Tokyo Mahkemesi Tsuda Davasında Ses Üzerindeki Tanıtım Haklarını Tanıdı, Yapay Zekâ İhlalini Karara Bağlamadı

10 dakikalık okuma
Tokyo Court Recognizes Voice Publicity Rights in Tsuda Case but Leaves AI Infringement Undecided

Tokyo mahkemesine göre ses, ticari haklar kapsamında korunabilir

Tokyo Bölge Mahkemesi, 30 Eylül 2026'da bir kişinin sesinin Japonya'daki tanıtım hakkı kapsamında korunabileceğine hükmederek adlar ve görünümlerle ilişkilendirilen hukuki ilkeyi ses kimliğine de genişletti. Karar, oyuncu Kenjiro Tsuda'nın, izni olmadan sesinin yapay zekâyla taklit edildiğini öne sürerek 188 TikTok videosuna karşı açtığı dava üzerine verildi.

İçindekiler
  1. Tokyo mahkemesine göre ses, ticari haklar kapsamında korunabilir
  2. Paylaşılan içerikler ve Tsuda'nın itirazı
  3. Talebin reddedilmesi ses kullanımını hukuka uygun kılmadı
  4. Ticari çekicilik ölçütü 2012 tarihli bir karara dayanıyor
  5. Birliğin ses karşılaştırma testlerinde elde ettiği sonuçlar
  6. Zaman çizelgesinde tartışmalı bir silinme tarihi var
  7. Bakanlık kılavuzu yeni bir yasa olmadan korumayı destekliyor
  8. İçeriklerin silinmesi platformların sorumluluğu konusunu açıkta bırakıyor
  9. Sanatçılar her aşamada izin ve ödeme talep ediyor
  10. Koruma tanındı, sonraki hukuki sorular yanıtsız kaldı
  11. Öne Çıkanlar

Başkan hâkim Aya Takahashi, videolar platformdan ve sunucularından zaten kaldırılmış olduğu için bunların silinmesi talebini reddetti. Mahkeme, anlatımın gerçekten Tsuda'yı taklit edip etmediğine, sesinin bu anlatımı üretmek için kullanılıp kullanılmadığına veya haklarının ihlal edilip edilmediğine karar vermedi.

Kararın sınırını bu ayrım belirliyor: Mahkeme, bu uyuşmazlıkta sorumluluk tespiti yapmadan olası bir hukuki korumayı tanıyor. Karar, Japonya'da seslerin tanıtım hakları kapsamına girdiğini kabul eden ilk yargı kararı olarak; dava ise üretken yapay zekâyla bağlantılı, ses kimliğinin ihlal edildiği iddiasına karşı açılan ülkenin ilk davası olarak duyuruldu.

Jujutsu Kaisen animesinde Kento Nanami'yi seslendirmesiyle tanınan Tsuda, maddi tazminat yerine videoların kaldırılmasını istedi. Avukatı Takashi Hirano, mahkemenin açıklamasının seslerin izinsiz kullanımını caydırabileceğini söyledi:

Bir kişinin sesinin izinsiz kullanımının tanıtım hakkı ihlali oluşturabileceğini açıkça ortaya koyan bu karar, benzer zararların önlenmesinde bir ölçüde caydırıcı olacaktır.

Dolayısıyla pratik sonuç karmaşıktı. Tsuda istediği kaldırma işlemini sağladı ve mahkeme gelecekteki başvurular açısından önem taşıyan bir hukuki ilkeyi tanıdı. Ancak sanatçılar ve platformlar, taklidi kanıtlamak için gereken deliller ve tartışmalı içerik çevrimiçi kaldığında doğacak yükümlülükler konusunda hâlâ yanıt bekliyor.

Reklam

Paylaşılan içerikler ve Tsuda'nın itirazı

Tartışmalı hesap, Temmuz 2024 ile Eylül 2025 arasında 188 video yayımladı. Videolardaki anlatımlar şehir efsaneleri, paranormal olaylar ve komplo teorileri hakkındaydı. Hesabın görselinin Tsuda'nın anime karakterine benzediği, izleyicilerin de yorumlarında anlatımla onun sesi arasındaki benzerliği fark ettiklerini belirttiği bildirildi.

Japonya Oyuncular Birliği, paylaşımı yapan kişinin Yami adını kullanan Hakkai olduğunu belirtiyor. Şikâyette yaklaşık 210 bin takipçiden ve video başına ortalama yaklaşık 1,47 milyon izlenmeden söz edildi. Diğer hesaplarda takipçi sayısı 200 binden fazla ya da 210 binden fazla olarak veriliyor. Bu rakamlar aynı geniş kitleyi tarif etse de ölçümler birebir örtüşmüyor.

Tsuda'nın ekibi, anlatımların üretken yapay zekâ aracılığıyla onun ayırt edici sesini kasıtlı olarak yeniden ürettiğini ve izleyici çekerek gelir sağlamak için sesin cazibesinden yararlandığını savundu. TikTok bu iddiaya karşı çıkarak paylaşımı yapan kişinin bir arkadaşının sesiyle eğitilmiş yapay zekâ modeli kullandığını söylediğini belirtti. Platform, ortaya çıkan sesin genel nitelikte bir erkek sesi olduğunu ve Tsuda'nın sesine benzer bulunmasının öznel bir değerlendirme olduğunu savundu.

Aylık kazancın 500 bin ila 750 bin yen olduğu öne sürüldü. Bir haberde tutarsız biçimde 500 bin ila 75 bin yen aralığı veriliyor; hukuki yorumlar dâhil diğer kaynaklarda yer alan şikâyet rakamlarında üst sınır 750 bin yen. Tsuda tazminat talep etmediği için bu tutarların hiçbiri ihlal tazminatı olarak hükme bağlanmadı.

Talebin reddedilmesi ses kullanımını hukuka uygun kılmadı

Tsuda, kaldırma talebini tanıtım haklarına ve Haksız Rekabetin Önlenmesi Kanunu'na dayandırdı. İkinci iddiada, sesin kullanımının onun kimliğiyle bağlantılı bir karışıklığa yol açtığı öne sürüldü. Mahkeme bu iddiayı inceleyip sonuçlandırmadı ve tartışmalı anlatımın iki hukuki dayanağın herhangi birini ihlal edip etmediğini belirlemedi.

Bunun yerine mahkeme, hesabın ve ilgili video verilerinin silindiğini tespit etti. Aksi durumda bir kaldırma yükümlülüğü doğabilecek olsa bile TikTok'un kaldıracağı bir içerik artık yoktu. Dolayısıyla talebin reddi, sanatçıların yapay zekâyla taklit edilmesine izin verildiği şeklinde yorumlanamaz.

Mahkeme, daha geniş hukuki ilkeyi ele alırken ses ile kimlik arasındaki ilişkiyi şöyle açıkladı:

Bir kişinin sesi, görünüşü gibi, o kişinin kişiliğinin bir simgesidir.

Japonya Oyuncular Birliği'nin karara ilişkin açıklaması, hem içeriklerin silinmesini hem de sesin korunmasının tanınmasını memnuniyetle karşılıyor. Açıklamada ayrıca davanın para tahsil etmek değil, Tsuda'nın kişisel menfaatlerini kaldırma yoluyla korumak amacı taşıdığı vurgulanıyor. Başvurunun bu sınırlı kapsamı, ihlal tespiti yapılmadan silme işleminin uyuşmazlığı neden sona erdirdiğini açıklıyor.

Reklam

Ticari çekicilik ölçütü 2012 tarihli bir karara dayanıyor

Tanıtım hakkı, kişinin kimliğinin ticari çekiciliğini kontrol edebilmesini korur. Bir sanatçının tanınabilir sesi, bir adın veya fotoğrafın müşterileri ürüne çekmesi gibi izleyici çekebilir.

Japonya Yüksek Mahkemesi, tanıtım hakkını 2012'de Pink Lady davasında tanıdı. Orrick'in hukuki değerlendirmesine göre Tokyo mahkemesi, bu karardaki ölçütü uyguladı: Sesin izinsiz kullanımı, yalnızca sesin müşteri çekme gücünden yararlanma amacı taşıyorsa tanıtım hakkını ihlal edebilir.

Hâkim Takahashi, korumanın koşulunu şöyle ifade etti:

sesin kullanım amacının yalnızca onun ticari çekiciliğinden yararlanmak olması hâlinde

"Yalnızca" sözcüğü önem taşıyor. Karar, benzer her sesin hukuka aykırı olduğunu ilan etmediği gibi hem izleyicileri eğlendiren hem de gelir sağlayan anlatımlara ölçütün nasıl uygulanacağını da belirlemedi. Gelecekte başvuruda bulunacak kişinin, kullanımla kimliği belirlenebilir bir kişi arasındaki bağı kanıtlaması ve bu kullanımın kişinin ticari çekiciliğinden nasıl yararlandığını açıklaması gerekecek.

Uyuşmazlık, telif hakkının ses kimliğiyle ilgili iddiaları neden tek başına çözüme kavuşturmadığını da gösteriyor. Bir kayıt veya icra hukuki korumaya sahip olabilir; ancak bu, kişinin ses özelliklerinin mülkiyetinden farklıdır. Japonya'da ses üzerindeki tanıtım haklarını açıkça düzenleyen bir yasa bulunmuyor; bu nedenle mahkemenin mevcut ilkeleri yorumlaması önem taşıyor.

Birliğin ses karşılaştırma testlerinde elde ettiği sonuçlar

Japonya Oyuncular Birliği, oyuncu veri tabanı ve ses karşılaştırma sistemi JVOXPRO'dan elde edilen sayısal sonuçları yayımladı. Tsuda'nın sesiyle tartışmalı ses kayıtları arasında yapılan 30 karşılaştırmada en yüksek benzerlik puanı 0,881, ortalama puan ise 0,814 olarak bildirildi. En az 15 karşılaştırmada puan 0,80 veya üzerindeydi.

Birliğin sınıflandırmasına göre 0,80 ile 0,90'ın altındaki puanlar, sesin ilgili kişinin kendi sesi ya da onun yapay zekâyla üretilmiş bir versiyonu olma ihtimalinin yüksek olduğuna işaret ediyor. 0,90 ve üzerindeki puanlar kişinin sesiyle eşleşme ihtimalinin çok yüksek olduğunu gösteriyor; 0,74 ile 0,80'in altındaki puanların ek incelemeden geçirilmesi, daha düşük puanlarınsa başka bir kişiye işaret etmesi gerekiyor.

Bu kategoriler birliğin teknik değerlendirmesini yansıtıyor; mahkemenin benimsediği bir delil eşiği değil. 0,814 puanı, ihlal olasılığının yüzde 81,4 olduğu şeklinde sunulmamalı. Testler, Tsuda'nın sesinin kullanıldığı yönündeki birlik görüşünü destekliyor; ancak TikTok'un sunduğu alternatif açıklamayı çürütmüyor.

Birlik, sistemini aynı kişiden, farklı kişilerden ve benzer ses özelliklerine sahip kişilerden alınan kayıtların yanı sıra farklı dosya boyutları ve biçimleriyle test ettiğini söylüyor. Buna rağmen karar, mahkemede ne düzeyde benzerliğin yeterli olacağı ve tanınabilir bir taklidin bağımsız biçimde üretilmiş bir sesten nasıl ayırt edileceği sorularını yanıtsız bıraktı.

Reklam

Zaman çizelgesinde tartışmalı bir silinme tarihi var

Dava, sanatçıların kimliklerinin yapay zekâyla izinsiz kullanılmasına karşı sektörde büyüyen kampanyanın ardından geldi. Japon oyuncular 2024'te yüzlerin ve seslerin izinsiz kullanımına karşı No More kampanyasını başlattı. Hukuki ve politik gelişmeler birkaç tarihte şöyle ilerledi:

  • Temmuz 2024-Eylül 2025: Hesap, Tsuda'nın itiraz ettiği 188 videoyu yayımladı.
  • Kasım 2025: Tsuda, içeriklerin kaldırılması talebiyle dava açtı.
  • Nisan 2026: Adalet Bakanlığı, seslerin hukuki korunmasına ilişkin bir çalışma grubu oluşturdu.
  • Mayıs 2026: Orrick'in haberinde TikTok hesabının bu ay silindiği belirtiliyor.
  • Ağustos 2026: Bakanlığın çalışma grubu seslerin korunmasına ilişkin raporunu yayımladı.
  • 30 Eylül 2026: Tokyo Bölge Mahkemesi, seslerin tanıtım hakkı kapsamında korunabileceğini kabul ederken kaldırma talebini reddetti.

Hesabın ne zaman silindiğine ilişkin haberler farklılık gösteriyor. Birkaç kaynak silinmenin kasım ayındaki dava başvurusundan kısa süre sonra gerçekleştiğini bildirirken Orrick, Mayıs 2026 tarihini veriyor. Her iki anlatım da karar açısından belirleyici olan olguda birleşiyor: Mahkeme karar vermeden önce videolar kaldırılmıştı. Bu ayrım, platformla yaşanan uyuşmazlığın ne kadar sürede sona erdiğini değerlendirirken önem taşıyor; ancak mahkemenin kaldırma talebini reddetme gerekçesini değiştirmiyor.

Bakanlık kılavuzu yeni bir yasa olmadan korumayı destekliyor

Adalet Bakanlığı çalışma grubu, fikrî mülkiyet alanında çalışan akademisyenleri ve uygulamacı hukukçuları bir araya getirdi. Grubun Ağustos 2026'da yayımladığı rapor, tanınmış sanatçılar dâhil belirli bir kişiyi tanımlayan seslerin hukuken korunmasını ve kişinin sesinin izinsiz kullanılmaması hakkını kabul etti.

Raporda hem kişilik hakları hem de tanıtım hakları ele alındı. İlk grup, kişinin kimliğine ve bu kimliğin izinsiz kullanılmasına ilişkin menfaatini; ikincisi ise bu kimliğin çektiği ticari değeri kapsıyor. Tokyo mahkemesinin sesi kişiliğin simgesi olarak tanımlaması da bu yorum yönüyle örtüşüyor.

Rapor ve karar yeni bir yasa niteliğinde değil. Japonya Oyuncular Birliği, sanatçılar koruma talep ederken karşılaştıkları belirsizliği ve masrafları azaltmak için yasa koyucuların ses üzerindeki tanıtım haklarını kanunda açıkça düzenlemesini istiyor.

Birlik ayrıca, bir eserin ifade içeriğinden yararlanma amacı taşımayan kullanımlarla ilgili Telif Hakkı Kanunu'nun 30-4. maddesine ve sinema eserlerinde sanatçıların kayıt haklarına yönelik sınırlamaları düzenleyen 91(2). maddesine işaret ediyor. Sanatçıların çoğaltma hakkının bulunmamasıyla birlikte bu hükümlerin korumada boşluk yarattığını savunuyor. Bunlar birliğin yasa değişikliği talepleri; Tsuda davasında mahkemenin tartışmalı videolar hakkında vardığı tespitler değil.

Reklam

İçeriklerin silinmesi platformların sorumluluğu konusunu açıkta bırakıyor

Tsuda'nın tarafı mahkemeden içeriklerin kaldırılmasını istemeden önce paylaşımı yapan kişiyi tanımlayacak bilgileri talep etti. Japonya Oyuncular Birliği, platformun bu ilk bilgi talebini reddettiğini belirtiyor. Birlik, olası zarar bildiriminde platformların ilgili bilgileri koruması gerektiğini ve daha güçlü bir bilgi paylaşım sisteminin izinsiz kullanımdan sorumlu kişilerin belirlenmesine yardımcı olabileceğini savunuyor.

İçeriğin kaldırılmasıyla delillerin korunması farklı amaçlara hizmet ediyor. Bir videonun silinmesi dolaşımını durdurabilir; hesap ve yükleme bilgilerinin korunması ise sanatçının içeriği oluşturan kişiye karşı dava açmasına yardımcı olabilir. Karar, kaldırma talebini sonuçlandırdı ancak iddia edilen ihlali taşıyan ses içeriği çevrimiçi kalırsa platformun ne gibi yükümlülükleri olacağını belirlemedi.

Bilgi Dağıtım Platformu Yasası, Japonya'da yanlış veya yanıltıcı içerikler ve telif hakkı şikâyetleri dâhil olmak üzere çevrimiçi zararlı bilgilere yanıt verme çerçevesinin bir parçasını oluşturuyor. Tartışma artık tanıtım hakkı şikâyetleri için daha açık bir yanıt mekanizmasına ihtiyaç olup olmadığı sorusunu da kapsıyor. Mahkeme bu davada böyle bir mekanizma oluşturmadı.

TikTok, karara uyacağını ve sonraki adımlarına karar vermeden önce ayrıntıları inceleyeceğini söyledi. Şirketin açıklamasında teknolojik gelişme ile kişisel haklar arasındaki dengeye de değinildi:

Teknolojik gelişme ile hakların korunması arasındaki denge konusunda samimiyetle çalışmayı sürdüreceğiz.

Sanatçılar her aşamada izin ve ödeme talep ediyor

Yaklaşık 2 bin 600 oyuncu ve seslendirme sanatçısını temsil eden Japonya Oyuncular Birliği, yapay zekâyla ses kullanımına ilişkin ilk kılavuzunu da hazırladı. Yetenek yönetimi şirketlerini ve seslendirme ajanslarını temsil eden iki sektör kuruluşu bu çerçeveyi destekliyor.

Kılavuz, yapay zekâ sisteminin eğitilmesinden ses üretimine, yayımlanmasına ve kullanılmasına kadar her aşamada önceden izin alınmasını ve kullanım amacının belirtilmesini öngörüyor. Yapay ses kullanımını, ilgili kişinin yeni bir performans sunması olarak değerlendiriyor ve bu performansın kapsamını ve fiilî kullanımını yansıtan ödeme yapılmasını talep ediyor.

Çok dilli dublaj için her dilde yeniden izin alınmasını ve ek ödeme yapılmasını istiyor. Vefat etmiş bir sanatçının sesinin yeniden oluşturulması içinse kişinin hayattayken dile getirdiği isteklere saygı gösterilmesini ve ilgili haklara sahip yakınlarından ya da diğer kişilerden kesin yetki alınmasını öngörüyor. Bunlar önerilen sektör standartları; Tokyo mahkemesinin kararıyla getirilmiş yükümlülükler değil.

Japonya Oyuncular Birliği İcra Direktörü Yuko Sasaki, karar öncesinde sanatçıların ses kimliğini neden mesleki çalışmalarının ürünü olarak gördüklerini şöyle açıkladı:

yıllar süren yoğun eğitim ve çıraklık döneminin sonucudur

Tartışmada aktarılan mali tahminler farklı ölçütlere dayanıyor. Itochu Techno-Solutions, korsan video ve oyunlar ile yapay zekâ üretimi içerikler dâhil sesle ilgili içeriklerden kaynaklanan Japonya genelindeki toplam kaybın 2026-2030 döneminde 25,8 milyar yen olacağını öngörüyor. Bu rakam yalnızca ses klonlamasına ilişkin bir tahmin değil. Ayrı olarak, Orrick'in aktardığı bir araştırmada ünlülerin sesleri ve görünümlerini içeren 40 binden fazla şüpheli izinsiz sosyal medya paylaşımı tespit edildiği ve bunların ekonomik etkisinin 2 milyar ila 4,5 milyar yen olduğu tahmin edildi. Bu iki tahmin toplanamaz ve eşdeğer veriler gibi değerlendirilemez.

Reklam

Koruma tanındı, sonraki hukuki sorular yanıtsız kaldı

Tanınabilir bir sesin taklit edilmesine ilişkin endişeler üretken yapay zekâdan önce de vardı. 1980'lerin sonlarında görülen bir ABD davasında Ford, bir reklamda yer almayı kabul etmeyen şarkıcı Bette Midler'ı taklit etmesi için başka bir şarkıcıyla çalıştı. ABD mahkemesi, Midler'ın kendine özgü şarkı söyleme sesinin kimliğinin bir parçası olduğunu kabul ederek izinsiz taklidin hukuka aykırı olduğuna hükmetti. Bu dava bir karşılaştırma olanağı sunuyor; Japonya'da geçerli bir hukuki kural oluşturmuyor.

Tsuda'nın davası, kimlik sorununu yazılımların büyük ölçekte anlatım üretebildiği farklı bir üretim ortamına taşıyor. Japon mahkemesinin kararı, sesin korunan ticari değer taşıyabileceğini kabul ediyor; ancak yapay zekâ taklidini kanıtlama ölçütünü, eğlence ve ticari amaçların birlikte bulunduğu kullanımların nasıl değerlendirileceğini, platformların sorumluluğunu ve alternatif haksız rekabet iddiasını karara bağlamıyor.

Karara ilişkin haberlerde herhangi bir temyiz tarihi, meclis oylaması veya başka bağlayıcı bir takvim açıklanmadı. Şimdilik somut sonuç, tazminat ödenmeden ve ihlal tespiti yapılmadan içeriklerin kaldırılması; bunun yanında gelecekteki uyuşmazlıklarda sanatçıların dayanak gösterebileceği bir yargı açıklamasının yapılması oldu.

Öne Çıkanlar

  • Tokyo Bölge Mahkemesi, 30 Eylül 2026'da seslerin tanıtım hakkı kapsamında korunabileceğini kabul etti.
  • Kenjiro Tsuda, Temmuz 2024-Eylül 2025 arasında yayımlanan 188 TikTok videosuna itiraz etti.
  • Mahkeme, videolar zaten silinmiş olduğu için kaldırma talebini reddetti.
  • Anlatımın Tsuda'yı taklit edip etmediğine veya haklarını ihlal edip etmediğine karar vermedi.
  • Ticari koruma, bir kimliğin müşteri çekme gücünden yalnızca yararlanılmasına ilişkin Yüksek Mahkemenin 2012 tarihli ölçütüne dayanıyor.
  • Japonya Oyuncular Birliği açık yasal düzenleme, delillerin korunmasına ilişkin kurallar ve yapay zekâyla ses kullanımı için izin ve ödeme talep ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir