PIDS, Filipinler’deki yasa tasarısında arazi anlaşmazlıklarının çözümü için bağlayıcı yetkiler verilmesini istiyor

10 dakikalık okuma
PIDS Urges Binding Powers to Settle Land Disputes in Proposed Philippine Law

Arazi kullanımı yasası, anlaşmazlıkları çözme yetkisine sahip olmalı

Filipinler Kalkınma Araştırmaları Enstitüsü (PIDS), milletvekilleri bekleyen 11 ulusal arazi kullanımı yasa tasarısını birleştirirken, araziler üzerindeki çakışan talepleri çözüme kavuşturmak için bağımsız bir kuruma bağlayıcı karar yetkisi verilmesi çağrısında bulunuyor. Bu yetki olmazsa önerilen yasa, çiftlikler, konutlar, ormanlar, altyapı ve ata topraklarıyla ilgili anlaşmazlıkları devlet kurumları çözümsüz bırakırken bürokrasiye yeni bir katman ekleyebilir.

İçindekiler
  1. Arazi kullanımı yasası, anlaşmazlıkları çözme yetkisine sahip olmalı
  2. Bağlayıcı yetki neyi değiştirir?
  3. Mevcut komite neden yetersiz kalıyor?
  4. Yasa hangi arazi anlaşmazlıklarını ele alacak?
  5. Sulama kayıtları arazi dönüşümü hakkında ne gösteriyor?
  6. Kuzey Mindanao'dan bir haritalama örneği
  7. Yerel planlamadaki açıklar finansman sınamasını beraberinde getiriyor
  8. Yeni kurum ne kadar bağımsız olacak?
  9. Uzun süredir yürütülen kampanya, daha net bir tasarım sorusuna ulaşıyor
  10. Öne Çıkanlar

PIDS kıdemli araştırmacısı Adoracion M. Navarro, 12 Ekim tarihli görüş yazısında, çatışmaları çözmek için bağlayıcı bir mekanizmanın Kongrenin güçlendirmesi gereken belki de en önemli işleyiş özelliği olduğunu belirtti. Temel savı, Filipinler'in hâlihazırda planlama araçlarına sahip olduğu yönünde. Asıl sorun, farklı kurumların örtüşen yetkiler kullanması ve bazen aynı arazi hakkında birbiriyle bağdaşmayan kararlar almaya yönelten yasalar çerçevesinde çalışması.

Navarro, mevzuatın kurumlar ile yerel yönetim birimlerinden (LGU) yalnızca daha fazla belge istemek yerine, karar almayı ve uygulamayı sağlayan işlevsel bir sistem kurması gerektiğini söyledi:

"Bu nedenle güçlü bir alternatif yasa tasarısı, yeni yasayı devlet kurumları ile yerel yönetim birimlerinin (LGU) hazırlamakla yükümlü olduğu bir başka plan olmaktan çıkarıp, ülkede araziler üzerindeki çakışan talepleri çözüme kavuşturan işleyiş sistemine dönüştürmeli," dedi Navarro.

Bu öneri, ulusal bir arazi kullanım planının istenip istenmediğinden, güçlü kurumlar anlaşmazlığa düştüğünde planın nasıl işleyeceğine odaklanıyor. Bir harita, bir alanı tarım, koruma ya da kalkınma için belirleyebilir. Ancak bu amaçlar çakıştığında ne olacağına karar verecek yasal yetkiye yine de ihtiyaç vardır.

Bağlayıcı yetki neyi değiştirir?

Navarro, teknik uzlaştırma ve arabuluculuk sonuç vermediğinde, belirlenen süre içinde bağlayıcı karar verebilecek ulusal bir arazi kullanımı yargı organı ya da kurulu önerdi. Teknik uzlaştırma haritaların, kayıtların ve kurumların görüşlerinin incelenmesini; arabuluculuk ise uzlaşma sağlanmasını kapsayacak. Bu çabalar anlaşmazlığı çözemediğinde, yargılama uygulanabilir bir karar sunacak.

Önerilen komisyonun politika ve planlama, arabuluculuk ve teknik uzlaştırma ile bağlayıcı yargılama alanlarında ayrı sorumlulukları olacak. Bu iş bölümü, kuruma kurumları bir araya getirip işbirliği yapmalarını istemenin ötesinde bir rol kazandıracak.

Navarro, yetkilerin yeterince açık tanımlanmaması hâlinde yeni bir konsey ya da komisyonun toplantılar, yazışmalar, tavsiyeler ve müzakere edilmiş uzlaşmalar üretip nihai bir sonuca ulaşamayabileceği uyarısında bulundu. Bu nedenle önerisi, koordinasyonun işlemez hâle geldiği noktayı ele alıyor: Bir kurum ya da başka bir taraf ortak çözümü kabul etmeyi reddettiğinde ne olacağı.

Görüş yazısı, belirlenen bir süre içinde karar alınmasını istiyor ancak burada açıklanan tavsiyelerde belirli bir süre vermiyor. Kongrenin, mevzuatta kurumun yetki ve usullerini belirlemesi gerekecek.

Reklam

Mevcut komite neden yetersiz kalıyor?

PIDS, uygulama yetkisindeki bu açığı daha önce Şubat 2024 tarihli açıklamasında gündeme getirmişti. 26 Şubat'ta yayımlanan açıklamada, Ulusal Arazi Kullanımı Komitesinin uygulama yetkisinden yoksun olduğu ve anlaşmalara uymayan taraflara yaptırım uygulamakta zorlandığı belirtilmişti.

Navarro'nun Aralık 2023 tarihli araştırması, komiteyi Ulusal Ekonomi ve Kalkınma Kurumu Yönetim Kurulunun bir yürütme işlemiyle kurduğu bir yapı olarak tanımlıyordu. Yetkilerinin sınırlı olması nedeniyle bazı anlaşmazlıkların Devlet Başkanı'na taşınması gerekiyordu.

2016'da yaşanan bir anlaşmazlık, konunun önemini gösteriyor. Tarım Reformu Bakanlığı, arazi kullanım dönüşümüne yönelik kapsamlı bir moratoryum önerdi ve Devlet Başkanı'nın imzasına sunulmak üzere bir yürütme emri hazırladı. Ekonomi yöneticileri, büyük altyapı projeleri ve konut amaçlı yeniden yerleştirme için araziye ihtiyaç duyulduğu bir dönemde bu adıma karşı çıktı. Kapsamlı bir yasak yerine ulusal bir arazi kullanımı yasasını ve düzenlemelerin sıkı biçimde uygulanmasını savundular.

Anlaşmazlık, tarım arazilerini korurken konut ve altyapıya alan açmak gibi birbiriyle yarışan kamu önceliklerini içeriyordu. Bağlayıcı bir mekanizma, bu tür anlaşmazlıkların tekrar tekrar hükümetin en üst düzeyinde müdahale gerektirmesi yerine, karara ulaşmak için belirlenmiş bir yol sunar.

Yasa hangi arazi anlaşmazlıklarını ele alacak?

Devlet kurumları; tarım, doğal kaynaklar, konut, altyapı, ata toprakları ve yerel planlama alanlarını farklı yasal görevler çerçevesinde denetliyor. Navarro, sık karşılaşılan birkaç çatışma türü belirledi: tarım arazileri ile kentlerin genişlemesi, madencilik ile ormanlar ya da su havzaları, altyapı ile koruma altındaki alanlar.

Ata toprakları devlet rezervleriyle örtüşebiliyor. Ulusal kurumlar aynı yer üzerinde yetki iddia edebilirken, komşu yerel yönetimler birbiriyle tutarsız imar planları benimseyebiliyor. Arazi sahibi olma, araziyi işgal etme ya da kullanma haklarını tanımlayan farklı arazi tasarruf belgeleri de aynı alanı kapsayabiliyor.

Navarro, yeni yasanın çerçevesini yerel yönetimler, tarım reformu, ata toprakları, koruma alanları, madencilik, balıkçılık, ormancılık, konut, arazi ıslahı, altyapı ve ekonomik bölgeleri düzenleyen mevzuatla açıkça uzlaştırmasını istedi.

Merkezi hukuki çatışmaların uygulama kurallarına bırakılmaması gerektiğini belirten Navarro, bu kuralların:

eşit düzeydeki yasalar arasındaki temel çatışmaları güvenli biçimde çözemeyeceğini

söyledi. Dolayısıyla Kongrenin, birbiriyle çakışan yasal yetkilerin ilişkisini doğrudan yasanın içinde belirlemesi gerekecek. Uygulama kuralları, kurumların mevzuatı nasıl hayata geçireceğini açıklar; çelişen yasal yetkilerle ilgili zor tercihler ise milletvekillerinin kabul ettiği yasanın içinde yer almalıdır.

Reklam

Sulama kayıtları arazi dönüşümü hakkında ne gösteriyor?

Ulusal Sulama İdaresinin (NIA) PIDS'nin tam metin araştırmasında aktarılan verilerine göre, 2012-2022 döneminde sulama hizmet alanlarından tarım dışı kullanımlara 620.399,46 hektar arazi dönüştürüldü. En yüksek bölgesel toplam, 111.079,46 hektarla Orta Luzon'da kaydedildi.

Orta Luzon'un bu rakamı, 111.079,46'nın 620.399,46'ya bölünmesiyle hesaplandığında, söz konusu döneme ait ulusal toplamın yaklaşık yüzde 17,9'una karşılık geliyor. Başka bir deyişle bölge, ülke genelinde kayda geçen her altı hektardan yaklaşık birini oluşturdu.

Araştırmada, dönüştürülen arazinin bu yıllarda her yıl brüt sulama hizmet alanının yüzde 3,38'i ile yüzde 3,93'ü arasında olduğu da bildirildi. Bu rakamlar, temel bir politika gerilimini somutlaştırıyor: Sulama altyapısından yararlanan arazilere konut, fabrika, ticari yapı ve başka kullanımlar için de talep gelebiliyor.

Kayda geçen dönüşümlerin ne kadarının yasal olduğu bu rakamlarda ölçülmüyor. Navarro'nun araştırması, yasa dışı ve erken tarım arazisi dönüşümünün ülke çapında izlenmesinde bir boşluk olduğunu ortaya koyarken, NIA'nın görevi dönüşüm başvurularını onaylamaktan ziyade sulamayla ilgili.

Bu bilgi açığı, denetim ve yaptırım açısından önem taşıyor. Yetkililerin hem arazi kullanımının nerede değiştiğini hem de gerekli onayların alınıp alınmadığını bilmesi gerekiyor. Navarro'nun ortak veriler ile hesap verebilirliğe yönelik önerisi, anlaşmazlıkları çözme yetkisinin yanı sıra bu pratik ihtiyacı da ele alıyor.

Kuzey Mindanao'dan bir haritalama örneği

Kuzey Mindanao ya da X. Bölge, çakışan talepleri belirlemeye yönelik bir yaklaşımı sınadı. Ulusal Ekonomi ve Kalkınma Kurumunun bölge ofisi, 2020'de Arazi Tasarruf Taleplerindeki Çatışmaların Çözümüne Yönelik Kurumlar Arası Komiteyi kurdu.

Bölge, ata toprakları sertifikaları, tarım reformundan yararlananlar ve askerî rezerv yöneticilerini ilgilendiren uzun süredir devam eden anlaşmazlıklarla karşı karşıyaydı. 01-12 sayılı Ortak İdari Emir kapsamındaki önceki mekanizmada çevre ve tarım reformu bakanlıkları, Tapu Sicil İdaresi ve Ulusal Yerli Halklar Komisyonu (NCIP) yer alıyordu. NCIP başkanı sonunda bu mekanizmadan çekildi; NCIP'nin bölge temsilcileri ise daha sonra kurulan bölgesel komiteye katıldı.

Komite üyeleri, One Map adlı ortak bir coğrafi veri tabanı hazırlama konusunda anlaştı. Bu sistem, tapu ve diğer arazi tasarruf belgelerini ortak bir harita üzerinde bir araya getirerek yetkililerin hakların ve taleplerin nerede çakıştığını görmesini sağlıyor. Üyeler, bunu bölgedeki arazi kullanımı ve sınıflandırmasına ilişkin gelecekteki kararların temeli olarak kullanmayı da kabul etti.

2023 sürümünde yaklaşık 186.000 çakışan arazi tasarruf talebi yer aldı. Komite, talepler zaman içinde değiştikçe haritanın güncellenmesi gerektiği konusunda uzlaştı. Bu çalışma, ortak kayıtlarla karar yetkilerinin neden birlikte işlemesi gerektiğini gösteriyor: Kurumların çakışan arazi taleplerini çözüme kavuşturmadan önce araziye ilişkin ortak bir tablo üzerinde anlaşması gerekiyor.

Reklam

Yerel planlamadaki açıklar finansman sınamasını beraberinde getiriyor

İnsan Yerleşimleri ve Kentsel Gelişim Bakanlığının 12 Ekim tarihli görüş yazısında aktarılan verileri, yerel planlama çalışmalarının boyutunu ortaya koyuyor. 31 Ağustos itibarıyla 670 kapsamlı arazi kullanım planı (CLUP) güncellendi, 807'sinin güncellenmesi gerekiyordu, 119'unun süresi 2027'de dolacaktı ve 40 LGU'nun CLUP'si yoktu.

CLUP, yerel yönetimin kalkınma ve korumanın nerelerde gerçekleşmesi gerektiği de dahil olmak üzere öngördüğü arazi kullanım düzenini belirler. Güncellenmesi gereken 807 plan, güncellenmiş 670 plan sayısını 137 aşıyordu. Dolayısıyla yeni bir yasayla plan hazırlama zorunluluğu getirilmesi, mevcut iş yükünün zaten yüksek olduğu bir döneme denk gelecek.

Eyalet kalkınma ve fiziki çerçeve planlarında da açıklar vardı. Görüş yazısında 32 planın onaylandığı, altısının kabul edildiği, 33'ünün güncellenmekte olduğu ve beş eyaletin plansız olduğu belirtildi. Eyalet planları, belediye ve kentlerin tamamını kapsayan daha geniş bir mekânsal çerçeve sunar.

Navarro, uygulamanın ilk yıllarını desteklemek üzere ulusal bir arazi kullanımı planlama ve yönetişim fonu kurulmasını önerdi. Fon; planların hazırlanmasını, coğrafi bilgi sistemlerini, kadastro verilerinin bütünleştirilmesini, iklim riski haritalarını, teknik personeli, bağımsız denetimleri ve uygulama faaliyetlerini destekleyecek. Kadastro verileri arazi parsellerini ve sınırlarını belirler; coğrafi bilgi sistemleri bu kayıtların diğer haritalı bilgilerle karşılaştırılmasını sağlar.

Fon, kaynakların bir bölümünü LGU'lar arasında eşit dağıtmak yerine ihtiyaç ve kapasiteye göre paylaştıracak. Bu yaklaşım, yasayı uygulamak için daha az personeli, daha zayıf kayıtları ya da daha sınırlı donanımı olan yoksul belediyelere destek sağlayacak.

Yeni kurum ne kadar bağımsız olacak?

Navarro, kurumun devlet dairelerinden, yerel yetkililerden ve siyasi nüfuza sahip özel çıkar çevrelerinden gelebilecek baskılara dayanabilmesi gerektiği uyarısında bulundu. Tarım arazilerinin konut, ticaret, sanayi ya da altyapı kullanımına dönüştürülmesi yönündeki kararlar, önemli özel kazançlar sağlayabilir.

Bu durum, gayrimenkul spekülasyonu, fırsatçı imar değişiklikleri ve düzenleyici kurumların denetlemeleri gereken kesimlerin çıkarlarına hizmet etmesi anlamına gelen düzenleyici ele geçirme riskini doğuruyor. Güçlü taraflar karar veren kurumu devre dışı bırakabiliyorsa bağlayıcı yetkinin pratikteki değeri sınırlı kalır.

Navarro; başkanının ya da başkomiserinin mesleki niteliklere sahip olacağı, Devlet Başkanı tarafından atanacağı, kabine üyesi statüsü taşıyacağı ve sabit süre görev yapacağı profesyonel bir komisyon önerdi. Kabine üyesi statüsü, komisyon yönetimine büyük bakanlıklarla ilişkilerinde ağırlık kazandırırken, sabit görev süresi bağımsızlığı güçlendirmeyi amaçlayacak.

Yerel yönetimler de merkezi bir rol üstlenmeye devam edecek. PIDS'nin Şubat 2024 tarihli açıklamasında, ulusal bir çerçevenin yerel karar alma süreçlerini güçlendirebileceği ve arazi kullanımı politikalarını daha tutarlı hâle getirebileceği belirtilmişti. Açıklamada ayrıca LGU'ların teknik becerilerinin geliştirilmesi ve yerel yönetimlerin, işletmelerin ve sivil toplumun katılımı çağrısında bulunulmuştu.

Dolayısıyla tasarımın hem ulusal hem yerel boyutu var: Komisyonun anlaşmazlıkları çözmek için yeterli yetkiye, belediye ve eyaletlerin ise alınan kararları uygulamak için personele, kayıtlara ve finansmana ihtiyacı bulunuyor.

Reklam

Uzun süredir yürütülen kampanya, daha net bir tasarım sorusuna ulaşıyor

Navarro'nun Aralık 2023 tarihli tartışma makalesi DP 2023-40, 28 Aralık 2023'te yayımlandı. Makalede Ulusal Arazi Kullanımı Yasası kampanyasının yaklaşık otuz yıldır sürdüğü belirtiliyordu. Bulgular; arazi kullanımı araştırmalarına, yönetişimdeki aksaklıklara ilişkin kanıtlara, paydaş odak gruplarına ve kilit bilgi kaynaklarıyla yapılan görüşmelere dayanıyordu.

Araştırma, yasa ihtiyacını açıklamak için farklı disiplinleri kapsayan çalışmalara ve güncel kanıtlara ihtiyaç olduğunu belirtti. Araziye ilişkin kararlar aynı anda yasal hakları, ekonomik fırsatları, gıda üretimini, çevrenin korunmasını ve toplumların ihtiyaçlarını ilgilendiriyor. Öne çıkan gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:

  • 2012-2022: PIDS'nin aktardığı NIA kayıtlarına göre, sulama hizmet alanlarından tarım dışı kullanımlara 620.399,46 hektar arazi dönüştürüldü.
  • 2016: Ekonomi yöneticileri, tarım reformu bakanlığının dönüşüme yönelik kapsamlı moratoryum önerisine karşı çıktı.
  • 2020: Kuzey Mindanao, çakışan arazi tasarruf taleplerini ele almak üzere bölgesel bir komite kurdu.
  • 2023: Bölgesel One Map yaklaşık 186.000 çakışan talep kaydetti; PIDS, Navarro'nun tartışma makalesini Aralık ayında yayımladı.
  • Şubat 2024: PIDS, Ulusal Arazi Kullanımı Yasası'nın kabul edilmesi ve yerel teknik kapasitenin güçlendirilmesi için kamuoyuna çağrıda bulundu.

12 Ekim tarihli görüş yazısı, önceki araştırmaları bekleyen 11 yasa tasarısının tasarımına taşıyor. Navarro, tasarıların tarım arazilerini, ormanları, su havzalarını ve ata topraklarını koruma; ulusal ve yerel planlamayı bütünleştirme ve LGU'ların rolünü koruma hedeflerinde genel olarak uzlaştığını söyledi.

Navarro'nun önerisi, bu ortak hedefleri uygulanabilir bir yönetişim sistemine dönüştürmek. Kongrenin açık yasal yetkileri, anlaşmazlıkları çözme yolunu, güvenilir arazi kayıtlarını ve uygulama finansmanını bir araya getirmesi gerekecek. Önerilen yasanın pratik değeri, çakışan talepler karşı karşıya geldiğinde kurumların ve yerel yönetimlerin kararları uygulayıp uygulayamayacağına bağlı olacak.

Öne Çıkanlar

  • PIDS, ulusal arazi kullanımı yasasının arabuluculuk sonuç vermediğinde anlaşmazlıkları çözmek üzere bağımsız bir kuruma bağlayıcı yetkiler vermesini istiyor.
  • Kongre, arazi koruma ve eşgüdümlü planlama hedefleri büyük ölçüde ortak olan 11 yasa tasarısını birleştiriyor.
  • Navarro, yasanın temel çatışmaları uygulama kurallarına bırakmak yerine birbiriyle çakışan yasal yetkileri uzlaştırması gerektiğini söylüyor.
  • Yerel planlama verilerine göre 807 CLUP'nin güncellenmesi gerekiyor, 40 LGU'nun ise CLUP'si bulunmuyor.
  • Önerilen uygulama fonu; haritalama, teknik personel, planlama, denetim ve uygulama çalışmalarını destekleyecek, kaynakların bir bölümü yerel ihtiyaçlara göre dağıtılacak.
  • Komisyonun bağımsızlığı, karar yetkileri ve finansmanı PIDS'nin tavsiyelerinin temel unsurları arasında yer alıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir