Ölüm cezası günlük yaşamın daha derinlerine uzanıyor
BM Özel Raportörü Elizabeth Salmón'a göre Kuzey Kore, ceza kanununda ölümle cezalandırılabilen suçların sayısını 2015'ten bu yana sekizden 16'ya çıkardı. 2020 ile 2023 arasında kabul edilen veya değiştirilen ayrı yasalar da yabancı kültürle ilgili faaliyetleri, izinsiz ticareti, Güney Kore'de kullanılan konuşma biçimlerini ve acil hastalık kontrol önlemlerini ölüm cezasıyla cezalandırılabilir hâle getirdi.
İçindekiler
- Ölüm cezası günlük yaşamın daha derinlerine uzanıyor
- Hangi yasalar ölüm cezasının kapsamını genişletti?
- Yabancı medyayı paylaşmak, belgelenmiş bir infaz riski
- BM bu infazları neden hukuka aykırı sayıyor?
- Halka açık cezalandırma ve gözetim birbirini güçlendiriyor
- Geri gönderilen iki kadın hemen idam edildi
- Gözaltında ölümler ve zorunlu çalıştırma bulguların kapsamını genişletiyor
- Ekonomik baskı, kısıtlamalardan kaçmayı zorlaştırıyor
- Ukrayna'daki askerler ayrı koruma endişeleriyle karşı karşıya
- BM'nin talepleri ve zaman çizelgesi
- Öne çıkanlar
Kuzey Kore'deki insan haklarını izlemekle görevli bağımsız BM uzmanı Salmón, ölüm cezasını siyasi ve ideolojik bir kontrol aracı olarak nitelendiriyor. Değerlendirmesinde ölüm cezalarının kapsamının genişlemesini adil olmayan yargılamalar, halka açık cezalandırmalar ve ağır ekonomik sıkıntılar sırasında insanların geçimlerini sağlamak için yaptıkları faaliyetlerin suç sayılmasıyla ilişkilendiriyor.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği'nin (OHCHR) Eylül 2025'te yayımladığı ayrı bir değerlendirme, Kuzey Kore'den ayrılan 314 kişiyle yapılan görüşmelere dayanıyor. Değerlendirmeye göre ölüm cezasına izin veren ve onu uygulayan düzenlemeler on yıl öncesine kıyasla yaygınlaşırken gözetim sıkılaştı, tehlikeli zorunlu çalıştırma sürdü ve siyasi tutukluluk devam etti.
İki değerlendirme arasındaki ayrım önemli. Salmón, infazlar ve gözaltında önlenebilir ölümler dâhil olmak üzere yaşam hakkının hukuka aykırı biçimde elinden alınmasını inceliyor. OHCHR ise insanlığa karşı suçların tespit edildiği 2014 tarihli dönüm noktası niteliğindeki BM soruşturmasından bu yana yaşanan değişiklikleri değerlendiriyor. İki çalışma birlikte, hem infaz yetkisinin hukuken genişletildiğini hem de bu yetkinin kasıtlı öldürmeyle ilgisi olmayan davranışlarla suçlanan kişilere karşı kullanıldığına dair anlatımları ortaya koyuyor.
Hangi yasalar ölüm cezasının kapsamını genişletti?
Ölüm cezası gerektiren suçların sekizden 16'ya çıkması, tek başına ceza kanununda yüzde 100'lük bir artış anlamına geliyor. Salmón'un değerlendirmesine ilişkin haberlerde, devlete karşı propaganda ve kışkırtma; yasa dışı silah ve mühimmat üretimi veya kullanımı; patlayıcıların yasa dışı üretimi, depolanması veya kullanılmasıyla ilgili suçları ekleyen Aralık 2023 değişikliğine yer veriliyor.
Ancak tablo yalnızca ceza kanunundan ibaret değil. OHCHR, 2015'ten bu yana ölüm cezasına izin veren altı yeni yasa tespit ediyor. Bunlar arasında 2020'de kabul edilip 2022'de değiştirilen Gerici İdeoloji ve Kültürün Reddine İlişkin Yasa ile 2023'te kabul edilen Pyongyang Kültürel Dilini Koruma Yasası bulunuyor. Diğer düzenlemeler acil hastalık önleme, kriz yönetimi ve düşmanca kabul edilen materyallerin ele alınmasıyla ilgili.
Bu önlemler cezalandırmanın kapsamını kültürel ifade ve gündelik davranışlara kadar genişletiyor. Salmón'un değerlendirmesi; yabancı videoları dağıtmanın, Güney Kore'de kullanılan konuşma ve yazı biçimlerini kullanmanın veya öğretmenin, hastalık kontrol kurallarını ihlal etmenin ve izinsiz ekonomik faaliyette bulunmanın ölüm cezasıyla sonuçlanabileceğini belirtiyor.
İki sayı farklı şeyleri ölçüyor: 16, ceza kanunundaki suçları; altı ise infaza izin veren yeni yasaları ifade ediyor. Bunlar tek bir suç sayısıymış gibi toplanmamalı. Temel bulgu, hem ceza kanununun hem de ayrı yasaların devletin ölüm cezası verme yetkisini genişletmiş olması.
Yabancı medyayı paylaşmak, belgelenmiş bir infaz riski
BM'nin en güçlü biçimde belgelendirdiği bulgu, yabancı bir televizyon programını izleyen herkesin infazla karşılaşacağı yönünde genel bir iddia değil, yabancı medyanın dağıtılmasıyla ilgili. BM'nin Kuzey Kore üzerinde çalışan insan hakları ofisinin başkanı James Heenan, bu ayrımı BM'nin eylül ayındaki değerlendirmesinde açıkladı.
"İnsanların yalnızca K-dramaları izledikleri için değil, belirli ölçekte yabancı bilgileri ve yabancı medyayı dağıttıkları için idam edildiğine dair güvenilir kanıtlarımız var," dedi.
Tanık anlatımları bazen koşulları daha geniş biçimde aktarıyor. 2023'te kaçan Kang Gyuri, Güney Kore içerikleriyle yakalanmalarının ardından üç arkadaşının idam edildiğini söyledi. Ölüm cezası alan 23 yaşındaki bir arkadaşının duruşmasına katıldığını anlattı. Ancak anlatımı, her davadaki kesin hukuki suçlamayı ortaya koymuyor.
Kang, söz konusu davada kültürel suçların başka suçlamalarla birlikte nasıl ele alındığını şöyle anlattı:
"Uyuşturucu suçlularıyla birlikte yargılandı. Artık bu suçlara da aynı şekilde bakılıyor," dedi.
Haberlerde belirli davaların bulundurma mı yoksa dağıtma mı suçlamasıyla ilgili olduğu konusunda farklılıklar var. OHCHR'nin infazlara ilişkin belgelenmiş bulgusu özellikle dağıtımla ilgili; eylül ayındaki rapora ilişkin bir haber de sonradan filmleri ve dizileri paylaşmakla izlemeyi birbirinden ayıracak şekilde düzeltildi. Bu ayrımı korumak, soruşturmacıların ortaya koyduğu bulguları abartmadan belgelenmiş cezanın ağırlığını yansıtıyor.
BM bu infazları neden hukuka aykırı sayıyor?
Salmón değerlendirmesini, yaşam hakkını güvence altına alan Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'ye dayandırıyor. Ölüm cezasını koruyan ülkelerde uluslararası insan hakları standartları, bu cezanın uygulanmasını en ağır suçlarla sınırlandırıyor. Bu suçlar, kasıtlı öldürmeyi içeren son derece ağır suçlar olarak tanımlanıyor.
Video dağıtmak, başka bir ülkenin konuşma biçimlerini benimsemek veya izinsiz ticaret yapmak bu eşiği karşılamıyor. Salmón, ölüm cezasını gerektiren yeni suçların bu standarda uymadığını, dolayısıyla bu hükümler uyarınca gerçekleştirilen infazların hukuka aykırı ve keyfî olduğunu söylüyor. Bu bağlamda keyfîlik, devletin ölüm cezasını ne zaman ve nasıl uygulayabileceğini belirleyen hukuki güvenceleri ihlal eden yaşam hakkı ihlalini ifade ediyor.
Geriye dönük cezalandırmaya karşı ayrıca bir kural bulunuyor. Bir kişi, eylemi gerçekleştirdiği sırada ölüm cezası gerektirmeyen bir fiil nedeniyle hukuka uygun biçimde ölüm cezasına çarptırılamaz. Ölüm cezası öngören yasaların genişletilmesi, yetkililere daha ağır cezayı geçmişe dönük uygulama hakkı vermez.
Adil yargılama usulleri de temel bir koşul. Salmón, güvenilir kanıtların yerini zorla alınmış itirafların aldığı, yalnızca şeklen yapılan yargılamaları anlatıyor. Uluslararası Af Örgütü'nün 2025 ülke raporu da şeffaf olmayan yargılamaları ve adil yargılanma güvencelerinden yoksun bırakılan sanıkları aktarıyor. Raporda sorgular sırasında dayak ve uykusuz bırakma uygulamalarına da yer veriliyor.
Salmón'un değerlendirmesine ilişkin haberlerde, sonuçların sanığın rüşvet verebilme gücüne bağlı olabileceğini öne süren araştırmalara atıfta bulunuluyor. Bu iddia, eşitsiz muameleye işaret ediyor; ancak kanıtlar, rüşvetin ölüm cezalarını ne sıklıkla değiştirdiğine ilişkin ülke çapında bir ölçüm sunmuyor.
Halka açık cezalandırma ve gözetim birbirini güçlendiriyor
OHCHR'nin görüştüğü tanıklar, toplulukları korkutmak ve itaatsizliği caydırmak amacıyla düzenlenen halka açık duruşmaları ve infazları anlatıyor. Kuzey Kore'den kaçanlar, 2020'den itibaren izinsiz medya dağıtımı, uyuşturucu suçları, ekonomik suçlar, fuhuş, pornografi, insan kaçakçılığı ve cinayet nedeniyle infazlar yapıldığını bildirdi. Cinayetin bu suçlar arasına dâhil edilmesi, diğer suç kategorilerini uluslararası eşikle uyumlu hâle getirmiyor.
Uluslararası Af Örgütü, çocukların ve yetişkinlerin infazlara katılmaya zorlandığını veya zorunlu mahalle toplantılarında infazlara ilişkin anlatımları dinlediğini bildiriyor. Salmón, korku salmak üzere düzenlenen cezalandırmaların işkenceye, zalimane, insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleye karşı güvencelerle bağdaşmadığı uyarısında bulunuyor.
Bu tehdit, giderek genişleyen bir gözetim ağıyla birlikte işliyor. Anlatımlarda ani ev denetimleri, iletişim takibinin genişletilmesi ve cep telefonları, depolama aygıtları ile basılı materyallerin aranması yer alıyor. Uluslararası Af Örgütü, yasaklı yabancı içeriklerle yakalanan öğrencilerin okuldan atılma veya çocuk ıslahevinde tutulma riskiyle karşılaştığını; öğretmenlere de yabancı kültüre duyulan ilgiyi ihanet olarak göstermelerinin söylendiğini belirtiyor.
Bu bulgular, meselenin neden infaz sayısından ibaret olmadığını gösteriyor. Denetim ekipleri, okullar, işyerleri ve mahalle toplantıları, bir dava mahkemeye ulaşmadan önce kısıtlamaların uygulanmasına yardımcı oluyor. İki değerlendirme de doğrulanmış bir ülke çapında infaz sayısı vermiyor; bu nedenle yasal yetkilerin genişletildiğine ilişkin belgelenmiş bulgular, ölümlere dair kesin bir sayı olarak görülmemeli.
Geri gönderilen iki kadın hemen idam edildi
En ayrıntılı vakalardan biri, 43 ve 39 yaşlarındaki iki kadınla ilgili. Kadınların, 2023 yılının ekim ayında Çin'den zorla geri gönderilen Kuzey Koreliler arasında oldukları ve 31 Ağustos 2024'te Chongjin'de, mahkûm edildikleri gün idam edildikleri bildiriliyor. Diğer dokuz kadının müebbet hapis cezası aldığı ve daha sonra kaybolduğu belirtiliyor.
Salmón'un da aralarında bulunduğu yedi BM insan hakları yetkilisi, 6 Kasım 2024'te Kuzey Kore'ye mektup göndererek bilgi ve açıklama istedi. Haberlerde, Çin'deki Kuzey Korelilerin Güney Kore'ye ulaşmasına yardım etmek, insan kaçakçılığı, yetişkinlere yönelik bir eğlence mekânı işletmek, fuhuş ve halkın onuruna hakaret suçlamalarından söz ediliyor. Bunlar bildirilmiş suçlamalar; bağımsız biçimde doğrulanmış suçluluk tespitleri değil.
Uzmanlar, kadınların kendilerinin de insan kaçakçılığı ve cinsel sömürü mağduru olabileceği uyarısında bulundu. Sonraki değerlendirmeye ilişkin haberlerde idam edilen kadınlar mağdur olarak tanımlanırken, önceki açıklamada korunmalarını gerektiren ciddi bir olasılıktan söz ediliyordu. Bu anlatımların hiçbiri suçlamaların kanıtlanmış kabul edilmesini haklı çıkarmaz.
Bir kişiyi mahkûm edildikten hemen sonra idam etmek, temyiz için anlamlı bir fırsat bırakmıyor. Müebbet hapse mahkûm edilen diğer dokuz kadının ortadan kaybolduğu yönündeki bildirimler de zorla kaybetme endişesi yaratıyor. Zorla kaybetme, yetkililerin özgürlüğünden yoksun bıraktıkları bir kişinin akıbetini veya nerede bulunduğunu gizlemesi anlamına geliyor. Sonraki değerlendirmeye ilişkin haberlerde Kuzey Kore'nin BM soruşturmasına yanıt vermediği belirtiliyor.
Uzmanlar, işkence veya hukuka aykırı ölüm gibi ciddi risklerin bulunduğu yerlere kişilerin geri gönderilmesini yasaklayan geri göndermeme ilkesine de atıfta bulundu. Uluslararası Af Örgütü, Çin'den zorla geri gönderilen kişilerin gözaltı, işkence ve diğer kötü muamele biçimleriyle karşılaştığını bildiriyor. Kadınların vakaları, bu tehlikeyi soyut bir uyarı olmaktan çıkarıp belirli ölüm iddialarıyla ilişkilendiriyor.
Gözaltında ölümler ve zorunlu çalıştırma bulguların kapsamını genişletiyor
Salmón'un yaşam hakkı incelemesi adli infazların ötesine geçiyor. Devlet gözetimindeki yerlerde işkence, zorunlu çalıştırma, yetersiz beslenme ve tıbbi tedavinin reddi nedeniyle yaşanan önlenebilir ölümleri anlatıyor. Haberlerde ayrıca yetkililerin ölümleri doğal ölüm olarak kaydettiği veya mevcut hastalıklara bağladığı belirtiliyor.
OHCHR'nin son on yıla ilişkin değerlendirmesine göre en az dört siyasi mahkûm kampı hâlâ faaliyet gösteriyor. Tanıklar, normal cezaevlerinde de kötü muamele, aşırı çalışma ve yetersiz beslenme nedeniyle ölümler yaşandığını anlatıyor. Kuzey Kore'den kaçan bazı kişiler, gardiyan şiddetinin azalması dâhil sınırlı iyileşmelerden söz etse de bu anlatımlar ağır kötü muameleye ilişkin süregelen kanıtları geçersiz kılmıyor.
BM, cezaevleri dışında şok birlikleri olarak bilinen seferber edilmiş gruplarla zorunlu çalıştırma yapıldığını bildiriyor. Binlerce yetim ve sokaklarda yaşayan çocuğun kömür madenlerine ve diğer tehlikeli ortamlara gönderildiği aktarılıyor. Askerî personel ve yoksul ailelerden gelen kişiler de tehlikeli işlerde çalışıyor; kimi zaman bunun statülerini veya parti üyeliği şanslarını artırmasını umuyorlar.
Heenan, okul çocuklarının derslerden alınarak ağır hasat işlerinde çalıştırıldığını söyledi. Hükümetin bu faaliyeti eğitim olarak nitelendirmesinin neden endişeleri gidermediğini şöyle açıkladı:
"Hükümet bunun yaşam becerileri kazanmalarına yardımcı olacak bir tür müfredat olduğunu söylüyor. Ancak yıllardır edindiğimiz bilgiler, çocukların seçim hakkı olmadığı için bunun zorla çalıştırma kapsamına girdiğini gösteriyor," dedi.
BM, tehlikeli çalışma ortamlarında sık sık ölümler yaşandığını ve yetkililerin güvenliği iyileştirmek yerine bu ölümleri lidere adanmış fedakârlıklar olarak yücelttiğini bildiriyor. Bağımsız erişimin kısıtlı olması, tesislerdeki koşulların ve bireysel ölümlerin doğrulanmasını zorlaştırıyor.
Ekonomik baskı, kısıtlamalardan kaçmayı zorlaştırıyor
Değerlendirmeler, cezalandırmayı giderek ağırlaşan hayatta kalma baskılarıyla ilişkilendiriyor. Görüşülen kişiler yetersiz gıdadan söz ediyor; birçok aile için günde üç öğün yemek bile erişilmesi güç bir imkân. Kayıt dışı pazarlara yönelik kısıtlamalar, kişilerin kendi geçim kaynaklarını oluşturmasını zorlaştırırken sınır kontrollerinin sıkılaştırılması ülkeden ayrılma fırsatlarını azalttı.
Salmón'un değerlendirmesine ilişkin haberlerde pirinç fiyatlarının bir önceki yıla göre yüzde 176, mısır fiyatlarının ise yüzde 36 arttığı belirtiliyor. Haberdeki ifade, bu karşılaştırma için güvenilir bir takvim yılı ortaya koymuyor. Rakamlar, bildirilen keskin bir fiyat şokuna işaret ediyor; ancak tarihlendirilmiş bir ulusal fiyat serisi olarak sunulmaları güvenilir olmaz.
Aynı haberlerde 2025'te Güney Kore'ye ulaşan Kuzey Korelilerin sayısı 223 olarak veriliyor: 198'i kadın, 25'i erkek. Böylece kadınlar bu grubun yaklaşık yüzde 89'unu oluşturuyor. Toplam sayı, pandemi öncesi dönem için belirtilen yılda 1.000'i aşan düzeyin dörtte birinden az. Güney Kore'ye ulaşanların sayısı, ülkeye başarıyla giriş yapanları ölçüyor; kaçmaya yönelik tüm girişimleri değil.
Uluslararası Af Örgütü, insani yardıma erişimin kısıtlı olduğunu da kaydediyor. UNICEF programları Ocak-Haziran 2025 arasında 7.728'i ağır olmak üzere 18.444 yetersiz beslenen çocuğu tedavi etti. Şubat ve haziran aylarındaki bağışıklama kampanyaları iki milyondan fazla çocuğa ulaştı. Bu, uluslararası personel ve bağımsız denetim üzerindeki kısıtlamalara rağmen bazı yardımların sürdüğünü gösteriyor.
Ukrayna'daki askerler ayrı koruma endişeleriyle karşı karşıya
Salmón, Kuzey Kore'nin Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaşa askerî katılımını da ele alıyor. Değerlendirmesinde yaklaşık 14.000 askerin gönderildiği belirtiliyor ve 2.000'den fazla ölüm bildiriliyor. Yaralı sayılarına ilişkin anlatımlar ise büyük ölçüde farklı: Birinde 14.000 yaralıdan, diğerinde 4.000'i aşan bir sayıdan söz ediliyor.
Bu rakamlar birleştirilerek tek bir toplam kayıp sayısı oluşturulmamalı. Anlatımlar, aradaki farkı açıklamıyor ve yüksek yaralı sayısının farklı kişileri mi, tekrarlanan yaralanmaları mı yoksa farklı bir görevlendirme dönemini mi kapsadığını ortaya koymuyor. Dolayısıyla bu bilgiler, yaralanan askerlerin oranının güvenilir biçimde hesaplanmasına dayanak olamaz.
Salmón, esir alınan Kuzey Koreli askerlerin kimliklerinin kamuoyuna açıklanması ve ülkedeki yakınlarının misillemeyle karşılaşması olasılığına dair endişelerini dile getiriyor. Uluslararası insancıl hukuk kapsamındaki savaş esiri korumaları, kişilerin kamuoyunun merakına sunulmasını kısıtlıyor. Akıbetlerine ilişkin kararlarda insan hakları yükümlülükleri ve her kişinin kendi isteği de dikkate alınmalı.
Buradaki kronoloji de tartışmalı. Değerlendirmenin 14 Eylül'de sunulduğunu belirten anlatım, Güney Kore'ye nakille ilgili sonraki gelişmelerin değerlendirmede yer almadığını söylüyor. Başka bir anlatım ise mahkûmların Güney Kore'ye çoktan nakledildiğini belirtiyor. Tutarlı bir tarih ve belge referansı olmadan bu açıklamalar aynı olay aşamasını tarif ediyor gibi ele alınamaz.
BM'nin talepleri ve zaman çizelgesi
Salmón, infazlara derhâl moratoryum getirilmesi, kapsamı genişletilen ölüm cezası hükümlerinin yürürlükten kaldırılması veya değiştirilmesi ve mahkemelerle gözaltı tesislerinde reform yapılması çağrısında bulunuyor. Moratoryum, ölüm cezasını tek başına kaldırmadan infazları askıya alır. Hedef olarak ise ölüm cezasının kaldırılması belirtiliyor.
Haberlere yansıyan tavsiyeler arasında suç türü, cinsiyet ve yaşa göre mahkûmiyet ve infaz istatistiklerinin yayımlanması; yakınlara gözaltı, infaz ve defin yerleri hakkında bilgi verilmesi; insan kaçakçılığı mağdurlarının sömürüden kaynaklanan davranışları nedeniyle cezalandırılmaması ve gözaltındaki her ölümün bağımsız biçimde soruşturulması da bulunuyor.
OHCHR, siyasi mahkûm kamplarının kapatılması, Koreler arasında bölünmüş aileler arasındaki temasın yeniden kurulması ve kaçırılan ya da kaybolan kişiler hakkında yanıt verilmesi çağrısında bulunuyor. Ayrıca olası bir Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) başvurusu yoluyla hesap sorulmasını istiyor. Haberlerde belirtilen yol, BM Güvenlik Konseyi'nin UCM'ye sevki; ancak Çin ve Rusya'nın 2019'dan beri yeni yaptırımları tekrar tekrar engellemesi, siyasi engelleri gösteriyor. Yaptırım kararları ile UCM'ye sevk birbirinden ayrı önlemler.
Tarihi belirtilen başlıca gelişmeler şöyle:
- 2014: BM soruşturma komisyonu Kuzey Kore'de insanlığa karşı suçlar işlendiği sonucuna varıyor.
- 2015'ten itibaren: Ceza kanununda yapılan değişiklikler ve yeni yasalarla ölüm cezası hükümleri genişliyor.
- Ekim 2023: Çin, aralarında daha sonra Chongjin'de yargılanan kadınların da bulunduğu bildirilen yüzlerce Kuzey Koreliyi zorla geri gönderiyor.
- 31 Ağustos 2024: Geri gönderilen iki kadının, mahkûm edildikten hemen sonra idam edildiği bildiriliyor.
- 6 Kasım 2024: Yedi BM yetkilisi Kuzey Kore'den bilgi istiyor.
- 12 Eylül 2025: OHCHR önceki on yıla ilişkin değerlendirmesini yayımlıyor.
Salmón'un ayrı değerlendirmesinin tarihi ve sunulduğu merci konusunda haberler farklılık gösteriyor. Bir haber, değerlendirmenin 14 Eylül'de Genel Kurul'a sunulduğunu belirtirken bir diğeri 13 Ekim 2026'da yayımlandığını ve İnsan Hakları Konseyi'ne sunulduğunu bildiriyor. Başka bir haberde ise güvenilir bir yıl belirtilmeden Genel Kurul Üçüncü Komitesi'nde 27 Ekim'de yapılacak bir diyalogdan söz ediliyor. Bu belirsizlik, söz konusu diyaloğun kesinleşmiş bir gelecek randevusu olarak sunulmasına engel.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, son on yılın değerlendirmesini çarpıcı sözlerle özetledi:
"Tanık olduğumuz şey, kayıp bir on yıl," dedi.
Yanıt bekleyen sorular somut: İnfazların sayısı, kayıp tutukluların akıbeti, kadınların davalarına verilen yanıt ve Kuzey Kore'nin bağımsız incelemeye izin verip vermeyeceği ya da infazları askıya alıp almayacağı.
Öne çıkanlar
- Kuzey Kore'nin ceza kanununda ölüm cezası gerektiren suçların sayısı, 2015'ten bu yana sekizden 16'ya çıktı.
- Ayrı yasalar, ölüm cezası olasılığını kültürel ifade, ekonomik faaliyetler ve hastalık kontrol kurallarının ihlalini kapsayacak biçimde genişletiyor.
- OHCHR'nin son on yıla ilişkin değerlendirmesi, 314 görüşmeye dayanıyor ve yabancı medya dağıtımı nedeniyle gerçekleştirilen infazları belgeliyor.
- Çin'den geri gönderilen iki kadının 31 Ağustos 2024'te Chongjin'de idam edildiği bildiriliyor; diğer dokuz kadın kayıp.
- BM ayrıca gözaltında önlenebilir ölümleri, tehlikeli zorunlu çalıştırmayı ve faaliyeti süren siyasi mahkûm kamplarını belgeliyor.
- Salmón derhâl infaz moratoryumu, yasal reformlar, şeffaf istatistikler ve bağımsız soruşturmalar talep ediyor.
- Haberlerde askerî yaralı sayıları ve Salmón'un değerlendirmesinin kronolojisi konusunda çelişkiler bulunuyor.






