OECD ve IMF Farklı Destek Türlerini Ölçerken Çin’e Yönelik Sübvansiyon Tahminleri Ayrışıyor

10 dakikalık okuma
China Subsidy Estimates Diverge as OECD and IMF Measure Different Forms of Support

İki büyük tahmin, iki farklı tablo

Uluslararası Para Fonu’nun 8 Ağustos 2025’te yayımladığı bir çalışma belgesine göre Çin’in sanayi desteği, 2023’te gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yüzde 4,4’üne ulaştı. Belgenin yazarları, desteğin ekonomi içindeki payının genel olarak istikrarlı kaldığını belirledi. OECD’nin 1 Haziran 2026 tarihli açıklaması ise farklı bir tablo ortaya koydu: Dünya genelinde 15 sektördeki sanayi sübvansiyonları 2024’te 108 milyar dolara ulaştı. 2005-2024 döneminde Çinli şirketler, OECD ülkelerindeki şirketlerin aldığı desteğin ortalama üç ila sekiz katını aldı.

İçindekiler
  1. İki büyük tahmin, iki farklı tablo
  2. IMF neleri hesaba kattı?
  3. OECD neyi ölçtü?
  4. Faiz maliyetlerinin hesaplanması neden tartışmalı?
  5. Destek istikrarlı kalırken biçim değiştirebilir
  6. Daha geniş bir değerlendirme hibelerin ötesindeki desteğe işaret ediyor
  7. Pazar payı, verimlilikle aynı şey değil
  8. Mülkiyet yapısı ve ticaret kuralları tabloyu karmaşıklaştırıyor
  9. Bir sonraki aşamada önemli olan tarihler ve kanıtlar
  10. Öne Çıkanlar

OECD ayrıca sübvansiyonları, büyüyen Çinli şirketlerin küresel pazar payındaki artışın yüzde 60’ıyla ilişkilendirdi; dünya genelindeki oran ise yüzde 22 oldu. Bu bulgular, imalat sanayisindeki rekabet, fazla üretim kapasitesi ve ticaret kısıtlamalarına ilişkin tartışmaların merkezine devlet yardımını yerleştiriyor.

Ancak manşetlerde yer alan rakamlar aynı şeyi ölçmüyor. IMF, GSYH’ye oranla ekonominin geneline yönelik maliyet eşdeğerini tahmin ediyor. OECD ise büyük sanayi şirketlerinden oluşan 525 şirketin aldığı desteği izliyor ve bunu gelirleriyle karşılaştırıyor. Örneklemler, dönemler ve tanımlar farklı olduğundan IMF tahmininin istikrarlı kalmasıyla OECD ölçümünün yükselmesi birbiriyle çelişmek zorunda değil.

Bir başka farklılık da 108 milyar dolarlık rakamın kendisiyle ilgili. Bazı haberlerde bu tutarın tamamı Çinli şirketlere atfediliyor. Oysa OECD açıklamasında bu rakam, küresel ölçekte kapsanan 15 sektördeki toplam tutar olarak tanımlanıyor. Gelire oranla yüzde 1,3’lük sübvansiyon oranı da yalnızca OECD ülkelerini değil, daha geniş örneklemi kapsıyor.

Veriler, Çin sanayisinin devletten önemli ölçüde destek aldığı sonucunu destekliyor. Ancak bu veriler, herkesin üzerinde uzlaşabileceği ve farklı ülkelerle doğrudan karşılaştırılabilecek tek bir maliyet ortaya koymuyor; tartışmalı tahminlerin belirli ticaret kısıtlamaları için sağlam bir dayanak oluşturup oluşturmadığını da açıklığa kavuşturmuyor.

Reklam

IMF neleri hesaba kattı?

Daniel Garcia-Macia, Siddharth Kothari ve Yifan Tao’nun kaleme aldığı IMF’nin sanayi politikası çalışma belgesi, dört destek aracını tahmin ediyor: nakit sübvansiyonlar, vergi avantajları, sübvansiyonlu arazi ve sübvansiyonlu krediler. Bunların toplam maliyetinin mali karşılığı 2023’te GSYH’nin yüzde 4,4’ü oldu.

  • Nakit sübvansiyonlar: GSYH’nin yüzde 2,0’si.
  • Vergi avantajları: GSYH’nin yüzde 1,5’i.
  • Arazi sübvansiyonları: GSYH’nin yüzde 0,5’i.
  • Sübvansiyonlu krediler: GSYH’nin yüzde 0,4’ü.

Nakit sübvansiyonlarla vergi avantajları, toplam yüzde 4,4’lük desteğin 3,5 yüzde puanını, yani yaklaşık yüzde 80’ini oluşturuyor. Kredilerin payı ise yaklaşık yüzde 9. Bu dağılım önemli; faiz sübvansiyonlarına ilişkin belirsizlik, IMF tahmininin yalnızca bir bölümünü etkiliyor. Bununla birlikte, başka değerlendirmelerde krediler daha büyük bir paya sahip olabiliyor.

Araştırmacılar, 2010-2023 döneminde 5 binden fazla halka açık şirketin finansal tablolarını içeren WIND verilerini kullandı. Ayrıca aynı dönemde Doğal Kaynaklar Bakanlığı tarafından kaydedilen yaklaşık 1,6 milyon devlet arazi satışı işlemini inceledi.

“Maliyetin mali karşılığı” ifadesini dikkatli yorumlamak gerekiyor. Nakit hibe, kayıtlara geçmiş bir ödemedir. Vergi indirimi, tahsil edilmeyen geliri ifade eder; arazi veya kredi sübvansiyonu ise karşılaştırma fiyatına ya da faiz oranına göre tahmin edilen bir faydadır. Bunları bir araya getirmek, devletin yazdığı çeklerin toplamını değil, sağlanan desteği ölçer.

OECD neyi ölçtü?

OECD’nin sanayi sübvansiyonlarına ilişkin açıklaması, MAnufacturing Groups and Industrial Corporations (MAGIC) adlı veri tabanını tanıtıyor. Veri tabanı, 2005-2024 döneminde dünyanın en büyük 525 sanayi şirketini izliyor; devlet hibelerini, vergi indirimlerini ve piyasa koşullarının altında sağlanan finansmanı takip ediyor.

2024’te kaydedilen 108 milyar dolar, kapsamdaki şirketlerin gelirlerinin yüzde 1,3’üne denk geldi. Bu, seride 2009’un ardından kaydedilen en yüksek ikinci oran oldu. OECD, küresel mali kriz sırasında satışların düşmesinin 2009’daki oranı yükselttiğini; o yıl sübvansiyonlu borçlanmadaki sıçramanın büyük ölçüde OECD ülkelerindeki otomobil üreticilerine verilen mali kurtarma desteklerinden kaynaklandığını belirtiyor.

Bu örnek, paydanın neden önemli olduğunu gösteriyor. Sübvansiyonların gelire oranı; yardım arttığı, satışlar düştüğü ya da her ikisi birden gerçekleştiği için yükselebilir. Sübvansiyonların GSYH’ye oranı ise farklı değişkenlerden etkilenir. Kapsamları uyumlu hâle getirilmeden bu iki ölçüm birbirinin yerine kullanılamaz.

Reklam

Faiz maliyetlerinin hesaplanması neden tartışmalı?

Faiz sübvansiyonlarını ölçmek, doğrudan hibeleri ölçmekten daha zordur; çünkü araştırmacıların devlet desteği olmasaydı şirketin ne kadar faiz ödeyeceğini tahmin etmesi gerekir. Bu varsayımsal faiz oranı kıyaslama ölçütünü oluşturur. Şirketin ödediği faiz ile bu ölçüt arasındaki fark, tahmin edilen faydayı belirler.

IMF, imalat sektöründeki efektif faiz oranlarını diğer sektörlerdekilerle karşılaştırıyor; bunu yaparken finansal değişkenleri ve şirket türünü de hesaba katıyor. Bu kontroller, ayrıcalıklı muameleyi şirketlerin mali durumu ve mülkiyet yapısındaki farklılıklardan ayırmayı amaçlıyor.

Buna rağmen karşılaştırmaların güvenilirliği, kıyaslama ölçütünün borç alanlar arasındaki ilgili farklılıkları ne ölçüde yansıttığına bağlı. Ayrıca hem desteklenen sektörde hem de karşılaştırma grubunda ortak olarak alınan yardımlar gözden kaçabilir. Öte yandan, finansman koşullarındaki olağan farklılıkları devlet desteği saymak, faydayı olduğundan büyük gösterebilir.

OECD açıklaması, piyasa koşullarının altında sağlanan finansmanı bir sübvansiyon kategorisi olarak tanımlıyor; ancak bu eleştiriyi değerlendirmek için gereken ayrıntılı kredi kıyaslama ölçütlerini açıklamıyor. Bu nedenle yöntemle ilgili itirazlar, belirli bir tahminin şişirildiğinin kanıtı değil, konunun daha yakından incelenmesi için bir gerekçe.

Bu tartışmanın sonuçları önemli. Mart 2025 tarihli bir değerlendirmede, kapsamdaki Çinli şirketlere verilen ölçülmüş desteğin yarısından fazlasının piyasa koşullarının altında borçlanmadan kaynaklandığını belirten önceki OECD araştırmalarına atıfta bulunuluyor. Toplamda kredinin payı yüksek olduğunda, kıyaslama ölçütünün seçimi sonucu önemli ölçüde değiştirebilir.

Destek istikrarlı kalırken biçim değiştirebilir

IMF, sanayi desteğinin toplam büyüklüğünün zaman içinde genel olarak istikrarlı kaldığını; pandemi sonrasında vergi avantajlarının öne çıkarken diğer araçların bir miktar gerilediğini belirtiyor. Toplamın istikrarlı kalması, tüm politikaların değişmeden sürdüğü anlamına gelmiyor.

Çalışmada incelenen nakit sübvansiyon oranı 2013’teki yüzde 2,4 seviyesinden 2023’te yüzde 2,0’ye geriledi. Kâra oranla vergi avantajlarını ölçen gösterge ise ters yönde hareket ederek yüzde 4,4’ten yüzde 6,3’e yükseldi. Bunlar paydaları farklı, birbirinden ayrı ölçümler; toplanmamalılar.

Vergi avantajları, Çin’in yüzde 25’lik en yüksek yasal kurumlar vergisi oranı esas alınarak hesaplanıyor. Bu oranla sektörlerin efektif vergi oranları arasındaki fark; yatırım teşvikleri ve özel ekonomik bölgelerle bağlantılı indirimler dâhil çeşitli avantajları yansıtıyor. Bu, tek tek programların envanteri değil, geniş kapsamlı bir tahmin.

Arazi hesabında daha yerel bir karşılaştırma kullanılıyor. IMF, imalat şirketlerinin ödediği devlet arazisi fiyatlarını, aynı yıl içinde bir kilometre mesafede bulunan diğer sektörlerdeki şirketlerin ödediği fiyatlarla karşılaştırıyor. Bu yöntem, konum ve zamanlamayı hesaba katmaya yardımcı oluyor; yine de aradaki fiyat farkını yorumlamak, karşılaştırılan unsurların benzer olduğu yönünde varsayımlar gerektiriyor.

Reklam

Daha geniş bir değerlendirme hibelerin ötesindeki desteğe işaret ediyor

Camille Boullenois, Agatha Kratz ve Daniel H. Rosen tarafından hazırlanan Rhodium Group’un devlet desteği değerlendirmesi, 17 Mart 2025’te yayımlandı. Değerlendirmeye göre, geleneksel sübvansiyon ölçümleri Çin sanayisine sağlanan desteğin yalnızca bir bölümünü kapsıyor. Çalışma; örtük devlet garantilerini, indirimli sanayi parkı olanaklarını, seçici düzenlemeleri ve ticari kararlardaki devlet etkisini de hesaba katıyor.

Rapor, doğrudan hibelerin hızla arttığı iddialarını değerlendirmek için de yararlı bir karşılaştırma sunuyor. Rapora göre, Çin’de halka açık şirketlere verilen hibeler 2016-2023 döneminde yüzde 67, GSYH ise yüzde 70 büyüdü. Bu rakamlara göre hibeler mutlak tutar olarak arttı, ancak GSYH’ye oranla yükselmedi. Bu bulgu, IMF’nin desteğin genel olarak istikrarlı kaldığı yönündeki değerlendirmesiyle uyumlu.

Değerlendirmede derlenen diğer tahminler, ölçümlerin ne kadar farklılaşabildiğini gösteriyor. 2005-2019 döneminde 13 sektörü kapsayan önceki OECD araştırması, desteği kapsamdaki Çinli şirketlerin gelirlerinin yüzde 4,5’i, OECD şirketlerinin gelirlerinin ise yüzde 0,69’u olarak hesapladı; aradaki fark yaklaşık 6,5 kattı. CSIS’in bir tahminine göre Çin’in sanayi politikası harcamaları 2019’da 248 milyar dolara, yani GSYH’nin yüzde 1,73’üne ulaştı.

Bu tahminler birbirinin yerine kullanılamaz; farklı dönemleri, araçları ve şirket gruplarını kapsıyorlar. Değerlendirmede atıfta bulunulan tıbbi teknoloji araştırması, 2017-2022 döneminde şirket gelirlerinin ortalama en az yüzde 5,3’ü kadar destek hesapladı. Bu, ülke genelindeki toplamı değil, belirli bir sektörü kapsayan bir sonuç.

Rhodium’un aktardığına göre, Çin merkezli şirketlere sağlanan vergi avantajlarının gelire oranı yüzde 0,75. Bu oran OECD şirketlerinde yüzde 0,32, Hintli şirketlerde yüzde 0,28 ve diğer ülkelerde yüzde 0,47. Çin’de A grubu hisseleri işlem gören şirketlerin yüzde 98,58’inin 2020’de sübvansiyon almış olması, hibelerin ne kadar yaygın olduğunu gösteriyor; ancak bu şirketlerin her birine ne kadar destek verildiğini tek başına ortaya koymuyor.

Pazar payı, verimlilikle aynı şey değil

OECD, sübvansiyonları dünya genelinde büyüyen şirketlerin pazar payı artışının yaklaşık yüzde 22’siyle, büyüyen Çinli şirketlerdeki artışın ise yüzde 60’ıyla ilişkilendiriyor. Çin’e ilişkin oran, küresel oranın yaklaşık 2,7 katı. Bu, Çin’in toplam ihracatının ya da imalat üretiminin yüzde 60’ının sübvansiyonlarla açıklandığı anlamına gelmiyor.

OECD, desteğin şirketlerin pazar paylarını artırdığını, ancak verimlilikte veya kârlılıkta önemli artış sağlamadığını belirtiyor. Genel Sekreter Mathias Cormann, 1 Haziran tarihli açıklamasında kaygıyı şöyle dile getirdi:

Büyük ölçekli ve uzun süre devam eden sanayi sübvansiyonları küresel piyasaları bozabilir; haksız rekabet avantajları yaratabilir ve arz fazlası kapasitesine katkıda bulunabilir,

IMF farklı bir sonucu, yurt içindeki kaynak dağılımını inceliyor. Modeline göre sanayi politikası, sanayi politikası olmayan bir temel senaryoya kıyasla toplam faktör verimliliğini yaklaşık yüzde 1,2 azalttı ve GSYH’yi yüzde 2’ye kadar düşürmüş olabilir. Toplam faktör verimliliği, iş gücü ile sermayenin üretim için ne kadar verimli birleştirildiğini ölçüyor.

Bu sonuçlar, IMF’nin sübvansiyon muhasebesinden daha güçlü model varsayımları gerektiriyor. Analiz, 2023’teki toplam sübvansiyonun etkilerini ölçmek yerine 2009-2018 döneminde uygulanan politikaları ve 2018’deki kaynak dağılımını ele alıyor. Çalışma ayrıca şirketler arasında bilginin yayılması gibi piyasa aksaklıklarını gidermenin sağlayabileceği faydaları hesaba katmıyor ve uluslararası yayılma etkilerini tahmin etmiyor. Dolayısıyla verimlilik sonucu, sanayi politikasının eksiksiz bir bilançosu değil.

Reklam

Mülkiyet yapısı ve ticaret kuralları tabloyu karmaşıklaştırıyor

Her iki çalışmada da devlet mülkiyeti daha fazla destekle ilişkili, ancak ikisi de sanayi politikasını yalnızca kamu işletmeleriyle sınırlamıyor. OECD, devletin yüzde 25’in üzerinde pay sahibi olduğu şirketlerin, özellikle hibeler ve ayrıcalıklı borçlanma yoluyla, özel şirketlere kıyasla ortalama olarak çok daha fazla destek aldığını belirtiyor.

IMF’ye göre kamu işletmeleri, sektörler hesaba katıldığında daha düşük faiz oranlarından ve daha yüksek nakit sübvansiyon oranlarından yararlanıyor. Tahminlere göre nakit sübvansiyondaki avantajları ortalama 0,7 yüzde puan. Ancak özel şirketler daha fazla vergi avantajı alıyor ve sanayi politikasının öncelik verdiği sektörlere hâkim durumda.

Rhodium’un değerlendirmesi, desteğin devletin önceliklerine göre hareket eden özel aktörler üzerinden de sağlanabileceğini savunuyor. Devlet desteğine ilişkin bu geniş kapsamlı kavram, ticaret kuralları uyarınca itiraz edilebilecek bir sübvansiyonun hukuki tanımıyla kendiliğinden örtüşmüyor.

Dünya Ticaret Örgütü’nün Sübvansiyonlar ve Telafi Edici Önlemler Anlaşması, bir hükümetin veya anlaşmada tanımlanan nitelikli bir kuruluşun mali katkı sağladığına ve bunun bir fayda sunduğuna dair kanıt gerektiriyor. Sübvansiyonlara karşı işlem başlatılması, özgüllük ve olumsuz etkilerle ilgili koşullara da bağlı. Ulusal desteğe ilişkin ekonomik bir tahmin, belirli bir vakadaki program, alıcı ve zarar hakkında kanıt sunmanın yerini tutamaz.

Bu ayrım her iki yönde de geçerli. Bazı politikalar, geleneksel sübvansiyon toplamlarına kolayca girmese de rekabeti etkileyebilir. Ekonomik bir çalışmada hesaba katılan bazı tutarlar ise gümrük vergileri için hukuki dayanak oluşturduğunu kanıtlamayabilir. Genel rakamlar soruşturmaya yön vermeli; ticaret engelleri için otomatik yetki gibi görülmemeli.

Bir sonraki aşamada önemli olan tarihler ve kanıtlar

Araştırmaların yayımlanma sırası tartışmanın arka planını anlamaya yardımcı oluyor. Rhodium’un değerlendirmesi IMF çalışmasından önce yayımlandı; OECD’nin açıklaması ise şirketlere ilişkin gözlemleri 2024’e kadar genişletiyor:

  • 17 Mart 2025: Rhodium Group, geleneksel sübvansiyonlara ve daha geniş kapsamlı devlet desteğine ilişkin değerlendirmesini yayımladı.
  • 8 Ağustos 2025: IMF çalışma belgesi, 2023’te desteği GSYH’nin yüzde 4,4’ü olarak hesapladı ve bu oranın zaman içinde genel olarak istikrarlı kaldığını belirledi.
  • 1 Haziran 2026: OECD, en son bulgularını ve MAGIC veri tabanının kamuya açıldığını duyurdu.
  • 3 Haziran 2026: Sanayi politikasının gündem başlıklarından biri olması planlanan OECD Bakanlar Konseyi Toplantısı’nın başlaması öngörülüyor.

Tartışma Avrupa’daki ticaret görüşmelerini de etkiliyor. Almanya Ekonomi Bakanı Katherina Reiche, OECD açıklamasından önceki hafta adil rekabet çağrısı yapmak üzere Çin’i ziyaret etti. Çin’in küresel piyasalardaki rolü ve Avrupa Birliği ile ilişkilerinin, haziran ortasında düzenlenecek G7 zirvesinde gündeme gelmesi bekleniyordu; ancak burada zirvenin kesin tarihi belirtilmiyor.

Bir sonraki aşamada en yararlı adım, yöntemleri karşılaştırmalı biçimde uzlaştırmak olacak: Hangi şirketler kapsanıyor, hangi araçlar hesaba katılıyor, kredi kıyaslama ölçütleri nasıl seçiliyor ve şirket gözlemleri ulusal tahminlere nasıl dönüştürülüyor? MAGIC veri tabanının kamuya açılması somut bir ilerleme; ancak hesaplamaları yeniden üretmeye ve karşılaştırmaya yetecek yöntem ayrıntılarıyla desteklenmesi gerekiyor.

Bu açıklamalarda uzlaştırılmış bir tahmin ya da bunun hazırlanması için bir takvim duyurulmuş değil. Veriler, Çin’in önemli ölçekte devlet desteği aldığının incelenmesini destekliyor; ancak desteğin kesin büyüklüğü ve eğilimi hâlâ belirsiz. Politika yapıcılar, bu toplamları korumacılığı gerekçelendirmek için kullanmadan önce belgelenmiş desteği ve kanıtlanmış zararı belirsiz tahminlerden ayırmalı.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • IMF, Çin’in dört tür sanayi desteğini 2023’te GSYH’nin yüzde 4,4’ü olarak tahmin ediyor; toplam destek zaman içinde genel olarak istikrarlı kaldı.
  • OECD’nin 108 milyar dolarlık rakamı, yalnızca Çinli şirketleri değil, dünya genelinde 15 sektörden oluşan örneklemi kapsıyor.
  • OECD’ye göre Çinli şirketler, 2005-2024 döneminde OECD ülkelerindeki şirketlerin aldığı desteğin üç ila sekiz katını aldı.
  • GSYH’ye ve gelire dayalı tahminler, kapsam ve yöntemler uzlaştırılmadan doğrudan karşılaştırılamaz.
  • Özellikle sübvansiyonlu borçlanmanın ölçülen desteğin büyük bölümünü oluşturduğu durumlarda, faiz kıyaslama ölçütleri temel belirsizlik kaynaklarından biri.
  • Ekonomik sübvansiyon tahminleri, tek başına ticaret vergileri için gerekli hukuki dayanağı ortaya koymaz.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir