Casusluğun daha geniş tanımı, sivil özgürlükler üzerine büyüyen tartışma
Filipinler Temsilciler Meclisi, casusluk suçlarını barış dönemini de kapsayacak şekilde genişleten, cezaları önemli ölçüde artıran ve yetkililere yeni soruşturma yetkileri veren bir yasa tasarısını onayladı. Tasarıyı destekleyenler, düzenlemenin modern siber operasyonlar ve gözetim teknolojilerinden önce yazılmış yasaları güncelleyeceğini söylüyor. Gazeteciler, muhalif milletvekilleri ve hukuk uzmanları ise geniş kapsamlı tanımların sıradan haberleri, kamu denetimini veya savunuculuk faaliyetlerini de kovuşturma riskiyle karşı karşıya bırakabileceği uyarısında bulunuyor.
İçindekiler
Yeni Casusluk Yasası olarak bilinen 9642 sayılı Temsilciler Meclisi Tasarısı, 17 Eylül’de 247’ye karşı 10 oyla, çekimser oy olmaksızın üçüncü ve son okumada kabul edildi. Tasarı, 1941’de çıkarılan 616 sayılı Commonwealth Yasası’na dayanan kuralların ve Gözden Geçirilmiş Ceza Kanunu hükümlerinin yerini alacak ya da bunları genişletecek. Mevcut çerçeve büyük ölçüde güncelliğini yitirmiş kabul ediliyor: 1941 tarihli yasa savaş dönemindeki casusluğa odaklanırken, Ceza Kanunu’ndaki tanım yabancı bir güç adına bilgi edinmek için askeri tesislere izinsiz girmeyi esas alıyor.
Tasarı henüz yasalaşmadı. Senato’dan geçmesi ve cumhurbaşkanının imzasını alması gerekiyor. Senato, Senatör Panfilo Lacson tarafından sunulan 33 sayılı Senato Tasarısı’nı da değerlendiriyor. Milletvekillerinin tasarıları görüşmesi sırasında nihai hükümler değişebilir.
Temel tartışma, hassas bilgi ve altyapıyı korurken hükümete yasal ifade özgürlüğünü baskılayacak kadar geniş yetkiler vermekten nasıl kaçınılacağı üzerine. Bölgesel gerilimlerin ulusal güvenlik kaygılarını artırdığı, gazeteciler ve hak savunucularının ise güvenlik yasalarının eleştirenlere karşı kullanılmasından endişe duyduğu bir ülkede bu soru önem taşıyor.
Neler casusluk sayılacak?
9642 sayılı tasarı, açıklanması Filipinler’e zarar verebilecek ve yabancı ya da yerli bir aktöre avantaj sağlayabilecek gizli bilgilerin barışta veya savaşta izinsiz açıklanmasını ya da işlenmesini kapsayacak. Ayrıca savunma varlıkları ve kritik altyapıyla bağlantılı eylemlerin yanı sıra belirli yasa dışı gözetim ve müdahale biçimlerini de kapsayacak.
Tasarı, önceki yasaların öngörmediği drone, kamera, dinleme cihazı, takip ekipmanı ve tesislerin dijital ya da multimedya temsilleri gibi modern araç ve yöntemleri de içeriyor. Kritik altyapı ya da savunma tesislerine ait bir çizim, yerleşim planı, proje veya multimedya temsiline izinsiz erişim, açık kaynaklardan ya da başka yasal yollarla elde edilen materyale ilişkin istisnalar saklı kalmak üzere, suç kapsamına girebilir.
Kritik altyapı genel olarak kesintiye uğraması temel hizmetleri ya da kamu güvenliğini etkileyebilecek sistem ve tesisleri ifade ediyor. Tartışmalarda telekomünikasyon, enerji ve gıda sistemleri bu alanlara örnek gösteriliyor. Eleştirmenlerin kaygılarının bir nedeni de bu kategorinin genişliği: Gündelik yaşamın merkezindeki sektörlere ilişkin soruşturmalar veya haberler, yetkililerin hassas gördüğü bilgileri içerebilir.
Tasarıyı destekleyenler, güncellemenin gerçek boşlukları gidereceğini savunuyor. Milli Savunma Bakanlığı mevcut kuralları çağdışı olarak nitelendirdi. Bakanlık Sözcüsü Yardımcı Sekreter Arsenio Andolong, modern casusluğun drone gözetimi, siber sızma, veri kazıma ve askeri üslerin ya da altyapının yakınında sinyal yakalayıcılar kullanmayı içerebildiğini söyledi. Bu yöntemler, eski casusluk tanımlarında yer alan fiziksel zorla girişler olmadan bilgi toplayıp aktarabiliyor.
Senatör Lacson da barış döneminde geçerli bir yasaya ihtiyaç olduğunu gösterdiğini söylediği tutuklamalara dikkat çekti. Lacson, 33 sayılı Senato Tasarısı için hazırladığı açıklayıcı notta, önceki yıl casusluk şüphesiyle tutuklanan beş kişiden söz etti; bunlar arasında Palawan’daki askeri tesisleri drone ile görüntülediği öne sürülen kişiler de vardı. Ayrıca Nisan 2025’te Seçim Komisyonu yakınlarında, cep telefonu trafiğini yakalayıp konum verilerini izleyebilen bir cihaz taşıdığı iddiasıyla gözaltına alınan Çin vatandaşı bir kişiyi de gündeme getirdi. İddialar suçluluğun kanıtı değildir; davalar, her biri için geçerli yasa ve deliller doğrultusunda değerlendirilecektir.
Cezalar ve soruşturma yetkileri
Meclis tasarısına göre casusluk ve casusluk için komplo kurma suçları, şartlı tahliye olmaksızın müebbet hapis ve 10 milyon ila 20 milyon Filipin pesosu (P) arasında para cezasıyla cezalandırılacak. Bir casusa yardım ya da yataklık edenler 12 yıla kadar hapis ve 20 milyon pesoya kadar para cezası alabilecek; suçlunun kamu görevlisi olması hâlinde ceza 25 milyon pesoya kadar çıkabilecek.
Tasarı kapsamında hüküm giyen kamu görevlilerinin kamu görevinde bulunmaları kalıcı olarak yasaklanacak. Askeri personel ayrıca askeri mahkemede yargılanabilecek. Kapsamdaki suçlardan hüküm giyen yabancı uyruklular cezalarını çektikten sonra sınır dışı edilecek ve Filipinler’e dönmeleri yasaklanacak.
Tasarı, gerekli nitelikleri taşıyan askeri personel, kolluk kuvvetleri veya istihbarat görevlilerinin şüpheli casusların telefonlarını dinlemek ya da iletişimlerini yakalamak için Temyiz Mahkemesi’nden izin istemesine olanak tanıyacak. Mahkeme ayrıca Kara Para Aklamayı Önleme Konseyi’ne casusluk suçlarıyla bağlantılı banka hesaplarını ve malları inceleme yetkisi verebilecek. Bu yetkiler yasal koşullara ve yargı iznine bağlı olsa da eleştirmenler kapsamlarının ve güvencelerinin yakından incelenmesi gerektiğini söylüyor.
Tasarı, yurt dışında gerçekleştirilen eylemlere ilişkin belirli davalarda kovuşturma yapılmasını da öngörüyor. Bunlar arasında Filipinlilerin işlediği suçlar; Filipin gemilerinde veya uçaklarında, Filipin diplomatik temsilciliklerinde işlenen suçlar; Filipinli yetkililere karşı ya da doğrudan Filipin hükümetine karşı işlenen suçlar bulunuyor. Ülke dışı yargı yetkisi, belirli bir ülkeyle tanımlanmış bir bağlantı bulunduğunda o ülkenin ceza hukukunu sınırlarının ötesindeki bazı eylemlere uygulayabilmesi anlamına geliyor.
Yasalaşması hâlinde Milli Savunma Bakanlığı, Adalet Bakanlığı ve Ulusal Güvenlik Konseyi’nin, yasanın yürürlüğe girmesinden itibaren uygulama yönetmeliklerini çıkarmak için 120 günü olacak. Önerilen düzenleme yayımlanmasından 15 gün sonra yürürlüğe girecek.
Gazeteciler ve milletvekilleri neden risk görüyor?
Karşı çıkanlar, gizli bilgi ve kritik altyapı gibi terimlerin kesin sınırlarla tanımlanması gerektiğini söylüyor. Tanımlar geniş tutulur ya da kovuşturma eşiği belirsiz kalırsa, savunma politikalarını, altyapı projelerini veya hükümetin faaliyetlerini araştıran gazetecilerin baskıyla karşılaşabileceğini savunuyorlar. Aynı risk, tesislerdeki koşulları belgeleyen ya da zaten kamuya açık olduğuna inandıkları materyalleri yayımlayan aktivistler ve yurttaşlar için de söz konusu olabilir.
ACT Öğretmenler Partisi Temsilcisi Antonio Tinio, tasarının tanımlarının ve kapsamının ulusal güvenlik adına sivil özgürlükleri tehdit edebileceğini söyledi. Kritik altyapıya ilişkin hükümlerin eleştirenlere ve hakları için kampanya yürüten kişilere karşı kullanılabileceği uyarısında bulundu. Gabriela Kadınlar Partisi Temsilcisi Sarah Elago ise telekomünikasyon, enerji ve gıda güvenliği gibi sektörlerin kapsama alınmasının gündelik yaşamı etkileyen alanlarda kamu denetimini kısıtlayabileceğini savundu.
Bu kaygılar, yabancı bir güç adına kasten casusluk yapmakla gazetecilik, araştırma ya da protesto gibi faaliyetler arasındaki ayrıma dayanıyor. Bir yasa, gerçekten hassas bilgilerin aktarılmasını cezalandırmayı amaçlarken, zararlı ifşaatı meşru kamu yararı çalışmalarından açıkça ayırmazsa belirsizlik yaratabilir. Açık kaynaklardan ya da yasal yollarla elde edilen bilgiler için getirilecek istisnalar yardımcı olabilir; ancak bunların uygulamadaki değeri, terimlerin nasıl tanımlanıp uygulandığına bağlıdır.
Muhalif milletvekilleri, tasarıyı hak örgütlerinin muhaliflere karşı kullanıldığını söylediği diğer ulusal güvenlik yasalarıyla karşılaştırdı. Kabataan Temsilcisi Renee Co, kötüye kullanım ihtimaline dikkat çekerken 2020 tarihli Terörle Mücadele Yasası ile 2012 tarihli Terörün Finansmanının Önlenmesi ve Bastırılması Yasası’na işaret etti. Hak savunucuları ayrıca, kişi veya kuruluşları komünist ya da terörist sempatizanı olarak niteleme uygulaması olan “kırmızı etiketleme”ye ilişkin kaygılarını dile getirdi; bu uygulamanın taciz ya da tehditlere zemin hazırlayabildiğini söylüyorlar.
Bu karşılaştırmalar, önerilen casusluk yasasının eleştirenleri hedef almak için şimdiden kullanıldığına dair tespitler değil, uygulamaya ilişkin uyarılardır. Tasarı hâlâ değerlendirme aşamasında; nihai metindeki korumalar, mahkemelerin uygulayacağı standartlar ve soruşturmacıların tutumu yasanın işleyişini belirleyecek.
Tasarının arkasındaki güvenlik gerekçesi
Ulusal güvenlik yetkilileri, tehdit ortamının değiştiğine dikkat çekiyor. Filipinler, 2023’ten bu yana gizli ya da çok gizli belgeleri yabancı uyruklulara aktardığından şüphelenilen Filipinlilerle ilgili vakaları inceliyor. Güvenlik kaynakları gazetecilere, en az üç vakada Çin vatandaşlarının devşirici veya ajan olarak yer aldığını söyledi. Münferit davalardaki iddialar soruşturma ve hukuki süreçlere tabidir.
Çin adına casusluk yapmakla suçlanan eski bir belediye başkanının 2024’te tutuklanması, reform çağrılarına aciliyet kazandırdı. Ayrı Kongre oturumlarında Alice Guo’nun kimliği ve Çin çıkarlarıyla olduğu öne sürülen bağlantıları hakkında sorular yöneltildi; Guo bu iddiaları reddetti. Temsilciler Meclisi soruşturmasında gösterilen bir video belgeselde Çinli iş insanı She Zhijang, eleştirmenlerin Guo’nun kimliği olduğuna inandığı Guo Hua Ping’e para aktardığını öne sürdü. Bu iddialar tek başına Guo’nun casus olduğunu kanıtlamıyor.
Savunma yetkilileri, modern bir yasanın Filipinler’in çok sayıdaki adasında ülkenin topraklarını ve denizcilik çıkarlarını korumayı amaçlayan Kapsamlı Takımada Savunma Konsepti’ni destekleyebileceğini söylüyor. Tasarı, süregelen deniz gerilimleri ve değişen bölgesel güvenlik ortamında gündeme geldi. Hükümet, bu koşullarda hassas askeri planların, iletişimlerin ve altyapı verilerinin geleneksel insan istihbaratı ağlarının yanı sıra dijital yöntemlerle de hedef alınabileceğini savunuyor.
Bazı güvenlik uzmanları, tek başına yasanın yeterli olmayacağını söylüyor. Bir güvenlik kaynağı, daha güçlü farkındalık programları ile personel ve sistemler için düzenli dürüstlük ve güvenlik denetimleri yapılması çağrısında bulundu. Bu adımlar, zayıf erişim kontrolleri, kötü veri işleme uygulamaları veya yetkilileri devşirme girişimleri gibi yasal cezaların tek başına önleyemeyeceği kurum içi zafiyetleri ele alıyor.
İlgili tasarılar ve Senato’nun rolü
Meclis tasarısı, casusluk yasalarını güncellemeye yönelik başka girişimlerle birlikte gündeme geldi. Temsilci Rufus Rodriguez, Gözden Geçirilmiş Ceza Kanunu ile 616 sayılı Commonwealth Yasası’nı değiştirmek, kapsamı barış dönemine genişletmek ve cezaları yeniden düzenlemek amacıyla 10983 ve 10988 sayılı Meclis tasarılarını sundu. Bu tasarılar, önceki bir dönem için hazırlanmış kuralların yerine yenilerini getirmeye yönelik daha geniş bir çabayı yansıtıyor; ancak Eylül’deki oylamada Meclis’ten geçen tasarı 9642 sayılı olanıydı.
Lacson’ın hazırladığı 33 sayılı Senato Tasarısı’nın Senato metnine temel oluşturması bekleniyor. Lacson, mevcut yasaların açıkça kapsamadığı elektronik gözetim ve diğer yöntemlere işaret ederek barış dönemindeki modern casuslukla mücadele edilmesi gerektiğini savundu. Senato’daki inceleme, milletvekillerine tanımları, cezaları, yargı denetimini ve habercilik ile kamu yararına faaliyetlere yönelik korumaları değerlendirme fırsatı verecek.
Saray Basın Sözcüsü Claire Castro’ya göre Cumhurbaşkanı Ferdinand Marcos Jr. Meclis tasarısını henüz incelemedi. Castro, yönetimin değişikliklere açık olduğunu ve tasarının içeriğini değerlendireceğini söyledi. Özgürlükleri kısıtlayan düzenlemelerin doğal olarak itirazlara yol açtığını kabul eden Castro, hükümetin Filipinlilerin ülkelerine ihanet etmesini istemediğini savundu.
Tasarının yasalaşması için her iki meclisin de cumhurbaşkanına gönderilmeden önce aynı metni onaylaması gerekiyor. Meclis ve Senato metinleri arasındaki farklılıkların uzlaştırılması gerekecek. Bu nedenle yasama süreci, tasarının ulusal güvenlik amacının açık sınırlar ve etkili güvencelerle desteklenip desteklenmediğinin belirlenmesinde kilit önem taşıyor.
Bilinmesi gerekenler
- Meclis, 9642 sayılı tasarıyı 17 Eylül’de 247’ye karşı 10 oyla kabul etti; tasarının yasalaşması için Senato’nun onayı ve cumhurbaşkanının imzası gerekiyor.
- Tasarı casusluk suçlarını barış dönemine genişletecek; modern gözetim ve siber yöntemleri, gizli bilgileri ve kritik altyapıyı kapsayacak.
- Casusluk ve casusluk için komplo kurma suçları, şartlı tahliye olmaksızın müebbet hapis ve 10 milyon ila 20 milyon peso arasında para cezası getirebilecek.
- Gerekli nitelikleri taşıyan soruşturmacılar iletişimlerin yakalanması için Temyiz Mahkemesi’nden izin isteyebilecek; Kara Para Aklamayı Önleme Konseyi, kapsamdaki suçlarla bağlantılı varlıkları inceleyebilecek.
- Eleştirmenler geniş tanımların gazeteciliği, aktivizmi ve kamu denetimini baskılayabileceği uyarısında bulunuyor; destekleyenler mevcut yasaların modern casusluk yöntemlerini kapsamadığını söylüyor.






