Geriye tek bir suçlama kaldı: İddia edilen miktar 1,5 milyar pesoya kadar çıkıyor
Filipinler’deki Senato Azil Mahkemesi, 13 Ekim 2026’da Başkan Yardımcısı Sara Duterte hakkındaki dört azil maddesinden üçünün geri çekilmesini kabul etti. Böylece geriye, avukat ve muhasebeci Alexander Cabrera’nın sunduğu 817 milyon ila 1,5 milyar peso tutarındaki tahmini de içeren, açıklanamayan servet iddiası kaldı. Yargılamalar 9 Kasım’da yeniden başladığında savunmanın davasını sunmaya başlaması bekleniyor.
İçindekiler
- Geriye tek bir suçlama kaldı: İddia edilen miktar 1,5 milyar pesoya kadar çıkıyor
- Senato hangi iddiaları davadan çıkardı?
- Savcılık neden yargılamayı daraltmayı seçti?
- Servet iddiası tam olarak neleri kapsıyor?
- Savunma, yanıt verme fırsatına itiraz ediyor
- Corona emsali ve mahkemenin yetkisi
- Kamuya açık tartışmaya izin var, ancak kısıtlamalar sürüyor
- Duterte istifa etmeyeceğini söylüyor, diğer iddialar sürüyor
- Takvim ve kararın önemi
- Öne Çıkan Noktalar
Kararla, gizli ödenekler, Eğitim Bakanlığı yetkililerine rüşvet ve Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr.’a yönelik ağır tehditlerle ilgili iddialar mahkemenin nihai oylamasının kapsamı dışına çıktı. Bu, söz konusu iddialardan beraat edildiği anlamına gelmiyor. Mahkeme başkanı Senatör Francis Escudero, senatörlerin geri çekilen maddeler hakkında ne mahkûmiyet ne de beraat kararı vereceğine hükmetti.
Geriye kalan II. Madde, Duterte ve eşi Manases Carpio’nun beyan edilmediği öne sürülen varlıkları ile yasaklanmış ticari çıkarlarını konu alıyor. Savcılık, Duterte’nin Anayasa’yı kusurlu biçimde ihlal etmesi ve kamu güvenine ihanet etmesi gerekçeleriyle görevden alınmasını talep etmek için yeterli kanıta sahip olduğunu söylüyor. Duterte ise herhangi bir yanlış yaptığını reddediyor; mahkeme de servet iddiasının kanıtlanıp kanıtlanmadığına henüz karar vermedi.
Davanın daraltılması, sonlandırılan iddialardan ikisi hakkında haftalar süren kamuya açık tanıklıkların ardından geldi. Başsavunma avukatı Sheila Sison, Duterte kendi delillerini sunmadan önce bu iddiaların geri çekilmesinin, mahkemede eşdeğer bir yanıt verme fırsatı tanınmadan kamuoyu önünde ağır suçlamalar dile getirilmesine yol açacağını savundu.
Karar, geri çekilen iddiaların kamuoyunda tartışılması konusunda ayrı bir anlaşmazlığı da beraberinde getirdi. Escudero, mahkemenin bu maddeler hakkında açıklama yapılmasını kısıtlayan kararını kaldırdı; ancak savunma itiraz etti ve Senatör Francis Pangilinan kararın yeniden değerlendirilmesini istedi. Mahkeme, 2027 ulusal bütçe tasarısı üzerindeki görüşmelere zaman ayırmak için yargılamaya ara verdiğinde bu konu çözüme kavuşmamıştı.
Senato hangi iddiaları davadan çıkardı?
Geri çekilen maddeler üç ayrı suçlama grubunu kapsıyordu. I. Madde, Başkan Yardımcılığı Ofisi ve Eğitim Bakanlığı’ndaki gizli ödeneklerin kötüye kullanıldığı veya zimmete geçirildiği iddiasıyla ilgiliydi. III. Madde, eğitim yetkililerine rüşvet verildiği iddiasını konu alıyordu. IV. Madde ise Marcos, first lady ve eski bir Meclis başkanına yönelik koşullu bir ölüm tehdidi iddiası da dahil olmak üzere ağır tehditlerle ilgiliydi.
Tehdit iddiası, Duterte’nin bir haber toplantısında kendisinin önce öldürülmesi halinde söz konusu kişilerin öldürülmesini ayarladığını söylediği iddiasından kaynaklandı. Duterte ve ekibi kendisine yöneltilen iddiaları reddediyor.
Escudero, savcılığın iddialar üzerindeki çalışma aşamasına göre geri çekme taleplerini farklı değerlendirdi. Gizli ödenekler ve ağır tehditler hakkındaki maddeler önyargı nedeniyle geri çekildi. Karar uyarınca bu maddeler yeniden gündeme getirilemez, yeniden dava konusu yapılamaz veya Duterte hakkında aynı görev dönemi ve 20. Kongre süresince kovuşturulamaz.
Rüşvet maddesi ise savcılar bu konuda delil sunmadığı için önyargı olmaksızın geri çekildi. Bu ayrım, ileride yeni bir süreç başlatılması ihtimalini açık bırakıyor; ancak başka bir davanın açıldığı veya mutlaka açılacağı anlamına gelmiyor.
Haberlerde sürecin sıralamasına ilişkin farklı anlatımlar yer alıyor. Bazıları salı günkü adımı üç maddenin tamamının geri çekilmesi olarak aktarırken, bazıları savcıların rüşvet maddesini önceki hafta geri çekmek istediklerini, ardından diğer iki madde için de başvuruda bulunduklarını belirtiyor. Ancak sonuç konusunda aynı noktadalar: I, III ve IV. Maddeler hakkında hüküm verilmeyecek.
Savcılık neden yargılamayı daraltmayı seçti?
Temsilciler Meclisi savcılık heyetine başkanlık eden Batangas 2. Bölge Temsilcisi Gerville Luistro, kararın kamuoyu, mahkeme, savcılık ve savunmanın durumunun değerlendirilmesinin ardından alındığını söyledi. Özel savcı Lorna Kapunan’la birlikte Pasay City’de düzenlediği Senato basın toplantısında bunu heyetin en önemli kararı olarak nitelendirdi.
Luistro’nun temel savı, II. Madde’nin tek başına ele alınabileceğiydi. Azil mahkemesine hitaben yaptığı konuşmada, diğer üç maddeyi sürdürmeden de bu madde kapsamında görevden alma talebinde bulunmayı haklı çıkaracak kanıtların bulunduğunu söyledi.
"Kanıtların güçlü ve ikna edici olduğuna, sanığın Anayasa’yı kusurlu biçimde ihlal etmesi ve kamu güvenine ihanet etmesi nedeniyle görevden alınmasını gerektirdiğine inanıyoruz," dedi Luistro.
Luistro ayrıca kamuoyunun uzun süren yargılamalara yönelik sabırsızlığına ve senatörlerin yasama görevlerine dikkat çekti. Dört maddenin üçünün düşürülmesi, hüküm bekleyen iddiaların sayısını yüzde 75 azaltıyor; ancak bu, kalan duruşmaların ne ölçüde kısalacağını göstermiyor.
Tanıklık etmesi gerekmeyecek tanıkların sayısına ilişkin haberler farklılık gösteriyor. Bazı kaynaklar bu sayıyı 32 olarak verirken, bir başka kaynak 12 olduğunu bildiriyor. Geri çekme kararı planlanan tanıklıkların sayısını açıkça azaltıyor, ancak kesin sayı tartışmalı. Savunmanın sözünü ettiği 14 tanık ise ileride ifadeye çağrılmayacak kişileri değil, tanıklığı zaten dinlenmiş olanları ifade ediyor.
Servet iddiası tam olarak neleri kapsıyor?
II. Madde, Duterte’nin kayda değer bir servete sahip olduğu iddiasından daha geniş kapsamlı. İddiaya göre Duterte, Varlıklar, Yükümlülükler ve Net Değer Beyanı (SALN) olarak bilinen bildiriminde varlıklarını açıklamadı ve Anayasa’nın yasakladığı ticari çıkarlarını elden çıkarmadı. Madde, Carpio’nun yasaklanmış ticari çıkarları olduğu iddiasını da kapsıyor.
SALN, bir kamu görevlisinin varlıklarını, borçlarını ve net değerini beyan ettiği belgedir. Filipinler’de kamu görevlilerinin bu beyanları her yıl sunması gerekiyor. Bu davada senatörlerin, bir kişinin varlıklarının büyüklüğünü tek başına usulsüzlük kanıtı saymak yerine savcılığın eksik bildirim ve ticari çıkarlara ilişkin iddialarını değerlendirmesi gerekiyor.
Geri çekme kararından önceki hafta mahkeme, Kara Para Aklamayı Önleme Konseyi, banka ve sigorta şirketi yetkilileri ile Cabrera’yı dinledi. Savcılar, geriye kalan iddiayı desteklemek üzere vergi yetkililerini de dinletti.
Cabrera, Duterte ve Carpio’nun 817 milyon ila 1,5 milyar peso arasında olduğu tahmin edilen, açıklanamayan bir servete sahip olduğunu ileri sürdü. Bu, tanıklık sırasında ortaya atılan bir iddia; Senato’nun vardığı bir sonuç değil. Alt ve üst tahminler arasındaki 683 milyon peso fark, hesaplamanın dayanağını davanın önemli bir parçası haline getiriyor.
Kamuoyuna aktarılan deliller, çeşitli finansal kayıtları ve tanıkları kapsıyor. Bu kişilerin mahkemeye çıkmış olması, varlıkların gizlendiğini veya ticari çıkarların hukuka aykırı olduğunu tek başına kanıtlamıyor. Bu iddialar, savunmanın yanıtına ve senatörlerin değerlendirmesine tabi olmaya devam ediyor.
Savunma, yanıt verme fırsatına itiraz ediyor
Sison, savunmanın geri çekme kararının kendisine karşı olmadığını söyledi. İtirazlarının, savcılık iddiaları ve delilleri kamuya açık duruşmalarda sunduktan sonra savunmanın nasıl ilerleyeceğine kimin karar verebileceğiyle ilgili olduğunu belirtti.
Sison, Duterte’nin savcılık delillerine karşı çıkma olanağından mahrum kalma riskiyle karşı karşıya olduğunu savundu. Savunma ayrıca suçlamalar ile bunlara verilecek yanıt arasındaki dengenin ciddi ölçüde bozulması halinde yargılamanın geçersiz sayılabileceği uyarısında bulundu. Bu, avukatın dile getirdiği hukuki bir itirazdı; yargılamanın geçersiz olduğuna ilişkin bir karar değildi.
Luistro, savunmanın çapraz sorguyla tanıklara itiraz edebildiğini ve geri çekilen iddialara başka platformlarda yanıt verebileceğini söyledi. Sison ise mahkeme dışındaki kamuya açık açıklamaların, yargılama sürecinde savunmanın sunum yapmasının yerini tutabileceği görüşünü reddetti.
Ateneo de Manila Üniversitesi Politika Merkezi’nde kıdemli araştırmacı olan Michael Henry Yusingco, savunmanın kaygısını destekledi. Yusingco, deliller kamuya açık biçimde sunulduktan sonra gizli ödenekler ve tehditlerle ilgili maddelerin geri çekilmesinin Duterte’nin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini savundu. Bu değerlendirme, mahkemenin geri çekme talebine izin verme kararından ayrı.
Anlaşmazlık, birbirine benzer görünebilecek iki konuyu birbirinden ayırıyor: Senatörlerin bir iddia hakkında karar vermeye devam edip etmemesi ve sanığın daha önce dinlenen delillere karşı çıkabilmesi. Escudero, geri çekilen maddeler bakımından savunmanın delil sunmasının gerekmeyeceğine hükmetti. Ayrıca savcılık ve savunmanın sırayla sunum yapmasının, savunma yanıt veremeden iddiaların geri çekilmesi olasılığını önlemeye yardımcı olabileceğini söyledi.
Corona emsali ve mahkemenin yetkisi
Luistro, savcılığın hangi maddeleri takip edeceğini seçme yetkisini desteklemek için eski Yüksek Mahkeme Başkanı Renato Corona hakkındaki azil sürecine atıfta bulundu. Haberde bu emsal 2011 yılına tarihlenirken Corona azil davası olarak aktarılıyor. Duterte hakkındaki yargılamada tartışma, emsalin yılına değil, geri çekme kararının zamanlamasına odaklanıyor.
Sison, Corona hakkındaki sekiz maddenin beşinin bu konularda delil sunulmadan önce düşürüldüğünü söyledi. Duterte davasında ise savcılar gizli ödenekler ve ağır tehditlerle ilgili delilleri zaten sunmuştu. Sison’a göre önceki geri çekme kararı, şimdi Senato’nun karşı karşıya olduğu adillik sorununu çözmüyordu.
Escudero ayrıca taraflardan herhangi birinin konu hakkında tek başına karar verebileceği görüşünü reddetti. Maddelerin sunulduktan sonra azil mahkemesinin yetkisine girdiğini; savcılığın geri çekme talebinin de mahkemenin kararına ve takdirine tabi olduğunu söyledi.
Bu ayrım, Luistro’nun açıklamasının neden bir mahkeme kararını gerektirdiğini ortaya koyuyor. Savcılar hangi iddiaları sürdürmek istediklerini seçti; ancak geri çekmeye izin verilip verilmeyeceğine ve bunun doğuracağı hukuki sonuçlara mahkeme karar verdi.
Kamuya açık tartışmaya izin var, ancak kısıtlamalar sürüyor
Escudero, I, III ve IV. Maddeler bakımından azil mahkemesinin 18. Kural kapsamındaki, devam eden davalar hakkında açıklama yapılmasını kısıtlayan sub judice düzenlemesini kaldırdı. Sub judice kısıtlamaları, yargılamayı korumak amacıyla devam eden bir davanın esası hakkında kamuya açık açıklamaları sınırlar. Escudero, geri çekilen maddeler hakkında artık karar verilmeyeceği gerekçesiyle bu kararı aldığını söyledi.
Karar uyarınca savcılar, Duterte, tarafların avukatları ve tanıklar geri çekilen iddialar hakkında kamuya açık açıklama yapabilir. Escudero, bu maddeler mahkemenin vereceği nihai kararın kapsamından çıktığı için Duterte’ye yanıt verme olanağı tanımayı amaçladığını belirtti.
Bu izin, delillerin sınırsız biçimde yayımlanabileceği anlamına gelmiyor. Escudero, koruma altındaki belgeler ve diğer materyaller için gizlilik ve mahremiyet kurallarının geçerliliğini sürdürdüğünü söyledi. Bir maddenin geri çekilmesi, bu kurallara tabi delillerin kopyalanabileceği, dağıtılabileceği veya internete yüklenebileceği anlamına gelmiyor.
Sison, kısıtlamanın kaldırılmasının azil yargılaması tamamlanmamışken Duterte’ye yönelik denetimsiz suçlamalara imkân verebileceği itirazında bulundu. Pangilinan kararın bu bölümünün yeniden değerlendirilmesi için başvuruda bulundu. Escudero ise Duterte’yle görüşmesi için savunmaya süre tanıyarak talebi değerlendirmeye aldı.
Bu gevşetme, savunmanın görüşünü bildirmesine ve mahkemenin konuyu ele almasına kadar geri çekilen maddeler bakımından yürürlükte kalıyor. Savunma sözcüsü Michael Poa, ayrı bir bölge mahkemesinin yayın yasağının ağır tehdit davası hakkında kamuya açık açıklama yapılmasını hâlâ engelleyebileceği uyarısında da bulundu. Dolayısıyla Senato mahkemesinin verdiği izin, tarafları etkileyen tüm kısıtlamaları ortadan kaldırmayabilir.
Duterte istifa etmeyeceğini söylüyor, diğer iddialar sürüyor
Duterte, salı günü düzenlenen 52. Filipinler İş Konferansı ve Fuarı’nda yaptığı konuşmada gönüllü olarak görevden ayrılacağı yönündeki her türlü ihtimali reddetti. Hukuk ekibinin iddiaları çürütmeyi planladığını ve hükümetin adil davranmasını beklemediğini söyledi.
İstifa etmeyeceğim. Başkan Yardımcılığı görevimden asla istifa etmeyeceğim.
Duterte, suçlamaları siyasi saiklerle ortaya atılmış ve 2028’de planladığı başkanlık adaylığını zayıflatmayı amaçlayan iddialar olarak nitelendirdi. Seçim yaklaştıkça daha fazla suçlamayla ve düşmanca bir kampanyayla karşılaşmayı beklediğini de söyledi. Bunlar Duterte’nin görüşlerini yansıtıyor; mahkeme önündeki iddiaları çözüme kavuşturmuyor.
Azil duruşmalarının dışında başka iddialar da gündeme gelmeye devam etti. Bir önceki pazartesi günü Ulusal Soruşturma Bürosu, Duterte’nin mülklerini, SALN beyanlarında tarım arazisi olarak yanlış beyan edildiği öne sürülen araziler de dahil olmak üzere soruşturduğunu açıkladı.
Eski Senatör Antonio Trillanes IV, Duterte ve Carpio’nun Çin hükümetinden para transferleri aldığını ayrıca öne sürdü. Görevden uzaklaştırılan polis memuru Rodulfo Gracioso Jr. ile kendisini aracı olarak tanımlayan Ramil Madriaga da para teslimatlarıyla ilgili iddialarda bulundu. Duterte bu iddiaları reddetti.
Bu soruşturmalar ve suçlamalar, II. Madde hakkındaki bulgularla karıştırılmamalı. Üç azil maddesinin geri çekilmesi, bu ayrı iddiaların doğru olup olmadığına karar vermiyor; bir soruşturmanın yürütülüyor olması da yanlış yapıldığını kanıtlamıyor.
Takvim ve kararın önemi
Salı günkü karar, 6 Temmuz’da başlayan yargılamanın bildirilen 39. gününde alındı. Bir sonraki aşamada savunmanın 9 Kasım’da sunum yapması planlanıyor. Senato Azınlık Lideri Alan Peter Cayetano, azil yargılaması için Anayasa’da bir süre sınırı bulunmadığını; senatörlerin bütçe görüşmelerini sürdürürken adil yargılama için gereken zamanı ayırabileceğini söyledi.
- Mayıs 2026: Temsilciler Meclisi, Duterte hakkında dört maddeden azil sürecini başlattı.
- 6 Temmuz 2026: Senato’daki azil yargılaması başladı.
- Eylül 2026: Senatonun, mahkûmiyet için gereken oy sayısını katılabilecek durumda olan senatörlere göre yorumladığı bildirildi.
- 13 Ekim 2026: Mahkeme I, III ve IV. Maddelerin geri çekilmesini kabul etti; geriye II. Madde kaldı.
- 9 Kasım 2026: Yargılamaların yeniden başlaması ve savunmanın delil ile tanıklarını sunması bekleniyor.
Oylamada gereken eşik belirleyici olabilir. Haberlere göre 24 sandalyeli Senato, Anayasa’daki tüm üyelerin üçte ikisi şartını toplantılara katılabilecek senatörlerin üçte ikisi olarak yorumladı ve bu da 14 oy eşiğini ortaya çıkardı. 24 üyeli Senato’nun tamamının üçte ikisi ise 16 oy eder. Bildirilen yorum, gerekli oy sayısını böylece iki azaltıyor.
Henüz bir hüküm verilmedi. Mahkûmiyet, Duterte’nin görevden alınmasına ve kamu görevinden men edilmesine yol açabilir; bu da 2028’deki başkanlık kampanyasını riske sokabilir. Davanın daraltılması, senatörlerin hangi iddialara karar vereceğini değiştiriyor ancak bu olası sonuçları ortadan kaldırmıyor.
Geri çekme kararı, Bagong Alyansang Makabayan’dan da eleştiri aldı. Örgütün başkanı Renato Reyes Jr., gizli ödenek tartışmasının azil sürecini başlatan etkenlerden biri olduğunu ve kamuoyunun meselenin kapanmasını hak ettiğini söyledi. Mahkemenin kararı, daha önce tanıklıklara konu olmuş bu madde hakkında hüküm verilmemesi anlamına geliyor.
Öne Çıkan Noktalar
- Senato’da hüküm verilecek tek madde, açıklanamayan servet, varlık beyanı ve yasaklanmış ticari çıkarlarla ilgili II. Madde.
- Cabrera, 817 milyon ila 1,5 milyar peso tutarında açıklanamayan servet iddiasında bulundu. Senato bu tahmini bir bulgu olarak kabul etmiş değil.
- Gizli ödenekler ve ağır tehditler hakkındaki maddeler önyargı nedeniyle; rüşvet maddesi ise önyargı olmaksızın geri çekildi.
- Savunma, savcılık delilleri kamuya açık duruşmalarda dinlendikten sonra iddiaların davadan çıkarılmasının adilliğine itiraz ediyor.
- Senatonun mevcut kararı, geri çekilen maddelerin kamuya açık biçimde tartışılmasına izin veriyor; ancak gizlilik kuralları ve ayrı mahkemelerin olası kısıtlamaları yürürlükte.
- Savunmanın 9 Kasım’da sunum yapmaya başlaması bekleniyor. Duterte yanlış yaptığını reddediyor ve istifa etmeyeceğini söylüyor.






