HRW’ye Göre Pampanga’da Sel Kontrolü İçin Taşınan Aileler Sürekli Sel Riskiyle Karşı Karşıya

11 dakikalık okuma
Pampanga Families Moved for Flood Control Face Chronic Flooding, HRW Says

90 aile koruyucu setin altındaki bir araziye taşındı

Human Rights Watch, 12 Ekim 2026’da yayımladığı bulgularda, toplam 157 milyon Filipin pesosu (Php) değerindeki iki sözleşmeyle desteklenen bir Filipin sel kontrolü projesi kapsamında 90 ailenin Pulo Adası’ndan, ana caddesi koruyucu setten yaklaşık 1,9 metre aşağıda kalan eski bir balık çiftliğine taşındığını belirtti. Taşınmanın üzerinden dört yıl geçen bölgede yaşayanlar, yıl boyunca su baskınları yaşadıklarını, işlerine ve hizmetlere ulaşmakta zorlandıklarını ve topluluğu bir arada tutmayı uman akrabalarının bölgeden ayrıldığını anlatıyor.

İçindekiler
  1. 90 aile koruyucu setin altındaki bir araziye taşındı
  2. Yetkililer Pulo Adası’nın neden kaldırılmasını istedi?
  3. Toplantılar yapıldı, ancak bölge sakinleri seçme hakları olmadığını söylüyor
  4. Adayla ilgili uyarılar ortak bir değerlendirmeye dayanmıyordu
  5. Tam tazminat için evlerin yıkılması gerekiyordu
  6. Yükseltme sözü verilmesine rağmen yeni yerleşim yeri su altında kalıyor
  7. Su baskınları işi ve aile bağlarını aksatıyor
  8. Süreçte konut denetimi yoktu
  9. Soruşturma ve deltadaki başka bir proje beklemede
  10. Öne çıkan noktalar

Aileler 2022’de Pampanga Nehri’ndeki adadan, Pampanga eyaletinin Macabebe kentindeki Barangay Candelaria’ya taşındı. Human Rights Watch’un Pampanga’daki taşınmaya ilişkin bulguları, danışma, bilgiye erişim ve uygun bir konut alanının seçilmesi konularında eksiklikler olduğunu öne sürüyor. İnsan Yerleşimleri ve Kentsel Gelişim Bakanlığı konumla ilgili kaygılarını dile getirirken İnsan Hakları Komisyonu soruşturma yürüteceğini söylüyor.

Bulgular, Temmuz ve Ağustos 2026’da 35 bölge sakini, dokuz yerel yetkili ve iklim uzmanıyla yapılan görüşmelerin yanı sıra uydu görüntülerine ve fotoğraflardan elde edilen ölçümlere dayanıyor. Human Rights Watch ayrıca topluluğun durumunu belgeleyen, su basan evlerle ilgili bir video yayımladı.

Human Rights Watch’un Güneydoğu Asya araştırmacısı Lian Buan, taşınmanın sağlaması beklenen güvenliği zayıflattığını söyledi:

Pampanga’daki Filipinli yetkililer, kusurlu bir sel kontrolü projesi kapsamında Pulo Adası sakinlerini alçak bir bölgeye taşıyarak güvenliklerini ve geçim kaynaklarını tehlikeye attı.

Anlaşmazlık hem adanın kaldırılması kararını hem de sonrasında yaşananları kapsıyor. Kamu işleri mühendisleri, adanın kaldırılmasının nehrin kapasitesini artıracağını ve toplulukları koruyacağını söylüyor. Bölge sakinleri ise yeni yerleşim yerinin kendilerini, nerede yaşayacaklarına dair anlamlı bir tercih hakkı tanınmadan, sürekli su baskınlarıyla karşı karşıya bıraktığını belirtiyor.

Reklam

Yetkililer Pulo Adası’nın neden kaldırılmasını istedi?

Kamu İşleri ve Karayolları Bakanlığı (DPWH) mühendisleri Tomas Edison Olalia ve Alvin Diaz, Human Rights Watch’a, hayatını kaybeden eski Macabebe Belediye Başkanı Anette Balgan’ın tarama ve taşınma talebinde bulunduğunu söyledi. Tarama, suyun akışına daha fazla alan açmak için toprak, tortu ve diğer malzemelerin temizlenmesidir. Mühendisler, Pulo Adası’nın kaldırılmasının su baskınlarını önlemeye, ada sakinlerinin ve nehir boyunca yaşayan diğer toplulukların güvenliğini artırmaya yardımcı olacağını belirtti.

Bakanlık, yıllık sel etkilerini azaltma programı kapsamında adanın kaldırılması için 2019 ve 2020’de toplam 157 milyon Php, yani yaklaşık 2,6 milyon dolar değerinde iki sözleşme imzaladı. Tarama ve taşınma çalışmaları 2020’den 2023’e kadar sürdü.

Eski belediye başkanı, bakanlık ve bölge sakinleri arasındaki yazışmalarda topluluk, tehlikeli bölgede yaşayan kayıt dışı yerleşimci aileler olarak tanımlandı. Mühendisler, Balgan’ın yerel yönetimlere; nehir kıyıları, sahil şeritleri ve konutların sakinleri ya da daha geniş topluluğu tehlikeye attığı su yolları dâhil tehlikeli bölgelerdeki kaçak yapıları kaldırma talimatı veren 2017 tarihli politika kapsamında harekete geçilmesini istediğini söyledi.

Önerinin geçmişi çok daha eskiye uzanıyor. Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı, 1990’ların başında 1.851 hanenin başka yere yerleştirilmesini öngören Pampanga Deltası Kalkınma Projesi’nin 1. Aşaması’nı finanse etti. Proje hiçbir zaman tamamlanmadı. Pulo sakinleri taşınmaya karşı çıktı ve adada kalmayı sürdürdü. Olalia ve Diaz, adanın kaldırılmasının önceki plan kapsamında da önerildiğini söyledi.

Toplantılar yapıldı, ancak bölge sakinleri seçme hakları olmadığını söylüyor

Yetkililer, etkilenen ailelerle 2018’de, kimi zaman yerel dil Kapampangan kullanarak toplantılara başladı. Buna rağmen Human Rights Watch’la görüşen bölge sakinleri, kaygılarının kararı anlamlı biçimde etkilemediğini söyledi. Hiçbiri taşınma konusunda kendilerine tercih hakkı tanındığını düşünmüyordu.

Bu ayrım önemli: Toplantı yapılmış olması, bölge sakinlerine anlaşılır bilgi verildiğini, alternatifler önerebildiklerini ya da itirazlarının dikkate alındığını tek başına göstermez. DPWH yetkilileri, personellerinin ayrıntılı istişare yürütmediğini kabul ederek rollerini teknik destek sağlamak olarak tanımladı.

Reklam

Bölge sakinleri, taşınma alanına ilişkin öneriyi 2021’de öğrendiklerini ve alanın uygunluğunu hemen sorguladıklarını söyledi. Yetkililerin alternatif çözümler sunmadığını belirttiler. Birçoğu, yetkililerin yeni yerleşim yerinin birbirine sıkı bağlarla bağlı topluluklarının birlikte kalmasını sağlayacağını söylemesi üzerine sonunda taşınmayı kabul etti.

38 yaşındaki bölge sakini Mary Grace Liguid, taşınma sürecindeki baskıyı şöyle anlattı:

Başka seçeneğimiz yoktu. İnsanlar gelip evlerimizi, arazilerimizi ölçmeye başladı. Kabul etmekten başka çaremiz yoktu; çünkü orada öylece bırakılamazdık.

2021’de dağıtılan yıkım anlaşmaları İngilizceydi; bu, bölge sakinlerinin tercih ettiği dil değildi. Bazıları formları anlamaları için bir avukattan ya da başka bir danışmandan yardım almadıklarını söyledi. Human Rights Watch, sınırlı bilginin ve bölge sakinlerinin kararın zaten verilmiş olduğuna dair inancının bir araya gelmesinin, anlamlı istişare ölçütlerini karşılamadığını belirtti.

Adayla ilgili uyarılar ortak bir değerlendirmeye dayanmıyordu

Bölge sakinleri, adadan çıkarılmaları için farklı gerekçeler duyduklarını söyledi. Hükümet belgelerinde adanın nehir akışını engellediği belirtiliyordu. Topluluk üyeleri ayrıca adanın koni biçiminde olduğu, altının aşındığı ve çökmek üzere olduğu yönünde kendilerine bilgi verildiğini hatırlıyor.

Olalia ve Diaz, adanın altındaki aşınmaya ilişkin uyarının kendi birimlerinden gelmediğini söyledi. Macabebe’nin mevcut belediye mühendisi de yerel yönetimin böyle bir değerlendirme yapacak kapasitesi olmadığını belirtti. Bölge sakinleri, yetkililerle bir risk değerlendirmesini görüştüklerini ya da adada kalmalarını sağlayabilecek önlemleri ele aldıklarını hatırlamıyor.

Human Rights Watch’un uydu analizi, adanın yüzey alanının 1984’te 25 hektardan 2020’de 23,7 hektara gerilediğini; 36 yılda 1,3 hektar, yani yüzde 5,2 kayıp yaşandığını ortaya koydu. Bu ölçüm, görünen yüzey alanındaki değişiklikleri gösteriyor. Tek başına, adanın altındaki koşulları ortaya koymuyor ya da çökme ihtimali olup olmadığına ilişkin kesin bir sonuca varmıyor.

Dolayısıyla bilgi eksikliği, su baskınlarının tehlikeli olup olmadığına ilişkin bir görüş ayrılığından daha özel bir nitelik taşıyor. Bölge sakinleri, kalmanın riskleriyle önerilen alana taşınmanın risklerini karşılaştırabilecekleri erişilebilir bir bilgi temelinin kendilerine sunulmadığını söylüyor.

Tam tazminat için evlerin yıkılması gerekiyordu

Tazminat sürecinde, değerlendirilen ödemenin tamamı alınmadan önce mevcut evlerden vazgeçilmesi gerekiyordu. Aileler, yıkım formlarını imzaladıktan sonra çeklerini bozdurmak için Metro Manila’ya giderek belirlenen tutarın yüzde 70’ini alabiliyordu. Kalan yüzde 30’un ödenmesi için evlerin yıkıldığını kanıtlayan fotoğraf ve videoların sunulması gerekiyordu.

Reklam

Human Rights Watch, ilk ödeme yapılır yapılmaz bölge sakinlerinden evleri yıkmalarının beklendiğini söyledi. Birçoğu, ayrılan fonların tükenebileceğine ilişkin söylentiler nedeniyle acele ettiklerini bildirdi. Bu kaygılar, yetkililerden yeterli bilgi alınamaması üzerine yayıldı; bulgular, fonların gerçekten tükenmek üzere olduğunu ortaya koymuyor.

46 yaşındaki kreş öğretmeni Esmeralda Tubig, ödeme düzenlemesinin konut ve gelir konusundaki belirsizlikle nasıl iç içe geçtiğini anlattı:

Panik içindeydik. Öncelikle, tam ödeme almadan evini yıkman gerekiyordu; bir yandan da günlük hayatını düşünmek zorundaydın. Geçimimizi nereden sağlayacağımızı bilmiyorduk, sonra birden nerede yaşayacağımızı da bilemez hâle geldik.

Çok az aile evlerinin bulunduğu arazinin sahibiydi. Birçoğu, toprak sahiplerinin sermayeyi, kendilerinin ise emeği sağladığı ve hasadı paylaştığı tarım kiracılarıydı. Bölge sakinleri konut arazileri için kira yerine yerel emlak vergisi ödüyordu. Human Rights Watch, Filipinler’deki Kamulaştırma Hakkı Yasası’nın arazi üzerinde yasal hakkı olmayan kişilere ait yapılar için de tazminat öngördüğünü belirtti.

Bölge sakinleri, ürünler için olanlar da dâhil başka bir tazminat almadıklarını söyledi. Bir kişi taşınmadan önce para kazanmak için ağaçları kömüre dönüştürdü. Ulusal Yeniden Yerleştirme Politikası Çerçevesi, kira sözleşmesi ya da mülkü kullanmaya ilişkin tanınmış başka bir hak gibi, yeni yerleşim yerinde güvenli kullanım hakkı sağlayacak bir yol da öngörüyor. Bulgular, taşınan bütün ailelerin böyle bir güvence elde edip etmediğini ortaya koymuyor.

Yükseltme sözü verilmesine rağmen yeni yerleşim yeri su altında kalıyor

Bölge sakinleri, yerel yetkililerin eski balık çiftliğini yanındaki set yolunun yüksekliğine kadar yükseltme sözü verdiğini söyledi. Set, nehir taşkınlarının yakındaki evlere ulaşmasını önlemeyi amaçlayan yükseltilmiş bir engel; üstünden geçen yol ise topluluğun kasabaya ulaşmak için kullandığı ana güzergâh.

Human Rights Watch’a göre set çalışmaları yeni yerleşim yerini bu yüksekliğe ulaştırmadı. Projede görev almış bir mühendis, setin tasarımının alanın aynı yüksekliğe çıkarılmasına izin vermediğini söyledi. Böylece bölge sakinlerinin kendilerine verildiğini söylediği sözlerle mühendisin tasarımın izin verdiğini belirttiği koşullar arasındaki temel çelişki çözümsüz kaldı.

Human Rights Watch, fotoğraflardan ölçüm elde etme yöntemi olan fotogrametriyi kullanarak yeni yerleşim yerinin ana caddesinin set yolundan yaklaşık 1,9 metre aşağıda olduğunu tahmin etti. Hafif yağmur sırasında yapılan ziyarette bu caddede 20 santimetre su ölçüldü.

Kuruluş ayrıca 12-14 Temmuz’da yaptığı ziyaret sırasında, yüksek gelgitte suyun diz ile uyluk arasındaki seviyeye ulaştığını bildirdi. Bu gözlemler farklı koşullara ilişkin; tek ve değişmez bir su baskını derinliği olarak yorumlanmamalı. Araştırmacılar, çocukların suda yürüdüğünü ve yaşlıların su basan evlerden çıkamadığını gözlemledi. Bölge sakinleri, yola ulaşmak için düzenli olarak suyun içinden geçmek zorunda kaldıklarını söyledi.

Reklam

Su baskınları işi ve aile bağlarını aksatıyor

Taşınmanın amacı, birçok ailesi akraba olan topluluğu korumaktı. Human Rights Watch’a göre sürekli su baskınları, günlük yaşam ve geçim kaynakları üzerindeki etkileri nedeniyle bazı akrabaların bölgeden ayrılmasına yol açtı.

Ulaşım da konut sorununun bir parçası. Bir ev ayakta kalabilir, ancak kapıyla yol arasındaki su baskını sakinlerin işe ya da hizmetlere ulaşmasını engelleyebilir. Yaşlıların evlerinde mahsur kaldığı ve ailelerin sete ulaşmak için sudan geçmek zorunda kaldığına ilişkin anlatımlar, yeni bir yerleşim yerini değerlendirirken yalnızca binaları incelemenin neden yeterli olmadığını gösteriyor.

Human Rights Watch, Luzon’daki Pampanga’yı ülkede sellerin en şiddetli yaşandığı bölgelerden biri olarak tanımlıyor; fırtınalar, deniz seviyesinin yükselmesi ve baraj kapasitesinin sınırlı olması sel riskini artırıyor. Macabebe, Pampanga, Bulacan ve Bataan’ın bazı bölümlerine yayılan alçak ve bataklık arazilerden oluşan Pampanga Deltası’nda bulunuyor.

Kuruluş, Filipinler’de 2015-2025 arasında sel ve deniz seviyesindeki yükselme nedeniyle yerinden edilen 6,6 milyon kişiye dikkat çekiyor. Bu ülke çapındaki sayı, Pulo’daki taşınmayı çok daha büyük bir sorunun parçası hâline getiriyor; ancak bu özel yerleşim yerinin güvenli olup olmadığı sorusunu yanıtlamıyor. Temel bulgu şu: İnsanları tehlike altındaki bir yerden taşımak, onları başka bir yerde öngörülebilir risklerle karşı karşıya bırakmamalı.

Süreçte konut denetimi yoktu

İnsan Yerleşimleri ve Kentsel Gelişim Bakanlığı ile Ulusal Konut İdaresi, planlı taşınma süreçlerine normalde öncülük eder, yeni yerleşim alanlarının uygulanabilirliğini değerlendirir ve yeni evler için finansman sağlayabilir. Human Rights Watch, konut ve insan hakları alanında sorumlulukları bulunan diğer kurumların Pulo projesine katılmadığını belirledi.

İçişleri Bakanlığı yönergeleri, kayıt dışı yerleşimcilerin etkilendiği durumlarda Kentsel Yoksullar Başkanlık Komisyonu’nun izleme yapmasını; ayrıca birden fazla kurumu içeren yerel bir komitenin ya da yerel konut kurulunun denetimini öngörüyor. İnsan Hakları Komisyonu’nun yeterli konut ve insanca muamele konularında kendine ait bir denetim rolü bulunuyor.

Yerel insan yerleşimleri ofisinde proje geliştirme görevlisi olan Ferdinand Zambrano, eksik güvenceleri şöyle anlattı:

Denetim ve denge mekanizması yoktu.

İnsan yerleşimleri bakanlığı, Human Rights Watch’a, bildirilen fiziksel özelliklerin, alanda yapılacak ek değerlendirmeler beklenirken kalıcı konut için uygunluk konusunda kaygı yarattığını söyledi. Bu yanıt, tamamlanmış bir teknik değerlendirme değil, bir uyarı niteliği taşıyor.

Reklam

Human Rights Watch, taşınmanın, Birleşmiş Milletler’in Planlı Yer Değiştirme Yoluyla İnsanları Afetlerden ve Çevresel Değişimden Koruma Rehberi’nde yer alan uluslararası standartlarla uyumlu olmadığını belirtti. Rehber, taşınmayı yaşamı ve sağlığı korumak için son çare olarak ele alıyor; topluluğun anlamlı katılımını ve sosyal bütünlük ile akrabalık bağlarının korunmasını öngörüyor.

Filipinler’in Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme kapsamındaki yükümlülükleri, konut ve geçim kaynaklarıyla bağlantılı hakları korumayı da içeriyor. Human Rights Watch, bu yükümlülüklerin iklim kaynaklı ve makul ölçüde öngörülebilir risklere karşı korumayı da gerektirdiğini savunuyor. Bulgular, kurumsal bir değerlendirme niteliğinde; mahkeme kararı değil.

Soruşturma ve deltadaki başka bir proje beklemede

İnsan Hakları Komisyonu soruşturma yürüteceğini ve daha önce yapılan bir başvurunun gerekli güvencelerin sağlanmasına yardımcı olabileceğini söyledi. 12 Ekim tarihli bulgularda soruşturma takvimi, tamamlanmış bir alan değerlendirmesi ya da üzerinde anlaşmaya varılmış bir çözüm belirtilmiyor.

Human Rights Watch, yanıt istemek üzere 21 Eylül’de mektuplar gönderdi. İnsan yerleşimleri bakanlığı ve haklar komisyonu yanıt verdi. DPWH, Macabebe belediye ofisi ve Kentsel Yoksullar Başkanlık Komisyonu mektuplara yanıt vermedi; ancak kamu işleri mühendisleri araştırma sırasında konuşmuştu.

Balgan’ın kardeşi olan mevcut Belediye Başkanı Leonardo Flores, soruları proje sırasında belediye yöneticisi olan afet riskini azaltma görevlisi Jomel Cruz’a yönlendirdi. Cruz, önceki yönetimden devralınan dosyalarda projeye ilişkin belge bulunmadığını söyledi. Bu açıklama, kayıtların başka bir yerde bulunup bulunmadığını ortaya koymuyor.

Kararların ve çözüme kavuşmamış adımların sıralaması şöyle:

  • 2018: Yetkililer Pulo aileleriyle toplantılara başladı.
  • 2019 ve 2020: DPWH, toplam 157 milyon Php değerinde iki ada kaldırma sözleşmesi imzaladı.
  • 2021: Bölge sakinleri taşınacakları yeri öğrendi ve yıkım anlaşmalarını aldı.
  • 2022: 90 aile taşındı; tarama çalışmaları 2023’e kadar sürdü.
  • Temmuz ve Ağustos 2026: Human Rights Watch görüşmeler ve saha araştırması yaptı.
  • 12 Ekim 2026: Bulgular yayımlandı ve hak ihlallerine ilişkin soruşturma sözü verildi.

Önerilen Pampanga Deltası Kalkınma Projesi’nin 2. Aşaması için fizibilite çalışmaları sürüyor; Macabebe proje alanında bulunuyor. Human Rights Watch, projenin yeni yerleşim yerini daha fazla etkileyebileceğini söylüyor; ancak bulgular orada hangi çalışmaların yapılacağını ya da yeniden taşınmanın gerekip gerekmeyeceğini ortaya koymuyor.

Vaka, ülke genelindeki büyük ölçekli harcamalar bağlamında da değerlendiriliyor. Human Rights Watch, 2011’den bu yana sel kontrolüne 1,93 trilyon Php harcandığını; bunun 545 milyar Php’lik bölümünün Temmuz 2022-Mayıs 2025 arasında olduğunu belirtiyor. Son rakam, belirtilen toplamın yaklaşık yüzde 28,2’sine karşılık geliyor. Diğer sel projeleriyle ilgili olarak en az 45 yetkili hakkında suçlamalar yöneltilmiş olsa da görüşülen mühendisler bu suçlamalara dâhil edilmedi ve Human Rights Watch Pulo projesinde yolsuzluk olup olmadığını araştırmadı.

Kuruluş, yetkililerden bölge sakinleriyle birlikte daha iyi bir çözüm geliştirmelerini ve iklim finansmanı sağlayan kuruluşlardan insan hakları standartlarına uyulması için baskı yapmalarını istiyor. Henüz üzerinde uzlaşılmış bir çözüm yok.

Öne çıkan noktalar

  • Pulo Adası’ndaki 90 aile 2022’de Macabebe’deki eski bir balık çiftliğine taşındı.
  • Human Rights Watch, süreçte anlamlı istişare, yeterli bilgi ve uygun bir yerleşim alanı bulunmadığını belirtiyor.
  • Ana cadde set yolundan yaklaşık 1,9 metre aşağıda; bölge sakinleri yıl boyunca su baskınları yaşadıklarını söylüyor.
  • Aileler, yıkımdan önce belirlenen tazminatın yüzde 70’ini, evlerinin yıkıldığını kanıtladıktan sonra kalan yüzde 30’unu aldı.
  • İnsan yerleşimleri bakanlığı alanın uygunluğuna ilişkin kaygılarını dile getirdi; İnsan Hakları Komisyonu soruşturma sözü verdi.
  • Üzerinde uzlaşılmış bir çözüm ya da soruşturma takvimi açıklanmadı; deltadaki başka bir kalkınma projesi için fizibilite çalışmaları sürüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir