin, naaşların konacağı bir yer sağlıyor; kimlik tespiti ise yakınlarının aile üyelerinden birinin nerede yattığını öğrenmesini mümkün kılıyor.

Reklam

Temmuz 2027 son tarihli ulusal kampanya

Vietnam’ın kampanyası, Temmuz 2027 sonuna kadar yaklaşık 7.000 naaşın bulunmasını hedefleyen 500 günlük bir çalışma olarak tanımlanıyor. Kampanyanın başlangıç töreni, savaş döneminin önemli cephelerinden Quang Tri Kalesi’nde 2 Nisan’da yapıldı; ulusal çalışmanın mart ayında başladığı da belirtildi.

Vietnam, Laos ve Kamboçya’daki eski savaş alanlarında arama yapmak üzere 1.500’den fazla kişi görevlendirildi. Binlerce kişi daha kayıtları topluyor ve inceliyor. Yetkililer, dört aylık çalışma sırasında yaklaşık 1.500 naaşın bulunduğunu ve yedi toplu mezarın tespit edildiğini bildirdi.

Arama ekipleri, 2025-26 kurak mevsiminde Kamboçya’da 850 naaş buldu. Vietnam ve Kamboçya, sonraki mevsimde de çalışmayı sürdürme konusunda anlaşarak arayışı ülke sınırlarının ötesine taşıdı.

Savunma Bakanı Phan Van Giang, temmuz ayında değişen arazi koşullarının, eksik defin kayıtları ve haritaların, ayrıca sınırlı DNA testi kapasitesinin çalışmaları yavaşlattığını söyledi. Bir tanığın hatırladığı yer bugün tarım arazilerinin veya yapılaşmanın altında kalmış olabilir; elde kalan bir harita da aramaya doğrudan yön verecek kadar ayrıntı içermeyebilir.

Başlıca tarihler, savaş dönemi definlerini ölülerin kimliğini belirlemeye yönelik devam eden çalışmalara bağlıyor:

  • Ocak 1968’in sonları: Tet Saldırısı, Saygon’da ve Güney Vietnam’ın diğer bölgelerinde şiddetli çatışmalara yol açtı.
  • 12 Şubat 1968: Bir fotoğraf, daha sonra araştırmacıların alanı bulmasına yardımcı olan defin çalışmalarını ve su kulesini kayda geçirdi.
  • Haziran 2026: Le Thi Rieng Parkı’nda kazılar başladı.
  • Temmuz 2026: Yetkililer, Huynh Van Quen’in kimliğinin belirlendiğini duyurdu.
  • 14 Ekim 2026: Vietnam, Ho Chi Minh City Şehitler Mezarlığı’nda 731 savaş kurbanını defnetti.
  • Temmuz 2027 sonu: Ulusal kurtarma kampanyasının tamamlanması planlanıyor.

Tamamlanmamış arama ne kadar büyük?

Hükûmet verilerine göre naaşları henüz bulunamayan Vietnamlı askerlerin sayısı yaklaşık 175.000; yaklaşık 150.000 şeklinde daha düşük bir tahmin de verildi. Kimlikleri doğrulanmadan defnedilenlerin sayısı ise yüz binlerle ifade ediliyor.

Hükûmet, 230.000 mezarın kimliği belirlenememiş askerlere ait olduğunu açıkladı. Daha geniş bir tahminde, kimlik bilgileri eksik olan mezarlar da dahil olmak üzere, kimlik tespiti tamamlanmamış mezarların sayısı 300.000’in üzerinde.

Vietnam, Fransa’ya ve daha sonra ABD ile müttefiklerine karşı yürütülen savaşlarda, 1945-1975 arasında 1,2 milyona kadar Vietnamlı askerin öldüğünü tahmin ediyor. Kayıplardan binlercesinin uzak ormanlık alanların, tarım arazilerinin ve eski savaş alanlarının altında kaldığına inanılıyor.

Kampanyanın 7.000 naaş bulma hedefi, kayıp olduğu tahmin edilen 175.000 kişinin yaklaşık yüzde 4’üne denk geliyor. Bu karşılaştırma, büyük çaplı bir operasyonun bile Temmuz 2027’den sonra birçok aileyi bekleyişte bırakacağını gösteriyor. Hükûmet, arama çalışmalarının yanı sıra kimliği belirlenememiş mezarlardan örnekler toplamayı, naaşlardan alınan 18.000 örneği analiz etmeyi ve yakınlara ait genetik bilgilerden oluşan bir veri tabanı kurmayı planlıyor.

Reklam

Gelişmiş DNA analizleri zamana karşı yarışıyor

Hanoi’deki DNA Kimliklendirme Merkezi’nde teknisyenler, test için örnek elde etmek amacıyla kemik parçalarını kesiyor. Merkezin direktörü Tran Trung Thanh, devlet kurumunun ileri derecede bozulmuş naaşları işlemek üzere bir yöntem edindiğini ve geliştirdiğini söyledi.

ABD’nin Kayıp Kişiler Uluslararası Komisyonu aracılığıyla finanse ettiği teknolojiyle yürütülen bir pilot çalışmada, 58 örneğin 54’ünden genetik veri elde edildi. Bu oran yaklaşık yüzde 93’e karşılık geliyor ve işlenmesi zor olabilen kemiklerden araştırmacılara yararlı genetik bilgi sağlıyor.

Ulusal bilim akademisinin aynı komisyonun desteğiyle geliştirdiği daha yeni bir dizileme yöntemi, 5.000’den fazla genetik belirteci inceliyor. Belirteçler, örnekler arasında karşılaştırılabilen genetik bilgi noktalarıdır. Cao Bang eyaletindeki bir savaş mezarlığında yürütülen pilot çalışmada, kullanılabilir DNA elde edilebilen kemiklerin oranı yaklaşık yüzde 20’den yüzde 80’in üzerine çıktı; bu, önceki oranın en az dört katı.

Thanh, sürecin zaman aldığını vurguladı. Doğal koşullarda kemikler bozulmaya devam ediyor ve genetik malzemenin elde edilmesi giderek zorlaşıyor. Hayatta kalan akrabalar da yaşlanıyor ve hayatını kaybediyor; bu da karşılaştırma örneği verebilecek yakın aile üyelerinin sayısını azaltıyor.

Bu nedenle ailelerin hem mezar aramalarında hem de laboratuvar çalışmalarında rolü var. Bir yakından alınan örnek, naaşlar sonunda test için ulaştığında teknisyenlere ihtiyaç duydukları karşılaştırma imkânını sunabiliyor.

Aileler için defin ve yanıtlar ayrı aşamalar

Devrimci savaşçı Le Thi Rieng’in adını taşıyan parkı düzenli olarak ziyaret eden 36 yaşındaki Le Ngoc Mai Uyen, büyükannesinin naaşının oraya gömülmüş olabileceğini sonradan fark etti. Bir anma plaketinin yakınında tütsü yaktıktan sonra, yerle kurduğu bağı anlattı.

Bu parkta hep kutsal bir şey hissettim,

Uyen, büyükannesini bulmanın "son derece zor" olacağını söyledi ancak naaşın bulunacağına dair "güçlü inancını" korudu. Ailesinin arayışı artık kendisine zaten tanıdık olan bir yerdeki kazı ve kimlik tespit çalışmalarına bağlı.

68 yaşındaki Doan Van Cong ve ailesi, 1950’de yirmili yaşlarının başındayken hayatını kaybeden amcası hakkında tanıklarla konuşarak ve mezarlıkları ziyaret ederek yıllar geçirdi. Amcasının, evlerinden yaklaşık 50 kilometre uzakta, Fransız askerlerinin düzenlediği bir pusunun ardından diğer komünist savaşçılarla birlikte defnedildiğine inanıyorlar. Şüphelenilen alanlarda henüz kazı yapılmadı; Cong, hükûmet kampanyasını son umudu olarak nitelendirdi.

15 Ekim’de Tuyen Quang’da 93, Hai Phong’da 65 ve Can Tho’da 120 naaşın daha defnedilmesi planlandı. Tuyen Quang için 82 veya 73, Hai Phong içinse 45 sayıları da verildi. Ho Chi Minh City’de defnedilenlerin çoğunun kimliği hâlâ belirlenmedi ve yetkililer kimlik tespitinin ne zaman tamamlanacağına ilişkin tarih vermedi.

Öne Çıkanlar

  • Vietnam, Ho Chi Minh City’deki Le Thi Rieng Parkı’nda bulunan naaşların ardından 731 savaş kurbanını 14 Ekim 2026’da defnetti.
  • Naaşların 1968 Tet Saldırısı sırasında öldürülen kişilere ait olduğuna inanılıyor; çoğunun kimliği henüz belirlenmedi.
  • Savaş dönemi fotoğrafları, haritalar, tanıkların anlatımları ve arazi incelemeleri, araştırmacıların mezarları bulmasına yardımcı oldu.
  • Bir askerî belge ve DNA karşılaştırması, takım lideri Huynh Van Quen’in kimliğinin belirlenmesini sağladı.
  • Ulusal kampanya, Temmuz 2027’ye kadar yaklaşık 7.000 naaşı bulmayı hedefliyor.
  • Gelişmiş DNA yöntemleri araştırmacılara yardımcı olurken naaşların bozulması ve yakınların yaşlanması çalışmaları acil hâle getiriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir