Myanmar'daki Zorunlu Askerlik Seferberliği Kaçırılma Korkularını ve İnsan Ticareti İddialarını Artırıyor

10 dakikalık okuma
Myanmar Conscription Drive Fuels Abduction Fears and Allegations of Recruit Trading

Kayıp bir eş ve iddia edilen 4 milyon kyatlık ödeme

Phyo Wai, 8 Mayıs 2025'te Yangon'daki evinden ayrıldıktan iki gün sonra eşini bir asker alım merkezinden aradığında, yardım istemek için bir akrabasına başvurmasının zorla askere alınmasıyla sonuçlandığını öğrendi. Ma Moe San Pan, 33 yaşındaki eşinin asker alım kotasını doldurmak için mahalle yönetimleri arasında 4 milyon kyat, yaklaşık 900 dolar karşılığında nakledildiğini söylüyor. Onu askeri yetkililere göndermeye yardım eden yönetici, bu işe dahil olduğunu kabul ediyor ancak herhangi bir ödeme yapıldığını reddediyor.

İçindekiler
  1. Kayıp bir eş ve iddia edilen 4 milyon kyatlık ödeme
  2. Hpa-An'da geçimini sağlamak risk almak demek
  3. Zorunlu askerlik neleri gerektiriyor?
  4. Kayıp kişi ilanlarında keskin artış
  5. Phyo Wai nasıl bir asker alım merkezine götürüldü?
  6. Eşinin serbest bırakılmasını isteyen aile bir başka kayıpla karşılaşıyor
  7. Kota baskısı asker adaylarını nasıl metaya dönüştürebiliyor?
  8. Yangon'daki tutuklama iş tekliflerini mercek altına alıyor
  9. Askerî takviyelerin sivillere maliyeti
  10. Öne Çıkanlar

Ma Moe San Pan'ın anlattıkları, Myanmar'daki zorunlu askerlik sisteminin insan ticareti piyasası oluşturduğuna ilişkin daha geniş iddiaların merkezinde yer alıyor. Yerel yetkililer, güvenlik görevlileri ve suç örgütleri; genç erkekleri yakalayıp asker alım hedeflerini tutturmakta zorlanan bölgelere veya askeri birliklere teslim etmekle suçlanıyor. Aileler yakınlarının kaybolduğunu, kendilerinden para istendiğini ve yakınlarının nereye götürüldüğünü bilmediklerini anlatıyor.

Sızdırılan idari belgelerin, yetkililere asker alım kotalarını kesinlikle doldurmaları talimatını verdiği bildiriliyor. Yaklaşık 100 bin gencin zorla askere alındığı tahmin ediliyor ancak haberlerde kapsanan dönem farklı biçimlerde aktarılıyor: Bir tahmine göre bu sayı 2024'ün başından bu yana geçerli; diğer haberlerdeyse önceki iki buçuk yıllık dönemi kapsıyor. Bu rakam yayımlanmış resmî bir sayı değil, tahmin niteliğinde.

Askeriyenin Halkın Askerlik Hizmeti İçin Çağrılması Merkez Kurulu, zorla asker alımı ve son dönemdeki kaçırılma iddiaları hakkında görüşü sorulduğunda yorum yapmayı reddetti. Öte yandan kayıp kişi ilanları, bireysel şikâyetler ve Yangon'da düzenlendiği öne sürülen bir kaçırma operasyonuna ilişkin bulgular, aileler açısından önemli bir ayrımı ortaya koyuyor: Askerlik için uygun yaşta olmak, bir kişinin nasıl yakalandığını, başka bir yere nakledildiğini veya nasıl belge imzalamaya zorlandığını açıklamıyor.

Hpa-An'da geçimini sağlamak risk almak demek

Kayin Eyaleti olarak da bilinen Karen Eyaleti'nin başkenti Hpa-An'da yaşayanlar, cuntanın üyesi veya destekçisi olan sivil giyimli kişilerin gençleri ve 20'li, 30'lu yaşlarındaki erkekleri gözaltına aldığını söylüyor. Alınma korkusu, birçok gencin hava kararmadan eve dönmesini bir tedbir hâline getirmiş.

Reklam

Güvenliği için takma ad kullanan 26 yaşındaki tuk tuk sürücüsü Zaw Min, para kazanması gerektiği için evde kalamayacağını söylüyor. Ailesi, yolcular ve onu evinden çok uzaklara götüren seferler konusunda uyarmak için onu sık sık arıyor. Bu tehdit altında çalışmanın yarattığı baskıyı şöyle anlatıyor:

Endişeleniyorum ama çalışmak için dışarı çıkmak zorundayım.

Tanıdığı bazı kişilerin alındığını söylüyor. Yaşıtlarından bazıları Tayland'a gitti, bazılarıysa Myanmar'ın başka yerlerindeki akrabalarının yanına taşındı. Ailesinde askerlik yaşı aralığında olan tek kardeş kendisi; bu yüzden işe gitmek için yaptığı her yolculuk, evdekileri kaygılandırıyor.

Bu anlatımlar, asker alım korkusunun gözaltına alınanların ötesine nasıl yayıldığını gösteriyor. Bir sürücü yolcuyu kabul edip etmemeye, bir ebeveyn çocuğunu ne zaman eve çağıracağına, genç bir çalışan ise gelirini gözaltına alınma riskiyle karşılaştırıp tartmaya çalışıyor. İddialar, asker alımının önceden belirlenmiş idari randevularla sınırlı kalmayıp gündelik yolculukları ve işleri de kapsadığına işaret ediyor.

Zorunlu askerlik neleri gerektiriyor?

Askeriye, Aung San Suu Kyi liderliğindeki seçilmiş hükümeti deviren Şubat 2021 darbesinden üç yıl sonra, 2024'te zorunlu askerliği yürürlüğe koydu. Asker alım kampanyası; etnik silahlı gruplara ve askeri yönetime karşı çıkan direniş hareketlerine karşı süren çatışmalarda alınan yenilgilerin, moral düşüşünün ve asker kaçaklarının ardından geldi.

Haberlerde aktarılan hizmet koşulları, 18-35 yaşlarındaki erkekleri ve 18-27 yaşlarındaki kadınları kapsıyor; askerî komuta altında en az iki yıl hizmet gerekiyor. Reddedenler beş yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalabiliyor. Kadınlar belirtilen uygunluk kurallarına dahil olsa da burada aktarılan kaybolma vakaları ve asker devşirildiği iddiaları öncelikle erkekleri ve oğlan çocuklarını ilgilendiriyor.

Olayların kronolojisi, ülke çapındaki asker alım kampanyasını bireysel vakalar ve daha sonra yayımlanan araştırma bulgularıyla ilişkilendiriyor:

  • Şubat 2021: Askeriye iktidarı ele geçirerek yönetimine karşı çatışma dönemini başlatıyor.
  • 2024: Askeriye, cephedeki kayıplar ve personel yetersizliği ortamında zorunlu askerliği yürürlüğe koyuyor.
  • 8 Mayıs 2025: Phyo Wai Yangon'daki evinden ayrılıyor. Eşi, iki gün sonra bir asker alım merkezinden aradığını söylüyor.
  • Temmuz 2025: Myanmar Witness, 2021-2025 arasında toplanan Facebook kayıp kişi ilanlarına ilişkin bulgularını yayımlıyor.
  • 25 Ağustos: Polis, dört genç erkeğin dahil olduğu ayrı bir kaçırılma iddiası kapsamında Yangon'daki bir mülke baskın düzenliyor.

Askeriyeden ayrılarak Sivil İtaatsizlik Hareketi'ne katılan ve şimdi Myanmar Savunma ve Güvenlik Enstitüsü'nde askerî işler üzerine çalışan eski subay Maj Naung Yoe, uygulamanın resmî seçme sürecinin çok ötesine geçtiğini savunuyor. Güvenlik güçlerinin gençlerin hareketlerini izlediğini, para almak için gözaltına alınmakla tehdit ettiğini ve hane halkı ya da misafir listeleri kontrol edilirken tutuklamalar yaptığını öne sürüyor.

Reklam

Kayıp kişi ilanlarında keskin artış

Myanmar Witness, 2021-2025 arasında Facebook'ta yayımlanan yüzlerce kayıp ilanını inceledi. Temmuz ayında açıklanan bulgulara göre, ocak ayına ait ilanların sayısı darbeden önce 2021'de dörtken zorunlu askerlik başladıktan sonra 2025'te 82'ye çıktı. Kayıp bildirilen kişilerin çoğunu erkekler ve oğlan çocukları oluşturuyordu.

Dolayısıyla ocak ayındaki ilan sayısı önceki düzeyin 20,5 katına çıktı; artış 78 ilan oldu. Toplanan paylaşımlardaki bu çarpıcı değişim, ülke genelindeki kaybolma oranı veya zorla askere alma amacıyla kaçırıldığı doğrulanan kişilerin sayısı olarak yorumlanmamalı. Facebook ilanları, ailelerin bilgi aradığını gösteriyor; tek başlarına her kayıp kişinin nereye gittiğini veya neden kaybolduğunu ortaya koymuyor.

Myanmar Witness, asker alımının sıklıkla resmî çağrılar yerine, ailelere haber verilmeden gözaltına alma, zorlama ve ortadan kaybolma biçiminde gerçekleştiği sonucuna vardı. Uluslararası Af Örgütü, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Fortify Rights da askeriyeyi sivilleri kaçırmak ve zorla askere almakla suçladı.

Bu ilanlar önemli; çünkü bir yakını kaybolan aile, onun polis gözetiminde mi, asker alım merkezinde mi yoksa bir askeri birlikte mi olduğunu belirleyemeyebilir. Phyo Wai'nın kısa telefon görüşmesi, nerede olduğuna dair bir bilgi sağladı. Eşi, şu anda nerede olduğunu hâlâ bilmediğini söylüyor.

Phyo Wai nasıl bir asker alım merkezine götürüldü?

Ma Moe San Pan, eşinin 8 Mayıs 2025'te bir tartışmanın ardından evden ayrıldığını söylüyor. Yerel mahalle yönetim ofisinde çalışan kuzenine haber verip Phyo Wai'yı geri getirmesini istedi. Ancak iddiasına göre kuzeni onu mahalle ofisine götürdü; burası da bölgenin asker alım kotasını doldurmak için 4 milyon kyat karşılığında başka bir mahalleye nakletti.

Kuzenine yorum için ulaşılamadı. Phyo Wai'nın gönderildiği mahallenin yöneticisi U Maung Maung Lwin, onu asker alım yetkililerine göndermeye yardım ettiğini kabul etti. Yerel kotalar doldurulamadığında asker adaylarının başka ilçelerden getirildiğini de söyledi; ancak bu tür nakillerde para el değiştirdiğini veya bu vakada ödeme yapıldığını reddetti.

İki anlatım, yöneticinin Phyo Wai'yı asker alım yetkililerine gönderme rolü konusunda örtüşüyor ancak iddia edilen satış konusunda çelişiyor. Bu nedenle eşinin suçlaması, yöneticinin kabul ettiklerinden ayrı değerlendirilmelidir. Bildirilen nakil, tek başına, tartışmalı ödemenin yapıldığını kanıtlamıyor.

Reklam

Ma Moe San Pan, eşinin kendisine bazı kişilerin yardım edeceklerine söz verdiklerini, ardından ona belgeler imzalattıklarını söylediğini aktarıyor. Onu götürme biçimine neden karşı çıktığını şöyle açıklıyor:

Eşim olağan süreçte yasal olarak askere alınmak üzere seçilmiş olsaydı bunu kabul edebilirdim. Kabul edemediğim şey, kendi mahalle yönetim ofisimizin onu başka bir mahalleye satmış olduğu iddiası.

Anlattıkları yalnızca eşinin yaşına değil, askere alınırken izlenen sürece odaklanıyor. Phyo Wai belirtilen erkek askerlik yaşı aralığındaydı ancak bu durum, idari naklin para karşılığında düzenlendiği iddiasını ortadan kaldırmıyor.

Eşinin serbest bırakılmasını isteyen aile bir başka kayıpla karşılaşıyor

Eşinin götürülmesinin ardından Ma Moe San Pan, tanımadığı kişilerin eşini serbest bıraktıracaklarına dair asılsız vaatlerde bulunarak onu 4,5 milyon kyat dolandırdığını söylüyor. Bu iddia edilen kayıp, eşinin nakli için ödendiğini ileri sürdüğü tartışmalı miktardan 500 bin kyat daha fazlaydı. İki miktar farklı işlemlerle ilgili: Biri, asker alımını düzenlediği öne sürülen kişiler arasında el değiştiren para; diğeri ise kendisinin kaybettiğini söylediği para.

Eşinin satıldığı iddiası ve serbest bırakma dolandırıcılığı hakkında polise şikâyette bulundu. Kendi anlatımına göre polis şikâyetleri kabul etti ancak insan ticareti suçlamasını dosyaya eklemeyi reddetti ve böyle bir davanın yalnızca biri yurt dışına satıldığında kayda geçirilebileceğini söyledi.

Bu açıklama, Myanmar'ın insan ticareti yasalarının doğrulanmış bir ifadesi değil; kadının aktardığı polis görüşü. Asker alımı iddiası veya dolandırıcılık şikâyetiyle ilgili verilmiş bir mahkeme kararı bildirilmedi. Eşinin şu an nerede olduğu da bilinmiyor.

Bu vaka, yakınları açısından ikinci bir risk türünü ortaya koyuyor: Askere alınan kişinin nerede olduğuna dair belirsizlik, serbest bırakılma vaadi satan kişilere fırsat yaratabiliyor. Ma Moe San Pan, eşini eve getiremezken parasını da kaybettiğini anlatıyor.

Kota baskısı asker adaylarını nasıl metaya dönüştürebiliyor?

Asker alım emirleri, köylerin, mahallelerin ve ilçelerin nüfuslarıyla orantılı sayıda asker adayı sağlamasını gerektiriyor. Kota, idari bir hedeftir: Her bölgenin belirlenmiş sayıda kişiyi teslim etmesi gerekir. İddialara göre bu hedefleri tutturma baskısı, bazı yetkilileri ve aracılık yapanları düzenli yerel seçme sürecine dayanmak yerine başka yerlerden asker adayı bulmaya yöneltti.

Reklam

Naung Yoe, gençlerin kontrol noktalarında tutuklandığını, işe giderken durdurulduğunu, sahte iş ilanlarıyla kandırıldığını veya evlerinden alındığını öne sürüyor. Yerel yöneticilerin, askeri personelin ve suç örgütlerinin, personel yetersizliği yaşayan askeri birliklere ve bölgesel komutanlıklara insan sağladığını söylüyor.

Ayrıca daha varlıklı kişilerin askerlikten kaçınmak için para ödediği, maddi imkânı daha kısıtlı birinin onların yerine gönderildiği bir yedek asker piyasası bulunduğunu iddia ediyor. Bu uygulamaların neden yayıldığını açıklarken Naung Yoe şöyle dedi:

Aylık asker alım kotalarını doldurmak giderek zorlaştığı ve tabanda asker adayı ticaretinden büyük kazanç sağlandığı için bu uygulamalar yaygınlaşıyor.

İnsanlar para ödeyerek askerlikten kaçabilirken başkaları onların yerine yakalanıyorsa yük artık yalnızca yaşa veya bir bölgenin nüfusuna göre dağılmıyor. Gelir ve korunma imkânlarına göre de dağılıyor. Hane gelirlerine göre asker adaylarının sayısal dökümü paylaşılmamış olsa da, yoksul ailelerin orantısız baskıyla karşı karşıya kaldığı iddiasının ardındaki mekanizma bu.

Yangon'daki tutuklama iş tekliflerini mercek altına alıyor

Yangon'daki ayrı bir vakada, yedek itfaiye teşkilatı birim komutanı dört genç erkeği iş vaadiyle evine çekmekle suçlanıyor. İçişleri Bakanlığına bağlı İtfaiye Hizmetleri Dairesi üyesi olan komutanın, erkekleri zorla askere alınmak üzere satmak amacıyla özel olarak inşa edilmiş gözaltı odalarında alıkoyduğu öne sürülüyor.

Polis 25 Ağustos'ta konuta baskın düzenleyerek komutanı tutukladı. Haberlerde bir erkek akrabasının da tutuklandığı belirtiliyor ancak akrabalık ilişkisi konusunda farklı bilgiler var: Çoğu haber bu kişiyi komutanın damadı olarak tanımlarken bir haberde kayınbiraderi olduğu söyleniyor.

Komutanın bir kişiyi hukuka aykırı biçimde alıkoymak amacıyla kaçırma suçlamasıyla yargılandığı ve bu suçun yedi yıla kadar hapis cezası gerektirdiği bildirildi. Anlatılanlar suçlamaları ve bir iddianameyi kapsıyor; mahkûmiyet kararı yok ve sonrasında görülen bir davanın sonucu da aktarılmıyor.

Bu vaka, Phyo Wai'nın idari bölgeler arasında nakledildiği iddiasından farklı. Burada bildirilen yöntem, sahte iş teklifi ve ardından özel bir mülkte alıkoyma. Vaka, asker alımı korkularının neden iş aramanın yanı sıra yolculukları ve yetkililerle karşılaşmaları da kapsadığını gösteriyor.

Reklam

Askerî takviyelerin sivillere maliyeti

Asker alım kampanyası, uzun süren savaşta ordunun personel ihtiyacını karşılamayı amaçlıyor. Takviye birliklerin cuntanın bazı bölgelerde toprakları geri almasına ve direniş güçlerini baskı altına almasına yardımcı olduğu bildiriliyor. Ancak bu, belirli operasyonlarda kaç askere alınmış kişinin görevlendirildiğini veya toprak değişiminin ne kadarının bu kişilere atfedilebileceğini ortaya koymuyor.

Singapur Ulusal Üniversitesi'nde askerî çalışmalar dersi veren araştırmacı Dr. Sandeep Singh, istemeyen gençlerin askere alınmasını cuntanın içinde bulunduğu zor durumun bir göstergesi olarak değerlendiriyor. Kampanyayı anlatırken şöyle dedi:

Bu, iç savaşta kuşatılmış durumunu ortaya koyan bir çatışmaya istemeyen gençleri katmaya çalışan cuntanın çabalarında yeni bir adım gibi görünüyor.

Zorla askere alınma korkusunun ülke içinde yerinden edilmeye, komşu ülkelere göçe ve iş gücü açığına da katkıda bulunduğu bildiriliyor. Zaw Min'ın anlatımı bu hareketliliğe somut bir örnek sunuyor: Yaşıtları Tayland'a veya akrabalarının yanına giderken kalanlar yolculuklarını kısıtlıyor. Askere alınma korkusunun yol açtığı yerinden edilmeyle çatışmaların neden olduğu yerinden edilmeyi birbirinden ayıran bir veri paylaşılmadı.

Myanmar Savunma ve Güvenlik Enstitüsü, haziran ayında askerî hukukun yurttaşları birbirleriyle savaşmaya zorlamak için kullanıldığını açıkladı. Bu değerlendirme, askerî işlerden sorumlu yetkilisi ordudan ayrılıp darbeye karşı çıkan harekete katılan bir enstitünün görüşünü yansıtıyor.

Phyo Wai'nın nerede olduğu, nakli için para ödenip ödenmediği, eşinin şikâyetlerinin sonucu ve Yangon'daki baskının ardından yürütülen kovuşturma dahil çeşitli konular hâlâ çözüme kavuşmadı. Bu davalar için ileride yapılacak duruşmaların tarihleri veya verilecek kararlar bildirilmedi. Asker alım kurulunun yorum yapmayı reddetmesi, özel iddialara yanıt verme konusunda merkezî makamları sessiz bırakıyor.

Öne Çıkanlar

  • Yerel yetkililere asker alım kotalarını kesinlikle doldurmaları talimatı verildiği bildiriliyor.
  • Yaklaşık 100 bin gencin zorla askere alındığı tahmin ediliyor ancak haberlerde kapsanan dönem farklılık gösteriyor.
  • Myanmar Witness, 2025'te ocak ayı için 82 kayıp ilanı saydı; 2021'de bu sayı dörttü.
  • Ma Moe San Pan, eşinin 4 milyon kyat karşılığında başka bir yere nakledildiğini öne sürüyor. Bir mahalle yöneticisi asker alımındaki rolünü kabul ediyor ancak ödeme yapıldığını reddediyor.
  • Ma Moe San Pan, eşini serbest bıraktırma vaadinde bulunan kişilerin kendisini ayrıca 4,5 milyon kyat dolandırdığını söylüyor.
  • Yangon'da bir itfaiye teşkilatı komutanı, askerlik amacıyla hedef alındığı öne sürülen dört erkeğin kaçırılmasıyla ilgili suçlamayla karşı karşıya. Mahkûmiyet kararı bildirilmedi.
  • Aileler hareket alanlarının kısıtlandığını, yurt dışına gidişleri ve kayıp yakınlarıyla ilgili belirsizliğin sürdüğünü anlatıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir