Taipei, 23 milyon kişinin geleceğine kendisinin karar vermesi gerektiğini söylüyor
Tayvan Dışişleri Bakanlığı, Pekin'in Devlet Başkanı Lai Ching-te'yi bağımsızlığı teşvik etmek ve 10 Ekim'deki Ulusal Gün konuşmasıyla barışı baltalamakla suçlamasının ardından, Tayvan ile Çin'in birbirine tabi olmadığını yeniden vurguladı. Bakanlık, Tayvan'ın geleceğine 23 milyon kişinin birlikte karar vermesi gerektiğini ve Çin'in müdahale etme hakkı bulunmadığını belirtti.
İçindekiler
- Taipei, 23 milyon kişinin geleceğine kendisinin karar vermesi gerektiğini söylüyor
- Lai'nin barış ve özgürlük hakkında söyledikleri
- Statükoya ilişkin birbiriyle bağdaşmayan iki tanım
- Savunma harcamaları anlaşmazlığın başlıca konularından biri
- Çin ordusu Tayvan çevresindeki tatbikatları savunuyor
- Siyasi saikler ve savaş tarihi eleştirilerin hedefinde
- Washington barışı destekliyor, silah anlaşması karar bekliyor
- Konuşmalar ve askeri yanıtların sıralaması
- Henüz karara bağlanmayanlar
- Öne çıkan noktalar
Bu yanıt, Tayvan Boğazı'nda barışı korumanın ne anlama geldiğine ilişkin anlaşmazlığı derinleştirdi. Taipei'deki Cumhurbaşkanlığı Ofisi'nin önünde konuşan Lai, daha güçlü savunmanın savaşı caydırmayı ve diyaloğu desteklemeyi amaçladığını söyledi. Çin'in Tayvan İşleri Ofisi bu açıklamayı reddederek Tayvan'ın Çin'in parçası olduğunu savundu ve bu tutumu gerçek statükonun ifadesi olarak nitelendirdi.
Tayvan Dışişleri Bakanlığı, Pekin'e boğazın iki yakasındaki demokratik ve otoriter siyasi sistemler arasındaki farklılıkları tanıma çağrısı yaptı. Ayrıca Çin'den gerilimi artırabilecek saldırılara son vermesini ve statükoyu güç kullanarak değiştirme girişiminden vazgeçmesini istedi.
Karşılıklı açıklamalar, iki sivil yönetimin ötesine geçti. Çin Savunma Bakanlığı Sözcüsü Chen Xi, Tayvan çevresindeki Halk Kurtuluş Ordusu tatbikatlarını ayrılıkçılığa ve dış müdahaleye karşı caydırıcılık olarak savundu. ABD, Lai'nin barış taahhüdünü memnuniyetle karşılarken üst düzey bir Amerikalı yetkili, rutin bir konuşmanın baskıyı meşrulaştırmak için kullanılmaması gerektiği uyarısında bulundu.
Lai'nin barış ve özgürlük hakkında söyledikleri
Tayvan Cumhurbaşkanı Lai, özgürlük ve barışı Tayvan'ın birlikte sürdüreceği taahhütler olarak sundu. Konuşmasında, siyasi tabiiyeti reddederken karşılıklı ilişkilere açık olduğu mesajını verdi.
"Tayvan barışa değer veriyor ama özgürlüğümüzden vazgeçmeyeceğiz. Karşılıklı ilişkilere açığız ama tabi olmayı kabul etmeyeceğiz," dedi.
Çin'in artan askeri ve siyasi baskısına işaret eden Lai, barışın yalnızca dileklere bağlı olamayacağını savundu. Daha güçlü savunma kapasitesinin, diyaloğa kapıyı kapatmak yerine "eşitlik ve saygınlık" temelinde görüşmeler yürütme imkânı sağlayacağını söyledi.
Lai, Tayvan halkının var olma hakkına da saygı gösterilmesi gerektiğini söyledi. Tayvan'ın güvenliğini, uluslararası kuralların güç kullanımına dayanıp dayanamayacağı ve güçlü ülkelerin halkların kendi geleceklerini belirleme hakkını ellerinden alıp alamayacağı yönündeki daha geniş bir kaygıyla ilişkilendirdi.
Kullandığı ifadeler, sıkça başvurduğu bir söylemden farklıydı: Tayvan Boğazı'nın iki yakası birbirine tabi değil. Lai bu konuşmada söz konusu ifadeyi bütünüyle tekrarlamadı, ancak Tayvan'ın tabi olmayı kabul etmeyeceğini söyledi. Ardından Dışişleri Bakanlığı, karşılıklı tabi olmama tutumunu açıkça dile getirdi.
Statükoya ilişkin birbiriyle bağdaşmayan iki tanım
Dışişleri Bakanlığı, Tayvan ile Çin arasında tabiiyet ilişkisinin bulunmamasını uluslararası toplumun kabul ettiği nesnel bir gerçek ve Tayvanlıların ortak görüşü olarak nitelendirdi. Bu, Tayvan'ın resmî tutumuydu; tüm hükümetlerin Tayvan'ı egemen bir devlet olarak tanıdığı anlamına gelmiyordu.
Pekin'in Tayvan İşleri Ofisi ise farklı bir tanım sundu. Ofis, yalnızca tek bir Çin olduğunu, Tayvan'ın onun parçası sayıldığını ve bunun boğazdaki gerçek statükoyu oluşturduğunu savundu. Lai'yi gerçekleri göz ardı etmekle, kamuoyunu yanıltmakla ve Çin'den kaynaklanan askeri tehdidi abartmakla suçladı.
Anlaşmazlık, Tayvan'ın geleceğini belirleme yetkisinin kimde olduğu meselesini de kapsıyor. Taipei bu kararı Tayvan'ın 23 milyon sakinine bırakıyor. Pekin ise Tayvan'dakiler de dahil tüm Çin halkının ortak karar vermesi gerektiğini söylüyor. Bunlar, askeri faaliyetlere ilişkin farklı yorumlardan ibaret değil; siyasi yetkiye dair birbiriyle yarışan iddialar.
Tayvan Dışişleri Bakanlığı, ulusal egemenliği ve sürdürülebilir kalkınmayı korumak için demokratik ortaklarıyla çalışmayı sürdüreceğini açıkladı. Pekin ise Tayvan'a verilen dış desteği, kendi iç meselesi olarak gördüğü bir konuya müdahale sayıyor. Bu ayrım, aynı diplomatik veya savunma girişiminin bir tarafça koruma, diğer tarafça tehdit olarak sunulabilmesini açıklamaya yardımcı oluyor.
Savunma harcamaları anlaşmazlığın başlıca konularından biri
Lai, askeri reformları sürdürme, asimetrik savaş kapasitesini güçlendirme ve savunma harcamalarını artırma sözü verdi. Asimetrik savaş, daha güçlü bir rakibin kuvvetleriyle silah silaha eşleşmeye çalışmak yerine, ona direnmeye uygun kapasitelere başvurmak anlamına geliyor. Tayvan; gelişmiş savaş uçaklarına, uçak gemilerine ve geniş füze kuvvetlerine sahip, çok daha büyük bir Çin ordusuyla karşı karşıya.
Pekin'in eleştirileri ayrıca Tayvan'ın Topyekûn Toplum Savunma Dayanıklılığı Komitesi'ni, askeri tatbikatları, sivil ve askeri kuruluşların katıldığı çalışmaları, savaş zamanı müdahale merkezleri olarak belirlenen sivil tesisleri ve yurt dışından silah alımlarını hedef aldı. Dolayısıyla anlaşmazlık, silahlı kuvvetlerin ötesine geçerek sivil kurumların da dahil olduğu hazırlıkları kapsıyor.
Nanjing Üniversitesi'nde Tayvan çalışmaları uzmanı Liu Xiangping, Lai'nin dayanıklılık politikasının kamu refahı pahasına askeri harcamaları artırmayı meşrulaştırdığını savundu. Bu harcamaların korumak yerine halka zarar verdiğini söyledi.
"Halkın güçlükle kazandığı parayı, geçimlerini zora sokacak şekilde askeri genişlemeye savurmak sonunda ters tepecek," dedi Liu.
Liu ayrıca Lai'yi ABD'nin ve Batılı ülkelerin gözüne girmeye çalışmakla suçladı. Yorumları Lai'nin niyetlerine ilişkin bir değerlendirmeydi; savunma önlemlerinin bütçe üzerindeki etkisini ortaya koymuyordu. Bu eleştirilerle birlikte ayrıntılı bir harcama dökümü de sunulmadı.
Çin ordusu Tayvan çevresindeki tatbikatları savunuyor
Çin Savunma Bakanlığı Sözcüsü Chen Xi, pazar günü Lai'nin konuşmasını eleştirdi. Cumhurbaşkanını askeri genişleme ve dış destek yoluyla Tayvan'ın bağımsızlığını hedeflemekle suçladı; iktidardaki Demokratik İlerleme Partisi'ni de istikrar pahasına partizan çıkarlar peşinde koşmakla itham etti.
Chen, Tayvan çevresindeki düzenli Halk Kurtuluş Ordusu tatbikatlarının ve eğitim faaliyetlerinin bağımsızlık girişimlerini ve dış müdahaleyi caydırmayı, ayrıca Tayvan sakinlerini korumayı amaçladığını söyledi. Bu açıklamalar, Çin'in askeri faaliyetlerini ayrılıkçılığa karşı bir yanıt olarak sunarken Taipei'nin bunları baskı olarak nitelendiren yaklaşımına doğrudan karşı çıkıyordu.
Chen, Tayvan halkına Pekin'in tutumunu destekleme çağrısı yaparak şunları söyledi:
"Tayvanlı soydaşlarımızın ayrılıkçı güçlerle mücadele etmek, dış müdahaleye karşı çıkmak, barışı korumak ve ulusal dirilişin kazanımlarını paylaşmak için ana karayla birlikte hareket etmesini umuyoruz," diye ekledi Chen.
Açıklamada askeri tatbikatların amacı anlatıldı, ancak yeni bir operasyon, konuşlanma takvimi ya da tatbikat alanı duyurulmadı. Çin, Tayvan'ı kontrolü altına almak için güç kullanma seçeneğini dışlamış değil. Bu da askeri niyetler üzerindeki anlaşmazlığın, açıklama alışverişinin ötesinde somut sonuçlar doğurmasına yol açıyor.
Siyasi saikler ve savaş tarihi eleştirilerin hedefinde
Çin Sosyal Bilimler Akademisi'ne bağlı Tayvan Çalışmaları Enstitüsü'nde araştırmacı olan Chen Guiqing, barış ve diyalogdan söz ederken Lai'yi cepheleşmeyi teşvik etmekle suçladı. Ayrıca konuşmanın Tayvan'ın ekonomik ve toplumsal sorunlarını göz ardı ettiğini ve Demokratik İlerleme Partisi'nin seçim çıkarlarına hizmet ettiğini savundu.
Chen bu iddiasını yaklaşan yerel seçimlerle ilişkilendirdi, ancak açıklamalarında herhangi bir seçim tarihi belirtmedi.
Lai'nin konuşması, Tayvan'ın karşı karşıya olduğu ekonomik ve toplumsal sorunlara değinmedi," dedi Chen. "Açıklamalar belli ki DPP'nin yaklaşan yerel seçimlerdeki çıkarlarına hizmet etmek için hazırlandı.
Başka bir eleştiri de Lai'nin İkinci Dünya Savaşı'nı ele alış biçimine yönelikti. Çin Renmin Üniversitesi Tayvan Boğazı İlişkileri Araştırma Merkezi Direktörü Wang Yingjin, Lai'nin "savaşın sona ermesi" ifadesini kullanmasına itiraz etti ve Japonya'ya karşı kazanılan zaferden ve Tayvan'ın Çin'e geri verilmesinden söz etmesi gerektiğini savundu.
Lai, "İkinci Dünya Savaşı tarihinin çarpıtılmasına asla izin vermeyeceğini" söyledi. Wang ise onu tam da bunu yapmakla suçladı. Bu tartışma, konuşmadaki tarihsel ifadeleri yalnızca bir anma meselesi olarak ele almak yerine, Tayvan'ın statüsüne ilişkin birbiriyle yarışan iddialarla ilişkilendirdi.
Haberlerde tarih bakımından bir tutarsızlık var: Wang'ın eleştirisinde Tayvan'ın Çin'e geri verilmesinin 80. yıl dönümünden söz ediliyor; bu tarih 2025'e işaret ediyor. Başka bir haberde ise Chen Xi'nin yanıtı açıkça 11 Ekim 2026 tarihine bağlanıyor. Bu referanslar, tek ve kesin bir kronolojinin parçaları olarak değerlendirilmemeli.
Washington barışı destekliyor, silah anlaşması karar bekliyor
ABD, Lai'nin Tayvan Boğazı'nda barış ve istikrarı koruma taahhüdünü memnuniyetle karşıladı. İsmi açıklanmayan üst düzey bir ABD yönetimi yetkilisi, konuşmanın saldırgan bir tepkinin gerekçesi olarak görülmemesi gerektiği uyarısında bulundu.
"Rutin bir konuşma, saldırgan veya baskıcı eylemler için gerekçe olamaz".
Resmî diplomatik ilişkilerin bulunmamasına rağmen Washington, Tayvan'ın uluslararası alandaki en önemli destekçisi olmayı sürdürüyor. ABD'nin bu rolü, Pekin'in dış müdahale olarak gördüğü siyasi desteği ve silah satışlarını kapsıyor.
ABD'nin Tayvan'a yönelik 14 milyar dolarlık silah paketinin, Başkan Donald Trump'ın onayını beklediği bildirildi. Daha önce 11 milyar dolar değerindeki bir paket rekor anlaşma olarak duyurulmuştu. Önerilen paket, önceki tutardan 3 milyar dolar, yaklaşık yüzde 27 daha büyük; ancak henüz onaylanmış bir satış değil.
Lai ayrıca Washington ile Pekin'in rekabetlerini diyalog yoluyla yönetme ve askeri çatışma riskini azaltma çabalarını memnuniyetle karşıladı. Tayvanlı bir yetkili, bu sözlerin bir önceki ay Washington'da yapılan ABD-Çin zirvesine değindiğini belirtti. Lai'nin bu görüşmeleri desteklemesi, Hint-Pasifik'teki demokratik ülkelere bölgesel barışı korumak için birlikte çalışma çağrısıyla yan yana geldi.
Konuşmalar ve askeri yanıtların sıralaması
Son anlaşmazlık, Çin'in farklı askeri yanıtlar verdiği önceki Ulusal Gün konuşmalarının ardından yaşandı. Haberde aktarılan sıralama önem taşıyor; çünkü Pekin'in bir konuşmayı kınaması, tek başına yeni bir tatbikat turunun başladığını göstermez.
- 2024'te Çin, Lai'nin cumhurbaşkanı sıfatıyla yaptığı ilk Ulusal Gün konuşmasının hemen ardından Tayvan çevresinde askeri tatbikatlar düzenledi.
- 2025 Ulusal Gün konuşması sırasında Çin benzer ölçekte bir tatbikat turu düzenlemedi.
- Aralık 2025'in sonlarında, 11 milyar dolarlık ABD silah anlaşmasının haberinin ardından Çin'in Tayvan yakınlarındaki tatbikatları başladı.
- 10 Ekim Cumartesi günü Lai, son anlaşmazlığın odağındaki konuşmayı Taipei'deki Cumhurbaşkanlığı Ofisi'nin önünde yaptı.
- 11 Ekim 2026 tarihli bir haberde, Chen Xi'nin Savunma Bakanlığı adına yaptığı açıklamanın pazar günü geldiği belirtiliyor.
Cumartesi ve pazar günlerine yapılan atıflar, 10 ve 11 Ekim 2026 tarihleriyle örtüşüyor. Ancak 80. yıl dönümüne yapılan ayrı atıf bir önceki yıla işaret ediyor. Bu nedenle temel olay sıralaması, her eleştiriye tartışmasız bir tarih atamak yerine söz konusu tutarsızlık korunarak aktarılıyor.
Bu haberlerde Aralık 2025'in sonundaki tatbikatlar, son gelişmeler arasında en yakın tarihli olanlar olarak aktarılıyor. Savunma Bakanlığı'nın son açıklamalarına yeni bir tatbikat duyurusu veya sonrasındaki operasyonlara ilişkin ayrıntılar eşlik etmiyor.
Henüz karara bağlanmayanlar
Açıklamalarda somut bazı konular hâlâ belirsizliğini koruyor. Önerilen 14 milyar dolarlık silah paketi onay bekliyor ve karar için herhangi bir son tarih belirtilmiş değil. Pekin'in son eleştirilerinde yeni bir askeri harekât takvimi yer almıyor; Taipei'nin diyalog çağrısına da duyurulmuş bir toplantı veya müzakere süreci eşlik etmiyor.
Temel anlaşmazlık, Tayvan'ın siyasi tercihinin kapsamı üzerinde sürüyor. Taipei, geleceğe yalnızca halkının karar vermesi gerektiğini ve daha güçlü savunmanın bu tercihi koruduğunu söylüyor. Pekin, Tayvan'ın Çin'e ait olduğunu savunuyor; birleşmeye karşı çıkışı ve dış desteği barışa yönelik tehdit olarak sunuyor.
Her iki yönetim de istikrara atıfta bulunsa da dile getirdikleri hedefler farklı. Tayvan Dışişleri Bakanlığı egemenliği korumaya ve zorla değişikliğe karşı çıkmaya çalışıyor. Pekin, Tayvan üzerindeki hak iddiasını öne sürüyor ve askeri baskıyı ayrılıkçılığa karşı caydırıcılık olarak savunuyor. ABD'nin yanıtı barışçıl tutumu destekliyor ancak altta yatan bu anlaşmazlığı çözmüyor.
Öne çıkan noktalar
- Tayvan Dışişleri Bakanlığı, Tayvan ile Çin'in birbirine tabi olmadığını ve Tayvan'ın 23 milyon sakininin geleceğine karar vermesi gerektiğini söyledi.
- Lai, Tayvan'ın özgürlüğünü korurken karşılıklı ilişkilere ve diyaloğa açık kalacağını belirtti.
- Pekin konuşmayı reddetti ve Tayvan'ın tek Çin içindeki konumunu gerçek statüko olarak nitelendirdi.
- Çin Savunma Bakanlığı Sözcüsü Chen Xi, askeri tatbikatları ayrılıkçılığa ve dış müdahaleye karşı caydırıcılık olarak savundu.
- ABD, Lai'nin barış taahhüdünü memnuniyetle karşıladı; önerilen 14 milyar dolarlık silah paketi henüz onaylanmadı.
- Haberlerde, Ekim 2026 tarihli bir yanıt ile 2025'e işaret eden bir yıl dönümü atfı arasında tarih tutarsızlığı bulunuyor.
- Yeni bir askeri tatbikat takvimi, diyalog toplantısı veya silah paketi için onay tarihi açıklanmadı.






