443,3 yuanlık ödeme, temel ihtiyaçlarla yarışıyor
Quanzhou'da Meituan'ın emeklilik sübvansiyonundan yararlanma koşullarını karşılayan bir kurye, devlet emeklilik sigortasına ayda 443,3 yuan yatırabiliyor; platform da aynı miktarda katkı sağlıyor. Ancak yaklaşık 150 kuryenin çalıştığı Puxi Wanda dağıtım istasyonunda başlangıçta 20'den az kişi programa katıldı. İstasyonla ilgili daha sonraki bir haberde katılımın yüzde 10'un altında olduğu belirtildi, ancak bu sayımın hangi yıl yapıldığı açıklanmadı. Meituan, ülke genelindeki katılımcı sayısını duyurmadı.
İçindekiler
- 443,3 yuanlık ödeme, temel ihtiyaçlarla yarışıyor
- Emeklilik ödemesi gerçekte ne sağlıyor?
- Prim yarıya inse de karar neden kolaylaşmadı?
- Kısa süreli işler, uygunluk dönemine takılıyor
- Sigorta, teslimat işini değil çalışanı izliyor
- Güven ve bugünkü ihtiyaçlar hesabı değiştiriyor
- Platformlar farklı güvence modelleri seçiyor
- Kaza sigortasının kapsamı, emeklilik programına katılımdan daha geniş
- Çözüme kavuşmayan konular
- Öne Çıkanlar
Düşük katılım, sigortayı erişilebilir kılmakla karşılanabilir kılmak arasındaki farkı ortaya koyuyor. Meituan, emeklilik sübvansiyonu pilot programlarını 3 Nisan 2025'te Fujian eyaletindeki Quanzhou ve Jiangsu eyaletindeki Nantong'da başlattı, ardından kasım ayında programı ülke geneline yaydı. Şirket, bu genişlemeyi sektörde tüm teslimat işçilerine açık ilk sosyal güvenlik sübvansiyonu programı olarak tanımladı. Ancak programa erişim, her kuryenin her yardımdan yararlanabileceği ya da katkı payı ödemeyi seçeceği anlamına gelmiyor.
Quanzhou'da yaşayan 42 yaşındaki kurye Hai Liang, emeklilik sigortası maliyetini bu parayı kazanmak için yapması gereken teslimatlarla karşılaştırıyor. Yaklaşık 900 yuan ifadesi, Meituan sübvansiyonu hesaba katılmadan önce yerel katkı payının tamamı olan 886,6 yuana yakın.
Emeklilik sigortasına ayda yaklaşık 900 yuan (135 dolar) mı yatıracağım? Bu, benim için dört günlük teslimat demek. Bu paradan vazgeçebilir miyim?
Hai, ailesinin tek geçim kaynağı ve işe alım teşviklerinden yararlanmak için farklı platformlarda çalışmış. Emeklilik aylığı istemesine rağmen Meituan'ın uygunluk koşullarını karşılayamıyor. Yaşadıkları aynı anda iki engeli gözler önüne seriyor: Katkı payı, bugünkü harcamalarla yarışırken sık iş değiştirmek, bu maliyeti azaltmayı amaçlayan sübvansiyona erişimi geciktirebiliyor.
Emeklilik ödemesi gerçekte ne sağlıyor?
Çin'in sosyal sigorta sistemi; emeklilik, sağlık, işsizlik, iş kazası ve doğum sigortalarını kapsıyor. Geleneksel istihdam biçimlerinde çalışanlar katkı paylarını genellikle işverenle birlikte ödüyor. Ancak çok sayıda kurye, iş sözleşmesiyle değil, hizmet ilişkileri kapsamında acenteler ya da başka işletmeler üzerinden çalışıyor ve bu nedenle işveren katkısına dayalı yaygın sistemin dışında kalıyor.
Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonunun Eylül 2022 tarihli esnek istihdam rehberi, İnsan Kaynakları ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına atıfta bulunarak alternatif bir yolu açıklıyor. Bağımsız çalışan ya da işvereni tarafından emeklilik sigortası kapsamına alınmayan uygun kişiler, kentsel çalışanlara yönelik temel emeklilik sigortasına isteğe bağlı olarak katılabiliyor. Bu kişiler normalde katkı payının tamamını, eyalet sınırları içinde belirlenen bir matrahın yüzde 20'si üzerinden kendileri ödüyor.
Katkı matrahı, primin hesaplanmasında kullanılan tutardır; çalışanın gerçek kazancıyla aynı olmak zorunda değildir. Quanzhou'daki pilot programın aylık 4.433 yuanlık matrahı üzerinden hesaplanan katkı payı 886,6 yuan oluyor. Meituan'ın eşit katkısı sayesinde kuryenin ödemesi 443,3 yuana, yani bu matrahın yüzde 10'una iniyor.
Devlet rehberine göre katılımcılar, geçerli emeklilik yaşına ulaşmaları ve asgari prim ödeme süresini tamamlamaları koşuluyla şirket çalışanlarıyla aynı emeklilik haklarından yararlanıyor. Ödemeler aylık, üç aylık, altı aylık ya da yıllık yapılabiliyor. Bu esneklik ödeme zamanını değiştiriyor, ancak masrafı ortadan kaldırmıyor.
Prim yarıya inse de karar neden kolaylaşmadı?
Pilot programın uygunluk eşiği civarında kazanan kuryeler için sübvansiyonlu ödeme yine de gelirin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Aylık kazanç 4.433 yuan olduğunda 443,3 yuan bunun yüzde 10'una denk geliyor. Mavi yakalı çalışanlara yönelik bir istihdam araştırmasının 2024 için bildirdiği 7.469 yuanlık ortalama aylık teslimat geliriyle karşılaştırıldığında ise oran yaklaşık yüzde 5,9. Ancak bu ulusal ortalama, her Quanzhou kuryesinin kazancını yansıtmıyor.
Bu iki karşılaştırma, Pekin Üniversitesi Ulusal Kalkınma Okulundan Profesör Zhang Dandan liderliğindeki ekibin 2024'te 30 binden fazla kuryeyle yaptığı araştırmanın bulgularını anlamaya yardımcı oluyor. Katılımcıların yarısından fazlası emeklilik aylığı istese de ödeme yapmaya istekli olanların oranı çok daha düşüktü. Yaklaşık yüzde 38,9'u aylık gelirinin yüzde 5'inden azını katkı olarak ödeyebileceğini belirtti.
Yayımlanan haberlerde diğer sonuçlar için verilen oranlar biraz farklı: Bir haberde mevcut katkı payı oranını kabul edenlerin yüzde 10'dan az, zorunlu katkı paylarını reddedenlerin ise yüzde 23 olduğu belirtiliyor; başka bir haberde bu oranlar sırasıyla yüzde 10 ve yüzde 23,5 olarak veriliyor. Her iki sonuç da emeklilik güvencesi istemekle mevcut maliyeti kabul etmek arasındaki genel gerilime işaret ediyor.
Günlük harcamalar bu gerilimi somutlaştırıyor. Puxi Wanda istasyonunun yakınındaki bir restoranın 35 yaşındaki sahibi Luo Kai, kuryelerin yemeklerini önce yiyip sonra ödeme yapmasına izin veriyor. İstasyon müdürü Wu Xiaohua, nakit sıkıntısı çeken çalışanlara ayda yaklaşık 20 bin yuan avans verdiğini söylüyor. Bazı kuryeler için onlarca yıl sonrasına para ayırmak, bugünkü yemeğin parasını ödemekle yarışıyor.
Günde iki kez en ucuz set menüyü alan 25 yaşındaki kurye Wang Xu, bu ikilemi doğrudan dile getiriyor.
Temel ihtiyaçlarımızı karşılamak için yemek dağıtıyoruz" diyor Wang. "Emeklilik sigortası da temel ihtiyaçlardan biri mi?
Kısa süreli işler, uygunluk dönemine takılıyor
Quanzhou pilotu, kuryelerin önceki altı ayın en az üçünde 4.433 yuan veya daha fazla kazanmasını şart koşuyordu. Açıklanan yaş koşulları erkekler için 16-60 yaş aralığını, kadınlar içinse iş kategorisine göre 50 ya da 55 yaş sınırını kapsıyordu. Bunlar pilot programda bildirilen koşullardı; ülke geneline yayılmanın ardından geçerli olan uygunluk koşullarının tamamını yansıtmıyor.
İki şehirdeki pilot program, koşulları karşılayan yaklaşık 22 bin kuryeyi kapsıyordu. Bu rakam, kesinleşmiş katılımcı sayısını değil, potansiyel olarak uygun kişileri ifade ediyor. Meituan ayrıca programda asgari çalışma saati, sipariş sayısı ya da teslimat türüne ilişkin kısıtlama olmadığını açıkladı. Ancak bu açıklama, pilot program için belirtilen geçmiş kazanç koşulunu ortadan kaldırmıyor.
Bu ayrım önemli; çünkü Zhang'ın araştırmasına göre kuryeler teslimat işinde ortalama yalnızca altı ay kalıyor. Quanzhou'nun yoğun alışveriş bölgesinde görüşülen 30'dan fazla kuryenin yaklaşık yarısı sektörde yaklaşık üç aydır çalışıyordu. Birçoğunun sübvansiyondan haberi yoktu.
Daha yüksek ücretli işler çıktığında çalışanlar başka sektörlere de geçiyor. Quanzhou'da yoğun üretim dönemlerinde ayakkabı fabrikaları kuryeleri kendine çekiyor. Wu, Çin Yeni Yılı tatilinden önce istasyonundan yaklaşık 80 çalışanın ayrıldığını, aralarında kısa süre önce emeklilik programına katılanların da bulunduğunu söylüyor. Haberde bu ayrılma dalgasının hangi yıl yaşandığı belirtilmediği için ulusal ölçekte ve belli bir döneme ait işte kalma eğilimini ortaya koymuyor.
Sigorta, teslimat işini değil çalışanı izliyor
Bazı kuryelerin çekincesi açık bir ret kararından çok, belirsizlikten kaynaklanıyor. Kuryeler katkı paylarının teslimat yaptıkları şehre bağlı olup olmadığını, memleketlerine dönmelerinin sorun yaratıp yaratmayacağını ve teslimat işinden ayrıldıklarında önceki ödemelerinin boşa gidip gitmeyeceğini soruyor.
Hunan İnsan Kaynakları ve Sosyal Güvenlik Dairesinin 26 Şubat 2025 tarihli emeklilik sigortasına katılım rehberi, ulusal bakanlığın bilgilerini aktararak bu kaygıları ele alıyor. Rehbere göre esnek çalışanlar, çalışanlara yönelik emeklilik sigortasına genellikle memleketlerinde ya da çalıştıkları yerde katılabiliyor. Çok büyük birkaç şehirdeki istisnalar dışında, hane kayıt yeri şartı çoğu yerde kaldırılmış durumda.
Emeklilik aylığı başlamadan önce aynı eyalet içinde taşınan çalışanların emeklilik ilişkisini devretmesi gerekmiyor. Eyaletler arasında taşınanlar ise ulusal kurallar kapsamında devir başvurusu yapabiliyor. Dolayısıyla bir teslimat platformundan ayrılmak, tek başına emeklilik birikimini silmiyor. Platform sübvansiyonundan yararlanmayı sürdürmek ise emeklilik hesabını korumaktan ayrı bir konu.
Rehber başka bir seçeneği de açıklıyor: Çalışanın hane kaydının bulunduğu yerde, yerel olarak belirlenen tutarlarda yıllık ödeme yapılan kentsel ve kırsal kesimlere yönelik temel emeklilik sigortası. Gerekli koşullar sağlandığında iki emeklilik sistemi arasında geçiş yapma ve kişisel hesap bakiyelerini aktarma süreçleri de anlatılıyor. Bu seçenekler, her iki sistemden aynı tutarda aylık alınacağı anlamına gelmiyor.
Kayıt işlemleri ulusal çevrimiçi hizmetler ya da yerel sosyal sigorta müdürlükleri ve mahalle hizmet merkezleri üzerinden yapılabiliyor. Quanzhou İnsan Kaynakları Bürosu, Meituan kuryeleri için özel başvuru gişeleri de kurdu. Yerel merkezlere her gün yapılan başvurular, bu ilginin katılıma dönüşmediği durumlarda bile emeklilik planlamasına yönelik talep olduğunu gösteriyor.
Güven ve bugünkü ihtiyaçlar hesabı değiştiriyor
Bazı kuryeler başlangıçta Meituan'ın önerisinin emeklilik priminin tamamını şirketin ödeyeceği anlamına geldiğini düşündü. Yapılan görüşmelerin ardından ödemenin eşit paylaşılacağı netleşti. Bazıları da maaşlarından kesinti yapılmasının platformun kazançlarının daha büyük bölümünü elinde tutmasının başka bir yolu olduğundan endişe etti.
Nisan 2025'te sübvansiyonlu programa katılan kurye ekibi lideri Jin Luhui, yanlış anlaşılmayı şöyle açıklıyor.
"Katkı paylarının doğrudan devletin sosyal güvenlik sistemine gittiğini anlamıyorlar. Platformun kazançlarından daha büyük pay almaya çalıştığından endişeleniyorlar" diyor Jin.
Jin'in programa katılmak için acil bir nedeni vardı. Kızının eylülde ilkokula başlaması bekleniyordu ve Quanzhou'daki kayıt kuralları, ebeveynlerin en az altı ay sosyal sigorta primi ödemiş olmasını gerektiriyordu. Ailesi için katkı payı ödemek hem bugünkü bir ihtiyaca hem de geleceğe hizmet ediyordu.
Başka kuryeler ise parayı ellerinde tutmanın daha değerli olduğunu düşünüyor. 27 yaşındaki Li Min, henüz bir haftadır teslimat yapıyordu ve elektrikli bisiklet, akıllı telefon ve 16 bin yuana mal olacak ortodonti tedavisi için para biriktiriyordu. Şanghay'da çalışan 30'lu yaşlarındaki kurye Jin Cailin, restoran açmak için birikim yapmak istiyordu ve emeklilik primi ödemeyi 45 yaşından sonra değerlendireceğini söylüyordu.
Bu tercihler, iş yatırımlarının ya da tüketici harcamalarının emeklilikte daha iyi güvence sağlayacağını kanıtlamıyor. Yalnızca uzak gelecekte alınacak bir yardımın, bugünkü somut bir harcama karşısında neden geri planda kalabildiğini gösteriyor. Nankai Üniversitesi araştırmasına göre bir kurye ortalama 33 yaşında; bu da çalışanların önemli bir bölümü için emekliliğin hâlâ yıllar uzakta olduğu anlamına geliyor.
Platformlar farklı güvence modelleri seçiyor
Meituan'ın emeklilik sübvansiyonu, kapsamı genişletmeye yönelik farklı yaklaşımlardan biri. JD, paket servis işinde farklı bir model seçerek 1 Mart 2025'ten itibaren resmi iş sözleşmesiyle çalışan kuryelere tam sosyal sigorta ve konut birikim fonu sağlayacağını duyurdu. İlk açıklamalarda kapsamın aşamalı olarak genişletileceği belirtilmişti. JD daha sonra çalışanların net gelirinin düşmemesi için sosyal sigorta primlerini üstleneceğini açıkladı.
Öne çıkan gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:
- 2021'de Piyasa Denetimi ve Düzenlemesi Devlet İdaresi ile diğer devlet kurumları, platformların teslimat çalışanları için sosyal sigorta primi ödemesini öngören bir rehber yayımladı.
- Temmuz 2022'de yedi şehir ve eyalette, yedi platformun katıldığı iş kazası sigortası pilotu başladı.
- Ele.me, belirli şehirlerde Şubat 2023'te sosyal sigorta sağlamaya başladığını ve yarı zamanlı çalışan istikrarlı kuryelere yönelik sübvansiyonları genişlettiğini söylüyor.
- JD'nin paket servis kuryelerine yönelik yardımlarının 1 Mart 2025'te başlaması planlandı. Meituan ise ikinci çeyrekte tam zamanlı ve istikrarlı çalışan kuryeler için sosyal sigorta planlarını duyurdu.
- Meituan, Quanzhou ve Nantong'daki emeklilik pilotlarını 3 Nisan 2025'te başlattı ve kasım ayında emeklilik sübvansiyonlarını ülke geneline yaydı.
JD, mart ayında yaklaşık 10 bin tam zamanlı paket servis kuryesi olduğunu bildirdi ve 15 Nisan'da aynı çeyrekte en az 50 bin kişiyi işe almayı planladığını duyurdu. Bu işe alım hedefi, söz konusu kişilerin tamamının işe alındığını göstermiyor. Yarı zamanlı çalışan kuryelere yönelik düzenlemeler ise kaza ve sağlık sigortasına odaklanıyordu.
Meituan, Zhengzhou ve Wuxi'de tam zamanlı kuryelere kapsamlı sosyal sigorta da sunuyor, ancak bu pozisyonları doldurmakta zorlandı. Daha resmi istihdam biçimleri daha geniş güvence sağlayabilse de platformlar ve işler arasında hareket özgürlüğüne önem verenler için daha az cazip olabiliyor.
Kaza sigortasının kapsamı, emeklilik programına katılımdan daha geniş
Meituan, Eylül 2025 sonu itibarıyla 13 milyon kuryeyi kapsayan iş kazası sigortası primleri için 2 milyar yuandan fazla ödeme yaptığını açıkladı. Bu, emeklilik programına katılımdan farklı bir ölçüt: İş kazasına karşı koruma, kuryenin emeklilik aylığı için birikim yaptığı anlamına gelmiyor.
Meituan'ın kurye koruma girişimlerinde yer alan araştırmacı Zhu Tian, şirketin anketlerinde kuryelerin yüzde 70'inin kırsal hane kaydına sahip olduğunun ve büyük çoğunluğunun memleketlerinde zaten temel sağlık sigortası bulunduğunun görüldüğünü söylüyor. İş kazası güvencesinin trafik kazalarını kapsadığını ve bazı çalışanların ticari kaza sigortası yaptırdığını belirten Zhu, emekliliği öne çıkan açık olarak tanımlıyor.
İşgücünün büyüklüğü, kullanılan ölçüte göre de değişiyor. Bir haberde platformlardaki kayıtlı teslimat çalışanlarının sayısının 12 milyonu aştığı belirtiliyor. Mavi yakalı çalışanlara yönelik bir istihdam araştırması ise 2024'te teslimat çalışanı sayısını yaklaşık 15 milyon olarak tahmin ediyor; bu, önceki yıla göre yüzde 15,38 artış demek. Bu rakamların hiçbiri Meituan'ın sigorta kapsamındaki kişi sayısı ya da bildirdiği aktif çalışan sayısıyla aynı ölçüt olarak kullanılamaz.
Meituan, ağır hastalık desteği, çocukların eğitimi için fonlar, yemek, sağlık kontrolleri ve mesleki eğitimden oluşan daha geniş bir yardım ağı sunduğunu belirtiyor. Şirket, Kasım 2025'te ebeveyn ve çocuk izniyle sonbahar hasadı izni düzenlemelerinin geliştirildiğini söyledi. Planlanan bu yardımlar için uygulama tarihi verilmedi; birkaç milyon kişiye ulaşılacağı yönündeki tahminler de emeklilik programına katılım sayısını ifade etmiyor.
Çözüme kavuşmayan konular
Güvencenin kapsamını genişletmek, maliyeti kimin üstleneceği ve desteğin düzensiz gelirlerle uyumlu olup olmadığı sorularını gündeme getiriyor. Yeni istihdam biçimleri üzerine çalışan bir araştırma merkezinin yöneticisi Zhang Chenggang, zorunlu sosyal sigortanın platformların iş gücü maliyetlerini yaklaşık yüzde 40 artırabileceğini tahmin etti. Meituan'ın 820 binden fazla aktif kuryesini kapsamanın şirkete yaklaşık 10 milyar yuan, yani şirket kârının yüzde 70 ila 80'ine denk bir ek maliyet getirebileceğini de öngördü. Bunlar daha geniş kapsamlı bir sigortanın tahmini maliyetleri; isteğe bağlı emeklilik sübvansiyonunun ölçülmüş maliyetleri değil.
Devlet bazı çalışanlara şimdiden destek sağlıyor. 2022 tarihli ulusal rehber, istihdam güçlüğü çeken uygun kişilerin ve mezuniyetlerinden sonraki iki yıl içinde bulunan uygun işsiz üniversite mezunlarının sosyal sigorta sübvansiyonu alabileceğini belirtiyor. Sübvansiyon genellikle fiilen ödenen katkı payının en fazla üçte ikisini karşılıyor. Rehber, her grup için farklı süre sınırları getiriyor. Ancak her kuryenin bu yardıma uygun olduğunu ya da söz konusu sübvansiyonların Meituan'ın ödemeleriyle otomatik olarak birleştirilebileceğini belirtmiyor.
Zhang Dandan, gelir düzeylerini ve iş türlerini dikkate alan sigorta düzenlemeleri çağrısında bulundu. Çin Sosyal Bilimler Akademisi bünyesindeki Çin Modernleşme Ulusal Akademisinin eski başkanı Zhang Yi, kentsel ve kırsal kesimlere yönelik temel emeklilik aylıklarının gelecek on yılda ikiye katlanmasını önerdi. Bu, kabul edilmiş bir artış değil, bir politika önerisi. Wuhan Üniversitesi doçentlerinden Zhao Qing ise düzenli katkı payı gerektiren bir sistemin, platform çalışanları için daha esnek olması gerektiğini savunuyor.
Meituan için çözüme kavuşmamış mesele, programın coğrafi erişiminden çok katılım. Ülke çapındaki katılım verileri, ayrıntılı çalışan bağlılığı sonuçları ve ödemelerini sürdüren kurye sayısına ilişkin net bir ölçüt hâlâ açıklanmadı. Zhu, çalışanlara sağlanması umulan faydanın sınırlı kaldığını söylüyor.
"Emeklilik sübvansiyonlarının uzun vadede daha fazla kuryeyi elimizde tutmamıza yardımcı olmasını ummuştuk, ancak pek etkili olmadı" diyor Zhu.
Hai'nin yaşadıkları bunun nedenini gösteriyor. Primleri düşürmek ancak gerekli koşulları karşıladığında yardımcı olacak; sonrasında da iki çocuğunun ihtiyaçlarını ve teslimatlarla geçinen bir haneyi desteklemeyi dengelemesi gerekecek. Emeklilik sigortasına erişim genişledi. Bu sigortadan düzenli biçimde yararlanabilmek ise ayrı bir sorun olmayı sürdürüyor.
Öne Çıkanlar
- Meituan, Quanzhou ve Nantong'da nisanda başlattığı pilot programların ardından emeklilik sübvansiyonunu Kasım 2025'te ülke geneline yaydı.
- Quanzhou pilot programındaki katkı matrahına göre kuryeler ayda 443,3 yuan ödüyor; Meituan da aynı tutarda katkı sağlıyor.
- Düşük yerel katılımda nakit sıkıntısı, sık iş değişikliği, uygunluk koşulları ve sisteme ilişkin belirsizlikler etkili oluyor.
- Devlet rehberi, ulusal kurallar kapsamında iş değişikliklerinde emeklilik sigortasının sürdürülmesine ve eyaletler arasında aktarılmasına olanak tanıyor.
- JD, Meituan ve Ele.me resmi istihdam yardımları, sübvansiyonlar ve kaza korumasını farklı biçimlerde bir araya getiriyor.
- Meituan ülke çapındaki emeklilik programı katılım sayılarını açıklamadı; bu nedenle programın ülke genelinde sunulması, yaygın katılımla eş tutulamaz.






