Japonya’da yaşlanan hikikomori krizi: 90’larındaki ebeveynler 60’larındaki çocuklarını destekliyor

11 dakikalık okuma
Japonya’da yaşlanan hikikomori krizi: 90’larındaki ebeveynler 60’larındaki çocuklarını destekliyor

Kapalı Kapılar Ardında Yaşlanan İki Kuşak

Ulusal Hikikomori Aileleri Federasyonu KHJ’nin son yıllık araştırmasına göre Japonya’da 90’larındaki ebeveynler, toplumdan uzaklaşmış 60’larındaki çocuklarına destek oluyor. Bu hanelerde yaşın ilerlemesi, yıllardır süren yalnızlığı acil bir soruya dönüştürüyor: Yaşlı kuşak artık kendi başının çaresine bakamaz hâle geldiğinde yiyeceği, parayı ve bakımı kim sağlayacak?

İçindekiler
  1. Kapalı Kapılar Ardında Yaşlanan İki Kuşak
  2. Ebeveyn Öldüğünde ve Yardım Gelmediğinde
  3. Gençlik Krizi Ömür Boyu Süren Bir Duruma Nasıl Dönüştü?
  4. Sayılar Yaşlanma ve Süre Hakkında Ne Gösteriyor?
  5. İstihdam Baskısı ve Aileye Bağımlılığın Bedeli
  6. Aile Bağlılığı, İtibar ve Değişen Cinsiyet Tablosu
  7. Güney Kore Benzer Bir Sorunla Karşı Karşıya
  8. Ulusal Yasa ve Yeniden İletişim Kurmaya Yönelik Yerel Yollar
  9. Ebeveyn Bakımı Sonrasındaki Yaşamı Planlamak
  10. Öne Çıkanlar

Kış aylarında yürütülen ve 280 ailenin katıldığı araştırmada, hikikomori yaşayan kişilerin yaş ortalaması 36,9 olarak belirlendi. Bu oran, kuruluşun 2014’te nüfusu izlemeye başlamasından bu yana 33,1’den yükseldi. Araştırmaya göre katılımcıların yüzde 43,1’i 40 yaşın, yüzde 12,7’si ise 50 yaşın üzerindeydi. Destek sağlayan aile üyelerinin yaş ortalaması 66,3’tü.

Hikikomori, kişinin uzun süre boyunca toplumsal yaşamdan çekilmesini ifade ediyor. Bazı kişiler onlarca yıl evlerinden çıkmıyor, yaşam giderleri için yakınlarına bağımlı oluyor ve hane dışındaki dünyayla çok az iletişim kuruyor. Bu durum uzun süredir ergenler ve genç yetişkinlerle ilişkilendirilse de KHJ’nin bulguları, ailelerin bu sorunla çok daha ileri yaşlarda karşı karşıya kaldığını gösteriyor.

Japon sosyal hizmet uzmanları, 80’lerindeki ebeveynlerin 50’lerindeki çocuklarını desteklediği haneleri “8050 sorunu” olarak adlandırıyor. Bunun daha ileri bir biçimi olan “9060 sorunu” ise 90’larındaki ebeveynlerin 60’larındaki çocuklarını desteklemesini tanımlıyor. Her iki terim de yaklaşan aynı çöküşü anlatıyor: Destek veren kişi güçten düşerken destek alan kişi bağımsız yaşamak için gereken toplumsal ya da ekonomik imkânlardan yoksun kalıyor.

Hikikomori yaşayanların çoğu, yaşam giderleri için tamamen ebeveynlerine bağımlı. Bu nedenle bir ebeveynin ölümü aynı anda birçok kaybı beraberinde getirebiliyor: Yas, gündelik bakımın ortadan kalkması ve hanenin maddi desteğinin çökmesi. Polise yansıyan vakalar, yıllarca süren yalnızlığın ardından ölümü bildirmek ya da cenaze düzenlemek gibi işlerin bile ne kadar zorlaşabildiğini gösteriyor.

Reklam

Ebeveyn Öldüğünde ve Yardım Gelmediğinde

Ulusal Polis Teşkilatı, 2023’te cesedi terk etme suçlamasıyla soruşturulan 50’li yaşlarında 52, 60’lı yaşlarında 31 kişi kaydetti. Bu, 2014’ten bu yana söz konusu yaş gruplarındaki en yüksek sayılardı. Vakaların çoğunda işsiz yetişkin çocuklar, doğal nedenlerle hayatını kaybeden yaşlı ebeveynleriyle birlikte yaşıyordu.

Hayatta kalan aile üyelerinin bazen cenaze masraflarını karşılayacak parası, yardım isteyebilecekleri kişiler ya da ölümle başa çıkabilecek duygusal gücü olmuyordu. Yalnızlık, yasın ardından yapılması gereken pratik işleri yerine getirmelerini engelliyordu.

Haziran 2023’te polis, Kanagawa eyaletinde 63 yaşındaki işsiz bir erkeği, babasının cesedini altı ay boyunca evde bıraktığı gerekçesiyle tutukladı. Babası 95 yaşındaydı. Oğul, daha sonra müfettişlere cenaze masraflarını karşılayamadığını söyledi.

Bir başka vakada, 90’lı yaşlarındaki babasıyla yaşayan 60 yaşındaki bir erkek, babasının ölümünden sonra bunu bildirmek yerine emekli maaşı çeklerini bozdurmaya devam etti. Daha sonra yetkililere, gelecekte nerede yaşayacağı konusunda kimseyle iletişime geçmeye cesaret edemediğini söyledi.

Toyonaka Sosyal Refah Konseyi Genel Sekreteri Reiko Katsube, “8050 sorunu” terimini ortaya attı. Bu tür vakaların söz konusu aileler hakkında ortaya koyduklarını şöyle anlattı:

Bu vakalar, söz konusu aileler için gelinen son noktayı temsil ediyor ve toplumsal yalnızlığın simgesi niteliğini taşıyor.

Sosyologlar bunu, onlarca yıllık yalnızlığın temel yurttaşlık işlemlerini yürütememe noktasına ulaştığı toplumsal geri çekilmenin son aşaması olarak tanımlıyor. Savcılar, karmaşık psikolojik ve ekonomik koşulları göz önünde bulundurarak bazı vakalarda suçlamaları düşürdü. Ancak mevcut bakım düzeninin bir sınırı var: 90’larındaki ebeveynler çocuklarına süresiz olarak destek olamaz.

Gençlik Krizi Ömür Boyu Süren Bir Duruma Nasıl Dönüştü?

Psikiyatrist Tamaki Saito bu olguyu ilk kez 1990’ların başında tanımladığında, toplumsal hayattan çekilenlerin yaş ortalaması 15’ti. Bu kişiler genellikle orta sınıf ailelerden gelen genç erkeklerdi. İlk araştırmalar, geri çekilmeyi okulda zorbalık ya da romantik ilişkilerde reddedilme gibi baskılarla ilişkilendirerek bunun geçici bir kriz olduğu anlayışını güçlendirdi.

Reklam

Zaman içindeki gelişmeleri izleyen uzunlamasına araştırmalar ise geri çekilmenin kalıcı bir duruma dönüşebildiğini gösterdi. Japonya’da 1990’larda ekonomik balonun patlamasının ardından toplumsal hayattan çekilen gençler, eğitimlerine, işlerine ya da daha geniş toplumsal yaşama dönmeden yaşlandı.

Bugün Tsukuba Üniversitesi’nde profesör olan Saito, uzun süreli yalnızlığın özgüveni ve toplumsal becerileri zayıflattığı bir döngüden söz ediyor. Olağan etkileşimlere geri dönmek giderek daha ürkütücü hâle geliyor. Kişi toplumdan ne kadar uzun süre uzak kalırsa toplumsal açıdan başarısız olduğuna o kadar güçlü biçimde inanabiliyor; bu da yardım aramasını ya da iş başvurusu yapmasını zorlaştırıyor.

Değişen tabloyu birkaç önemli dönüm noktası üzerinden izlemek mümkün:

  • 1990’ların başı: Saito, çoğunlukla genç erkeklerle ilişkilendirilen ve ortalama geri çekilme yaşı 15 olan olguyu tanımladı.
  • 2010: Kabine Ofisi araştırması, hikikomori yaşayanların yüzde 23,7’sinin 35-39 yaşlarında olduğunu ortaya koydu. Hikikomori terimi aynı yıl Oxford İngilizce Sözlüğü’ne de girdi.
  • 2014: KHJ, nüfusu izlemeye başladı ve yaş ortalamasını 33,1 olarak kaydetti.
  • 2016: Kabine Ofisi araştırması, 15-39 yaş grubunda 541 bin hikikomori bulunduğunu tahmin etti.
  • 2023: Kabine Ofisi araştırması, çalışma çağındaki hikikomori sayısını 1,46 milyon olarak tahmin ederken Japonya Yalnızlık ve Toplumsal İzolasyonla Mücadeleyi Teşvik Yasası’nı çıkardı.
  • Nisan 2024: Yasa yürürlüğe girdi.

Bu tarihler, araştırmalarda kullanılan yaş sınırlarının neden önemli olduğunu da gösteriyor. Toplumdan uzak kalmayı sürdüren biri, koşulları iyileşmemiş olsa bile hedef yaş grubunun üst sınırını aştığı için araştırmalardan çıkabilir.

Sayılar Yaşlanma ve Süre Hakkında Ne Gösteriyor?

Kabine Ofisi’nin 2016’da yaptığı 541 bin kişilik tahmin yalnızca 15-39 yaş grubunu kapsıyordu. Araştırmacılar, daha ileri yaştaki yetişkinlerin dışarıda bırakılmasını önemli bir ölçüm sorunu olarak belirledi. Geri çekilmeleri devam eden 2010 araştırmasındaki 35-39 yaş grubundakiler, 2016’ya gelindiğinde üst yaş sınırını aşmış olacaktı.

Geri çekilme süreleri de değişiyordu. 2016’da katılımcıların yüzde 34,7’si yedi yıldan uzun süredir toplumdan uzaktı. Bu oran 2010’da yüzde 16,7’ydi. Sonraki oran öncekinden iki kattan fazlaydı. Geri çekilme dönemleri sonraki yıllarda da uzamaya devam etti.

Reklam

Hükümetin ileri yaş gruplarına ilişkin verileri de aynı yaşlanma eğilimini ortaya koyuyor. 2019 araştırmasında katılımcıların yüzde 38’i 40’lı, yüzde 36’sı 50’li ve yüzde 26’sı 60’lı yaşlarındaydı. 2023’e gelindiğinde bildirilen dağılım daha ileri yaşlara kaydı: Yüzde 42’si 50’li, yüzde 36’sı 60’lı yaşlarındaydı.

Kabine Ofisi’nin 2023’teki 1,46 milyon kişilik tahmini, iş gücünün yüzde 2’sine karşılık geliyor olarak tanımlandı. Saito, durumu fark edilmemiş kişiler ve 64 yaş üzerindekiler de dahil edildiğinde toplam sayının 10 milyona kadar çıkabileceğini savunuyor.

Tüm yaş gruplarındaki kesin toplam belirsizliğini koruyor. Bu nüfusa ulaşmak zor; KHJ’nin aile araştırması ise bir aile kuruluşuyla hâlihazırda bağlantısı bulunan hanelere daha yakından bakıyor. Yaş ve süreye ilişkin veriler birlikte değerlendirildiğinde, gençlik dönemindeki kısa süreli bir kesinti varsayımıyla tasarlanan hizmetlerin, onlarca yıllık geri çekilme yaşayan ailelerin ihtiyaçlarını neden karşılayamayabildiği anlaşılıyor.

İstihdam Baskısı ve Aileye Bağımlılığın Bedeli

2010-2019 verilerini kullanan uzunlamasına bir araştırma, işsizlikteki artışların hikikomori görülme sıklığındaki yükselişle örtüştüğünü ve bu ilişkinin özellikle incelenen dönemin ilk yıllarında belirgin olduğunu ortaya koydu. Araştırma, geri çekilmeyi bireysel sıkıntıların yanı sıra ekonomik koşullarla da ilişkilendiriyor.

Hane geliri, toplumdan uzaklaşmanın nasıl sürdürülebileceğini etkiliyor. Yeterli kaynağa sahip aileler, uzun yıllar çalışmayan yetişkin bir kişiye barınma ve yiyecek sağlayabiliyor. Bu kaynaklardan yoksun bir hanedeki kişi ise psikolojik sıkıntı yaşasa bile çalışmak zorunda kalabiliyor. Bu nedenle ekonomik zorunluluk, temel toplumsal kaygıyı çözmek yerine gizleyebiliyor.

Glasgow Üniversitesi’nde eğitimden çalışma hayatına geçiş konusunda uzmanlaşan akademisyen Andy Furlong, hikikomori vakalarındaki artışı geçici işler ve çalışma saatleri kısıtlı işler de dahil olmak üzere güvencesiz istihdamla ilişkilendiriyor. Ayrıca bu tür işler arasında gidip geldikleri düşünülen gençlere yönelik “freeter” damgasına da dikkat çekiyor.

Toplumsal yargılar konusunda zaten kaygı duyan biri için istikrarlı bir iş bulamamak yeni bir utanç kaynağına dönüşebilir. Böylece aile, hem hayatta kalmayı mümkün kılan bir sığınak hem de yıllarca erişilebilen tek destek ağı hâline gelebilir.

Reklam

Aile Bağlılığı, İtibar ve Değişen Cinsiyet Tablosu

Japonya’da aileye bağımlılık ve toplum içindeki itibar anlayışları, geri çekilmenin bir hane içinde neden gizli kalabildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. “Sekentei”, toplum içindeki itibarı ifade ediyor ve kamuoyu önünde başarısız görünmekten kaçınma yönünde güçlü bir baskı yaratabiliyor. “Amae” ise yetişkin çocukların ebeveynlerine bağımlı kalmasına imkân tanıyabilen, karşılıklı bağımlılığa dayalı bir aile psikolojisini tanımlıyor.

Japonya’daki aile yapıları uzun süreli birlikte yaşamaya çoğu zaman hoşgörüyle yaklaşıyor. Bu durum, birçok Batı toplumunda yetişkinlerin bağımsız olması yönündeki daha güçlü beklentiden farklı. Sadakat ve şefkat bir haneyi bir arada tutabilir; ancak iyileşme süreci ya da iş arama yönündeki baskıyı da azaltabilir. Ailelerin kendi sorunlarını çözmesi gerektiği yönündeki kültürel beklentiler, alternatif destek biçimlerinin gelişmesini tarihsel olarak kısıtladı.

Saito’nun araştırması, vakaların yaklaşık yüzde 10’unda ebeveynlere yönelik şiddet görüldüğünü belirtiyor. Bu durumlarda bile aileler yetişkin çocuğun evden ayrılmasını nadiren düşünüyor. Ebeveynler, korku ve yorgunlukla ve sağlıklarının kötüleşmesiyle karşı karşıya kalırken destek vermeyi sürdürebiliyor.

İleri yaştaki hikikomori nüfusunun önemli bir bölümünü kadınlar da oluşturuyor. Hükümetin 2023 araştırmasında, 40-64 yaş grubundakilerin yüzde 52,3’ünün kadın olduğu belirlendi. Bu, başlangıçta genç erkeklere odaklanan tablodan farklı.

Değişen beklentiler kadınları ekonomik baskıya ve iş yerinde tacize açık hâle getirirken ev yaşamına ilişkin eski beklentiler de sürüyor. Evde kalmak kadınların rolleri hakkındaki yerleşik varsayımlara uyabildiğinden, geri çekilme daha az görünür olabiliyor. Kadın hikikomori savunucuları; orta yaşlı kadınların işsizlik ve aile sorumlulukları nedeniyle karşılaştığı farklı damgalanmanın tanınması da dahil olmak üzere, kadınlara özel destek çağrısında bulundu.

Güney Kore Benzer Bir Sorunla Karşı Karşıya

Güney Kore hükümetinin tahminlerine göre 300 bin ila 400 bin genç, toplumdan uzak bir yaşam sürüyor. Ülkenin nüfusu Japonya’nın yaklaşık üçte biri olduğu için bu tahminler orantısal olarak Japonya’dakilerden daha yüksek ve uzun süreli yalnızlığa benzer bir geçiş yaşanabileceğine ilişkin kaygıları artırıyor.

Seul Büyükşehir Belediyesi, 2022’de toplumsal açıdan yalıtılmış yaklaşık 130 bin genç belirledi. Bu sayı, başkentteki genç yetişkin nüfusunun yüzde 4,5’ine karşılık geliyor. Veriler, kayda değer bir grubun olağan eğitim, çalışma ve toplumsal iletişim kalıplarının dışında kaldığını gösteriyor.

Bu deneyim Doğu Asya’yla sınırlı değil. Hong Kong, İtalya, ABD, Fas, Umman, Hindistan, Finlandiya ve Fransa’da da vakalar belgelendi. Terimin 2010’da Oxford İngilizce Sözlüğü’ne girmesi, uluslararası farkındalığın arttığını yansıtıyordu.

Reklam

Aile yaşamı ve barınma koşullarındaki farklılıklar, ülkeler arasındaki karşılaştırmaları zorlaştırıyor. ABD ve Britanya gibi yetişkin çocukların ebeveynleriyle birlikte yaşama olasılığının daha düşük olduğu toplumlarda benzer geri çekilme biçimleri, aile evinde uzun süreli yalnızlık yerine evsizliğe yol açabiliyor.

ABD’de evsiz gençlerin sayısının 1,6 milyon, Britanya’da ise yaklaşık 250 bin olduğu tahmin ediliyor. Bu gruplar, farklı biçimlerde ortaya çıkan benzer toplumsal ve psikolojik kırılmaları yansıtıyor olabilir. Japonya’daki deneyim, bir aile evinin bir kişiyi onlarca yıl barındırmaya devam etmesi durumunda neler yaşandığına özellikle dikkat çekiyor.

Hızlı kentleşme, güvencesiz istihdam, yüz yüze iletişimin yerini teknolojinin alması ve geleneksel topluluk yapılarının zayıflaması farklı ülkelerin ortak baskıları arasında. Uluslararası vakalar, uzun süreli geri çekilmenin Japonya’nın ötesindeki baskılara verilen bir tepki olduğunu gösteriyor; ancak ülkedeki hane düzeni bu soruna kendine özgü bir biçim kazandırıyor.

Ulusal Yasa ve Yeniden İletişim Kurmaya Yönelik Yerel Yollar

Japonya, Yalnızlık ve Toplumsal İzolasyonla Mücadeleyi Teşvik Yasası’nı 2023’te çıkardı ve yasa Nisan 2024’te yürürlüğe girdi. Bu düzenleme, özellikle hikikomori ve toplumsal geri çekilmenin benzer biçimlerini hedefleyen ilk ulusal çerçeveyi oluşturdu.

Belediye programları, insanları hemen alışık olmadıkları kamusal ortamlara girmeye zorlamadan onlara ulaşmanın yollarını da aradı. Kyoto eyaleti 2022’de toplumsal iletişim için sanal bir alan sunan çevrim içi bir buluşma programı başlattı.

Birkaç belediye uzaktan iş bulma hizmeti sunuyor. Evden çıkamayan kişiler için dijital işler, istihdama katılmanın tek uygulanabilir yolu olabilir. Bu tür hizmetler, iletişimin kişinin yönetebileceği bir ortamda başlamasına imkân tanırken pratik bir engeli de ele alıyor.

Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığı, hikikomori için 85 Bölgesel Destek Merkezi kurdu. Ayrıca toplumdan uzaklaşma yaşayan kişileri hizmetlerle buluşturmak amacıyla Hikikomori VOICE STATION internet sitesini hayata geçirdi.

Farklı yaklaşımlar ihtiyaçların farklı aşamalarına yanıt veriyor: İlk görüşme, başkalarıyla buluşacak bir yer, yakınlara yönelik danışmanlık ya da işe giden olası bir yol. 8050 ya da 9060 sorunuyla karşı karşıya olan ailelerin, yaşlı ebeveynler artık destek veremediğinde para ve bakımın nasıl sağlanacağına ilişkin düzenlemelere de ihtiyacı var.

Reklam

Ebeveyn Bakımı Sonrasındaki Yaşamı Planlamak

Saito, orta yaşlı çocuklarına destek olan ebeveynlere, çocuklarının yaşamlarının geri kalanını kapsayacak mali planlar yapmalarını tavsiye ediyor. Bu planlara engellilik aylıkları ve sosyal yardım başvuruları da dahil edilebilir. Aileleri, yardım istemekten duydukları utancı aşmaya çağırıyor.

Aksi hâlde bir ebeveynin ölümü, yıllardır dış dünyayla iletişim kurmaktan kaçınan bir kişiyi barınma, gelir, resmî işlemler ve yasla bir anda yüzleşmek zorunda bırakabilir. Bildirilmeyen ölümlerle ilgili vakalar, bu yüklerin yalnız bir haneyi ne kadar ağır biçimde zorlayabileceğini gösteriyor.

Yaklaşımlar, şiddeti tetikleyebilen zorlayıcı kurtarma müdahalelerinden uzaklaşıp ilişkileri adım adım yeniden kurmaya yöneldi. İlerleme, kişiyi kısa süre içinde olağan rutinlerine döndürmeye yönelik bir girişimden ziyade yıllarca süren desteğe bağlı olabilir.

“İbasho” olarak bilinen akran grupları, yani güvenli alanlar, bu süreç için uygun bir ortam sağlayabilir. İyileşme; terapiyi ve depresyon ya da kaygı varsa bu temel durumlara yönelik ilaç tedavisini de içerebilir.

Saito, hedefin herkesin mutlaka eğitime ya da ücretli bir işe dönmesi yönündeki tek bir beklenti yerine, kişinin yapabileceklerini yansıtması gerektiğini savunuyor:

Okula dönmek ya da iş bulmak mutlaka nihai hedef olarak görülmemeli.

Bazı kişiler için düzenli uyku saatlerini korumak ya da aile üyeleriyle biraz iletişim kurmak ilerleme anlamına geliyor. Hikikomori burada başlı başına bir akıl hastalığından ziyade bir durum olarak ele alınıyor ve kısa süreli bir müdahale yerine sürekli toplumsal destek gerektiriyor.

Japonya’daki yaşlanan aileler, yapılması gerekenleri somutlaştırıyor. Ebeveynler hâlâ hayattayken insanlara ulaşmak ve ebeveyn bakımının sona ereceği günü de hesaba katmak gerekiyor. Her iki kuşağın da yaşlı olduğu haneler için mali hazırlık ve ev dışındaki güvenilir bir destek bağı acil ihtiyaçlar arasında.

Öne Çıkanlar

  • KHJ’nin 280 ailenin katıldığı kış araştırmasında hikikomori yaşayanların yaş ortalaması 36,9, destek sağlayan aile üyelerinin yaş ortalaması 66,3 olarak belirlendi.
  • Araştırmaya göre katılımcıların yüzde 43,1’i 40 yaşın üzerindeydi. Ayrıca 90’larındaki ebeveynlerin 60’larındaki çocuklarını desteklediği vakalar belgelendi.
  • 2023 polis verilerinde cesedi terk etme suçlamasıyla soruşturulan 50’li yaşlarında 52, 60’lı yaşlarında 31 kişi kaydedildi. Bu, 2014’ten bu yana en yüksek sayıydı.
  • Yedi yıldan uzun süredir toplumdan uzak kalanların oranı 2010’da yüzde 16,7’den 2016’da yüzde 34,7’ye yükseldi.
  • Hükümetin 2023 araştırmasında, 40-64 yaş grubundaki hikikomori yaşayanların yüzde 52,3’ünü kadınlar oluşturdu.
  • Japonya’nın ulusal yalnızlık ve toplumsal izolasyon yasası, yerel programlar ve 85 bölgesel destek merkeziyle birlikte Nisan 2024’te yürürlüğe girdi.
  • Saito, mali planlama, kamu desteğine erişim ve kişinin ihtiyaçlarına göre yönlendirilen kademeli bir iyileşme öneriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir