Yaklaşık İki Aylık Savaş Körfez’in Güvenlik Modelini Sarsıyor
Yüzlerce füze ve insansız hava aracı saldırısı, Körfez İşbirliği Konseyi’nin altı üyesinin tamamının hedef alınması ve rafinerilerde, havalimanlarında, otellerde ve gaz tesislerinde meydana gelen hasar, Körfez hükümetlerini refahlarının temelindeki iki unsuru yeniden değerlendirmeye zorladı: ülkelerinin iş yapmak için güvenli yerler olduğuna duyulan güven ve askeri koruma için ABD’ye bel bağlamak.
İçindekiler
- Yaklaşık İki Aylık Savaş Körfez’in Güvenlik Modelini Sarsıyor
- Saldırılar Enerji Tesislerini ve İş Merkezlerini Vurdu
- Washington’a Duyulan Güvensizliği Önceki Sarsıntılar Açıklıyor
- Çin’in Ekonomik Ölçeği Onu Doğal Bir Ortak Kılıyor
- Yeni Ödeme Sistemleri ve Ticaret Koridorları Seçenek Sunuyor
- Pekin Her İki Tarafla İlişkilerini Koruyor
- Savaş Sırasında Ekonomik Etkinin Sınırları Var
- Amerikan Kuvvetleri Körfez Savunmasının Temel Dayanağı
- Körfez Hükümetleri Farklı Yollar İzliyor
- Daha Fazla Ortak, Karar Vermede Daha Fazla Özgürlük
- İran’la İlişkiler İçin Yeni Koşullar Gerekli
- Öne Çıkan Noktalar
20 Nisan 2026 itibarıyla, şubat ayında patlak veren savaşın yaklaşık iki ayı, ekonomik ve diplomatik ortak olarak Çin’i daha fazla öne çıkardı. Çin ile Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) geçen yıl yaklaşık 300 milyar dolarlık ticaret yaptı. Çinli şirketler de son yirmi yılda Orta Doğu genelinde yaklaşık 270 milyar dolarlık yatırım ve inşaat projesi gerçekleştirdi.
Bu bağlar, Washington’ın güvenilirliğini yeniden değerlendiren Körfez başkentlerine seçenekler sunuyor. Bölge liderleri İran’a yönelik düşmanlıkların yeniden başlamasını istemiyordu ve ABD kendilerine önceden danışmadı. İran’ın ardından düzenlediği saldırılarda bölge genelindeki hem Amerikan askeri varlıklarını hem de sivil altyapıyı hedef aldı.
Yeniden değerlendirme savunmanın ötesine uzanıyor. Körfez ekonomileri şirketleri, yatırımcıları ve ziyaretçileri vergi muafiyetleri, esnek düzenlemeler, büyüyen girişim toplulukları ve istikrarlarıyla kazandı. Güvenlik düzenlemeleri, Amerikan üsleri ve askeri teçhizatının desteklediği, genellikle “petrole karşılık güvenlik” diye tanımlanan bir alışverişe dayanıyordu. Savaş, her iki düzene duyulan güveni de sarstı.
Çin ticaret, teknoloji, finans ve diplomatik temas sunuyor, ancak Amerikan askeri varlığının yerini tutmuyor. Körfez hükümetleri, ABD sistemleri çevresinde kurulu savunmalarını korurken kendi kararlarını vermek için daha fazla hareket alanı arıyor. Çatışma sırasında aldıkları tutumlar, KİK’in altı üyesinin aynı bölgesel tehlikeye farklı tepkiler verdiğini de gösteriyor.
Saldırılar Enerji Tesislerini ve İş Merkezlerini Vurdu
Birleşik Arap Emirlikleri, hava sahasının İran’a karşı kullanılmasına izin vermeyeceğini açıklamasına rağmen yüzlerce İran insansız hava aracı ve füze saldırısının en ağır yükünü taşıdı. Savunma sistemleri yüzlerce balistik füzeyi ve yaklaşık 2.000 insansız hava aracı saldırısını önledi, ancak saldırılar yine de can kaybına ve hasara yol açtı.
Dubai’nin istikrarlı bir uluslararası iş merkezi olarak ünü, gayrisafi yurt içi hasılasının dörtte üçünden fazlasını petrol dışı sektörlerin oluşturduğu BAE için özellikle değerli. Gayrisafi yurt içi hasıla, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer. Büyük havalimanlarında ve tanınmış turistik noktalarda meydana gelen hasar, ülkenin geliştirmek için onlarca yıl harcadığı faaliyetleri tehdit ediyor.
İran’ın insansız hava araçlarını püskürtmek füzeleri önlemekten daha zor oldu. Saldırılar, sivil alanların korunmasındaki zayıflıkları ortaya çıkardı ve bölgenin iş merkezi olma itibarına ilişkin kalıcı kaygılar yarattı.
İran’la geleneksel olarak arabuluculuk yapan Katar, dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz üretim tesisi Ras Laffan’a düzenlenen yıkıcı saldırılardan etkilendi. Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), gemilerle taşınabilmesi için sıvı hâle gelene kadar soğutulan gazdır. Önemli petrol rafinerilerine ev sahipliği yapan Suudi Arabistan’ın Doğu Bölgesi de İran’ın yoğun füze saldırılarına maruz kaldı.
Umman tarafsız tutumunu korudu, ancak o da saldırıya uğradı. Ülkenin yaşadıkları, çatışmanın dışında kalmaya çalışan ülkelerin karşı karşıya olduğu baskıyı gösteriyor: Tarafsızlık, çatışmalardan pek koruma sağlamazken bölgedeki hükümetler giderek taraf seçmeye itiliyor.
Washington’a Duyulan Güvensizliği Önceki Sarsıntılar Açıklıyor
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın Körfez ülkelerine yönelik saldırılarını çatışmanın şu ana kadarki en büyük sürprizi olarak nitelendirdi. Bu ülkelerin çatışmaya çok az katılmasının beklendiğini, ancak artık katılmakta ısrar ettiklerini söyledi.
Körfez’in Amerikan korumasına yönelik kuşkuları bu savaştan önceye dayanıyor. Washington, 2019’da Suudi Aramco’nun Abkayk tesisine düzenlenen saldırının ardından askeri misillemede bulunmadı. Bu olay, Körfez altyapısı saldırıya uğradığında Amerikan kuvvetlerinin varlığının mutlaka ABD’nin askeri karşılık vereceği anlamına gelmediğine ilişkin kaygıları artırdı.
İsrail’in Ağustos 2025’te Doha’da Hamas mensuplarını hedef alan saldırısı da bu kaygıları derinleştirdi. Katar’ın ABD’nin NATO üyesi olmayan başlıca müttefiki statüsü, topraklarını saldırıdan korumamıştı. NATO, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’dür; Katar’ın ABD tarafından ayrı olarak tanınan bu statüsü, Washington’la ilişkilerinin bir parçasıdır.
Bugün Körfez’in yeniden değerlendirmesine zemin oluşturan birkaç olay bulunuyor:
- 2019: Suudi Aramco’nun Abkayk tesisine yönelik saldırının ardından ABD askeri misillemede bulunmadı.
- 2023: Şi Cinping’in KİK Zirvesi için Riyad’a yaptığı ziyaret, Çin’le kapsamlı stratejik uyumun ilerlemesine yardımcı oldu. Pekin ayrıca Suudi Arabistan ile İran arasında, mevcut savaşa kadar ilişkileri istikrara kavuşturan bir güvenlik anlaşmasına aracılık etti.
- Ağustos 2025: İsrail’in Doha’da Hamas mensuplarını hedef alması, Katar’ın güvenliğine ilişkin kaygıları derinleştirdi.
- Şubat 2026: İran savaşı patlak verdi ve ardından KİK’in altı üyesinin tamamına saldırılar düzenlendi.
- 20 Nisan 2026: Yaklaşık iki aylık çatışma, Körfez hükümetlerini ekonomik ve güvenlik ortaklıklarını yeniden değerlendirmeye itti.
Çin’in Ekonomik Ölçeği Onu Doğal Bir Ortak Kılıyor
Çin’in Körfez’in başlıca ticaret ortağı olması, ilişkiye diplomatik açıklamaların ötesinde bir ağırlık kazandırıyor. KİK’le geçen yıl yapılan yaklaşık 300 milyar dolarlık çok taraflı ticaretin yanı sıra, son yirmi yılda Orta Doğu genelinde yaklaşık 270 milyar dolarlık Çin yatırımı ve inşaat projesi gerçekleştirildi.
Şi Cinping’in 2023’te KİK Zirvesi için Riyad’a yaptığı çığır açıcı ziyaret, büyüyen ticari bağların kapsamlı stratejik uyuma dönüşmesine yardımcı oldu. Savaş sonrasını planlayan Körfez hükümetlerinin artık bu ilişkileri derinleştirmek için daha güçlü nedenleri var.
Yeşil enerji, işbirliğinin başlıca alanlarından biri. Küresel güneş enerjisi üretim kapasitesinin yüzde 80’inden fazlası Çin’in kontrolünde. Çin’in rüzgâr türbini ihracatı 2025’te yaklaşık yüzde 50 arttı, elektrikli araç üretimi ise küresel üretimin yüzde 70’ini oluşturuyor. Bu veriler, Çinli şirketleri petrol ve doğal gazı kapsayan hidrokarbonlara bağımlılığı azaltmayı hedefleyen Körfez planları için önemli potansiyel tedarikçiler hâline getiriyor.
BYD, Geely ve Changan gibi markalar bölgenin ulaşım sektörlerini dönüştürüyor. Çinli şirketlerle işbirliği, Körfez ülkelerinin elektriğin üretim ve dağıtım biçimindeki değişiklikleri destekleyecek teknolojiye ihtiyaç duyduğu elektrik şebekelerini de kapsıyor.
Körfez hükümetleri açısından bu ilişki, satın alımların yanı sıra altyapıyı da içeriyor. Güneş enerjisi ekipmanına, rüzgâr teknolojisine ve elektrikli araçlara erişim, ekonomik çeşitlendirme planlarını Çin’in üretim gücüyle buluşturuyor. Amaç, ekonomilerini uzun süredir ayakta tutan petrol gelirlerinin ötesinde sanayi ve hizmet sektörleri geliştirmek.
Yeni Ödeme Sistemleri ve Ticaret Koridorları Seçenek Sunuyor
Finansal işbirliği de bu ilişkinin bir parçası. Genişletilmiş BRICS+ çerçeveleri, Körfez ülkelerine mevcut bağlantılarını korurken Batı finans sistemlerine bağımlılıklarını azaltabilecekleri platformlar sunuyor. BRICS+, daha fazla işbirliği arayan geniş bir ekonomi grubunu bir araya getiriyor.
Petrodoların, yani petrol ticaretinde ABD dolarının hâkimiyeti nedeniyle Çin yuanıyla ticarete bütünüyle geçmek hâlâ zor. Bununla birlikte Körfez hükümetleri, ödeme yapmanın ek yollarını deniyor.
mBridge projesinde Çin ve BAE merkez bankaları yer alıyor. Proje, Batılı aracı bankalar olmadan sınır ötesi ödemeler için dijital para platformlarını deniyor. Aracı banka, doğrudan birbirleriyle hesaplaşmayan kuruluşlar arasında para transferine yardımcı olur. Ödemelerin tamamlanması için farklı bir yol, katılımcı ülkelere finansal risklerini yönetmede başka bir seçenek sağlıyor.
Ulaşım bağlantıları işbirliğinin üçüncü bir alanını oluşturuyor. Yaklaşık 62 milyar dolarlık yatırımı temsil eden Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru (CPEC), deniz yollarını Orta Asya’ya uzanan kara koridorlarına bağlamak için fırsatlar yaratıyor. BAE’nin CPEC’e ve Gwadar Limanı’na yaptığı yatırımlar, deniz taşımacılığı güzergâhlarını bu iç bölge bağlantılarına bağlayan anlaşmaları destekleyebilir.
Bu tür düzenlemeler, Körfez ülkelerinin geleneksel dar geçitleri aşmasına ve birkaç büyük gücün yer aldığı bir ticaret ağında merkezi düğüm noktaları hâline gelmesine yardımcı olabilir. Enerji ilişkisi bu bağlantılara şimdiden büyük önem kazandırıyor: Çin, 2025’te ham petrolünün yüzde 42’sini Orta Doğu’dan ithal etti; bunun yüzde 14’ünü Suudi Arabistan, yüzde 7’sini BAE karşıladı.
Bu rakamlara göre Suudi Arabistan ve BAE, Çin’in ham petrol ithalatının toplam yüzde 21’ini sağladı. Bu, Orta Doğu’nun sağladığı yüzde 42’nin yarısına denk geliyor ve bu iki Körfez ortağının Çin’in bölgesel enerji ticaretindeki önemini gösteriyor.
Pekin Her İki Tarafla İlişkilerini Koruyor
Çin, İran ve Körfez ülkeleriyle stratejik ortaklıklarını sürdürüyor; bu da karşı karşıya gelen hükümetlerle ilişkilerini yönetmesini gerektiriyor. Çatışma patlak verdiğinde Pekin, ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını kınadı ve derhâl ateşkes çağrısı yaptı, ancak Tahran’a askeri destek vermekten kaçındı.
Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüleri, Çin’in ihracat kontrollerinde ihtiyatlı ve sorumlu davrandığını söyleyerek ülkenin İran’a askeri teçhizat sağladığına ilişkin haberleri reddetti. Buna rağmen kanıtlar, Çinli şirketlerin İran’ın balistik füze ve insansız hava aracı programlarında kullanılan, hem sivil hem askeri amaçlı bileşenlerin yanı sıra saldırı isabetini artıran BeiDou uydu navigasyon desteği sağladığına işaret ediyor.
Çin, İran’ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90’ını, çoğu zaman büyük indirimlerle satın alıyor. Bu satışlar, yaptırımlara tabi İran hükümetine önemli bir gelir kaynağı sağlıyor. Pekin ayrıca, eski tankerlerden oluşan gölge filoları ve geleneksel Batı bankacılık kanallarının dışında yuanla ödeme dâhil, Amerikan yaptırımlarının etkisini azaltmaya yönelik deniz taşımacılığı ve finans düzenlemelerinin kurulmasına yardımcı oldu.
İran, güvenilir bir ihracat pazarına ve BM Güvenlik Konseyi’nin daimi üyesinden diplomatik desteğe sahip. Pekin ise Körfez ortaklarıyla ilişkilerini geliştirmeyi sürdürüyor. Abu Dabi Veliaht Prensi Şeyh Halid bin Muhammed, yakın zamanda Çin’i ziyaret ederek ticaret ve yatırımı güçlendiren 24 anlaşmanın imza törenine katıldı.
Çin’in özel temsilcisi Zhai Jun, çatışmalar sürerken diplomatik temasları devam ettirmenin fiziksel tehlikelerini anlattı. Hava sahalarının kapanması uçuşları aksatınca kara yoluyla seyahat ettiklerini söyledi:
Ziyaret ettiğimiz bazı ülkelerde hava sahalarının kapanması uçuşların iptal edilmesine yol açtı ve bizi arabayla seyahat etmeye mecbur bıraktı. Yol boyunca hava saldırısı sirenlerini duyduk ve füzelerin önlenmesine tanık olduk.
Zhai’nin deneyimi, Pekin’in her iki tarafla da teması sürdürme kararlılığını gösteriyor. Ancak Körfez ülkelerine yönelik saldırıların devam etmesi, Çin’in İran’a verdiği desteği Körfez genelindeki ekonomik ilişkileriyle dengelemesini giderek zorlaştırıyor.
Savaş Sırasında Ekonomik Etkinin Sınırları Var
International Crisis Group’ta kıdemli danışman olan Ali Wyne, hayatta kalma mücadelesi veren bir ülkenin dışarıdan gelen itidal çağrılarına sırtının duvara dayandığını söyleyerek karşılık verebileceğini belirtti. Bu, Çin’in İran’la yakın ekonomik ilişkisinin İran’ın askeri kararlarında neden kendiliğinden ve hızlı bir değişime yol açmadığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Exeter Üniversitesi’nde Çin uzmanı olan Andrea Ghiselli, İran üzerindeki ekonomik baskının etkisini göstermesinin zaman alacağını söyledi. Ghiselli’ye göre İran’ın önceliği, Çin’in bir ya da iki ay sonra ne yapabileceğini düşünmek yerine, önünde duran sorunu doğrudan çözmek.
Columbia Üniversitesi’nde kıdemli araştırmacı olan Erica Downs, Çin’in hem İran’la hem Körfez ülkeleriyle iyi ilişkiler istediğini, ancak yenilenebilir enerji projelerini de kapsayan ekonomik bağlar nedeniyle Körfez ülkelerini daha önemli gördüğünü söyledi.
Bu nedenle Pekin, birbiriyle çatışan taleplerle karşı karşıya. Çin’in alımları İran ekonomisinin ayakta kalmasına yardımcı olurken yatırımları, ticareti ve enerji projeleri onu İran’ın saldırdığı ülkelere yakından bağlıyor. Savaş uzadıkça Körfez ortaklıkları üzerindeki baskı artıyor.
Amerikan Kuvvetleri Körfez Savunmasının Temel Dayanağı
ABD, bölgedeki yaklaşık on ülkede toplam 40.000 ila 50.000 askeri personel bulunduruyor. Katar’daki El Udeid Hava Üssü’nde tek başına 10.000’den fazla asker görev yapıyor. Buna karşılık Çin’in askeri varlığı, Pekin’in geleneksel müdahale etmeme politikasıyla uyumlu biçimde, Cibuti’deki tek bir lojistik destek üssüyle sınırlı.
Silah transferlerinde de benzer ölçüde büyük bir fark görülüyor. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’ne (SIPRI) göre ABD, 2021-2025 arasında Orta Doğu’nun tüm silah ithalatının yüzde 54’ünü sağladı. Suudi Arabistan, Washington’ın dünya genelindeki en büyük alıcısıydı.
Bu dönemde Çin’in bölgeye silah ihracatı yaklaşık 732 milyon TIV’de kaldı; ABD’nin rakamı ise 19,5 milyar TIV’ydi. TIV, SIPRI’nin silah transferlerinin satın alma fiyatlarını değil hacmini karşılaştırmak için kullandığı Trend-Gösterge Değeri’dir.
Çin’in insansız hava araçları daha az siyasi koşulla sunuldukları için ilgi çekiyor. Ancak Körfez orduları onlarca yıldır kuvvetlerini Amerikan teçhizatı çevresinde yapılandırdı. ABD sistemleri, İran’ın son saldırılarını püskürtmekte kullanılan kritik önleyici füzeleri içeriyor. Çin teçhizatı ise henüz aynı bütünleşik hava savunma ağını sağlayamıyor.
Bütünleşik ağ, kuvvetlerin gelen tehditleri birlikte tespit edip karşılık verebilmesi için algılama sistemlerini, komuta sistemlerini ve silahları birbirine bağlar. Bu yapıyı değiştirmek, farklı insansız hava araçları veya füzeler satın almaktan çok daha fazlasını gerektirir. Bu nedenle Amerikan konuşlandırmalarının ve mevcut teçhizatın ölçeği, Körfez’in güvenlik bağlarını Pekin’e doğru kaydırmasının önündeki pratik sınırları belirliyor.
Körfez Hükümetleri Farklı Yollar İzliyor
Suudi Arabistan ve BAE başlangıçta topraklarının veya hava sahalarının saldırı operasyonlarını desteklemek için kullanılmasına izin vermeyi reddetti. İran saldırılarının bedeli arttıkça iki ülke de tutumunu değiştirdi. Suudi Arabistan, tırmanan saldırılara karşılık olarak Kral Fahd Hava Üssü’nü Amerikan kuvvetlerine açtı.
Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, harekâta ilişkin görüşünü yakın zamanda değiştirerek artık bunu İran’ı tehdit olmaktan çıkaracak tarihî bir fırsat olarak görüyor. BAE ise Tahran’daki ağır yaptırımlara tabi hükümete uzun süredir ekonomik can simidi sağlayan İran’ın finans ağlarına yönelik önlemleri sıkılaştırıyor.
Katar farklı bir yol izleyerek çatışmanın koşulsuz sona ermesi çağrısını güçlendiriyor. Bu tutum, KİK’in altı üyesinin tamamı saldırıya uğramış olsa da örgüt içindeki tepkilerin çeşitliliğini yansıtıyor.
İran’daki sertlik yanlıları, Amerikan kuvvetlerinin bölgeden çıkarılmasını ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere geçiş ücreti uygulanmasını öngören yeni bir Basra Körfezi düzenlemesi için baskı yapıyor. Bu hedefler, şu anda ağırlıklı olarak Amerikan sistemlerine dayanan güçlü savunmalarını korumaları için Körfez hükümetlerine yeni gerekçeler sunuyor.
BAE ve Bahreyn, İsrail’le ilişkileri normalleştiren anlaşmalar olan İbrahim Anlaşmaları’nı da yeniden değerlendiriyor. Bu anlaşmalar İran saldırılarına karşı onları korumaya yetmedi ve ortaklıklarını genişletmeleri yönündeki baskıyı artırdı.
Daha Fazla Ortak, Karar Vermede Daha Fazla Özgürlük
Körfez hükümetleri, tek bir dış güce aşırı bağımlı olmadan karar verebilmek, yani stratejik özerklik kazanmak için çalışıyor. Çin bu çabanın bir parçası; ABD’nin doğrudan ikamesi değil. Amaç, ekonomik ve güvenlik risklerini farklı ilişkilere dağıtmak.
Benzer yaklaşımlar başka yerlerde de görülüyor. Avrupa’daki Amerikan müttefikleri, Ukrayna savaşının ardından benzer ikilemlerle karşılaştı ve Avrupa Stratejik Özerkliği tartışmalarını teşvik etti. Doğu Asya ülkeleri, Washington’la güvenlik ilişkilerini korurken Pekin’le ekonomik bağlarını derinleştirdi.
Körfez ülkelerinin bu yaklaşımı izlemek için önemli kaynakları var. Hükümetlere ait yatırım fonları olan varlık fonları 4 trilyon dolardan fazla varlığı yönetiyor. Coğrafi konumları, küresel deniz yoluyla petrol ticaretinin yüzde 30’unun geçtiği hayati deniz koridorlarının yanı başında. Ayrıca Afganistan ve Yemen’i ilgilendiren çatışmalarda arabuluculuk yapmış diplomatik deneyime sahipler.
Bölgesel güvenlik konularındaki tutumlarını belirlemek için Türkiye, Pakistan ve Endonezya gibi diğer orta ölçekli güçlerle giderek daha fazla eşgüdüm sağlıyorlar. Orta ölçekli güçler, en büyük güçlerin küresel erişimine sahip olmasalar da uluslararası gelişmeleri etkileyebilen ülkelerdir.
Körfez hükümetleri ayrıca bağımsız siber güvenlik kapasiteleri geliştiriyor, savunma amaçlı yapay zekâya yatırım yapıyor ve kritik altyapıyı korumak için ulusal siber güvenlik kurumları kuruyor. Bu çabalar, savunma planlarını füze önlemenin ötesine taşıyor. Elektrik şebekelerinin, havalimanlarının ve enerji tesislerinin bilgisayarlar ve diğer teknolojileri kullanan tehditlere karşı da korunması gerekiyor.
Çin, eşdeğer askeri sorumluluklar üstlenmeden genişleyen bu ilişkilerden yararlanıyor. Pekin, 2023’teki Suudi Arabistan-İran güvenlik anlaşmasına aracılık etmesini öne çıkarıyor ve kendisini sorumlu bir uluslararası aktör olarak sunuyor. Şi Cinping, orman kanununa karşı çıkıyor ve bu tutumunu Amerikan askeri eylemleriyle karşılaştırıyor; yabancı devlet adamlarını da tarihin doğru tarafında durmaya ilişkin sözlerle karşılıyor.
İran’la İlişkiler İçin Yeni Koşullar Gerekli
Çin’in, Tahran’la ya da Körfez ortaklarıyla ters düşmesine yol açabilecek askeri müdahalelere pek istekli olduğu söylenemez. NATO’nunkine benzer güvenlik garantileri sunmuyor ve yalnızca Kuzey Kore’yle resmî bir ittifak anlaşması bulunuyor. Bu nedenle artan ticari etkisi, ağırlıklı olarak Amerikan denetimindeki bir güvenlik yapısıyla bir arada varlığını sürdürüyor.
Körfez liderleri de bir bağımlılığın yerine diğerini koyacak kadar pragmatik değil. Mevcut kararları; Çin’le daha yakın ekonomik bağları, Amerikan savunma sistemlerini kullanmaya devam etmeyi ve kendi kapasitelerini geliştirme çabalarını bir arada içeriyor.
20 Nisan’da savaş bu seçimleri şekillendirmeyi sürdürüyordu ve bitiş tarihi verilmemişti. Savaş sona erdiğinde Körfez hükümetlerinin İran’la ilişkilerinin yeni koşullarını belirlemesi gerekecek. Coğrafya onları Tahran’a yakın tutarken ekonomik öncelikleri bölgesel istikrarı zorunlu kılıyor.
Çatışmanın sonucu ve sonrasında İran’ın nasıl bir yönetime sahip olacağı, Körfez ülkelerinin tehdidi nasıl değerlendireceğini ve ilişkileri yeniden başlatıp başlatamayacağını etkileyecek. İki uç senaryodan endişe duyuyorlar: Körfez suyolları üzerinde denetim kurmaya çalışan, düşmanca ve güçlü bir İran hükümeti ya da güvenlik boşluğu ve yaygın istikrarsızlık yaratacak bir hükümet çöküşü.
Bu nedenle İran’la kontrollü bir arada yaşama, temel kaygılardan biri olmayı sürdürecek. Çin pazar, teknoloji, yatırım ve diplomasi sunabilir; ABD ise daha kapsamlı askeri yapıyı sağlamaya devam ediyor. Körfez’in gelişen yaklaşımı, savaşın güvene, altyapıya ve bölgesel ilişkilere verdiği zararla mücadele ederken seçeneklerini artırmak.
Öne Çıkan Noktalar
- Yaklaşık iki aydır süren savaş, İran saldırılarını KİK’in altı üyesinin tamamına taşıdı ve Körfez’in yerleşik ekonomik ve güvenlik düzenlemelerine duyulan güveni zayıflattı.
- Çin ile KİK arasındaki ticaret geçen yıl yaklaşık 300 milyar dolara ulaştı; yeşil enerji, ödemeler ve ulaşım bağlantılarındaki işbirliği genişliyor.
- Çin, İran’ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90’ını satın alırken Körfez ülkeleriyle önemli ticaret ve yatırım ilişkileri yürütüyor.
- ABD, bölgede yaklaşık 40.000 ila 50.000 asker bulunduruyor ve 2021-2025 arasında Orta Doğu’nun silah ithalatının yüzde 54’ünü sağladı.
- Suudi Arabistan ve BAE, Amerikan operasyonlarına daha fazla destek vermeye yönelirken Katar çatışmanın koşulsuz sona ermesi çağrısını sürdürüyor.
- Körfez hükümetleri yeni ortaklar, bağımsız savunma kapasiteleri ve Amerikan güvenlik bağlarını sürdürerek hareket alanlarını genişletmeye çalışıyor.
- Çin ekonomik ve diplomatik destek sunuyor, ancak NATO tarzı bir güvenlik garantisi vermiyor. İran’la savaş sonrasındaki ilişkiler, savaşın sonucuna ve İran’daki yönetime bağlı olacak.






