Tayvan’ın T-Dome Planı Çin’in Askerî Gücü, Artan Maliyetler ve Siyasi Tıkanıklıkla Karşı Karşıya

13 dakikalık okuma
Tayvan’ın T-Dome Planı Çin’in Askerî Gücü, Artan Maliyetler ve Siyasi Tıkanıklıkla Karşı Karşıya

1,25 Trilyon Tayvan Doları Tutarındaki Plan Çok Daha Büyük Bir Tehditle Karşı Karşıya

Tayvan’ın önerdiği T-Dome füze kalkanı, radarları birbirine bağlamak ve önleyici füzeler satın almaktan daha büyük bir sorunla karşı karşıya: Füzeleri, insansız hava araçlarını, elektronik saldırıları ve temel ihtiyaç maddelerine yönelik baskıyı bir arada kullanabilen Çin ordusuna karşı bir adayı korumak. 6 Şubat 2026 itibarıyla Cumhurbaşkanı William Lai’nin planı; iddialı bir savunma programı ile maliyeti, tasarımı ve onay sürecine ilişkin anlaşmazlıklar arasında sıkışmış durumda.

İçindekiler
  1. 1,25 Trilyon Tayvan Doları Tutarındaki Plan Çok Daha Büyük Bir Tehditle Karşı Karşıya
  2. Önerilen Kalkan Nasıl Çalışacak?
  3. İsrail Örneği Neden Eksik Bir Karşılaştırma?
  4. Füze Salvoları ve Aldatıcı Hedefler Savunmayı Zorlayabilir
  5. Yapay Zekâ Savaşı Füzelerin Ardındaki Ağı Tehdit Ediyor
  6. Abluka Füze ve Elektrik Kaynaklarını Tüketebilir
  7. Maliyet, Önleyici Füze Satın Almanın Ötesine Geçiyor
  8. Bölünmüş Parlamento Planı Yavaşlatıyor
  9. Mobil Kuvvetler Başka Bir Hayatta Kalma Yolu Sunuyor
  10. Sivilleri Korumak ve Hizmetleri Sürdürmek
  11. Bölgesel Gerilimler ve Önümüzdeki Aşamalar
  12. Kısa Bilgiler

Lai, Ekim 2025’te Tayvan’ın Millî Gün kutlamaları sırasında Tayvan Kubbesi olarak da bilinen T-Dome’u duyurdu. Yönetimi, sekiz yıla yayılacak 1,25 trilyon Tayvan doları, yaklaşık 40 milyar ABD doları tutarında özel bir savunma bütçesi önerdi. Ayrıca savunma harcamalarının 2030’a kadar gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 5’ine çıkarılmasını hedefliyor. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer.

Özel bütçe yalnızca füze kalkanını desteklemeyecek. İnsansız hava aracı üretimi, mobil füze sistemleri ve deniz mayınları gibi kabiliyetlerin finansmanında da kullanılacak. T-Dome’un kendisi, İsrail’in Demir Kubbesi ve ABD’nin önerdiği Altın Kubbe’den esinlenerek çeşitli hava savunma katmanlarını eşgüdümlü bir ağda bir araya getirmeyi amaçlıyor.

Pekin, yeniden birleşmeyi sağlamak için askerî güç kullanmaktan vazgeçmeyi reddediyor. Çin Halk Kurtuluş Ordusu (HKO); gelişmiş hayalet uçakları, uçak gemileri ve geniş bir füze cephaneliğini kapsayan kabiliyetlerini artırıyor. Bu gelişmeler ve Tayvan Boğazı’nın iki yakası arasındaki ilişkilerin kötüleşmesi, Taipei’nin şimdiye kadarki en kapsamlı füze kalkanını kurma girişiminin arka planını oluşturuyor.

Askerî uzmanlar, önerilen ağın Çin’in yürütebileceği bir harekâtın ölçeğine ve çeşitliliğine dayanıp dayanamayacağını sorguluyor. Endişeler; önleyici füze tedarikinden savunmasız iletişim sistemlerine, abluka sırasında savunmanın işler durumda kalması için gereken elektriğe kadar uzanıyor.

Reklam

Önerilen Kalkan Nasıl Çalışacak?

Lai’nin tasarımı, yapay zekâyı Tayvan’ın mevcut hava savunma mimarisiyle birleştiriyor. Savunma Bakanı Wellington Koo, öngörülen düzeni “sensörden atıcıya” uzanan bir ağ olarak tanımladı: Radar ve diğer tespit sistemleri, bilgileri doğrudan füze bataryalarına aktararak tehdidin fark edilmesiyle karşılık verilmesi arasındaki süreyi kısaltacak.

Katmanlı savunma, farklı tehditlere ve mesafelere karşı farklı silahlar kullanır. Bir balistik füzeyi önlemek üzere tasarlanmış sistemin gerekleri, yakındaki bir mevziyi alçaktan uçan bir insansız hava aracına karşı koruyan sisteminkinden farklıdır. Bu sistemleri birbirine bağlamak, komutanların uygun silahı hızla seçmesine ve ada genelindeki karşılıkları eşgüdümlemesine yardımcı olmayı amaçlıyor.

Çin’in askerî dergisi Ordnance Industry Science Technology’de yayımlanan bir analiz, T-Dome’un HKO’nun kabiliyetleri karşısında yapısal zayıflıkları olduğunu savundu. Analizde ağın muhtemelen ABD yapımı Patriot PAC-2 ve PAC-3 sistemleri, Tayvan’ın Tien Kung II-IV önleyicileri ve NASAMS olarak bilinen Gelişmiş Ulusal Karadan Havaya Füze Sistemleri etrafında şekilleneceği öne sürüldü.

Alçak irtifada savunma için Avenger sistemleri ve Stinger füzeleri bu silahlara destek sağlayacak. Önerilen bileşim çeşitli türlerde koruma sunuyor; ancak Çin analizinde, birleşik bir HKO harekâtına karşı gereken eşgüdümü sağlayıp sağlayamayacakları sorgulandı.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, Lai’nin savunma girişimlerini tehlikeli biçimde kışkırtıcı olarak nitelendirerek eleştirdi. Bu açıklamada Tayvan’ın hazırlıkları bağımsızlık yönündeki girişimlerin parçası olarak sunuldu:

Tayvan bağımsızlığına ilişkin ayrılıkçı safsatayı yayıyor. Bu, onun sorun çıkaran, tehlike yaratan ve savaş kışkırtan inatçı kişiliğini bir kez daha açığa çıkarıyor.

İsrail Örneği Neden Eksik Bir Karşılaştırma?

İsrail’in Demir Kubbe’si daha geniş bir hava ve füze savunma ağının bir parçası. Başlıca olarak Hamas ve Hizbullah gibi silahlı grupların kullandığı kısa menzilli roketleri önlemek üzere tasarlanan sistemde Tamir önleyicilerinin tanesi yaklaşık 50 bin ABD dolarına mal oluyor.

İsrail, daha uzun menzilli tehditlere karşı Arrow 2 ve Arrow 3 sistemlerini kullanıyor. David’s Sling, bu sistemlerle Demir Kubbe arasındaki boşluğu doldurarak kısa menzilli balistik füzeler ve seyir füzeleri gibi tehditlere müdahale ediyor. Balistik füze kavisli bir yörünge izlerken seyir füzesi atmosfer içinde hedefine doğru uçar.

Tayvan’ın karşısında farklı bir güç var. HKO, Demir Kubbe’nin genellikle karşılaştığı silahlı grupların çok ötesine uzanan kabiliyetleriyle dünyanın en büyük ve en gelişmiş ordularından biri. Tayvan için tasarlanacak bir kalkanın, iletişim ve komuta sistemlerine yönelik operasyonların yanı sıra çeşitli silah türlerinin eşgüdümlü saldırılarını da hesaba katması gerekir.

Reklam

İsrail’in deneyimi, yoğun saldırıların gelişmiş bir ağ üzerinde yaratabileceği baskıyı da gösteriyor. İsrail Savunma Kuvvetleri, 2025’teki İran saldırıları sırasında çok sayıda insansız hava aracı, seyir füzesi ve balistik füzenin kullanıldığı yoğun saldırılar karşısında önleme oranının yüzde 86 olduğunu bildirdi. Bu oran, genellikle yüzde 90’ın üzerindeydi.

İran’ın Nisan 2024’teki yoğun saldırıları sırasında İsrail’in ABD, Birleşik Krallık, Fransa ve Ürdün’ün yardımına ihtiyacı oldu. Bu deneyim Tayvan açısından önem taşıyor; çünkü bir füze kalkanının etkinliği, gelen tehditlerin sayısına ve zamanlamasına, mevcut mühimmata ve diğer ülkelerin desteğine bağlı.

