Turizm için açık kurallar isteyen işletme sahipleri karşısında Sundarbans'taki 24 tatil köyüne kapatma emri

11 dakikalık okuma
24 Sundarbans Resorts Ordered to Close as Owners Seek Clear Rules for Tourism

Kapatma kararları orman turizmi yatırımlarını riske atıyor

Bangladeş Çevre Dairesi, gerekli çevre izinleri olmadan ekolojik açıdan hassas bir bölgede inşa edildiklerini belirterek Khulna, Bagerhat ve Satkhira'da Sundarbans yakınındaki 24 tatil köyüne faaliyetlerini durdurma emri verdi. Tespit edilen işletmelerin 18'i Khulna'da, ikisi Bagerhat'ta ve dördü Satkhira'da bulunuyor. İşletme sahiplerine yapılarını kaldırmaları da talimatı verildi; ancak haberlerde hepsine 30 gün tanınıp tanınmadığı, yoksa bazılarının daha kısa bir süreyle mi karşı karşıya olduğu konusunda farklı bilgiler yer alıyor.

İçindekiler
  1. Kapatma kararları orman turizmi yatırımlarını riske atıyor
  2. Farklı sayılar ve süreler açıklığa kavuşturulmalı
  3. Hangi tatil köyleri etkileniyor?
  4. Sektör ne kadar hızlı büyüdü?
  5. Ticaret ruhsatı çevre izni yerine geçmez
  6. Kirlilik yunusların yaşam alanlarını da tehdit ediyor
  7. İşletme sahipleri yatırım, vergi ve yerel istihdama dikkat çekiyor
  8. İstihdam verileri hem faydayı hem belirsizliği gösteriyor
  9. Denetim ve mevzuata uyum için önerilen yol
  10. Öne Çıkanlar

Anlaşmazlığın merkezinde, çoğunlukla orman sınırının dışında, sahiplerinin özel mülk olarak tanımladığı arazilerde kurulan işletmeler var. Birçoğu birlik konseylerinden ticaret ruhsatı alarak faaliyete başladı, ancak bu ruhsatlar çevre izni ve bölge yönetiminin onayı gibi ayrı gereklilikleri karşılamıyordu. İşletme sahipleri, bulundukları yerler için uygulanabilir bir yol sunmayan onay sürecinde ilerlemeye çalışırken önemli miktarda yatırım yaptıklarını söylüyor.

Çevre Dairesinin Khulna bölge müdürü Khondkar Md Fazlul Haque, bildirimlere tatmin edici yanıt alınamaması üzerine harekete geçtiklerini söyledi.

"Tatil köylerinin yetkililerine yasaya uygun şekilde bildirim gönderildi. Tatmin edici bir yanıt alamadığımız için faaliyetlerini durdurmaları talimatını verdik," dedi Khondkar Md Fazlul Haque.

Bu adım, orman kıyısındaki turizme dair iki farklı yaklaşımı karşı karşıya getiriyor. Yetkililer, onaysız inşaat, kirlilik ve koruma altındaki su yollarına denetimsiz erişime dikkat çekiyor. Girişimciler ise çalışanları, tekne işletmecilerini ve gıda tedarikçilerini destekleyen gelişmekte olan yerel ekonomiye vurgu yapıyor. İstihdama ilişkin iddialar da daha açık kurallar talepleri de tek tek tatil köylerinin bulundukları yerde yasal olarak kalıp kalamayacağı sorusunu yanıtlıyor.

Reklam

Farklı sayılar ve süreler açıklığa kavuşturulmalı

Bölge genelindeki haberlerde 24 tatil köyü tespit ediliyor ve yapıların 30 gün içinde kaldırılması gerektiği belirtiliyor. Khulna bölgesindeki uygulamaya ilişkin daha ayrıntılı haberlerde ise 10 işletmeye 30 gün, sekiz işletmeye 15 gün süre tanındığı aktarılıyor. Bu ayrım önemli; çünkü Khulna bölge müdürlüğünün yetki alanındaki 18 işletme, bölge genelindeki toplam sayının yalnızca bir bölümünü oluşturuyor.

Khulna bölge çevre müdürlüğü müdür yardımcısı Md Harun Or Rashid, müdürlüğünün Dhangmari, Kailashganj ve Banishanta'daki işletmeler için işlem yaptığını söyledi. Chila, Baidyamari ve Chandpai'nin Bagerhat sınırlarında kaldığını, dolayısıyla o bölgedeki tatil köylerine ilişkin bilgilerin kendi müdürlüğünde bulunmadığını belirtti. Ayrı bir haberde, 24 yerine 23 tatil köyü ve kır evine bildirim gönderildiği aktarılıyor. Bu farkı açıklayan, uzlaşmaya varılmış bir liste bulunmuyor.

Bildirilen süreç şöyle:

  • 30 Eylül: Daha önce bildirim gönderilen tatil köylerinin başvuruları, istenen belgeler sunulmadığı için reddedildi. Yeni açılan sekiz tatil köyüne ise kabul edilebilir yerlere taşınmaları için ayrıca yedi gün süre verildi.
  • 4 Ekim: Yazılı kapatma talimatları gönderildi. Khulna'ya ilişkin ayrıntılı haberlerde 10 tatil köyüne yapılarını kaldırmaları için 30 gün, sekizine ise 15 gün süre tanındığı belirtiliyor.
  • 6 Ekim 2026: Tarihli bir haberde Khulna'daki kararlar ve seyyar mahkemeler, elektrik kesintisi ve dava yoluyla yaptırım uygulanabileceği aktarıldı.
  • Kapatma bildirimlerinin ardından: Sonraki haberlerde reklamların sürdüğü ve girişimcilerin hükümetten müdahale talep ettiği bildirildi.

Tarihlere ihtiyatla yaklaşmak gerekiyor. Haberlerin çoğunda yıl belirtilmeden 30 Eylül ve 4 Ekim tarihleri verilirken, bir haberin yayın tarihi açıkça 6 Ekim 2026 olarak belirtiliyor. Ayrıca bildirilen 4 Ekim tarihli işlem, 30 Eylül'de başlayan yedi günlük sürenin dolmasından önceye denk geliyor. Bu tutarsızlıklar, her işletme için kesin son tarihin bireysel bildirimler görülmeden güvenilir biçimde hesaplanmasını engelliyor.

Hangi tatil köyleri etkileniyor?

Khulna'ya ilişkin haberlerde, ağırlıklı olarak Dacope upazilasında bulunan 18 tatil köyü düzenli olarak belirtiliyor. Bunlar, bölge genelindeki 24 işletmenin dörtte üçünü oluşturuyor. Bagerhat'ta iki, Satkhira'da ise dört işletme bulunuyor.

  • Khulna: Aronyachhaya, Aronyabari, Keoraban, Mayaban, Gahon, The Forest Retreat, Nikunja Valley, La Silva Cottage, Bonbibi, Sundari, Irawati, Bonmali, Golkanon, Piyali, Mangrove, Janglabari, Bonobas ve Bonlota Eco Cottage.
  • Bagerhat: Tiger Point ve Badaban.
  • Satkhira: Barsha Resort, Sushilan Resort, Ocean Paradise ve Parishad ile Prasad Paradise olarak farklı biçimlerde yazılan dördüncü bir işletme.

İsimlerle ilgili başka bir belirsizlik daha var. Sektörün başlangıcına ilişkin haberlerde, Sushilon adlı sivil toplum kuruluşunun 2009'da Satkhira'nın Munshiganj bölgesinde kurduğu Tiger Point adlı bir tatil köyünden söz ediliyor. Bölgesel kapatma listesinde ise Tiger Point Bagerhat'ta gösteriliyor. Bunların aynı adı taşıyan iki ayrı işletme mi olduğu, yoksa konum bilgisinde hata mı bulunduğu net değil. Bazı tatil köylerinin adları da haberden habere değişiyor.

Reklam

Sektör ne kadar hızlı büyüdü?

Sundarbans yakınlarındaki ticari tatil köyü yatırımlarının başlangıcı 2009'a uzanıyor. O yıl Sushilon, ormanda çalışanlar, araştırmacılar, bağışçı temsilcileri ve hükümet yetkilileri için Munshiganj'da konaklama tesisi kurdu. Sivil toplum kuruluşu Barsa'nın sahibi olduğu Barsha Resort bunu 2011'de izledi. 2015'te bağış desteğiyle Dacope'de 10 tatil köyü kuruldu. Bu gruptan yalnızca Golkanon'un açık kaldığı bildiriliyor.

Son dönemdeki genişleme çok daha hızlı gerçekleşti. Khulna Üniversitesi'nden iki profesörün hazırladığı başlangıç çalışmasında, araştırma alanında 2018'de üç ekolojik kır evi tespit edildi ve 2021'e kadar sayı değişmedi. 2023'e gelindiğinde 74 odalı ve 260 turisti ağırlayabilecek kapasitede 12 tatil köyü sayıldı. Bu, 2018'deki işletme sayısının dört katıydı.

Tahmini turist ziyareti sayısı 2018'de yaklaşık 370 iken 2023'te 7 bin 562'ye yükseldi; bu, yaklaşık 20 kat artış anlamına geliyor. Çalışmada, 2024 sonuna kadar 20 kır evinin 560 turist ağırlama kapasitesine ulaşacağı öngörüldü. Bu, 2023 kapasitesinin iki katından fazlaydı. Öngörüye göre sekiz yeni kır evine 58 oda eklenecek, mevcut yedi işletmeye de 42 oda kazandırılacaktı. Bu bir tahmin; tüm odaların tamamlandığını doğrulamıyor.

Haziran 2024 tarihli bir haberde Khulna ve Satkhira'da ayrıca 14 faal tatil köyü ve sekiz inşaat hâlindeki tesis sayıldı. Başka bir haberde ise faaliyette olan tatil köyü ve kır evi sayısı en az 21, yapımı sürenlerin sayısı 10 olarak verildi. Bu rakamlar farklı dönemleri ve bölgeleri kapsıyor; tek bir kesintisiz sayımın parçaları olarak değerlendirilmemeli.

Ticaret ruhsatı çevre izni yerine geçmez

Haberlere göre Sundarbans sınırından itibaren 10 kilometreye uzanan çevre, 1999'da ekolojik açıdan hassas bölge ilan edildi. EHA, çevresel hassasiyet nedeniyle doğal yapıya zarar veren faaliyetlerin kısıtlanması gereken alanları ifade ediyor. Orman sınırının dışında bulunmak, bir mülkü bu kısıtlamaların dışında bırakmıyor.

Kapatma yazılarında, 2010'da değişiklik yapılan 1995 tarihli Bangladeş Çevre Koruma Yasası'na ve yasanın kurallarına atıfta bulunulduğu aktarılıyor. Fazlul Haque, dairenin tutumunu kesin ifadelerle dile getirdi.

"Ekolojik açıdan hassas bir bölgede hiçbir tatil köyü işletilemez," dedi.

İşletme sahipleri, 2010 Ulusal Turizm Politikası'na uygun hareket ettiklerini savunuyor. Sundarbans çevresinde sürdürülebilir ekoturizmi destekleyen ve çevre ile orman yetkilileriyle eşgüdüm içinde geliştirilecek ekolojik konaklama tesisleri, gözetleme kuleleri ve yürüyüş yolları gibi imkânlardan söz eden 3.2.2 numaralı maddeye işaret ediyorlar. Ancak bu politika, tek tek işletmeler için çevre izni ya da inşaat onayı anlamına gelmiyor.

Haberlerde, kurallara ilişkin resmî açıklamaların da farklı olduğu görülüyor. Haziran 2024 tarihli haberde Khulna çevre müdürü olarak tanıtılan Md Iqbal Hossain, EHA yönergesinin çevredeki 10 kilometrelik alanda inşaatı yasakladığını söyledi. Daha sonraki bir haberde Khulna müdür yardımcısı Parvez Ahmed, çevre yasalarına uygun altyapı inşasının başlı başına suç olmadığını, ancak bu işletmecilerin kurallara uymadığını ve zarara yol açtığını belirtti. Etkilenen tatil köylerinin izin alabilmesi için izlenebilecek bir yol ortaya koyan ayrıntılı bir hukuki değerlendirme bulunmuyor.

Reklam

Kirlilik yunusların yaşam alanlarını da tehdit ediyor

Yaklaşık 10 tatil köyünün, Ganj ve İravadi yunuslarının yaşadığı ilan edilmiş bir koruma alanı olan Dhangmari Kanalı'nın kıyısında bulunduğu bildiriliyor. Tur tekneleri, bazen izinsiz olarak kanaldan geçiyor. Haberlerde yüksek sesli müzik, jeneratörler, yoğun aydınlatma ve atık suyun yakındaki su yollarına karıştığı da aktarılıyor.

Diğer iddialar arasında ağaç kesimi, sulak alanların doldurulması ve hem özel arazide hem de Bangladeş Su Geliştirme Kurulu'na ait arazide inşaat yapılması yer alıyor. Önceki haberlerde bir tatil köyü için su alanının kumla doldurulduğu ve plastik atıkların yakıldığı anlatılmıştı. Ekolojik kır evi olarak tanıtılan bazı yapıların dış cephesinde bambu, ahşap ve golpata palmiyesi kullanılsa da içlerinde beton bulunduğu bildiriliyor. Bir yapının ekolojik olarak tanıtılması, çevresel performansını tek başına kanıtlamıyor.

Sundarbans Batı Orman Bölümü bölge orman müdürü A J D M Hasanur Rahman, tatil köylerinin sınırın hemen dışında ve özel mülklerde bulunması nedeniyle Orman Dairesinin doğrudan tahliye yapma imkânının sınırlı olduğunu söyledi. Bununla birlikte ormana denetimsiz giriş, gürültü, gece aydınlatması ve plastik atıkların yaban hayatını ve ekosistemi tehdit ettiğini belirtti.

İşletme sahipleri bu açıklamanın bazı bölümlerine itiraz ediyor. Bonlota ve Nikunja tatil köylerinin sahibi Sudipta Gain, işletmelerinin ormana zarar verecek faaliyetlerde bulunmadığını veya misafirlerini ormanın içine götürmediğini söyledi. Başka haberlerde ise bazı işletmecilerin haziran-ağustos aylarındaki giriş yasağına rağmen orman gezileri düzenlemeyi sürdürdüğü öne sürülüyor. Bu iddialar adı geçen tüm tatil köylerine otomatik olarak atfedilmemeli; ancak tekne erişimi ve ziyaretçilerin davranışlarının, yapı izinlerinden ayrı denetim konuları olduğunu gösteriyor.

İşletme sahipleri yatırım, vergi ve yerel istihdama dikkat çekiyor

Irawati ve Bonmali tatil köylerinin sahibi, tatil köyü sahipleri derneğinin organizasyon sekreteri Jubair Hira, her bir tesise 12,5 milyon taka harcadığını söyledi. Irawati'nin yatırımı dört yıla yayıldı; Bonmali ise bir yıldan daha kısa süredir faaliyetteydi. Hira, bazı işletme sahiplerinin 20 milyon ila 30 milyon taka yatırım yaptığını da belirtti.

Hira, ticaret ruhsatı ücretlerinin 4 bin ila 5 bin taka, bölge yönetiminden izin başvurusu sırasında yapılan ödemenin 58 bin taka olduğunu; aylık KDV ödemelerinin ortalama 20 bin takaya ulaştığını ve yıllık gelir vergisi ödendiğini anlattı. Bunlar Hira'nın verdiği rakamlar. Vergi ve başvuru ücreti ödemek, çevreyle ilgili ayrı gerekliliklerin yerine getirildiğini kanıtlamıyor.

Hira, izin için yangın güvenliği ve çevre ruhsatlarının da gerektiğini söyledi. Onun anlatımına göre İtfaiye Teşkilatı, bu bölgelerde ruhsat verilemeyeceğini işletme sahiplerine bildirdi; bunun üzerine işletmelerde ve odalarda yangın söndürme ekipmanı kurdular. Hira, çevre yetkililerinin de EHA sınırları içinde izin verilemeyeceğini söylediğini aktardı. Her iki meseleye ilişkin belgelenmiş bir çözüm bulunmuyor.

Hira, iddiasına göre Mongla İhracat İşleme Bölgesi ve Rampal termik santrali de aynı 10 kilometrelik bölge içinde yer alırken tatil köylerine neden izin verilemediğini sorguladı. Bu tesislerin konumları ve izin koşulları burada ortaya konmadığı için söz konusu iddia, eşdeğer hukuki muamele uygulandığını gösteremez. Hira'nın daha genel ekonomik savı, tatil köylerinin istihdam yaratarak ve yerel dükkânlardan ve çiftçilerden ürün alarak ormana bağımlı geçim kaynaklarına alternatif oluşturduğu yönünde.

Reklam

İstihdam verileri hem faydayı hem belirsizliği gösteriyor

Sundarbans Tatil Köyleri Sahipleri Derneği sekreteri ve Janglabari Mangrove Resort'un genel müdürü Zakaria Hossain Shaon'un başbakana yazdığı açık mektupta, orman kıyısındaki yaklaşık 17 kilometrelik alanda yer alan tatil köylerinde 135'i yerel halktan olmak üzere 153 kişinin çalıştığı belirtildi. Bu rakamlara göre çalışanların yaklaşık yüzde 88'i yerel halktan oluşuyor.

Mektupta dükkân, tekne hizmetleri, ulaşım, gıda tedarikçileri ve kümes hayvancılığı işletmeleri gibi bağlantılı 58 küçük işletme de sayıldı. Banishanta ve Kailashganj birliklerinin üç mahallesinde yaşayan yaklaşık 7 bin 300 kişinin önemli bir bölümünün turizmle doğrudan ya da dolaylı olarak bağlantılı olduğu ileri sürüldü. Ancak turizme katılanların kesin sayısı veya bağımsız bir istihdam değerlendirmesi sunulmadı.

Bu rakamlar, Hira'nın her tatil köyünde 20 ila 25 yerel çalışana ihtiyaç duyulduğu yönündeki iddiasından farklı ölçekte. Farklı grupları ya da dönemleri anlatıyor olabilirler, ancak bu ayrım açıklanmıyor. Dolayısıyla Hira'nın tahminini 24 işletmenin tümüyle çarpmak, bölge genelindeki istihdam için güvenilir bir toplam vermez.

Kimlerin fayda sağladığını değerlendirirken mülkiyet yapısı da önemli. Önceki haberlerde, yeni kır evlerinin çoğunun, bazen 15 ila 20 yıllığına kiralanan araziler üzerinde, bölge dışından turizm işletmelerinin yatırımıyla kurulduğu anlatılmıştı. Farklı bir model olarak tanımlanan Golkanon'un gelirinden ise ormana bağımlı sekiz yerel ailenin yararlandığı belirtildi. Yerel istihdam, yerel mülkiyet ve işletme gelirlerinin paylaşılması, toplumsal katılımın birbirinden ayrı ölçütleridir.

Denetim ve mevzuata uyum için önerilen yol

Kapatma bildirimlerinin ardından sosyal medyada reklamların ve indirim kampanyalarının sürdüğü bildirildi. Bazı reklamlarda izinsiz orman erişiminin tanıtıldığı öne sürüldü. Reklamların sürmesi, işletmelerin hâlâ müşteri aradığını gösteriyor; ancak listelenen her tatil köyünün faaliyette kaldığını veya yapıların kaldırılmadığını kanıtlamıyor.

Satkhira çevre müdür yardımcısı Somen Maitra, bölgedeki dört tatil köyünün önceki bildirimlere rağmen yıllardır geçerli izin veya çevre izni olmadan faaliyet gösterdiğini söyledi. İcra hâkimleri ve seyyar mahkemeler aracılığıyla işlem yapılacağını belirtti. Khulna'da gönderildiği bildirilen bildirimlerde de elektrik kesintisi ve dava açılması uyarısı yer aldı. Bölge genelinde tamamlanmış bir kapatma operasyonu veya yıkılan yapıların toplam sayısı doğrulanmış değil.

Girişimciler sürdürülebilir ekoturizm yönergeleri, izinler için tek bir başvuru noktası, kurumlar arasında eşgüdüm ve mevcut yatırımların yasal çerçevede incelenmesini talep ediyor. Talepleri, düzenlemelere uygun biçimde faaliyetleri sürdürmenin bir yolunu arıyor; kapatma kararlarının geri çekildiğini doğrulamıyor.

Khulna Üniversitesi Ormancılık ve Ahşap Teknolojisi Bölümü profesörü ve doğa turizmi araştırmacısı Dr Wasiul Islam, tatil köylerinin nerelerde faaliyet gösterebileceğine karar verilmeden önce orman üzerindeki etkilerin değerlendirilmesini önerdi. Ziyaretçi taşıma kapasitesinin belirlenmesi çağrısında da bulundu. Bu, güvenli turizm sınırı olarak mevcut oda sayısını esas almak yerine, bir yerin kabul edilemez çevre zararına yol açmadan kaç ziyaretçiyi ağırlayabileceğini belirlemek anlamına geliyor.

Sektörün kendi derneği de eksikleri kabul etti. Önceki haberlerde derneğin genel sekreteri olarak tanıtılan Imnul Islam, kuralların tümüne gerektiği gibi uyulmadığını kabul etti ve atık yönetimini sorun olarak gösterdi. Öneriler birlikte değerlendirildiğinde konum, atık su, tekne erişimi ve ziyaretçi sınırlarına ilişkin kararlar öne çıkıyor. Kabul edilmiş bir yönerge, izinler için son tarih veya planlanmış bir duruşma bildirilmiyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Bölgesel kapatma haberinde 24 tatil köyü listeleniyor: Khulna'da 18, Bagerhat'ta iki ve Satkhira'da dört.
  • Khulna'ya ilişkin ayrıntılı haberlerde 10 tatil köyüne yapılarını kaldırmaları için 30 gün, sekizine 15 gün süre verildiği belirtiliyor; herkese aynı süre tanınmadı.
  • Haberlerde toplam sayılar, bazı işletmelerin adları ve bildirimlerin kronolojisi konusunda farklılıklar var.
  • Bir üniversite çalışmasında 2018'de üç tatil köyü, 2023'te ise 12 tatil köyü sayıldı; tahmini ziyaret sayısı 370'ten 7 bin 562'ye yükseldi.
  • Yetkililer eksik izinlere, kirliliğe ve ormana denetimsiz erişime dikkat çekiyor. İşletme sahipleri zararlı uygulamalara itiraz ediyor ve düzenlemelere uygun bir izin süreci talep ediyor.
  • Girişimcilerin mektubunda, 135'i yerel halktan olmak üzere 153 tatil köyü çalışanından ve bağlantılı 58 küçük işletmeden söz ediliyor.
  • Bölge genelindeki uygulamanın sonucu, kesinleşmiş son tarihler veya tatil köylerinin faaliyetlerini sürdürmesi için onaylanmış bir yol bildirilmiş değil.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir