Altı adreste yapılan aramalar askeri tedarik anlaşmazlığını ortaya çıkardı
Tayvanlı Jiin Ming Industry'nin iki üst düzey yöneticisi, şirketin ve bir bağlı kuruluşunun yasaklanmış Çin menşeli çipler ve lensler içeren askeri insansız hava araçları tedarik ettiği, ardından silahlı kuvvetlerin kabul sürecinde kullanılmak üzere sahte menşe belgeleri sunduğu iddiaları üzerine iki ay süreyle tutuklandı.
İçindekiler
- Altı adreste yapılan aramalar askeri tedarik anlaşmazlığını ortaya çıkardı
- Soruşturmacılar neyin teslim edildiğini söylüyor?
- Aramalar tutuklamalara nasıl yol açtı?
- Mahkeme serbest bırakılma talebini neden reddetti?
- Savcıların incelediği yasalar
- VIPER için yapılan kamuya açık açıklamalar ayrı bir sınamayla karşı karşıya
- Yönetim kurulu başkanı, ağırlıklı olarak sanayi ürünleri üreten şirkette görevi devralıyor
- Gelir artışı sürerken zarar da devam ediyor
- Tayvan'ın tedarik hamlesi bileşen düzeyine iniyor
- Önemli Noktalar
Taoyuan Bölge Mahkemesi, başkan yardımcısı ve genel müdür Jian Haoting ile iş direktörü Chen Yangcheng'in 9 Ekim 2026'dan itibaren iki ay süreyle tutuklu kalmasına, ziyaret ve yazışma yasağı uygulanmasına karar verdi. Savcılar, altı adreste arama yapılmasının ve gece boyunca süren sorgulamaların ardından soruşturmayı 12 Ekim'de kamuoyuna açıkladı.
İddialar, şirketin Çin Halk Cumhuriyeti'nden parça içermeyen insansız hava araçları ürettiğine yönelik kamuya açık tanıtımlarıyla çelişiyor. Ancak soruşturmacılar, iddialara konu insansız hava aracı modellerini henüz kamuoyuna açıklamadı. Bu nedenle dosyanın şirketin tanıtımını yaptığı VIPER hava aracıyla bağlantısı henüz kurulmuş değil.
Taoyuan Bölge Savcılığı; Ulusal Güvenlik Yasası'nın ihlali, sahte ticari belgelerin kullanılması ve üç veya daha fazla kişinin karıştığı nitelikli dolandırıcılık şüphelerini soruşturuyor. Tutuklama kararları, ciddi suç şüphesine ve soruşturmanın tehlikeye düşme riskine dayanıyor. Bunlar mahkûmiyet kararı değil.
Hisse kodu 3230 ile borsada işlem gören elektronik ve hassas metal üreticisi Jiin Ming, faaliyetlerinin normal seyrinde sürdüğünü belirtiyor. Yönetim Kurulu Başkanı Tsai Hsiangfeng, geçici olarak genel müdürlük görevini üstlendi. Şirket, savunma amaçlı insansız hava aracı siparişlerinin eylül ayı sonuna kadar toplam gelirinin yaklaşık yüzde 1,1'ini oluşturduğunu açıkladı. İddialar hassas askeri tedarikle ilgili olsa da ticari faaliyetler içindeki payı düşük.
Soruşturmacılar neyin teslim edildiğini söylüyor?
Savcılara göre Jiin Ming ve bağlı kuruluşu, Tayvan silahlı kuvvetlerinden çeşitli insansız hava aracı tedarik sözleşmeleri aldı. Şüpheli ihlalin konusu, sözleşmelerle yasaklanan Çin yapımı çip ve kamera lenslerinin askeri kabul için sunulan insansız hava araçlarına takıldığı iddiası.
Haberlerde bağlı kuruluşun adının Yingsheng International olduğu belirtildi. Aramalar ana şirketin ve bağlı kuruluşun yanı sıra tedarikçilerin iş yerleriyle soruşturmayla bağlantılı kişilerin konutlarında yapıldı. Jiin Ming'in merkezi Taoyuan'ın Luzhu bölgesinde bulunuyor.
İddianın birbiriyle bağlantılı iki boyutu var: fiziksel bileşenlerin menşei ve bunlara eşlik eden belgelerin doğruluğu. Menşe belgesi, ürünün veya bileşenin nereden geldiğini gösterir. Savcılar, sözleşme kısıtlamalarına rağmen askeri kabul sürecinden geçmek için sahte belgeler kullanıldığından şüpheleniyor.
Kamuoyuna açıklanan bilgilerde çip üreticilerinin, lens tedarikçilerinin, sözleşme bedellerinin veya etkilenen hava aracı sayısının kim olduğu belirtilmedi. Ayrıca insansız hava araçlarının hacklendiğine, Çin'e bilgi aktardığına veya operasyonlar sırasında arızalandığına dair açıklanmış bir bulgu da yok. Soruşturma, kanıtlanmış bir siber saldırıdan ziyade yasaklı tedarik, yanıltıcı beyanda bulunma ve teslimat iddialarına odaklanıyor.
Aramalar tutuklamalara nasıl yol açtı?
Başsavcı Chang Chunhui, soruşturmayı yürütmesi için ulusal güvenlik savcısı Lin Yiwei'yi görevlendirdi. 8 Ekim sabahı Adalet Bakanlığı Soruşturma Bürosu'nun Hsinchu İlçe birimi, Taoyuan Bölge Mahkemesinin verdiği arama kararlarını uyguladı.
Altı adreste arama yapıldı. Soruşturmacılar, iki yönetici de dahil yedi şirket çalışanını ve bir tanığı sorguladı; olayların aydınlatılması için bazı eşyalara el koydu. Diğer şüpheliler sorgularının ardından serbest bırakıldı.
Başlıca gelişmeler beş güne yayıldı:
- 8 Ekim: Soruşturmacılar şirket binalarında, tedarikçilerin iş yerlerinde ve konutlarda arama yaptı. Jiin Ming, Soruşturma Bürosu'nun ofislerine geldiğini açıkladı.
- 9 Ekim, saat 03.00 civarı: Savcılar, gece boyunca süren sorgulamaların ardından Jian ve Chen'i gözaltına aldı ve iletişim kısıtlamalarıyla birlikte tutuklanmalarını talep etti.
- 9 Ekim: Mahkeme, iki yöneticinin de o tarihten itibaren iki ay süreyle tutuklu kalmasına karar verdi.
- 12 Ekim: Savcılar dosyayı kamuoyuna açıkladı; Jiin Ming de yönetim kurulu başkanının geçici olarak genel müdürlük görevini üstleneceğini duyurdu.
Her yönetici, tutuklama kararını aldıktan sonra 10 gün içinde karara itiraz edebilir. Süre, arama tarihinden veya kamuoyu açıklamasından otomatik olarak değil, kararın tebliğinden itibaren başlıyor. Duruşma tarihi ya da soruşturmanın ilerleyişine ilişkin yeni bir açıklama tarihi duyurulmadı.
Mahkeme serbest bırakılma talebini neden reddetti?
Mahkeme, iki yöneticinin tutuklanması için ayrı gerekçeler sundu. Jian'ın iddia edilen suç yapılanmasında üst düzey bir konumda olduğunu belirtti ve ifadesinin bazı bölümlerinin tanık beyanlarıyla örtüşmediğini kaydetti. Muhtemel suç ortakları ve başka hususların da soruşturulmaya devam ettiğine dikkat çekti.
Karar açıklamalarına göre Jian, başlangıçta suçlamaları reddetti ancak mahkemedeki sorgusu sırasında tutuklama talebinde belirtilen eylemleri kabul etti. Bildirilen bu kabul, mahkemenin değerlendirmesi bakımından önem taşıyor; ancak iddialara ilişkin nihai yargı kararının yerini tutmuyor.
Mahkeme, suç ortaklarıyla veya tanıklarla anlaşarak ifadeleri etkileme riski bulunduğuna hükmetti. Ayrıca şirketin askeri işlemlerinin sayısını ve satış hacmini, benzer eylemlerin tekrarlanabileceği yönündeki kaygıları destekleyen unsurlar olarak değerlendirdi. Bu rakamlar kamuoyuna açıklanmadı.
Chen, iddia edilen eylemleri reddetti. Buna rağmen mahkeme, dosyadaki delillere dayanarak ciddi suç şüphesi bulunduğuna karar verdi. Chen'in polis ve savcılık sorgularında verdiği ifadelerin bazı bölümlerinin değiştiğini ve tanık anlatımlarıyla farklılık gösterdiğini belirten mahkeme, bu durumun anlaşarak ifadeleri etkileme ve delilleri yok etme kaygılarını desteklediğini kaydetti.
Mahkeme, Jian bakımından kefalet, başka bir kişinin gözetiminde serbest bırakılma ve Tayvan'dan hava veya deniz yoluyla çıkış kısıtlaması dahil alternatifleri açıkça değerlendirdi. Bu önlemlerin tanıklara veya suç ortaklarına müdahaleyi önlemekte yetersiz kalacağı sonucuna vardı. Soruşturma sürerken iki yöneticinin de ziyaret ve yazışma yasağıyla tutuklu kalmasına karar verildi.
Savcıların incelediği yasalar
Şüphelenilen ulusal güvenlik suçları, Çin anakarası menşeli ürünlerin askeri tedarik için bilerek teslim edilmesiyle ilgili. Soruşturmayı aktaran haberlerde Tayvan Ulusal Güvenlik Yasası'nın 11. maddesinin 1. fıkrası ve 12. maddesinin 1. fıkrası belirtiliyor.
Savcılar, sahte ticari kayıtlar oluşturulması ve bunların kullanılmasıyla bağlantılı olarak Ceza Kanunu'nun 215. ve 216. maddelerine de atıfta bulundu. Burada menşe belgeleri önem taşıyor; çünkü bunların yalnızca şirket içi kayıtlar olarak tutulduğu değil, silahlı kuvvetlerin kabul sürecinin parçası olarak sunulduğu ileri sürülüyor.
Şüphelenilen nitelikli dolandırıcılık suçu, üç veya daha fazla kişinin birlikte işlediği dolandırıcılığı kapsayan 339-4. maddenin 1. fıkrasının 2. bendi kapsamında değerlendiriliyor. Kamuoyuna tutuklu oldukları açıklanan yalnızca iki yönetici var. Suç şüphesi, başka kişilerin suçlu olduğunu veya kimliklerini ortaya koymuyor; soruşturmacılar olası suç ortaklarının da incelenmesi gerektiğini belirtiyor.
Dolayısıyla dosya, malların sözleşme şartlarına uyup uymadığına ilişkin bir anlaşmazlığın ötesine geçiyor. Savcılar, teslimatların askeri tedarik kısıtlamalarının bilerek ihlal edilmesini, sahte belge düzenlenmesini ve dolandırıcılığı içerip içermediğini inceliyor. İddiaların ceza yargılamasında kanıtlanması gerekiyor.
VIPER için yapılan kamuya açık açıklamalar ayrı bir sınamayla karşı karşıya
Jiin Ming, internet sitesinde VIPER'ı Tayvan'ın tedarik zinciri genelinde iş birliğiyle geliştirilen ve savunma ile stratejik operasyonlarda kullanılmak üzere tasarlanan bir insansız hava aracı olarak tanıtıyor. Şirketin VIPER ürün açıklamasında, hava aracında Çin menşeli hiçbir bileşen veya teknoloji kullanılmadığı ve ABD Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'na (NDAA) tamamen uyulduğu belirtiliyor.
Şirket, hedeflediği tedarik standardını açıkça şöyle ifade ediyor:
maksimum güvenlik ve güvenilirlik sağlamak için Çin menşeli bileşen ve teknolojilere bağımlılığı ortadan kaldırmak.
Bu, şirketin beyanıdır; soruşturma kapsamındaki hava aracına ilişkin bağımsız olarak doğrulanmış bir bulgu değildir. Açıklamada ayrıca askeri üretim standartlarından, ölçeklenebilir üretimden ve tasarım, üretim ile test aşamalarını kapsayan iş birliğinden söz ediliyor.
NDAA, Çin'in belirli insansız hava aracı ekipmanlarına yönelik tedarik kısıtlamaları içeren bir ABD savunma yasasıdır. Jiin Ming'in bu yasaya uyduğuna ilişkin iddiası, belirli teslimatların Tayvan'daki sözleşmelere ve yasalara uyup uymadığından ayrı bir konu. Bu iddialardan biri diğerini yanıtlamıyor.
Jiin Ming, küçük bir VIPER dört rotorlu askeri insansız hava aracı ile jet motoruyla çalışan hafif sabit kanatlı bir hava aracının prototipini sergiledi; her ikisini de Tayvan'da üretilmiş olarak tanıttı. Soruşturmacılar bu araçlardan herhangi birinin dosyada yer alıp almadığını açıklamadı. Buradaki önemli karşıtlık, şirketin kamuya açık tedarik taahhütleri ile tedarik soruşturmasındaki iddia edilen uygulamalar arasında; şirketin sattığı her ürün hakkında kanıtlanmış bir bulgu söz konusu değil.
Yönetim kurulu başkanı, ağırlıklı olarak sanayi ürünleri üreten şirkette görevi devralıyor
Jiin Ming, 12 Ekim'de Yönetim Kurulu Başkanı Tsai Hsiangfeng'in savcılık sorgusunun ardından kefalet ödemeden serbest bırakıldığını açıkladı. Serbest bırakılması, kapsamlı soruşturmanın esasına ilişkin bir karar anlamına gelmiyor.
Şirket, operasyonel bir iş sürekliliği mekanizmasını devreye aldığını; Tsai'nin geçici olarak genel müdürlük görevini üstlenerek mevcut faaliyetlerin sürdürülmesi için profesyonel yönetim ekibiyle çalışacağını belirtiyor. Soruşturmanın gizli olması nedeniyle dosyanın ayrıntıları hakkında yorum yapmazken soruşturmacılarla iş birliği yapacağını taahhüt etti.
Açıklanan gelir dağılımı, şirketin savunma alanındaki hedefleri ile mevcut faaliyetlerini birbirinden ayırmaya yardımcı oluyor:
- Eylül ayı sonuna kadar toplam gelirin yaklaşık yüzde 85,8'ini metal presleme ve kalıp üretimi oluşturdu.
- İnsansız hava aracı faaliyetleri yaklaşık yüzde 3,3'lük paya sahipti.
- Savunma amaçlı insansız hava aracı siparişleri toplam gelirin yaklaşık yüzde 1,1'ini oluşturdu.
Bu yaklaşık oranlara göre savunma amaçlı insansız hava aracı siparişleri, insansız hava aracı gelirlerinin yaklaşık üçte birini oluşturuyor: yüzde 1,1'in yüzde 3,3'e oranı. Rakamlar, soruşturulan sözleşmelerin değerini göstermiyor ve iddia edilen kayıpların ölçüsü olarak değerlendirilmemeli.
Jiin Ming, ihracat siparişlerinin etkilenmediğini, mevcut yurt içi ve yurt dışı faaliyetleriyle mali durumunda şu aşamada önemli bir etkinin görülmediğini belirtiyor. Bunlar şirketin kendi değerlendirmeleri. Kamuya açık açıklamalar, gelecekteki tedarik kararlarının, sözleşme incelemelerinin veya mahkeme süreçlerinin şirket üzerindeki olası etkilerini ortaya koymuyor.
Gelir artışı sürerken zarar da devam ediyor
1987'de kurulan Jiin Ming, metal üretimiyle faaliyete başladı ve Apple'ın onaylı tedarikçileri arasında yer almak dahil tüketici elektroniği alanında çalıştı. Askeri insansız hava araçları alanına açılması, yenilenebilir enerji ve enerji depolama faaliyetlerinin yanı sıra geleneksel elektronik bileşenlerin ötesine geçme çabasının bir parçası.
Şirketin eylül ayı konsolide geliri 40,597 milyon Tayvan doları oldu. Bu, ağustos ayına göre yüzde 4,43 düşüşe; geçen yılın aynı ayına göre yüzde 19,82 artışa karşılık geliyor. Bazı haberlerde rakam 41 milyon Tayvan doları olarak yuvarlanmış, değişimler yüzde 4,4 ve yüzde 19,8 şeklinde verilmişti. Bunlar aynı sonucun yuvarlanmış biçimleri; gelir toplamlarında çelişki yok.
Şirketin ikinci çeyrek vergi sonrası zararı 49 milyon Tayvan doları oldu. Bu rakam ilk çeyrekteki 38 milyon Tayvan doları ve geçen yılın aynı çeyreğindeki 48 milyon Tayvan dolarına kıyasla daha yüksek. Açıklanan rakamlarla hesaplandığında zarar, ilk çeyreğe göre 11 milyon Tayvan doları, yani yaklaşık yüzde 29 arttı. İkinci çeyrekte hisse başına zarar 0,58 Tayvan dolarıydı.
Bu sonuçlar, aramalardan önce de Jiin Ming'in mali baskıyla karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Ancak şirketin zararları ile şüphelenilen tedarik suçları arasında bir bağlantı bulunduğunu ortaya koymuyor; soruşturmanın şirket faaliyetlerinde önemli bir etkiye yol açmadığı yönündeki değerlendirmeyi de bağımsız olarak doğrulamıyor.
Tayvan'ın tedarik hamlesi bileşen düzeyine iniyor
Soruşturma, Tayvan'ın yurt içi insansız hava aracı üretimini artırmaya ve Çinli tedarikçilere bağımlılığı azaltmaya çalıştığı bir dönemde yürütülüyor. Ülkenin insansız hava aracı geliştirme programı, 2022'de özel şirketlerin ana yüklenici olmasını kapsayacak şekilde genişletildi. Programın araştırma desteğini Ekonomi Bakanlığı, tedarik desteğini ise Milli Savunma Bakanlığı sağlıyor.
Milli Savunma Bakanlığı, kara birlikleri ve savaş gemilerinden hareket eden insansız hava araçlarının seri üretimi için 7,1 milyar Tayvan dolarlık olduğu bildirilen bir girişim de başlattı. Bu kapsamlı program, soruşturulan Jiin Ming sözleşmelerinin açıklanmayan değerinden ayrı.
Taiwan UAV'nin uluslararası strateji ve operasyonlardan sorumlu yönetici direktörü Dennis Huang, şirketinin tedarik kararlarının ardındaki tedarik kesintisi kaygısını şöyle anlatmıştı:
Tayvan hükümeti insansız hava araçlarının modern savaşta ne kadar kritik olduğunu gördü ve Çin'in deniz ablukasının Tayvan'ı insansız hava araçlarının parça ve bileşen tedarikinden aniden mahrum bırakabileceği endişesini taşıyor.
Huang, Çin menşeli motorları Avustralya'dan sağlanan alternatiflerle değiştirmenin maliyetinin 20 katına çıkacağını söyledi. Bunun üzerine Taiwan UAV, Tayvan'ın motorlu scooter sektöründen ortaklar ve mühendislerle kendi benzinli motorlarını geliştirmeye başladı. Gözetleme ekipmanlarında Letonya'dan tedarik edilen bir kamera ve dengeleme düzeneği de bulunuyor. Bu örnekler, Çin menşeli bileşenleri devreden çıkarmanın her parçayı Tayvan'da üretmekten ziyade yerli geliştirmeyi başka ülkelerden yapılan ithalatla birleştirmek anlamına gelebileceğini gösteriyor.
Bir başka Tayvanlı üretici olan Avilon Intelligence, uçuş kontrol ve bulut sistemlerini kendi bünyesinde geliştirdiğini, hassas Çin menşeli bileşen ve yazılımlardan kaçındığını söylüyor. Şirketin insansız hava araçları orman gözetimi ve elektrik iletim kulelerinin denetlenmesi gibi sivil amaçlarla kullanılıyor. CEO'su Ming Thanakorn, daha düşük fiyatlı Çin insansız hava araçlarının özel sektörde rekabeti sürdürdüğünü belirtti.
16 Ağustos'ta yaşanan ayrı bir tartışmada, Milli Savunma Bakanlığına ait bir insansız hava aracı prototipinde Çin menşeli olabileceği düşünülen bir çip görülmüştü. Bakanlık, söz konusu hava aracının bir kavram kanıtlama çalışması olduğunu ve yerli askeri insansız hava aracı programıyla ilgisi bulunmadığını açıkladı. Bu açıklama ve prototip tartışması, Jiin Ming soruşturmasından ayrı. İkisi arasında bir bağlantı kurulmuş değil.
Yanıt bekleyen acil sorular somut: Hangi hava araçları ve sözleşmeler etkilendi, bileşenlerin menşei nasıl denetlendi, belgeleri kim hazırladı ve soruşturmacılar her kişinin ne bildiğini nasıl kanıtlayabilir? İlgili miktarlar ve askeri makamların teslim edilen hava araçlarını inceleme, değiştirme veya kullanımlarını durdurma yönünde bir karar alıp almadığı kamuoyuna açıklanmadı.
Önemli Noktalar
- Jiin Ming yöneticileri Jian Haoting ve Chen Yangcheng'in 9 Ekim 2026'dan itibaren iki ay tutuklu kalmasına, ziyaret ve yazışma yasağı uygulanmasına karar verildi.
- Savcılar, yasaklanmış Çin menşeli çip ve lenslerin askeri insansız hava araçlarına takıldığından ve bu araçların sahte menşe belgeleriyle teslim edildiğinden şüpheleniyor.
- Soruşturmacılar altı adreste arama yaptı; yedi şirket çalışanını ve bir tanığı sorguladı.
- Şüphelenilen suçlar arasında ulusal güvenlik yasasının ihlali, sahte ticari belgeler ve nitelikli dolandırıcılık yer alıyor. Mahkûmiyet kararı açıklanmadı.
- Yönetim Kurulu Başkanı Tsai Hsiangfeng geçici olarak genel müdürlük görevini yürütüyor. Jiin Ming, faaliyetlerin normal seyrinde sürdüğünü ve ihracat siparişlerinin etkilenmediğini söylüyor.
- Savunma amaçlı insansız hava aracı siparişleri, eylül ayı sonuna kadar şirket gelirlerinin yaklaşık yüzde 1,1'ini; tüm insansız hava aracı faaliyetleri ise yüzde 3,3'ünü oluşturdu.
- Etkilenen modeller, sözleşme değerleri ve hava aracı sayısı açıklanmadı. Her yönetici, kararı aldıktan sonra 10 gün içinde itiraz edebilir.






