Mong Kok'taki İki Kitapçıya Baskın: Baskı Artıyor
15 Temmuz 2026'da Hong Kong'daki iki bağımsız kitapçıya düzenlenen baskınlarda gözaltına alınan beş kişi, soruşturmanın sürmesi nedeniyle 17 Temmuz'da kefaletle serbest bırakıldı. Kowloon'un Mong Kok bölgesindeki Have A Nice Stay ve Greenfield Book Store'a yönelik operasyon, dört ay içinde bağımsız kitapçılara düzenlenen üçüncü operasyon oldu.
İçindekiler
- Mong Kok'taki İki Kitapçıya Baskın: Baskı Artıyor
- Polis Gelmeden Önce Duyurulan Kapanış
- Dört Ayda Üç Operasyon
- Güvenlik Yasaları Yayıncılığı Nasıl Etkiliyor?
- Chris Tang Yasaklı Kitaplar Listesi Önerisini Reddetti
- Uluslararası Af Örgütü Korku ve Otosansür Uyarısı Yaptı
- Tayvan'ın Tepkisi ve Kitap Fuarı
- Causeway Bay'deki Kaybolmaların Gölgesi
- Okurların, Yazarların ve Kitapçıların Kaybettikleri
- Özet
Ulusal güvenlik polisi, Hong Kong'un 2024 tarihli ulusal güvenlik yasası kapsamında "isyan çıkarma kastıyla hareket etmek" şüphesiyle 37 ve 57 yaşlarında iki erkeği, 30 ila 59 yaşları arasında üç kadını gözaltına aldı. Yetkililer, kitapçılarda sergilenen ve satılan yayınların hükümete, yargıya ve kolluk kuvvetlerine karşı nefreti körüklediğini öne sürdü. Suçlu bulunmaları hâlinde yedi yıla kadar hapis cezası verilebilir.
Soruşturma, gümrük yetkililerinin Hong Kong'a gönderilen denizaşırı bir sevkiyatta isyana teşvik ettiği öne sürülen kitaplar bulmasının ve konuyu Ulusal Güvenlik Dairesi'ne iletmesinin ardından başladı. Polisler daha sonra iki kitapçıda arama yaptı ve kutular dolusu materyale el koydu.
Agence France-Presse muhabirleri, kelepçeli bir kadının Have A Nice Stay'den bir araca bindirilmek üzere götürülmesine tanık oldu. Çevrim içi yayın kuruluşu The Collective'in videosunda, yakındaki Greenfield Book Store'da da benzer görüntüler yer aldı; üzerinde "Police" yazan yelekler giyen polisler iş yerinden kutular taşıdı.
Polis, kitapçıların adını resmen açıklamadı ve soruşturma konusu kitapların başlıklarını paylaşmadı. Kitapçıların kimlikleri haberler ve tanık ifadeleri aracılığıyla belirlendi. Gözaltına alınan beş kişi serbest bırakıldıktan sonra da soruşturma altında kaldı; hukuki süreç sürüyor.
Gözaltılar, Have A Nice Stay'in 30 Ağustos'ta kalıcı olarak kapanacağını duyurmasından bir gün sonra gerçekleşti. Ayrıca, baskına uğrayan iki kitapçının katılmadığı Hong Kong Kitap Fuarı'nın 16 Temmuz'daki açılışından hemen önce geldi. Bu tarihler bir arada değerlendirildiğinde, ticari zorlukların, hangi kitapların kabul edilebilir olduğuna dair belirsizliğin ve polis uygulamalarının kentteki bağımsız kitapçıları nasıl etkilediği görülüyor.
Polis Gelmeden Önce Duyurulan Kapanış
Have A Nice Stay, kıdemli muhabir Sum Wan-wah'ın da aralarında bulunduğu eski gazeteciler tarafından 2022'de kuruldu. Kurucuların birkaçı, polisin 2021'de kapattığı bağımsız çevrim içi yayın kuruluşu Stand News'te çalışmıştı.
Kitapçıda demokrasi, otoriterlik ve medya okuryazarlığı üzerine eserler bulunuyordu. Kurucuları, kamusal ifadeye yönelik kısıtlamalar artarken okurların siyaseti inceleyebileceği, bilginin nasıl üretildiğini anlayabileceği ve farklı fikirlerle karşılaşabileceği bir alanı korumayı amaçladı.
Kitapçı, 14 Temmuz'da sosyal medyada 30 Ağustos'ta kapanacağını duyurdu. Kararına maddi güçlükleri ve kabul edilebilir yayınlarla yetkililerin harekete geçmesine yol açabilecek kitapları birbirinden ayıran, "belirsiz bir 'kırmızı çizgi'" olarak nitelediği durumu gerekçe gösterdi.
Kitapçı, çalışanlarının stoktaki her kitabı okuyamayacağını ve hangi başlıkların bu sınırı aşabileceğini değerlendirecek imkâna sahip olmadığını belirtti. Küçük bir kitapçı için bu, yetkililerin hangi yayınları yasa dışı saydığını kesin olarak bilmeden geniş bir koleksiyon hakkında karar vermek anlamına geliyordu.
Baskın, sahiplerinin zaten aldığı kapanma kararını fiilen öne çekti. Zamanlaması, kitapçının dile getirdiği kaygıyı da hemen gündeme taşıdı: Stoktaki kitaplara ilişkin belirsizliği, bir gün içinde polis araması ve gözaltılar izledi.
Greenfield Book Store'un topluluk içindeki varlığı daha geniş ve köklüydü. Facebook sayfasında Hong Kong ve Tayvan'dan derlenen; edebiyat, tarih, felsefe, sanat, sosyoloji ve kişisel gelişim alanlarını kapsayan bir koleksiyon tanıtılıyordu. Dolayısıyla hedef alınan iki kitapçı, ilgi alanları örtüşen ama farklılaşan okurlara hizmet ediyordu.
Söz konusu yayınların adları resmen açıklanmadı. South China Morning Post'un aktardığı kaynaklar, hükümet karşıtı duyguları teşvik ettiğinden şüphelenilen eserler arasında hayatını kaybeden muhalif milletvekili Bottle Shiu Ka-chun'un kitapları ile eski Demokrat Parti milletvekili Emily Lau Wai-hing'in anı kitabı "Stay"i saydı. Kitapçılar, soruşturmanın merkezindeki materyalleri belirten resmî bir liste olmadan bırakıldı.
Dört Ayda Üç Operasyon
Temmuz ayındaki gözaltılardan önce martta Book Punch'a, haziranda ise Hunter Bookstore'a yönelik polis operasyonları düzenlenmişti. Bu üç operasyonda sırasıyla dört, iki ve beş kişi gözaltına alındı; toplam sayı 11'e ulaştı.
Book Punch'ta çalışan dört kişi, isyana teşvik ettiği öne sürülen yayınları satma şüphesiyle martta gözaltına alındı. Bu kitaplar arasında, ulusal güvenlik davasında 20 yıl hapis cezasına çarptırılan, demokrasi yanlısı medya patronu Jimmy Lai'nin biyografisi de vardı.
Hunter Bookstore'da çalışan iki kişi benzer gerekçelerle haziranda gözaltına alındı. Kitapçının sahibi Letitia Wong ve eşi ayrıca yabancı siyasi kuruluşlardan para almakla suçlandı. Böylece bu işletmeye yönelik baskıya yurt dışından finansman iddiası da eklendi.
Süreç temmuzda da devam etti. Kapanma duyurusu, kitapçılara baskınlar ve büyük bir yayıncılık etkinliğinin açılışı üç gün içinde gerçekleşti:
- Mart 2026: Book Punch'ta çalışan dört kişi, isyana teşvik ettiği öne sürülen yayınlar nedeniyle gözaltına alındı.
- Haziran 2026: Hunter Bookstore'da çalışan iki kişi benzer gerekçelerle gözaltına alındı; Letitia Wong ve eşi hakkında yabancı siyasi kuruluşlardan finansman aldıkları yönünde ek suçlamalar yöneltildi.
- 14 Temmuz 2026: Have A Nice Stay, 30 Ağustos'ta kapanacağını duyurdu.
- 15 Temmuz 2026: Polis, Have A Nice Stay ve Greenfield Book Store'a baskın düzenledi ve beş kişiyi gözaltına aldı.
- 16 Temmuz 2026: Hong Kong Kitap Fuarı açıldı; Güvenlik Bakanı Chris Tang polis operasyonunu savundu.
- 17 Temmuz 2026: Son baskınlarda gözaltına alınan beş kişi, soruşturma sürerken kefaletle serbest bırakıldı.
Hong Kong'daki bağımsız kitapçılar bir zamanlar fikirlerin özgürce dolaşabildiği yerlerdi. Kent, Asya genelinde yayın ve ifade özgürlüğüyle tanınıyor; kendi pazarlarında fazla siyasi hassasiyet taşıdığı düşünülen kitapları almak için sınırı geçen Çin ana karası sakinlerini kendine çekiyordu.
Güvenlik Yasaları Yayıncılığı Nasıl Etkiliyor?
Hong Kong'un mevcut hukuk düzeni, 2019'da hükümete karşı düzenlenen büyük protestoların ardından şekillendi. Pekin, 2020'de ulusal güvenlik yasasını yürürlüğe koyarak ayrılıkçılık, yıkıcılık, terörizm ve yabancı güçlerle iş birliğini kapsayan suçlar tanımladı.
Hong Kong, 2024'te yaygın olarak 23. Madde diye anılan Ulusal Güvenliğin Korunması Yönetmeliği'ni kabul etti. Bu düzenleme, 2020 yasasını tamamlayarak ayrıntılandırdı ve ifade özgürlüğünü, yayıncılığı ve kültürel anlatımı etkileyen resmî yetkileri genişletti.
"İsyana teşvik etme kastı" suçlaması, sömürge döneminden kalma yasalardaki suçlara dayanıyor. Bu hükümler, daha yeni güvenlik düzenlemeleri kapsamında yeniden kullanılmaya başlanmadan önce, modern Hong Kong'da nadiren uygulanıyordu.
Bu bağlamda isyana teşvik, şiddet çağrılarının ya da hükümeti devirmeye yönelik girişimlerin ötesine uzanıyor. Yetkililere veya kurumlara karşı "nefreti körükleyen" ifadeleri de kapsayabiliyor. Temmuzdaki suçlamalar hükümete, mahkemelere ve kolluk kuvvetlerine yönelik düşmanlıkla ilgili; verilebilecek azami hapis cezası yedi yıl.
Savcılar, hangi yayınların bu ölçütü karşıladığına karar verirken geniş takdir yetkisine sahip. Bu nedenle bir kitapçı, yalnızca işletmenin mal ithalatı ve satışına ilişkin olağan kurallara uyup uymadığıyla değil, yayının içeriği ve anlamıyla ilgili hukuki bir sorunla karşı karşıya kalıyor.
Gümrük denetimleri, kitapların güvenlik soruşturmalarına dâhil olabileceği bir başka aşama oluşturuyor. Temmuzdaki olayda yetkililer, denizaşırı bir sevkiyatı şüpheli bularak soruşturmaya yönlendirdi. Böylece ithal yayınlar, bir kitapçının raflarına ulaşmadan da incelemeye alınabiliyor; içerik denetimi yerel yazar ve yayıncıların ötesine geçerek kitapların uluslararası dolaşımını da kapsıyor.
İki güvenlik yasası, Hong Kong'da daha önce koruma altında olan ifade alanlarını ulusal güvenlik uygulamalarının kapsamına aldı. Yayıncılar ve okurlar açısından sonuçlar, yerel olarak nelerin yazılabileceğinden kente başka yerlerden nelerin getirilebileceğine kadar uzanıyor.
Chris Tang Yasaklı Kitaplar Listesi Önerisini Reddetti
Güvenlik Bakanı Chris Tang, 16 Temmuz'da düzenlediği basın toplantısında baskınları değerlendirdi. Kitapçıların, sattıkları ürünlerin ulusal güvenliği tehdit etmemesini sağlamakla yükümlü olduğunu söyledi ve bu sorumluluğu gıda satan bir işletmenin yükümlülüklerine benzetti.
Kitapçıysanız, sattığınız kitapların ulusal güvenliği tehlikeye düşürmemesini sağlamakla yükümlüsünüz," dedi. "Bu, örneğin gıda satarken ürünlerin mide ağrısına yol açmayacağından ve zehirli ya da yasa dışı olmadığından emin olmanızla aynı şey.
Tang'ın benzetmesi eleştirilere yol açtı; çünkü siyasi yazıları değerlendirmek fikirleri yorumlamayı gerektirirken, gıda güvenliği bir ürünün tüketiminin güvenli olup olmadığıyla ilgilidir. Have A Nice Stay'in kapanma duyurusunda, bir kitapçıdaki tüm eserleri değerlendirmenin pratik güçlüğü zaten dile getirilmişti.
Tang, yetkililerin yasaklı kitaplar listesi yayımlaması yönündeki önerileri reddetti. İnsanların ifadeleri ya da başlıkları değiştirerek denetimden kaçabileceğini öne sürerek böyle bir listenin "anlamsız" olduğunu ve "etkili kanun uygulamasına katkı sağlamayacağını" söyledi.
Güvenlik Bakanı, yasanın yeterli yönlendirmeyi sağladığını savundu:
"Yasa çok açık. Yasayı çiğnerseniz kırmızı çizgiyi aşmış olursunuz," dedi.
Tang ayrıca yetkililerin belirli sektörleri hedef almadığını söyledi. İşletmelere ve bireylere yönelik uygulamalar konusunda daha genel bir uyarıda bulundu:
Herhangi bir dükkân ya da kişi ulusal güvenliği tehlikeye atan bir faaliyette bulunursa yaptırım uygulayacağız.
Buna rağmen son dönemdeki operasyonlar tekrar tekrar bağımsız kitapçıları hedef aldı. Tang'ın tutumu, satıcıları kurallara uymakla sorumlu tutarken yetkililerin yasak saydığı eserleri tek tek belirten bir rehber sunmuyor.
Hukuk uzmanları ve insan hakları savunucuları, bu belirsizliğin ifadeyi caydırma amacı taşıdığını söylüyor. Küçük kitapçılar ya her kitabı ayrıntılı biçimde incelemek ya da sakıncalı bulunabilecek eserlerden baştan kaçınmak zorunda kalıyor. Bu tür otosansür, yalnızca belirli davalara konu olan yayınları değil, siyasi, tarihî ve toplumsal yorumların tüm alanlarını ortadan kaldırabilir.
Hukuk sistemleri, normalde insanlara hangi davranışların yasak olduğu konusunda açık bilgi vermeyi amaçlar. Eleştirmenlerin anlattığı yaklaşımda ise kitapçılar sınırları ancak yaptırımlarla ve kovuşturmayla öğreniyor. Eleştirmenler bunu "hukukun üstünlüğü" yerine "hukuk yoluyla yönetim" olarak nitelendiriyor: İnsanlar davranışlarının sınırlarını anlamaya çalışırken yasa bir kontrol aracına dönüşüyor.
Uluslararası Af Örgütü Korku ve Otosansür Uyarısı Yaptı
Uluslararası Af Örgütü baskınları kınadı. Örgütün bölge direktör yardımcısı Sarah Brooks, kitapçılara yönelik tekrarlanan operasyonların ifade özgürlüğüne getirilen kısıtlamaların gündelik kültürel yaşama ne ölçüde yayıldığını gösterdiğini söyledi.
Bu yıl Hong Kong'un bağımsız kitapçılarına yönelik art arda gelen saldırılar, kentin dönüştüğü yerin ürpertici gerçeğini gözler önüne seriyor: İnsanların yalnızca kitap raflarında ne bulunduğu yüzünden suçlu sayılabildiği bir yer.
Brooks, kitapçıların kitap satma, yayımlama ya da dağıtma mesleğini yaptıkları için asla gözaltına alınmaması gerektiğini söyledi. İsyana teşvik suçlamalarının kullanılmasını, Hong Kong'un ulusal güvenlik düzeninin "muhalif sesleri susturmak ve özgür düşünceyle tartışma alanlarını ortadan kaldırmak için bir silaha dönüştürüldüğünün" göstergesi olarak niteledi.
Uluslararası Af Örgütü, yetkililerin belirlediği sınırların belirsiz bırakılmasının kasıtlı olduğunu, ifade özgürlüğü açısından yıkıcı sonuçlar doğuran korku ve otosansürü beslediğini savundu. Örgüt, hakların barışçıl biçimde kullanılmasını suç saymak için ulusal güvenlik ve isyana teşvik yasalarının kullanılmasına derhâl son verilmesi çağrısında bulundu.
Tayvan'ın Tepkisi ve Kitap Fuarı
Tayvan Devlet Başkanı Lai Ching-te, Facebook paylaşımında kitapçılara destek verdiğini ifade etti. Kendi kendini yöneten bir demokrasi olan Tayvan üzerinde Çin hak iddia ediyor. Pekin, Lai'yi "ayrılıkçı" olarak görüyor.
Lai, bağımsız kitapçıların özgür düşünme imkânını koruyan yerler olduğunu söyledi:
Her bağımsız kitapçı, özgür düşünceyi korumada hayati öneme sahiptir.
Devlet Başkanı ayrıca "zor koşullarda direnmeye devam eden tüm kitapçılara ve kültür çalışanlarına" duyduğu kaygıyı ve saygıyı dile getirdi. Bu kişilerin çalışmalarını siyasi baskıdan uzak olma özgürlüğüyle ilişkilendirdi:
Düşünce ve yazı, siyasi baskı yüzünden hapsedilmemeli.
Tayvan Anakara İşleri Konseyi Başkan Yardımcısı Liang Wen-chieh, bazı Tayvanlı yayıncıların Hong Kong Kitap Fuarı'na katılırken seçkilerini şimdiden sansürlediğini söyledi. Açıklaması, baskının yerel kitapçılığın yanı sıra Tayvan ile Hong Kong arasındaki kültürel alışverişi de etkilediğini gösterdi.
Fuar, 16 Temmuz'da Have A Nice Stay ve Greenfield Book Store olmadan açıldı. İki kitapçının yokluğu ve yayıncıların seçkilerini kısıtlama kararları, etkinliği kentteki edebiyat pazarının değişen koşullarının bir göstergesi hâline getirdi.
Tayvanlı yayıncıların stoklarını yeniden düzenlemesi, Hong Konglu okurların kent dışından gelen tartışmalı bakış açılarına erişimini azaltabilir. Büyük yayıncıların otosansürü de hassas konuları, bir zamanlar açıkça dolaşıma girdikleri ticari mekânlar yerine gayriresmî ya da yeraltı kanallarına itiyor.
Causeway Bay'deki Kaybolmaların Gölgesi
Causeway Bay Books ile bağlantılı beş kitapçı 2015'in sonlarında ortadan kayboldu. Dükkân, Çin Komünist Partisi liderleri hakkında dedikodu ve eleştiri içeren kitaplarda uzmanlaşmıştı. Bu kaybolmalar, Hong Kong'un yayıncılık dünyası üzerindeki baskının daha önceki bir işareti oldu.
Beş kişiden biri olan Lam Wing-kee, daha sonra Çinli yetkililerin kendisini kaçırdığını, aylarca tek başına hücrede tuttuğunu ve serbest bırakmadan önce televizyonda itirafa zorladığını söyledi.
Lam, 2019'da Tayvan'a kaçtı. Son baskınlardan kısa süre önce, 2026 Temmuz'unun başlarında, 70 yaşında orada hayatını kaybetti. Sürgünde ölmesi, kitapçılar üzerindeki baskının mevcut polis operasyonları dizisinden çok önceye uzanan geçmişine yeniden dikkat çekti.
Hong Kong'un siyasi açıdan hassas kitaplar için bir merkez olma niteliği, okurların ve satıcıların yayınları açıkça alıp satabilmesine bağlıydı. Causeway Bay'deki kaybolmalar, güvenlik yasaları ve kitapçılara yönelik son gözaltılar, bu ticaretin koşullarındaki birbirini izleyen değişimleri ortaya koyuyor.
Okurların, Yazarların ve Kitapçıların Kaybettikleri
Bağımsız kitapçıların kâr marjları zaten dardı; dijital okuma ve çevrim içi perakendecilerle rekabet ediyorlardı. Gözaltına alınma ihtimali, varlıklarını sürdürmelerine yönelik bir tehdit daha ekleyerek açık kalma kararını gelir kadar hukuki riskin de hesaba katıldığı bir tercihe dönüştürüyor.
Have A Nice Stay'in kapanması bu baskıları bir araya getiriyor. İşletme, polis gelmeden önce maddi sorunları ve hangi kitapların kabul edilebilir olduğuna dair belirsizliği gerekçe gösterdi. Ardından gelen baskın, edebiyat, demokratik tartışma ve medya okuryazarlığına ayrılmış fiziksel bir alanın kaybını hızlandırdı.
Hong Kong siyaseti, 2019 protestoları, Tayvan'ın bağımsızlığı ya da Çin Komünist Partisi yönetimini inceleyen yazarlar, eserlerinin nasıl değerlendirileceğine dair belirsizlikle karşı karşıya. Bazı yazarlar yurt dışına taşınarak Britanya, Tayvan, Kanada ve başka yerlerdeki Hong Kong topluluklarına katıldı. Kentte kalanlar ise ifadelerini kısıtlamak ile yetkililerin tanımlamadığı sınırları aşma riskini göze almak arasında seçim yapmak zorunda.
Hong Kong halk kütüphaneleri de bu durumdan etkilendi. Hükümet, 2022'de bir milletvekiline ulusal güvenlik yasası kapsamında hangi kitapların kaldırıldığını açıklamayı reddetti. Bu karar, sansürden etkilenen eserler hakkındaki bilgileri saklamaya yönelik daha önceki bir uygulamanın önünü açtı.
Bazı bakış açılarını arayan okurlar artık özel koleksiyonlara, kısıtlamaları aşmak için kullanılan dijital araçlara ya da zorlayıcı materyalleri stoklamaya hazır, sayıları azalan fiziksel kitapçılara bel bağlıyor. Siyasi ve ticari baskılar, hem satışa sunulan kitapların çeşitliliğini hem de okurların bu kitapları bulabileceği yerleri daraltıyor.
Kentin edebiyat pazarı giderek sınırın ötesindeki anakara Çin'in daha kısıtlı ortamına benziyor. Siyasi açıdan hassas yazılar, bazen samizdat diye anılan, onaylı yayın kanallarının dışında paylaşılan materyaller gibi gayriresmî ağlar üzerinden dolaşıyor. 17 Temmuz itibarıyla son operasyonda gözaltına alınan beş kişi kefaletle serbestti; kitapçılar ise yasaklı eserlerin resmî listesi olmaksızın stoklarından sorumlu tutulmayı sürdürüyordu.
Özet
- Polis, 15 Temmuz 2026'da Mong Kok'taki Have A Nice Stay ve Greenfield Book Store'da beş kişiyi gözaltına aldı.
- Beş kişi, isyana teşvik kastı iddiasına yönelik soruşturma sürerken 17 Temmuz'da kefaletle serbest bırakıldı.
- Bu suç için yedi yıla kadar hapis cezası verilebiliyor.
- Operasyondan önce martta Book Punch'ta, haziranda ise Hunter Bookstore'da gözaltılar yaşanmıştı.
- Have A Nice Stay, baskından önce maddi zorlukları ve hangi kitapların kabul edilebilir olduğuna dair belirsizliği gerekçe göstererek 30 Ağustos'ta kapanacağını duyurdu.
- Güvenlik Bakanı Chris Tang, polis uygulamalarını savundu ve yasaklı yayınlar listesi hazırlanmasını reddetti.
- Uluslararası Af Örgütü gözaltıları kınarken Tayvan Devlet Başkanı Lai Ching-te bağımsız kitapçılara destek verdi.
- Anakara İşleri Konseyi Başkan Yardımcısı Liang Wen-chieh'e göre Tayvanlı yayıncılar, Hong Kong Kitap Fuarı için seçkilerini şimdiden kısıtlıyordu.
- 2015'te Causeway Bay Books kaybolmaları olayına karışan kitapçı Lam Wing-kee, 2026 Temmuz'unun başlarında 70 yaşında Tayvan'da hayatını kaybetti.






