Zhejiang Sularının Altında Yeni Bir Solunum Sistemi
Çin, yerli imkânlarla geliştirdiği ilk üçlü karışık gazlı kalkan tünel açma sistemini Zhejiang eyaletindeki Jintang deniz altı tünelinde hizmete aldı. Ekipman, çalışanların basınçlı hava uygulamalarının geleneksel sınırlarını aşan basınçlarda tünel açma makinelerinin bakımını yapabilmesi için helyum, azot ve oksijenden oluşan kontrollü bir karışım sağlıyor.
İçindekiler
- Zhejiang Sularının Altında Yeni Bir Solunum Sistemi
- Tünelde Kesici Uçlarda Neden Çalışanlara İhtiyaç Var?
- Basınçlı Havanın Sınırına Gelindiğinde
- Mühendisler Derin Deniz Dalışlarından Neler Uyarladı?
- İki Ana Modül ve 113 Destek Birimi
- Çalışanların Uyanık Kalması ve Oksijenin Yönetilmesi
- Odadan Çıkışta Dikkatli Basınç Düşürme Gerekli
- Tuzlu Su, Titreşim ve Basınca Dayanıklı Ekipman
- Uygulamanın İnşaat Çalışmaları Açısından Anlamı
- Öne Çıkanlar
Sistem, projenin Zhoushan tarafında çalışıyor. Burada inşaat ekipleri 6.270 metrelik kalkanlı tünel açma bölümünden sorumlu. Çalışmaları, tamamlandığında Ningbo ile Zhoushan'ı birbirine bağlayacak ve dünyanın en uzun deniz altı yüksek hızlı demir yolu geçidi olacak 16,18 kilometrelik demir yolu tünelinin bir parçası.
Tünelin en derin bölümü deniz seviyesinin 78 metre altında. Burada su ve zemin basıncının toplamı 0,85 megapaskala ulaşıyor. Geleneksel basınçlı hava teknikleri için kabul edilen güvenli basınç sınırı ise 0,5 megapaskal. Megapaskal, basıncı ya da belirli bir alana uygulanan kuvvet miktarını ölçmek için kullanılan bir birimdir.
Yeni ekipman, 0,5 ila 1 megapaskal arasındaki basınçlarda çalışmayı destekliyor. Dolayısıyla çalışma üst sınırı, Jintang tüneli için belirlenen azami basıncın üzerinde. Bu da mühendislere projenin zorlu koşullarını yönetmek için hareket alanı sağlıyor.
Çalışanların karşılaştığı temel zorluk, kesici takımları incelemek ya da değiştirmek için basınçlı kazı odasına girmek. Mühendisler, çalışanların uyanık kalmasına ve bu ortamda çalışmanın fiziksel risklerini yönetmesine yardımcı olmak için derin deniz dalışlarında kullanılan solunum teknolojisini uyarladı.
Tünelde Kesici Uçlarda Neden Çalışanlara İhtiyaç Var?
Jintang tüneli, Ningbo ile ada şehir Zhoushan arasındaki yoğun bir su yolunun altından geçiyor. Tünel, adaları ana karaya daha yakından bağlamayı amaçlayan daha geniş bir ulaşım ağının kritik bir parçası. Coğrafi ayrılık, yolcuların seyahatlerini ve yük taşımacılığını uzun süredir zorlaştırıyor.
Zhoushan'daki inşaat bölümü, deniz yatağının altındaki değişken jeolojik koşullarda aylarca kesintisiz tünel açılmasını gerektiriyor. Kalkanlı makineler, diğer adıyla tünel açma makineleri, dairesel geçitler kazıp ilerledikçe destek yapıları kuruyor ve böylece çevredeki zeminin tünelin içine çökmesini önlemeye yardımcı oluyor.
Her makinenin önündeki döner kesici kafa, kaya ve tortul tabakaları deliyor. Kazı sırasında kesici takımlar aşındığından ekiplerin bunları incelemesi ve yıpranan parçaları değiştirmesi gerekiyor. Kazı işini makine yapabiliyor, ancak ekipmanın bakımı için insanların kesici kafaya yakın çalışması hâlâ şart.
Bu görevleri yerine getiren çalışanlar, suyu ve zemini geride tutmak için basınç altında tutulan bir odaya giriyor. Bu kapalı alandaki bakım çalışmaları, inşaat mühendisliğinin en tehlikeli işlerinden biri. Ekiplerin hem makineleri hem de basıncın vücutları üzerindeki etkilerini yönetmesi gerekiyor.
Jintang projesinde uzun bir kazı güzergâhı, deniz altındaki zorlu koşullarla birleşiyor. Zhoushan tarafındaki 6.270 metrelik tünel açma çalışmalarının sürmesi için kesici ekipmanın çalışır durumda tutulması büyük önem taşıyor.
Basınçlı Havanın Sınırına Gelindiğinde
İnşaat ekipleri, çalışanlar kesici kafaların bakımını yapmak için kazı odalarına girdiğinde suyu dışarıda tutmak amacıyla geleneksel olarak basınçlı hava kullanıyor. Bu yöntem belirlenmiş basınç sınırları içinde işe yarıyor, ancak basınç bu sınırların üzerine çıktığında sağlık riskleri hızla artıyor.
Geleneksel basınçlı hava teknikleri için kabul edilen güvenli basınç sınırı 0,5 megapaskal. Bu eşiğin ötesinde vurgun ve diğer fizyolojik tehlikeler, standart protokoller kapsamında insanların odaya girmesini kabul edilemeyecek kadar riskli hâle getiriyor.
Jintang tünelinin en derin bölümünde basınç 0,85 megapaskala ulaşıyor. Bu rakamlara göre tüneldeki azami basınç, geleneksel basınçlı hava sınırını 0,35 megapaskal, başka bir deyişle yüzde 70 aşıyor. Alternatif bir solunum sisteminin çalışma açısından neden hayati olduğu bu farktan anlaşılıyor.
Basıncı şöyle de gözünüzde canlandırabilirsiniz: Bir yuan madeni parasından daha küçük bir alana yaklaşık 30 kilogramlık bir ağırlık basıyor. Çalışanların bu koşullarda işlerini yapabilmesi için solunum gazlarının ve basınç prosedürlerinin dikkatle yönetilmesi gerekiyor.
Su ve zemin basıncı, kazı odasının çevresindeki yükü birlikte oluşturuyor. Odayı basınç altında tutmak çalışma alanını korurken çalışanların soluduğu gazları yönetmek de içerideki insanları koruyor. Her iki işin aynı anda yapılması gerekiyor.
Mühendisler Derin Deniz Dalışlarından Neler Uyarladı?
İnşaat ekibi, basınç sorununu çözmek için derin deniz dalış teknolojilerine başvurdu. Ticari dalgıçlar, sıradan basınçlı havanın tehlikeli olacağı derinliklerde çalışmak için uzun süredir karışık solunum gazlarından ve satürasyon dalışı yöntemlerinden yararlanıyor.
Basıncın insan üzerindeki temel etkileri hem açık denizdeki bir petrol platformunun bakımını yapan kişi hem de tünel kesici kafasındaki takımları değiştiren kişi için geçerli. Mühendisler, bu denizcilik ilkelerini özellikle kalkanlı tünel açma çalışmaları için tasarlanmış bir sisteme uyarladı.
Üçlü ifadesi, solunum karışımının üç gazdan oluştuğu anlamına geliyor: helyum, azot ve oksijen. Çalışanın maruz kaldığı basınca uygun oranlarda her bir gazın karışımda bulunması gerekiyor.
Buradaki kilit unsur helyum. Yoğunluğu düşük olan helyum, vücut dokularına hızla yayılıyor. Azotun bir kısmının helyumla değiştirilmesi, çalışanların basınç altında zihinsel açıdan uyanık kalmasına yardımcı oluyor. Oksijen oranının kontrol edilmesi ise oksijen zehirlenmesi riskini azaltıyor.
Normal havada yüksek oranda azot bulunuyor. Yüksek basınçta vücutta daha fazla azot çözünerek yargıyı bulanıklaştıran ve tepkileri yavaşlatan azot narkozuna yol açabiliyor. Oksijen solunum için şart, ancak kısmi basıncı uzun süre çok yüksek olduğunda zehirleyici de olabiliyor.
Kısmi basınç, bir gaz karışımındaki toplam basıncın tek bir gazdan kaynaklanan bölümüdür. Bu nedenle mühendislerin hem oksijen oranını hem de çalışanın maruz kaldığı basıncı dikkate alması gerekiyor. Bir basınca uygun karışımın, başka bir basınçta yeniden ayarlanması gerekebilir.
İki Ana Modül ve 113 Destek Birimi
Jintang sistemi iki ana modülden oluşuyor: Biri gazları karıştırıyor, diğeri ise gazları sağlıyor. Sisteme gaz dağıtım merkezleri, tedarik merkezleri ve kişisel solunum cihazları dâhil 113 özel alt modül destek veriyor.
Bu düzenek, basınçlı odadaki her çalışana ulaştırılan karışımın hassas biçimde kontrol edilmesini sağlıyor. Ekipman, bir gaz tüpü grubundan çok daha kapsamlı; çünkü çalışma boyunca gazın hazırlanmasını, dağıtımını ve solunum desteğini koordine etmesi gerekiyor.
Gaz karışım algoritmaları, kesici kafadaki basınca uyum sağlamak için helyum, azot ve oksijen oranlarını gerçek zamanlı olarak ayarlıyor. Amaç, tünel güzergâhı boyunca koşullar değiştikçe uygun bir solunum karışımı sağlamak.
Sistemin 0,5 ila 1 megapaskallık çalışma aralığı, Jintang tünelinin azami 0,85 megapaskal basıncını kapsıyor. Projenin en yüksek basıncıyla sistemin üst sınırı arasındaki 0,15 megapaskallık fark, çalışma payı ve daha yüksek basınç gerektiren projelerde kullanım olanağı sağlıyor.
Her çalışanın gaz tedariki, birbiriyle bağlantılı birkaç parçanın birlikte çalışmasına bağlı. Gazın doğru biçimde karıştırılması, dağıtım ekipmanından geçirilmesi ve gerekli basınçta kişisel solunum cihazıyla ulaştırılması gerekiyor.
Çalışanların Uyanık Kalması ve Oksijenin Yönetilmesi
Azot narkozu, yüksek basınç altında çalışmanın en tehlikeli etkilerinden biri. Azot sinir dokularında çözünerek öfori, yönelim bozukluğu ve tepkilerin yavaşlaması gibi alkol zehirlenmesine benzer belirtilere yol açabiliyor.
Azot narkozu yaşayan bir çalışan durumu değerlendirmekte ya da alışık olduğu bir bakım görevini doğru biçimde yerine getirmekte zorlanabilir. Ağır makinelerin yanındaki kapalı bir odada muhakeme yetisinin bozulması, hem çalışanı hem de iş arkadaşlarını tehlikeye atabilir.
Helyum, azotla ilişkilendirilen narkotik etkiye yol açmıyor. Karışımda kullanılması, çalışanların uyanık kalmasına yardımcı oluyor. Bu nedenle derin deniz dalışlarında kullanılan helyum, artık bu tünel açma sistemine de dâhil edildi.
Oksijen ise farklı bir sorun oluşturuyor. Uzun süre yüksek kısmi basınçta oksijen solumak akciğerlere ve merkezî sinir sistemine zarar verebilir. Sistem, fiziksel çalışma için yeterli oksijen sağlarken maruziyeti kontrol altında tutmak amacıyla oksijen oranını düzenliyor ve gazı helyum ile azotla seyreltiyor.
Solunum karışımının aynı anda birkaç ihtiyacı karşılaması gerekiyor: Yoğun fiziksel çalışmayı desteklemeli, azot narkozunu azaltmalı ve oksijen maruziyetini operasyon için belirlenen sınırlar içinde tutmalı. Bu nedenle gazın hassas biçimde kontrol edilmesi, çalışanları korumanın temel unsurlarından biri.
Odadan Çıkışta Dikkatli Basınç Düşürme Gerekli
Vardiyasını tamamlayan çalışanlar, vücutlarında çözünmüş gazların yavaş yavaş atılabilmesi için bir dizi basınç aşamasından geçmek zorunda. Yüksek basınçtan düşük basınca çok hızlı geçilmesi, kanda kabarcıkların oluşmasına yol açabilir.
Bu kabarcıklar, ağrılı ve ölümcül olabilen vurgun hastalığına neden olabilir. Tehlike nedeniyle odadan çıkış prosedürü, kapıdan basitçe geçmekten ibaret değil, işin kendisinin bir parçası.
Karışık gaz sistemi, her vardiya sırasında biriken gaz yüküne göre belirlenen kontrollü basınç düşürme programlarını destekliyor. Çalışanlar odadan çıkarken helyum karışımı soluyor olsa bile basıncın dikkatle yönetilmesi gerekiyor.
Dalış ilkelerinin kullanımı, gaz seçiminin ötesine geçiyor. Çalışanların bakım görevlerini yapabilmesi ve basınçlı ortamdan kontrollü koşullarda dönebilmesi için odaya giriş, çalışma ve basınç düşürme süreçlerinin tümü koordine edilmeli.
Tuzlu Su, Titreşim ve Basınca Dayanıklı Ekipman
Sistem bileşenlerinin aşındırıcı tuzlu su ortamına, tünel açma makinesinin sürekli titreşimine ve yüksek basınç altında çalışmanın yarattığı mekanik gerilime dayanması gerekiyor. Bu koşullar, hem çalışanlara gaz sağlayan ekipmanı hem de tüneli kazan makineyi etkiliyor.
Mühendisler, tek bir alt modüldeki arızanın tüm ekibin yaşam desteğini aksatmaması için yedekli güvenlik sistemleri tasarladı. Yedeklilik, bir bileşen arızalandığında devreye girmek üzere yedek kapasite ya da alternatif işlevler sunulması anlamına geliyor.
Uzaktan izleme sayesinde yüzeydeki ekipler, kendileri odaya girmeden gaz akış hızlarını, basınç seviyelerini ve çalışanların yaşamsal bulgularını takip edebiliyor. Bu ölçümler hem gaz tedarikinin hem de gazı kullanan kişilerin durumunun izlenmesine yardımcı oluyor.
Kontrollü gaz karışımı, yedek sistemler ve izleme teknolojisinin bir araya gelmesi, erişimin zor ve hataların ciddi sonuçlar doğurabileceği bir alanda çalışmayı destekliyor. Kazı çalışmalarının sürmesi ekiplerin görevlerini tamamlamasına bağlı olduğundan, özellikle kesici takımların bakımında ekipmanın güvenilirliği büyük önem taşıyor.
Uygulamanın İnşaat Çalışmaları Açısından Anlamı
Jintang sistemi, deniz altı tünel inşaatındaki büyük bir darboğazı çözüyor: Oda basıncının geleneksel basınçlı hava çalışmalarının sınırını aştığı durumlarda kesici ekipmanın bakımı nasıl yapılacak? Sistem, Zhoushan tarafındaki 6.270 metrelik bölümün programa uygun ilerlemesine yardımcı olurken çalışanları da korumayı amaçlıyor.
Tamamlandığında tünel, dünyanın en uzun deniz altı yüksek hızlı demir yolu geçidi olacak. 16,18 kilometrelik güzergâhın ana kara ile ada grubu arasındaki yolculukları kısaltması, Zhejiang genelinde daha sıkı ekonomik bağlar kurulmasını ve turizmin gelişmesini desteklemesi hedefleniyor.
Çin, dünyanın en iddialı yer altı ulaşım projelerinden bazılarını zaten yürütüyor. Bu sistemin devreye alınması, özellikle zorlu bir çalışma alanı için yerli imkânlarla geliştirilmiş yeni bir çözüm sunuyor ve denizcilik faaliyetleriyle inşaat mühendisliğindeki deneyimi bir araya getiriyor.
Tokyo ve New York gibi kıyı kentleri, su yollarının altından geçen ulaşım ağlarını genişletme baskısıyla karşı karşıya. Ningbo ile Zhoushan arasındakine benzer jeolojik koşullara sahip güzergâhlarda, daha yüksek basınçlarda bakım yapılmasına imkân veren yöntemlerden yararlanılabilir.
1 megapaskala kadar basınçlarda çalışmayı destekleme kapasitesi, mühendislerin daha derin ve doğrudan güzergâhlar planlarken değerlendirebileceği koşulların kapsamını genişletiyor. Çevresel koşulların elverdiği yerlerde bu tür güzergâhlar yolculuk sürelerini kısaltabilir ve çevre üzerindeki etkileri azaltabilir.
Yer altı madenciliği, deniz altı kablo döşeme ve bilimsel sondaj da karışık gazlı yaşam destek sistemlerinin yararlı olabileceği yüksek basınçlı ortamlarda yürütülen diğer faaliyetler. Bunlar yöntemin olası kullanım alanları; burada anlatılan uygulama ise Jintang tünelinde gerçekleştiriliyor.
Proje ayrıca zorlu bir çalışma türü için geliştirilen teknolojinin başka bir alana nasıl uyarlanabileceğini gösteriyor. Açık deniz dalgıçlarıyla demir yolu inşaat ekipleri farklı görevler yürütse de her iki grubun da basıncın insan vücudu üzerindeki etkilerini hesaba katan solunum sistemlerine ihtiyacı var.
Öne Çıkanlar
- Çin, Jintang tünel projesinin Zhoushan tarafında yerli imkânlarla geliştirdiği ilk üçlü karışık gazlı kalkan tünel açma sistemini devreye aldı.
- Zhejiang'daki tünel, Ningbo ile Zhoushan'ı birbirine bağlayacak ve 16,18 kilometre uzunluğunda olacak. Tamamlandığında dünyanın en uzun deniz altı yüksek hızlı demir yolu geçidi hâline gelecek.
- Zhoushan tarafındaki ekipler, 6.270 metrelik kalkanlı tünel açma bölümünden sorumlu.
- En derin bölüm deniz seviyesinin 78 metre altında bulunuyor. Su ve zemin basıncının toplamı burada 0,85 megapaskala ulaşıyor.
- Sistem 0,5 ila 1 megapaskal arasında çalışıyor. Geleneksel basınçlı hava yöntemlerinde güvenli basınç sınırı ise 0,5 megapaskal.
- İki ana modül ve 113 özel alt modül, basınçlı odadaki çalışmalar için helyum, azot ve oksijeni karıştırıp çalışanlara sağlıyor.
- Çalışanların korunması için gaz kontrolü, aşamalı basınç düşürme, yedekli ekipman ve basınç, gaz akışı ile yaşamsal bulguların uzaktan izlenmesi kullanılıyor.






