Uçuşlar yeniden başladı, ancak binlerce yolcunun seyahati hâlâ aksıyor
Anak Krakatau Yanardağı’nın patlamasının yaklaşık 3.000 uçuşu aksatması ve ülke genelinde 340.000’den fazla yolcuyu mahsur bırakmasının ardından Endonezya, salı günü gece yarısından sonra beş havalimanını yeniden açmaya başladı. Cakarta’nın ana havacılık merkezi Soekarno Hatta Uluslararası Havalimanı, yetkililerin son kontrollerinin ardından salı günü yerel saatle 00.30’da, yani pazartesi günü GMT saatiyle 18.30’da operasyonlarına yeniden başladı.
İçindekiler
- Uçuşlar yeniden başladı, ancak binlerce yolcunun seyahati hâlâ aksıyor
- Aksaklıklar nasıl gelişti?
- Yolcular trenlere, iadelere ve alternatif uçuşlara yöneldi
- Kül uçmak için neden tehlikelidir?
- Alternatif havalimanları yardımcı oluyor, ancak uçuş programlarının düzelmesi zaman alıyor
- Kül yağışı terminallerin dışında da sağlık riskleri yaratıyor
- Yeni patlamalar endişe kaynağı olmaya devam ediyor
- Endonezya’nın coğrafyası ulaşımı faal yanardağlara yaklaştırıyor
- Yolcular ve bölge sakinleri ne yapmalı?
- Özet
Yeniden açılış, iki günden uzun süren aksaklıkların ardından geldi. Java ile Sumatra arasındaki Sunda Boğazı’nda bulunan Anak Krakatau, cuma günü geç saatlerde patlamaya başladı; lav fıskiyeleri püskürttü ve Lampung’un bazı kesimlerine, batı Java’ya ve Cakarta çevresindeki hava sahasına kül yaydı. Havayolları uçakların güvenli şekilde kalkıp inip inemeyeceğini değerlendirirken havalimanları operasyonlarını durdurdu.
Uçuşları durduran ilk havalimanı, pazar sabahı Soekarno Hatta oldu. Diğer havalimanları kademeli olarak yeniden açılırken havayolları, uçaklar ve mürettebat yeniden konumlandırılırken iptal ve gecikmelerin sürebileceği uyarısında bulundu.
Endonezya Ulaştırma Bakanlığı, etkilenen yolcu sayısını bir aşamada yaklaşık 270.000 olarak açıkladı. İptal edilen, geciken ve rotası değiştirilen uçuşları kapsayan sonraki veriler, aksaklıklar sürüp daha fazla sefer etkilendikçe toplamı 340.000’in üzerine çıkardı.
Yolcular birbiriyle bağlantılı iki sorunla karşı karşıya kaldı: hava sahasının güvenli hâle gelmesini ve havayollarının uçuş programlarını normale döndürmesini beklemek. Cakarta’ya ulaşamayan bir uçak, başkentten yapacağı bir sonraki seferi de kaçırabilir ve böylece yolculuğa başka yerlerden başlayan kişilerin seyahatleri de aksayabilirdi.
Aksaklıklar nasıl gelişti?
Anak Krakatau’daki faaliyetler hem kül altında kalan havalimanlarını hem de bu havalimanlarına yaklaşan veya havalimanlarından ayrılan uçakların kullandığı güzergâhları etkiledi. Patlamanın cuma günü geç saatlerde başlamasından salı günü havalimanlarının kademeli olarak yeniden açılmasına kadar geçen süreçte aksaklıklar sürdü.
- Cuma geç saatlerde: Anak Krakatau patlamaya başladı; lav fıskiyeleri ve kül Lampung’a, batı Java’ya ve Cakarta hava sahasına doğru yayıldı.
- Pazar sabahı: Soekarno Hatta Uluslararası Havalimanı uçuşları durdurdu.
- Pazartesi: Endonezya Jeoloji Kurumu, yeni patlama olasılığının yüksek olmaya devam ettiği uyarısında bulundu.
- Salı yerel saatle 00.30’da: Soekarno Hatta son kontrollerin ardından operasyonlarına yeniden başladı; beş havalimanı da kademeli olarak açılmaya başladı.
Hava koşulları değiştiği için yetkililer önceden kesin bir yeniden açılış saati veremedi. Rüzgâr kül bulutunu hareket ettirebilir ve daha önce kullanılabilen bir güzergâhın bir sonraki uçuş için güvenli olup olmadığını değiştirebilirdi.
Yolcular trenlere, iadelere ve alternatif uçuşlara yöneldi
Yolcular iade, alternatif bilet ve havayollarından bilgi almak için uzun kuyruklar oluştururken Soekarno Hatta’nın gidiş salonları doldu. Bazıları güncellemeleri takip etmek için havalimanı ekranlarını izledi. Diğerleri ise külün etkilediği bölgenin dışındaki havalimanlarına ulaşmak için kara, demir veya deniz yoluyla uzun yolculuklar ayarladı.
46 yaşındaki Finna, Doğu Java’daki Malang’dan Cakarta’ya dönmeye çalışıyordu. Uçuşların tekrar tekrar ertelendiği sırada terminalin kalabalık olduğunu anlattı. Sabah seferlerine bilet alan yolculara günün ilerleyen saatlerinde seyahat etmesi planlanan kişiler de katılınca birçok kişi uçuşunun yapılıp yapılmayacağından emin olamadı.
Finna sonunda iki şehirlerarası trene binerek geceyi yolculukta geçirdi ve pazartesi günü saat 03.00 civarında Cakarta’ya ulaştı. Yaşadıkları, özellikle kül rüzgârla hareket ettiği için havayolları kesin kalkış saatleri veremediğinde, iptal edilen bir uçuşun nasıl hızla çok daha uzun bir yolculuğa dönüşebileceğini gösterdi.
Kanadalı gezgin Michael Bociurkiw, Soekarno Hatta’da daha sakin bir ortam olduğunu anlattı. Havalimanı çalışanları su ve atıştırmalık ikram ederken havayolu kontuarları iade veya yeni rezervasyon olanağı sunuyordu. Beklememeyi tercih eden yolculara, karayoluyla birkaç saat uzaklıktaki Surabaya yakınlarındaki Juanda Havalimanı’nı veya Endonezya’nın başka yerlerindeki havalimanlarını değerlendirmeleri önerildi.
Bali’de balayında olan Malezyalı bir çift, Kuala Lumpur’a yapacakları bir sonraki uçuşun günlerce gerçekleşmeyebileceği söylenince evlerinden uzakta birkaç gün daha kalma ihtimaliyle karşı karşıya kaldı. 29 yaşındaki Amir Hamzah, uçuşlarının iptal edildiği gün yola çıkmayı planladıklarını ve uzun süreli bir konaklama için değil, kısa bir tatil için yeterli para getirdiklerini söyledi.
Büyük havalimanlarının yakınındaki oteller hızla doldu. Bazı yolcular terminallerden daha uzakta oda aramak zorunda kalırken bazıları uçuş beklemeyi sürdürmek yerine tren ve otobüs kullandı.
Kül uçmak için neden tehlikelidir?
Volkanik kül, kaya, cam ve mineral parçacıklarından oluşur. Bu parçacıklar jet motoruna girdiğinde en sıcak bölümlerde eriyebilir, ardından türbin kanatlarında sertleşebilir. Birikme motor gücünü azaltabilir veya motorun arızalanmasına yol açabilir.
Kül ayrıca uçakların ön camlarına zarar verebilir, sensörleri etkileyebilir ve kalkış ile iniş sırasında görüşü azaltabilir. Bu nedenle patlayan volkana kilometrelerce uzaklıktaki bir havalimanı bile kapatılabilir. Yetkililerin kül bulutunun yüksekliğini ve yoğunluğunu, rüzgâr yönünü, hava koşullarını ve gelen-giden uçakların kullandığı güzergâhları değerlendirmesi gerekir.
Endonezya Meteoroloji, Klimatoloji ve Jeofizik Kurumu (BMKG), Anak Krakatau’nun Java tarafında külün yaklaşık 6.000 metreye ulaştığını bildirdi. Sumatra tarafında ve Banten eyaletinin bazı kesimlerinde kül bulutu 15.000 metreye kadar çıktı. Bu yükseklikler, külün iç hat ve uluslararası uçuşların kullandığı hava koridorlarına ulaştığı anlamına geliyordu.
Ulaştırma Bakanı Dudy Purwagandhi, kül bulutunun genişleyip genişlemediğini veya zayıflayıp zayıflamadığını kontrol etmek için havalimanı yetkililerinin her 30 dakikada bir test yaptığını söyledi. Değişken hava koşullarının yetkililerin aksaklıkların ne zaman sona ereceğine dair kesin bir saat belirlemesini engellediğini açıkladı.
Değişken hava koşulları nedeniyle bunun ne zaman sona ereceğini kesin olarak belirleyemiyoruz
Külün konumu değişebileceğinden, tekrarlanan kontroller yeniden açılış kararlarının temelini oluşturdu. Uçuşların ne zaman yeniden başlayabileceğini, havalimanı çevresindeki koşullar ve uçakların kullanması gereken güzergâhlar belirledi.
Alternatif havalimanları yardımcı oluyor, ancak uçuş programlarının düzelmesi zaman alıyor
Yetkililer, başlangıçta Cakarta’ya inmesi planlanan uçakları kabul etmek üzere Doğu Java, Orta Java ve Yogyakarta’daki havalimanlarını hazırladı. Başka bir havalimanından yolculuklarına devam etmek isteyen yolcular için ücretsiz otobüs seferleri planlandı; bu da başkentin ulaşım ağı üzerindeki baskıyı azaltmaya yardımcı oldu.
Endonezya’yı Singapur, Kuala Lumpur, Doha ve Sidney’e bağlayan uluslararası güzergâhların yanı sıra iç hat seferleri de etkilendi. Büyük bir havalimanının kapanması, kalkış panolarında listelenen uçuşların ötesinde sonuçlar doğurur; çünkü uçaklar ve mürettebat genellikle art arda bir dizi sefer yapar.
Cakarta’ya ulaşamayan bir uçak, kentten yapacağı bir sonraki sefer için kullanılamayabilirdi. Mürettebat da farklı yerlerde mahsur kalabilirdi. Havalimanları açıldıkça havayollarının hem uçakları hem de mürettebatı yeniden konumlandırması gerekiyordu; bu nedenle bazı yolcular gecikme veya iptallerle karşılaşmayı sürdürebilirdi.
Havayolları iade, yeni rezervasyon ve bazı durumlarda başka bir güzergâha yönlendirme seçenekleri sundu. Endonezya ayrıca uçuşları iptal edildiği için ülkede kalma izni sona eren yabancı ziyaretçilere yönelik kuralları esnetti.
Doğa koruma kuruluşu Save the Rhino International üyeleriyle Endonezya’yı ziyaret eden Jo Shaw, yanardağ alarm düzeyi yükseltilince Ujung Kulon Ulusal Parkı’nda kamp yapma planlarından vazgeçtiklerini söyledi. Havalimanı otelinde mahsur kalmayı idare edilebilir bir aksaklık olarak niteledi ve etkilenen bölgenin yakınında çalışan doğa koruma görevlileri için daha fazla endişe duyduğunu belirtti.
Kül yağışı terminallerin dışında da sağlık riskleri yaratıyor
Endonezya Sağlık Bakanı Budi Gunadi Sadikin, etkilenen bölgelerdeki insanlara kül yağarken kapalı alanlarda kalmalarını ve dışarıda maske takmalarını önerdi. Bölge sakinlerine ayrıca gözlerini korumaları ve gereksiz yere seyahat etmekten kaçınmaları tavsiye edildi.
Volkanik kül gözleri, burnu, boğazı ve akciğerleri tahriş edebilir. Sağlık riski, kişinin ne kadar küle maruz kaldığına, maruziyetin ne kadar sürdüğüne ve kişinin önceden bir sağlık sorunu olup olmadığına bağlıdır. Astım veya başka solunum yolu hastalıkları olanlar özellikle risk altındadır.
Öğrencilerin göz tahrişinden şikâyet etmesinin ardından okullar etkinliklerini iptal etti; denizde küle rastlayan balıkçılar da bazı seferlere çıkmadı. Bir bölge sakini gözlerindeki hissi küçük kum tanelerine benzetti ve külün o kadar hızlı biriktiğini, bahçesini birkaç dakikada bir süpürmek zorunda kaldığını söyledi.
Kül yağışı su kaynaklarını da kirletebilir, ekinlere zarar verebilir ve yolları kayganlaştırabilir. Bu tehlikeler havacılığın ötesinde aksaklıklara yol açarak kül bulutunun altındaki toplulukların günlük yolculuklarını, işlerini ve temiz suya erişimini etkiliyor.
Yeni patlamalar endişe kaynağı olmaya devam ediyor
Endonezya Jeoloji Kurumu pazartesi günü yeni patlama olasılığının yüksek olmaya devam ettiği uyarısında bulundu. Akkor hâle gelmiş kaya parçalarının düşmesi ve yoğun kül yağışı acil tehlikeler arasında gösterildi. Patlamanın yeniden başlayıp sürmesi hâlinde lav akıntıları da tehdit oluşturabilirdi.
Yetkililer, insanlara faal kraterden en az 3 kilometre uzakta durmaları talimatını verdi. Gemilerin yanardağın çevresindeki 3 kilometrelik yasak bölgeye girmesi yasaklandı. Kısıtlamalar, püsküren maddelerden ve ada çevresindeki ani değişikliklerden kaynaklanan devam eden tehlikeye karşı alındı.
Yetkililer, son faaliyetlerle bağlantılı bir tsunami uyarısı olmadığını söyledi. Havalimanları yeniden açılırken volkanla ilgili önlemler de sürdürüldü; insanların ve gemilerin kraterden uzak durması istendi.
Anak Krakatau, Krakatau’nun Çocuğu anlamına geliyor. Yanardağ, Krakatau’nun 1883’teki yıkıcı patlamasının ardından oluşan büyük kalderanın içinde, 20. yüzyılın başlarında denizden yükseldi. Kaldera, büyük bir patlamayla bağlantılı çökmenin ardından yanardağın bıraktığı geniş çukurluğa denir.
Tarihî tahminlere göre 1883’teki patlama güçlü patlamalara, geniş bir alana yayılan kül yağışına ve on binlerce kişinin ölümüne yol açan bir tsunamiyе neden oldu.
Anak Krakatau, konisinin bir bölümünün denize çökmesinin ardından Aralık 2018’de yeniden ciddi bir endişe kaynağı hâline geldi. Çökme, Java ve Sumatra kıyılarını vuran; 400’den fazla kişinin ölümüne, binlerce kişinin yaralanmasına veya yerinden edilmesine yol açan bir tsunamiye neden oldu.
Bilim insanları daha sonra çökmeye karışan kaya kütlelerinin bazılarının yaklaşık 70 ila 90 metre yüksekliğinde olduğunu belirledi. 2018 felaketi, adadaki bir çöküşün yerleşim bulunan kıyılara yıkıcı dalgalar gönderebileceğini göstermesi bakımından yanardağın tarihinde önemli bir yer tutuyor.
Endonezya’nın coğrafyası ulaşımı faal yanardağlara yaklaştırıyor
Endonezya, Pasifik Okyanusu çevresinde yaklaşık 40.000 kilometre boyunca uzanan Pasifik Ateş Çemberi üzerinde bulunuyor. Hint-Avustralya, Avrasya ve Pasifik levhaları da dahil olmak üzere bölgede birkaç tektonik levha buluşuyor. Bu levhaların hareketi depremlere, derin okyanus çukurlarına ve volkanik faaliyetlere zemin hazırlıyor.
Ateş Çemberi, dünyadaki faal yanardağların yaklaşık yüzde 75’ini barındırıyor ve küresel depremlerin yaklaşık yüzde 90’ıyla ilişkili. Endonezya’nın konumu ülkeye verimli volkanik topraklar ve zengin deniz ekosistemleri sağlarken birçok topluluğu, yolu, limanı ve havalimanını faal jeolojik sistemlerin yakınına yerleştiriyor.
Anak Krakatau’nun patlaması, volkanik aksaklıkların etkisinin neden yalnızca patlamanın büyüklüğüne bağlı olmadığını gösteriyor. Kül büyük bir başkente ve bölgenin en yoğun hava ağlarından birine ulaştığında, nispeten kısa süren bir olay bile yüz binlerce yolcuyu etkileyebilir.
Deniz ulaşım hatları, turistik yerler ve nüfusun yoğun olduğu kıyılar, aksaklıklara maruz kalan insan ve faaliyetlerin sayısını artırıyor. Bu olayda aynı patlama uçuş güzergâhlarını, tatil planlarını, balıkçılık seferlerini ve kül yağışından etkilenen toplulukları etkiledi.
Yolcular ve bölge sakinleri ne yapmalı?
Yolcular, havalimanına gitmeden önce uçuş durumlarını doğrudan havayollarından teyit etmeli. Bir terminal yeniden açılmış olsa bile uçaklar ve mürettebat yeniden konumlandırılırken seferler iptal edilebilir.
Yolcular, iade, yeniden rezervasyon veya tazminat başvurularında gerekebileceğinden biniş belgelerini, makbuzları ve iptal bildirimlerini saklamalı. Başka bir havalimanını değerlendirenler otobüs, tren veya feribot bağlantıları da dahil tüm yolculuğu kontrol etmeli. Alternatif uçuş, saatlerce uzaktaki bir yerden kalkabilir.
Külden etkilenen bölgelerde yaşayanlar yerel talimatlara uymalı, açık havada geçirdikleri süreyi sınırlamalı ve uygun yüz koruması kullanmalı. Ziyaretçiler, yanardağın çevresindeki yasak bölgelerin dışında kalmalı; yetkililer güvenli olduğunu söylemedikçe plajlara veya alçak kıyı bölgelerine gitmekten kaçınmalı.
Endonezya’nın öncelikli görevi, kül bulutunu ve volkanik faaliyetleri izlemeyi sürdürürken uçuş programlarını yeniden işler hâle getirmek. Yolcular için önemli olan yalnızca havalimanının açık olması değil, yolculuğun kesinleşmiş olması. Yakındaki topluluklar içinse küle karşı korunmak ve yasak bölgeye ilişkin kurallara uymak temel önlemler olmaya devam ediyor.
Özet
- Volkanik faaliyetlerin iki günden uzun süren aksaklıklara yol açmasının ardından Endonezya’daki beş havalimanı yeniden açılmaya başladı.
- Yaklaşık 3.000 uçuş iptal edildi, gecikti veya başka rotalara yönlendirildi; 340.000’den fazla yolcu mahsur kaldı.
- Soekarno Hatta Uluslararası Havalimanı, son kontrollerin ardından salı günü yerel saatle 00.30’da yeniden faaliyete geçti.
- BMKG, külün Java tarafında yaklaşık 6.000 metreye, Sumatra tarafında ve Banten’in bazı kesimlerinde ise 15.000 metreye kadar ulaştığını bildirdi.
- Yetkililer kül koşullarını değerlendirmeyi sürdürürken havalimanlarında her 30 dakikada bir test yapıldı ve yeni patlamaların olası olduğu değerlendirildi.
- İnsanların ve gemilerin yanardağdan en az 3 kilometre uzakta durması istendi. Son faaliyetler nedeniyle tsunami uyarısı yapılmadı.
- Anak Krakatau’nun Aralık 2018’de çökmesi, Java ve Sumatra kıyılarında 400’den fazla kişinin ölümüne yol açan bir tsunamiye neden oldu.
- Yolculara uçuşlarını havayollarından teyit etmeleri, bölge sakinlerine ise kül yağışına maruziyetlerini sınırlamaları önerildi.






