Pekin'de Mahkeme, Hastaneye Dul Kadın İçin Embriyo Transferlerine Devam Etme Emri Verdi

8 dakikalık okuma
Beijing Court Orders Hospital to Resume Embryo Transfers for Widow

Pekin'deki bir mahkeme kararının odağında dondurulmuş iki embriyo

Pekin'de bir mahkeme, Temmuz 2019'da hayatını kaybeden eşiyle birlikte oluşturdukları dondurulmuş iki embriyoyu kullanmak isteyen dul bir kadına yönelik doğurganlık tedavisine hastanenin devam etmesine hükmetti. Karar, kadının dul kalmasının ardından yardımcı üreme tedavisi almaya artık uygun olmadığını savunan hastaneye rağmen, mevcut bir tıbbi hizmet sözleşmesini sürdürme hakkını tanıyor.

İçindekiler
  1. Pekin'deki bir mahkeme kararının odağında dondurulmuş iki embriyo
  2. Doğurganlık tedavisinden bakımın sürdürülmesi uyuşmazlığına
  3. Hastane neden yeni bir transferi reddetti?
  4. Dul kalmak bu tedavi sözleşmesini neden sona erdirmedi?
  5. Miras kaygıları incelendi ve reddedildi
  6. Mahkeme etik ilkelerle sözleşme yükümlülüklerini nasıl dengeledi?
  7. Dava, Çin'deki yargı uygulamalarında nereye oturuyor?
  8. Karar neye hükmediyor, hangi noktalar bilinmiyor?
  9. Öne Çıkanlar

Zhang soyadıyla anılan kadın, eşinin ölümünden sonra üçüncü embriyoyu kullanmış ve bir kız çocuğu dünyaya getirmişti. Daha sonra kalan iki embriyoyla tedavi görmek istediğinde hastane; rıza koşullarını, olası miras anlaşmazlıklarını, eşlerden birinin ölümü halinde embriyoların imha edilmesine izin veren bir hükmü ve etik kurul onayının bulunmamasını gerekçe göstererek talebi reddetti.

Pekin'in Chaoyang Bölge Halk Mahkemesi, tedavinin sürdürülmesinin yasaları, çiftin anlaşmasını veya etik ilkeleri ihlal etmeyeceğine hükmetti. Mahkeme, ilgili masrafların hastanın kendisinin ödemesi gereken kısmından Zhang'ın sorumlu olması kaydıyla, hastaneye tıbbi hizmetleri sunma emri verdi. Kararın hukuken yürürlüğe girdiği bildirildi.

Mahkeme davayı, tıbbi uyuşmazlıklara ilişkin yıllık beyaz raporunu yayımladığı 22 Eylül'de duyurdu. Kararın gerekçesinde önemli bir ayrıma yer veriliyor: Zhang, evlilikleri sırasında oluşturulan embriyoları, eşiyle daha önce birlikte benimsedikleri üreme planı doğrultusunda kullanmak istiyordu. Bekâr bir kadın olarak tedaviye başvurmuş değildi.

Doğurganlık tedavisinden bakımın sürdürülmesi uyuşmazlığına

Zhang ve Li soyadlı eşi 2016'da evlendi. Zhang art arda düşükler yaşadıktan, Li'ye ise ikincil kısırlık tanısı konduktan sonra tıbbi yardım aradılar. Bu terim, daha önce gebelik elde etmiş ancak sonrasında yeniden gebe kalmakta güçlük yaşamaya başlayan kişiler için kullanılıyor.

Çift, Mart ve Mayıs 2019'da Pekin'deki bir hastanenin üreme merkezinde yumurtalıkları uyaran tedavi gördü. Bu tedavi, döllenme için toplanabilmeleri amacıyla yumurtaların gelişmesini sağlar. Beş yumurta toplandı, üçü döllendi ve üç embriyo başarıyla donduruldu.

Reklam

Çift; yardımcı üreme tedavisi, tüp bebek ve embriyo transferi ile embriyoların dondurulması, çözdürülmesi ve transferini kapsayan bilgilendirilmiş onam belgelerini imzaladı. Tüp bebekte yumurtalar vücut dışında dölleniyor; embriyo transferi ise daha sonra embriyonun rahme yerleştirildiği işlem.

Li, Temmuz 2019'da beyin sapı kanaması nedeniyle hayatını kaybetti. Zhang daha sonra dondurulmuş embriyolardan birini kullanarak transfer yaptırdı ve bir kız çocuğu dünyaya getirdi. Aradan birkaç yıl geçince hastaneden depoda kalan iki embriyoyla tedaviye devam etmesini istedi.

Bildirilen olayların sıralaması şöyle:

  • 2016: Zhang ve Li evlendi.
  • Mart ve Mayıs 2019: Doğurganlık tedavisi sonucunda dondurulan üç embriyo elde edildi.
  • Temmuz 2019: Li, beyin sapı kanaması nedeniyle hayatını kaybetti.
  • Li'nin ölümünden sonra: Zhang embriyolardan birini kullandı ve bir kız çocuğu dünyaya getirdi.
  • Birkaç yıl sonra: Hastane kalan iki embriyoyu kullanma talebini reddetti; bunun üzerine dava açıldı.
  • 22 Eylül: Mahkeme, tıbbi uyuşmazlıklara ilişkin yıllık beyaz raporunu yayımlarken davayı kamuoyuna duyurdu.

Hastane neden yeni bir transferi reddetti?

Hastane, işlemi gerçekleştirebilecek tıbbi kapasiteye sahip olduğunu söyledi. İtirazları, embriyo transferini yapamayacağına ilişkin somut bir tespitten değil; yetkilendirme, sözleşme koşulları, aile çıkarları ve etik konularından kaynaklanıyordu.

Kaygılardan biri, Li'nin artık Zhang'la birlikte onam belgelerini imzalayamayacak olmasıydı. Bir diğer kaygı ise yeni bir çocuğun dünyaya gelmesinin miras haklarını etkileyebileceği ihtimaliydi. Hastane ayrıca eşlerden birinin ölmesi halinde embriyoların imha edilmesine izin veren bir maddeye dayandı ve etik incelemesinin ek tedaviyi onaylamadığını belirtti.

Çin'in insanlarda yardımcı üreme teknolojisini düzenleyen kuralları, bu hizmetlerden evli çiftlerin yararlanmasını öngörüyor ve bekâr kadınlara tedavi uygulanmasını yasaklıyor. Hastane, Li'nin ölümüyle Zhang'ın hizmet almaya uygun hasta kategorisinin dışında kaldığını savundu.

Mahkeme, kurumun kaygılarının tıbbi uygulamalara ihtiyatlı yaklaşımını yansıttığını kabul etti. Ancak bu kaygıların, söz konusu talebin reddedilmesini haklı kılmadığı sonucuna vardı. Hâkimler, tedavinin hukuka uygun olup olmadığını, çiftin önceden belirlediği isteklerle örtüşüp örtüşmediğini, etik açıdan kabul edilebilirliğini ve sözleşmenin yerine getirilmesinin önünde pratik bir engel bulunup bulunmadığını değerlendirdi.

Reklam

Dul kalmak bu tedavi sözleşmesini neden sona erdirmedi?

Mahkeme, Zhang'ın embriyo transferi hizmet sözleşmesi kapsamında bağımsız bir hak sahibi olduğuna hükmetti. Bu tespit, sözleşmenin yerine getirilmesini talep edebilmesinin yalnızca Li'nin hayatta olmasına ve sonraki her aşamaya katılabilmesine bağlı olmadığı anlamına geliyordu.

Embriyolar, çift evliyken ve birlikte çocuk sahibi olma niyetindeyken oluşturulmuştu. Hâkimler, Zhang'ın talebinin Li hayattayken ifade ettiği isteklerle çelişmediği sonucuna vardı. Mahkemenin değerlendirmesine göre Li'nin ölümü, çiftin daha önce oluşturduğu üreme niyetini ortadan kaldırmamıştı.

Bu gerekçe, hastanenin bekâr kadınlara yönelik kısıtlamalara dayanan savunmasını ele aldı. Mahkeme, evlilik sırasında oluşturulan embriyolarla tedaviye devam etmek isteyen bir dul kadın ile yardımcı üreme tedavisine başlamak isteyen bekâr bir kadını birbirinden ayırdı. Ayrıca Zhang'ın talebini ilgili nüfus ve aile planlaması yasalarıyla uyumlu buldu.

Hastanenin önceki tutumu da önem taşıdı. Li'nin ölümünden sonra Zhang'a embriyo transferi uygulamış ve bu işlem çiftin kız çocuğunun doğumuyla sonuçlanmıştı. Mahkeme, hastanenin daha sonra Zhang'ın bekâr bir kadın olduğu gerekçesine dayanmasını, daha önce sunduğu bakımla tutarsız buldu.

Dolayısıyla karar, belirli koşulların bir arada bulunmasına dayanıyor: Embriyolar oluşturulurken mevcut bir evlilik, çocuk sahibi olmaya yönelik ortak niyet, kurulmuş bir tıbbi hizmet ilişkisi ve eşin ölümünden sonra başarıyla gerçekleştirilen bir transfer. Karar, tüm bekâr kadınlara doğurganlık tedavisine sınırsız erişim hakkı tanımıyor.

Miras kaygıları incelendi ve reddedildi

Hastane, Zhang'ın başka bir çocuk sahibi olarak Li'nin mirasından daha büyük pay elde etmeyi amaçlıyor olabileceğini ileri sürdü. Mahkeme bu kaygıyı inceledi ve çözüme kavuşmamış bir miras anlaşmazlığı bulunmadığını tespit etti. Li'nin mirası noter işlemleri ve uzlaşma anlaşmasıyla zaten paylaşılmıştı.

Bu tespit, tedavinin sürdürülmesine yönelik somut bir itirazı ortadan kaldırdı. Karar kapsamında mahkemenin devam eden bir miras paylaşımı ihtilafını çözmesi veya akrabaların birbiriyle yarışan talepleri hakkında hüküm vermesi gerekmedi. Sonuç olarak hastanenin öne sürdüğü miras kaygısının bu davada geçerli olmadığı belirtildi.

Reklam

Zhang'ın kayınvalidesi, embriyoları kullanmaya devam etme kararını açıkça destekledi. Zhang da embriyo transferi ve bunun sonucunda gerçekleşebilecek doğumla bağlantılı hukuki, etik ve ahlaki hak ve yükümlülükleri üstlenmeye hazır olduğunu belirtti.

Mahkeme, aile desteğini çiftin önceki anlaşması ve mirasın çözüme kavuşturulmasıyla birlikte değerlendirdi. Aile desteği, tıbbi gerekliliklerin yerine geçen veya akrabalara tedaviye izin verme konusunda genel bir yetki tanıyan bir unsur olarak tanımlanmadı. Mahkeme, bu koşulları tek başlarına yeterli saymak yerine birlikte ele aldı.

Mahkeme etik ilkelerle sözleşme yükümlülüklerini nasıl dengeledi?

Uyuşmazlıkta, bilgilendirilmiş onamı ve yardımcı üreme yoluyla dünyaya gelen çocukların korunmasını düzenleyen etik kurallar da söz konusuydu. Mahkeme bu gereklilikleri, hastanenin tedavi sunma taahhüdü ve Zhang'ın tedavinin sürdürülmesi talebiyle birlikte değerlendirdi.

Hâkimler, Zhang'ın talebinin gerçek isteğini yansıttığına, yasaları veya kamu düzeni ve genel ahlakı ihlal etmediğine ve hastanenin sunma kapasitesine sahip olduğu hizmetleri içerdiğine hükmetti. Embriyo transferinin sürdürülmesini engelleyen pratik bir sorun bulunmadığı sonucuna vardılar.

Mahkemenin Birinci Hukuk Dairesi başkan yardımcısı Song Xiaopei, davayı yardımcı üreme tedavisini ilgilendiren tipik bir uyuşmazlık olarak nitelendirdi. Song, dul bir kadının sözleşmeden doğan bağımsız hak sahibi olduğunun tanınmasının, haklarını yalnızca çiftin ortak statüsü üzerinden değerlendirme yaklaşımının ötesine geçtiğini belirtti.

Song ayrıca kararı, Medeni Kanun'un kişilik haklarına yönelik korumayı genişletme yaklaşımıyla ilişkilendirdi. Temel nokta, çiftin Li'nin ölümünden önce çocuk sahibi olma konusunda açık bir niyet oluşturmuş olması ve bu niyetin Li'nin ölümüyle ortadan kalkmamasıydı.

Mahkemenin açıkladığı yaklaşım; hukuki sınırları, etik gerekçeleri, aile içindeki uzlaşmayı ve sözleşmelerin iyi niyetle yerine getirilmesini dikkate alıyor. Zhang'ın davasında bu unsurlar, tedavi ilişkisinin sona erdirilmesini değil, bakımın sürdürülmesini destekledi.

Dava, Çin'deki yargı uygulamalarında nereye oturuyor?

Pekin Üniversitesi Hukuk Dergisi'nde yayımlanan akademik bir makale, bu uyuşmazlığı dondurulmuş embriyolarla ilgili Çin'deki daha geniş dava örüntüsü içinde ele alıyor. Başlığı “Duygu ile akıl arasında: Çin'de dondurulmuş embriyoları konu alan uyuşmazlıklara ilişkin yargı uygulamaları” olan dondurulmuş embriyo araştırması 12 Mart 2025'te çevrimiçi yayımlandı. Makale, 2024 tarihli 12. cilt, 1. sayıda, 83-99. sayfalar arasında yer alıyor.

Reklam

Makalenin özetinde iki temel uyuşmazlık kategorisi tanımlanıyor: Hastanelerden dondurulmuş embriyoları iade etmelerini isteyen başvurular ve eşin ölümünden sonra yardımcı üreme tedavisini sürdürmeye yönelik talepler. Bunlar birbiriyle ilişkili ancak farklı talepler. Embriyoların depodan alınması, hastaneye mutlaka transfer işlemi yapma emri verildiği anlamına gelmiyor.

Makale, Çin mahkemelerinin eşlerinin ölümünden sonra embriyolara erişmek veya embriyo transferini sürdürmek isteyen hayatta kalan tarafları destekleme eğiliminde olduğunu bildiriyor. Ayrıca mahkemelerin, dondurulmuş embriyolarla ilgili özel hakların kullanımını kamu yararına zarar verdiğini düşünmedikleri durumlarda koruma eğiliminde olduklarını belirtiyor.

Yazar, geleneksel Konfüçyüsçü aile etiğinin, soyun devamlılığına ilişkin düşüncelerin ve doğum politikalarındaki değişikliklerin bu yargı yaklaşımını açıklamaya yardımcı olabileceğini öne sürüyor. Bunlar, daha geniş bir örüntüye yönelik araştırmanın sunduğu olası açıklamalar; Chaoyang Mahkemesi'nin vardığı ek sonuçlar değil.

Zhang hakkında verilen karar, makalenin özetinde anlatılan örüntüyle örtüşüyor. Ancak akademik değerlendirme, benzer her talebin kabul edildiğini veya mahkemelerin tüm koşullarda aynı gerekçeleri kullandığını ortaya koymuyor.

Karar neye hükmediyor, hangi noktalar bilinmiyor?

Hukuken yürürlüğe giren karar, hastanenin ilgili yardımcı üreme tedavisi ile tüp bebek ve embriyo transferi hizmetlerine devam etmesini gerektiriyor. Zhang, ilgili tıbbi masrafların kendisinin ödemesi gereken kısmını karşılamak zorunda. Emir, tedaviye erişimle ilgili; gebelik veya doğum garantisi vermiyor.

Bir sonraki transfer için tarih açıklanmadı ve kalan iki embriyodan herhangi birine ilişkin sonuç bildirilmedi. Dava ayrıca iki embriyonun tek bir işlemde mi yoksa ayrı denemelerde mi kullanılacağını ortaya koymuyor. Bakımın sürdürülmesine yönelik emirden bu ayrıntılar çıkarılmamalı.

Mahkeme, üreme teknolojilerinin ortaya çıkardığı yeni sorulara örnek olarak uyuşmazlığı yıllık beyaz raporuna dahil etti. Kararın uygulamadaki önemi, ölümün hastanenin olağan onam sürecini imkânsız hale getirdiği durumlarda bile hayatta kalan eşin mevcut bir tedavi anlaşması kapsamındaki haklarını ileri sürebileceğinin tanınmasında yatıyor.

Karar, Zhang'ın koşullarına dayanıyor. Ortak üreme planı, embriyoların evlilik sırasında oluşturulmuş olması, daha önce gerçekleştirilen transfer, mirasın çözüme kavuşturulması ve aile desteği, tedavinin sürmesi gerektiği sonucuna katkıda bulundu.

Öne Çıkanlar

  • Pekin'in Chaoyang Bölge Halk Mahkemesi, dul Zhang'a yönelik doğurganlık tedavisine devam etmesi için hastaneye emir verdi.
  • Temmuz 2019'da eşi Li'nin ölümünden önce, aynı yıl üç embriyo donduruldu.
  • Zhang daha sonra embriyolardan birini kullanarak bir kız çocuğu dünyaya getirdi; iki embriyo kaldı.
  • Mahkeme, tıbbi hizmet sözleşmesi kapsamında Zhang'ın bağımsız haklarını tanıdı ve talebini tedaviye başlayan bekâr bir kadının talebinden ayırdı.
  • Li'nin mirası daha önce çözüme kavuşturulmuştu ve Zhang'ın kayınvalidesi yeni transferleri destekledi.
  • Karar hukuken yürürlükte; ancak sonraki transferin tarihi veya gebelik sonucu açıklanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir