İki gözaltı soruşturmayı genişletiyor
Flydubai'de çalışan iki Maldivli pilot, 30 Eylül'de FZ1073 sefer sayılı uçakta Kaptan Smit Machchhar'a saldırmakla suçlanan Ummanlı yardımcı pilotun bağlantılarını inceleyen soruşturma kapsamında 3 Ekim'de Birleşik Arap Emirlikleri polisi tarafından gözaltına alındı. Gözaltılar, Dubai-Tel Aviv seferini yapan uçağı ele geçirerek İsrail'deki Ben Gurion Havalimanı'nın yolcu terminaline çarptırmayı amaçladığı öne sürülen planla ilgili soruşturmayı genişletti.
İçindekiler
- İki gözaltı soruşturmayı genişletiyor
- Maldivli pilotlar hakkında bilinenler
- Kokpitteki saldırı nasıl gerçekleşti
- Kaptan ve müdahale eden yolcular
- Savcılar planlanan havalimanı saldırısını anlattı
- Tek başına hareket ettiği iddiası hâlâ inceleniyor
- Önceki uyarılar işe alım sürecini gündeme taşıdı
- Soruşturmalar yurt dışındaki eğitim ve öğrenim sürecine uzanıyor
- Zaman çizelgesi ve açıklığa kavuşmayan noktalar
- Öne Çıkanlar
BAE'deki Maldivler Büyükelçiliği, pilotların ailelerine polis gözetiminde olduklarını bildirdi. Haberlerde iki kişinin, şüpheli Hamam al-Hammami'nin iş arkadaşları ve arkadaşları olduğu, ortak uçuş vardiyaları ve aynı konut binasında yaşamak gibi olası bağlantılarının bulunduğu belirtiliyor. BAE makamları, Maldivli pilotlardan herhangi birine yöneltilen suçlamaları kamuoyuna ayrıntılı biçimde açıklamadı ve saldırıya katıldıklarını gösteren bir kanıt paylaşmadı.
Savcılar, herhangi birinin iddia edilen plandan haberdar olup olmadığını ya da plana yardım edip etmediğini araştırırken bu ayrım önem taşıyor. BAE Başsavcısı Hamad Saif al-Shamsi, al-Hammami'nin tek başına hareket ettiğini itiraf ettiğini söylerken soruşturmacıların bu iddiayı hâlâ doğruladığını da belirtti. Şüpheliyi tanıyan kişilerin gözaltına alınması, bir suça katıldıklarını ortaya koymaz.
Soruşturma artık birkaç ayrı başlığı kapsıyor: kokpitteki saldırı, şüphelinin iddia edilen hazırlıkları, önceki havacılık işleri ve eğitimi ile havayollarının ya da makamların daha önceki güvenlik endişeleri üzerine harekete geçip geçmediği. Hindistan, Avustralya ve Yeni Zelanda'da da soruşturmalar başlatıldı.
Maldivli pilotlar hakkında bilinenler
Gözaltına alınan iki kişinin, flydubai'de çalışan altı Maldivli pilot arasındaki en yeni işe alınanlar olduğu bildiriliyor. Gözaltılarına ilişkin haberlerde kimlikleri kamuoyuna açıklanmadı. Ailelerinin, salı günü büyükelçilik BAE polisinin pilotları gözaltında tuttuğunu doğrulayana kadar nerede olduklarına dair bilgi alamadığı belirtiliyor.
Maldivler Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Mohamed Hussain Shareef ve Dışişleri Bakanlığı sözcüsü yorum yapmayı reddetti. Pilotların suçlanıp suçlanmadığını, gözaltılarının hangi hukuki gerekçelere dayandığını veya mahkemeye çıkarılıp çıkarılmadıklarını açıklayan kamuya açık bir bilgi bulunmuyor.
Soruşturmacıların, pilotların al-Hammami ile iş yerindeki temaslarını, sosyal buluşmalarını ve özel dijital yazışmalarını incelediği bildiriliyor. Soruşturmada, al-Hammami'nin aşırılıkçı görüşler dile getirip getirmediği, şehitlikten söz edip etmediği veya uçak kullanılarak gerçekleştirilecek bir saldırıdan bahsedip bahsetmediği de araştırılıyor. Bunlar, soruşturma kapsamında gündeme gelen sorular; gözaltındaki iki kişi hakkında doğrulanmış bulgular değil.
Pilotların birlikte çalıştıkları veya şüpheliye yakın bir yerde yaşadıkları yönündeki haberler, soruşturmacıların neden kendilerinden bilgi almak isteyebileceğini açıklıyor. Bu bağlantılar tek başına bir plandan haberdar olduklarını göstermez. Kamuoyuyla paylaşılmış kanıt bulunmaması nedeniyle pilotların hukuki durumu ve olası rolleri belirsizliğini koruyor.
Kokpitteki saldırı nasıl gerçekleşti
FZ1073 sefer sayılı uçak 30 Eylül'de Dubai'den Tel Aviv'e hareket etti. Uçuş takip verilerine göre uçak Dubai saatiyle 07.05'te kalktı ve yaklaşık 34.000 feet irtifada seyretti. İlk haberlerde irtifa yaklaşık 35.000 feet olarak veriliyor. Boeing 737 MAX 8, Suudi Arabistan üzerindeyken al-Hammami'nin kokpitteki acil durum baltasıyla Machchhar'a saldırdığı öne sürülüyor.
Acil durumlarda engelleri veya uçak parçalarını kesmek için kullanılan balta, uçakta bulunduruluyor. BAE savcıları saldırıda kullanılan silahın bu balta olduğunu belirtti. Machchhar da mücadele sırasında bıçaklandığını ve ağır yaralandığını anlattı.
Uçağın alçalmasına ilişkin anlatımlar arasında küçük farklılıklar var. Bir haberde uçağın iki dakika içinde yaklaşık 35.000 feet'ten 16.000 feet'e düştüğü belirtiliyor; başka bir yerde aktarılan uçuş takip verileri ise yaklaşık aynı sürede 17.000 feet'ten fazla alçalma olduğunu gösteriyor. Her iki anlatım da kokpitteki mücadele sırasında irtifanın hızla kaybedildiğini ortaya koyuyor. İlk haberde kuyruk bölümünün bir kısmının hasar gördüğü de aktarılıyor, ancak ayrıntılı bir mühendislik değerlendirmesi sunulmuyor.
Machchhar sonunda kokpit kapısını açarak yolcuların ve mürettebatın müdahale etmesini sağladı. Ardından uçağın transponderi 7500 koduna ayarlandı. Bu kod, muhtemel uçak kaçırma da dahil olmak üzere yasa dışı müdahaleyi hava trafik kontrolüne bildirmek için kullanılıyor.
Kaptan ve müdahale eden yolcular
Yaralı Hintli pilot Kaptan Smit Machchhar, Abu Dabi'deki bir hastaneden Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile yaptığı görüşmede kokpit kapısını açmanın ne kadar acil olduğunu anlattı.
Yerdeyken uçağın hızla alçaldığını hissedebiliyordum ve bir şey yapmak için son şansımın bu olduğunu biliyordum,
Yolcular ve mürettebat kokpite girerek şüpheliyi etkisiz hale getirdi. Tesisatçı olan İsrailli yolcu Yaniv Hayoun, kabinde seyahat eden başka bir pilot kontrolü devralana kadar uçağı dengede tutmak için kumandaları geri çektiğini söyledi. Bazı haberlerde iki ek pilotun uçağı Suudi Arabistan'ın kuzeybatısındaki Tabuk Havalimanı'na güvenli biçimde indirmeye yardımcı olduğu belirtilirken, bazıları son inişi yedek pilotlardan birinin gerçekleştirdiğini aktarıyor.
İnişin yerel saatle 09.45'te gerçekleştiği bildirildi. Suudi makamları, kokpitteki iki pilotun da hastaneye kaldırıldığını açıkladı. Yolcular Ben Gurion Havalimanı'na devam ederken, pilotlar seyahat edebileceklerine dair sağlık onayı aldıktan sonra Abu Dabi'ye nakledildi.
Hindistan Dışişleri Bakanlığı, Machchhar'ın Abu Dabi'deki bir hastanede geçirdiği ameliyatın ardından durumunun iyiye gittiğini bildirdi. Hindistan Büyükelçiliği, ailesi, doktorlar, hastane yetkilileri ve yerel makamlarla temasını sürdürdü. Aktarılan açıklamalarda iyileşme sürecine ilişkin ayrıntılı bir takvim paylaşılmadı.
Savcılar planlanan havalimanı saldırısını anlattı
Al-Shamsi'nin soruşturmaya ilişkin sonraki açıklaması, BAE'nin ilk başta olayı bir güvenlik vakası olarak nitelendirmesinin ötesine geçti. Daha sonraki haberlerde 29 yaşında Umman vatandaşı olduğu belirtilen al-Hammami'nin, mümkün olan en fazla can kaybına yol açmak amacıyla Ben Gurion Havalimanı'nın yolcu terminaline yönelik intihar saldırısı planladığını itiraf ettiğini söyledi.
Savcının açıklamasına göre soruşturmacılar, al-Hammami'nin güzergâhı ve havalimanını tanımak için daha önce Tel Aviv'e iki kez uçtuğunu belirledi. Fiziksel olarak hazırlanmak için özel bir antrenör eşliğinde boks çalıştığı ve terörizmi teşvik eden içeriklere maruz kalma düzeyini artırdığı öne sürülüyor.
Al-Shamsi, şüphelinin aşırıcılığa yönelmesinin Melbourne'de öğrenim gördüğü sırada başladığını, burada aşırılıkçı yayınlarla ve terör örgütlerini ve intihar saldırılarını yücelten çevrim içi içeriklerle karşılaştığını söyledi. Savcı, başkalarını kâfir ilan eden ve onlara yönelik şiddeti meşrulaştırmak için kullanılabilen aşırılıkçı bir yorum olan tekfirci ideolojinin etkisinden söz etti.
Başsavcının açıklamasında al-Hammami'nin 11 Eylül 2001 saldırılarından ilham aldığı belirtildi. Açıklamada, düşüncenin nasıl geliştiği şöyle anlatıldı:
Uçak kullanarak benzer bir operasyon gerçekleştirme fikri zihninde iyice yer etti,
Bunlar savcılığın iddiaları ve şüphelinin itirafına ilişkin anlatımıdır. Mahkeme kararı anlamına gelmez. Al-Shamsi, itirafın bir avukatın huzurunda ve yasaların öngördüğü güvenceler sağlanarak alındığını söyledi.
Tek başına hareket ettiği iddiası hâlâ inceleniyor
İki meslektaşın gözaltına alınması, şüphelinin tek başına hareket ettiği yönündeki iddia edilen beyanıyla zorunlu olarak çelişmiyor. Soruşturmacılar, bu iddianın doğru olup olmadığını, herhangi birinin önceden uyarı alıp almadığını veya ilgili bilgilerin gözden kaçırılıp kaçırılmadığını belirlemek için şüphelinin çevresindeki kişileri inceleyebilir.
Al-Shamsi, itiraf ve devam eden soruşturma hakkında şunları söyledi:
Başkalarının katılımı olmadan tek başına hareket ettiğini kabul etti; ancak soruşturma bu iddiayı doğrulamak için sürüyor,
BAE istihbarat yetkililerinin, El Kaide, IŞİD, Hamas veya başka bir yerleşik militan örgütle operasyonel bağlantıya dair kanıt bulamadığı bildiriliyor. Ayrı haberlerde, şüpheliyle bağlantılı hesaplarda Usame bin Ladin, Eymen ez-Zevahiri ve Humam Halil Ebu-Mulal el-Belavi'nin görsellerine rastlandığına ilişkin adli bulgular aktarılıyor. Bu tür materyaller ideolojik ilgi alanlarına işaret edebilir; ancak örgüt üyeliğini veya dışarıdan yönlendirmeyi kanıtlamaz.
Al-Hammami'ye ait olduğu düşünülen başka bir hesaptaki 3.000'i aşkın arşivlenmiş paylaşımın incelenmesinde, dinî muhafazakârlık ve kadın düşmanlığı tespit edildi; İsrail'e veya Batı'ya karşı açık şiddet çağrısına rastlanmadı. İnceleme, 2021 ve 2022'den kalan kısmi bir kayıtla sınırlıydı. Bu inceleme başka hesaplarda, özel mesajlarda veya daha sonraki faaliyetlerde neler yer aldığını ortaya koyamaz.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, şüphelinin birilerinin talimatıyla hareket edip etmediğinin de araştırıldığını ayrı olarak söyledi. BAE Devlet Başkanı Danışmanı Enver Gargaş ise olayı, bölgenin aşırıcılıkla mücadelesinin sürdüğüne dair bir uyarı olarak nitelendirdi. Bu açıklamaların hiçbiri, gözaltındaki Maldivli pilotlarla iddia edilen plan arasında bağlantı bulunduğunu ortaya koymuyor.
Önceki uyarılar işe alım sürecini gündeme taşıdı
Temel sorulardan biri, Umman'da bulunduğu dönemde güvenlik endişeleri doğduğu bildirilen al-Hammami'nin flydubai'de nasıl pilot olduğudur. Haberlerde kendilerine atıfta bulunulan yetkililer, al-Hammami'nin 2024'te Oman Air'de yardımcı pilot adayı olarak çalışırken aşırılıkçı materyallerle yakalandığını, uçuşlardan uzaklaştırıldığını ve idari görevde çalışmasına izin verildiğini söyledi.
Başka haberlerde Umman makamlarının daha kapsamlı bir kısıtlama getirdiği, uçuş eğitiminden çıkarıldığı veya pilot lisansı almasının engellendiği anlatılıyor. Bu açıklamalar birbiriyle aynı değil: Havayolunun uçuşları askıya alması, eğitimle ilgili bir karar ve ulusal düzeyde lisans kısıtlaması farklı sorumlulukları ve kayıtları kapsar. Kısıtlamanın tam olarak ne olduğunu açıklığa kavuşturan kamuya açık bir belge bulunmuyor.
Umman'ın endişelerini flydubai, başka havayolları veya yabancı makamlarla paylaşıp paylaşmadığı da doğrulanmış değil. Bu bilgi olmadan, şüphelinin daha sonra kokpite girebilmiş olması hangi kuruluşun uyarıya erişimi bulunduğunu veya belirli bir denetimin başarısız olup olmadığını ortaya koymaz.
Şüphelinin bildirilen iş geçmişinde başka tutarsızlıklar da var. Çevrim içi bir profilde Oman Air'de yedi yıl çalıştığı, ardından Haziran 2025-Ocak 2026 döneminde Royal Air Maroc'ta görev yaptığı yazıyordu. Başka bir anlatımda Oman Air'deki çalışması 2020-2024'e, flydubai'ye geçişi ise Ocak 2026'ya tarihleniyor. Bu tarihler doğrulanmış ve tutarlı bir kariyer kronolojisi oluşturmuyor.
Royal Air Maroc'un kendi açıklaması, şirkette çalıştığı yönündeki haberlerden farklı. Havayolu, al-Hammami'nin 2025'te işe alım öncesindeki sürecin bir parçası olarak üç ay teorik eğitim aldığını, ancak bir iş için seçilmediğini doğruladı. Neden seçilmediği açıklanmadı. Bu nedenle eğitime katılmış olması, havayolunda çalıştığının doğrulandığı anlamına gelmiyor.
Soruşturmalar yurt dışındaki eğitim ve öğrenim sürecine uzanıyor
RMIT Üniversitesi, al-Hammami'nin Melbourne kampüsünde öğrenim gördüğünü ancak mühendislik diplomasını tamamlamadığını doğruladı. Haberlerde Avustralya'da yaklaşık iki yıl kaldığı ve bu dönemin 2017'de sona erdiği belirtiliyor. Avustralya Federal Polisi, Victoria Ortak Terörle Mücadele Ekibi'nin al-Hammami'nin Avustralya bağlantılarını soruşturduğunu doğruladı.
Bu ekipte Avustralya Federal Polisi, Victoria Polisi ve Avustralya Güvenlik İstihbarat Teşkilatı yer alıyor. RMIT, soruşturma sürerken daha fazla yorum yapmayı reddetti. Üniversitenin al-Hammami'nin orada öğrenim gördüğünü doğrulaması, radikalleşmenin ne zaman veya nasıl başladığına ilişkin savcılık anlatımını bağımsız olarak doğrulamıyor.
Yeni Zelanda makamları da polisin al-Hammami'nin ülkede uçuş eğitimi aldığını doğrulamasının ardından soruşturma başlattı. Haberlerde eğitimin, Avustralya'daki öğrenimini tamamladıktan yaklaşık bir yıl sonra verildiği aktarılıyor.
Buckinghamshire New University, ayrı bir akademik yeterliliği doğruladı: 2023'te uzaktan eğitim yoluyla tamamlanan havacılık yönetimi diploması. Üniversite, al-Hammami'nin burada pilotluk eğitimi almadığını söyledi. Havacılık yönetimi, havacılık operasyonları ve işletmelerinin yönetimiyle ilgilidir; uçak kullanmak için gereken uygulamalı eğitim ve lisanslamadan farklıdır.
Hindistan Ulusal Soruşturma Ajansı, saldırıyı ve daha kapsamlı bir komplo bulunup bulunmadığını soruşturmak için Uçak Kaçırmayı Önleme Yasası ve Yasa Dışı Faaliyetleri Önleme Yasası kapsamında bir dosya açtı. Bu soruşturma, daha geniş bir komplonun zaten tespit edildiğini göstermiyor; BAE soruşturmasıyla paralel olarak yürütülüyor.
Zaman çizelgesi ve açıklığa kavuşmayan noktalar
Ana olay sırası belli, ancak sonraki gelişmelerin birçoğu, yayınlandıkları tam tarihler belirtilmeden yalnızca haftanın günleriyle aktarılıyor. Bildirilen iş geçmişinde de çelişkili tarihler var. Bu tutarsız ayrıntılardan kesin bir yıl çıkarımı yapılmamalı.
- 30 Eylül: FZ1073 sefer sayılı uçak Dubai'den Tel Aviv'e hareket etti. Kokpitteki saldırının ardından Suudi Arabistan'daki Tabuk Havalimanı'na acil iniş yapıldı.
- İnişin ardından: Haberlere göre yaralı kaptan ve şüpheli, sağlık onayı sonrasında Abu Dabi'ye nakledildi.
- 3 Ekim: BAE polisi, flydubai'de çalışan iki Maldivli pilotu gözaltına aldı.
- Daha sonra: Maldivler Büyükelçiliği, pilotların ailelerine gözaltı bilgisini verdi.
- Sonraki açıklamalarda: BAE savcıları, havalimanına yönelik iddia edilen saldırı planını anlattı ve şüphelinin tek başına hareket ettiği iddiasının incelendiğini söyledi.
Uçakta bulunan kişi sayısına ilişkin anlatımlar da farklılık gösteriyor. Bazı haberlerde yolcu ve mürettebat toplamı 174, bazılarında dört pilot dahil 182 kişi olarak veriliyor. Başka bir haberde ise yaklaşık 180 yolcudan söz ediliyor. Doğrulanmış bir yolcu ve mürettebat dökümü olmadan bu rakamlar uzlaştırılamıyor.
BAE, olay kendi topraklarının dışında gerçekleşmiş olsa da uçağın ülkede tescilli olması ve BAE bayrağı altında işletilmesi nedeniyle yargı yetkisinin kendisinde olduğunu belirtiyor. Al-Shamsi, soruşturmacıların nihai bulguları açıklamadan önce fiziksel ve dijital kanıtları incelediğini ve teknik incelemeleri tamamladığını söyledi.
Flydubai, makamların talebi üzerine Tel Aviv uçuşlarını ikinci bir duyuruya kadar askıya aldı ve soruşturmaya destek verdiğini açıkladı. Uçuşların yeniden başlayacağı tarih, duruşma tarihi veya nihai bulguların açıklanması için bir takvim verilmedi. Yanıt bekleyen en önemli sorular, Maldivli pilotların hukuki durumu, şüpheliye herhangi birinin yardım edip etmediği ve işe alım ile güvenlik denetiminden sorumlu kişilere daha önce hangi uyarıların ulaştığı.
Öne Çıkanlar
- Flydubai'de çalışan iki Maldivli pilot 3 Ekim'de gözaltına alındı; kendilerine yöneltilen suçlamalar kamuoyuna ayrıntılı biçimde açıklanmadı.
- BAE savcıları, al-Hammami'nin FZ1073 sefer sayılı uçağı Ben Gurion Havalimanı'nın yolcu terminaline çarptırmayı planladığını söylüyor.
- Kaptan Smit Machchhar, ağır yaralı olmasına rağmen kokpit kapısını açarak yolcuların ve mürettebatın müdahale etmesini sağladı.
- Ek pilotlar, uçağın Suudi Arabistan'daki Tabuk Havalimanı'na güvenli biçimde indirilmesine yardım etti.
- Şüphelinin tek başına hareket ettiğini itiraf ettiği bildiriliyor, ancak soruşturmacılar bu iddiayı doğrulamaya devam ediyor.
- Umman'da verildiği bildirilen önceki uyarılar ve çelişkili kariyer anlatımları, işe alım sürecini ve bilgi paylaşımını mercek altına aldı.
- Soruşturmalar Hindistan, Avustralya ve Yeni Zelanda'ya uzanırken flydubai'nin Tel Aviv uçuşları yeni bir duyuruya kadar askıda kalmayı sürdürüyor.