Füze Salvoları ve Aldatıcı Hedefler Savunmayı Zorlayabilir

HKO, tek tek mevzileri koruyan sistemleri aşırı yükleyebilecek ölçekte füze ve insansız hava aracı salvolarını bir arada kullanma kapasitesine sahip. Doygunluk saldırısı, savunma ağının mevcut süre içinde izleyebileceği, müdahale edebileceği veya önleyebileceği tehdit sayısını aşacak kadar çok tehdidin aynı anda gönderilmesi anlamına gelir.

Askerî istihbarat değerlendirmeleri, bir çatışmanın ilk aşamasında hava savunma unsurlarını aşırı yüklemek üzere aldatıcı hedefler kullanılabileceğini, ardından seçilmiş hedeflere hassas saldırılar düzenlenebileceğini gösteriyor. Aldatıcı hedefler, savunucuların değerlendirmesi gereken cisimlerin sayısını artırabilir ve ardından gelecek silahlardan dikkat ile mühimmatı uzaklaştırabilir.

Çin’in cephaneliği Dongfeng balistik füzelerinin ötesine uzanıyor. Roket topçusu arasında, Tayvan mevzilerine büyük hacimde ateş yöneltebilen Weishi çok namlulu roketatar sistemleri de bulunuyor. Bu kadar geniş bir silah yelpazesi, savunucuların tek bir füze türüne odaklanmak yerine çeşitli tehditlerle başa çıkmasını gerektirir.

Bu nedenle T-Dome’un koordinasyonunun yoğun baskı altında çalışması gerekecek. Radarlar, komuta merkezleri ve füze bataryaları; hangi tehditlere müdahale edileceğine karar verirken ve ilk saldırıların ardından savunmayı sürdürmeye yetecek mühimmatı korurken bilgileri hızla paylaşmak zorunda kalacak.

Yapay Zekâ Savaşı Füzelerin Ardındaki Ağı Tehdit Ediyor

HKO doktrini, yapay zekânın dağınık algılama ve hızlı karar alma süreçlerinde kullanılmasını ifade eden “akıllılaşma” kavramını vurguluyor. Dağınık algılama, tümüyle tek bir komuta noktasından gelen bilgilere dayanmak yerine farklı platform ve konumlardan bilgi topluyor.

HKO ile bağlantılı kurumların araştırmaları, şehir çatışmalarında kullanılmak üzere ölümcül, özerk insansız hava aracı sürüleri geliştirme çalışmaları yürütüldüğüne işaret ediyor. Bu sistemlerde, iletişim kesintiye uğradığında insansız hava araçlarının kendi aralarında düzen kurmasını sağlayan algoritmalar kullanılıyor. Araştırmalarda, komuta ağları karıştırılsa veya bağlantı kesilse bile çalışmayı sürdüren araçlarla kilit liderlere yönelik “bul ve öldür” görevleri anlatılıyor.

Reklam

Özerk sürüler, öngörülebilir balistik yörüngeleri izleyen silahlardan farklı bir sorun teşkil ediyor. İnsan müdahalesi olmadan önceliklerini değiştirebilen insansız hava araçları, savunucuları hedefleri tekrar tekrar değerlendirmeye zorlayarak zaten yoğun çalışan bir komuta ağına ek yük bindirebilir.

Çin’in askerî yapay zekâ yatırımlarının 2025’te 84 milyar ile 98 milyar ABD doları arasında olması bekleniyordu. Siber ve elektronik harp kabiliyetleriyle birlikte bu yatırımlar, önerilen kalkanın arkasındaki dijital sistemleri hedef alan bir tehdide işaret ediyor. Bu sistemlere, bilgileri işlemek ve kararları yönlendirmek için kullanılan yazılımlar da dahil.

Siber operasyonlar bilgisayarları ve ağları hedef alırken elektronik harp, elektromanyetik sinyaller aracılığıyla radarları veya iletişimi aksatabilir. T-Dome, bileşenlerinin bağlantıda kalmasına bağlı; bu nedenle söz konusu bağlantılara yönelik saldırılar, tek tek füze bataryaları çalışır durumda kalsa bile eşgüdümü zayıflatabilir.

Abluka Füze ve Elektrik Kaynaklarını Tüketebilir

Tayvan’ın coğrafyası başka bir güçlük daha yaratıyor: Abluka sırasında mühimmat ikmal etmek. Askerî baskı altındaki bir adada stoklar tükendiğinde yeni önleyiciler getirmek ciddi engellerle karşılaşır.

Demokrasileri Savunma Vakfı’nın bir analizinde, Çin Halk Cumhuriyeti’nin uygulayacağı ablukanın Tayvan’ın sıvılaştırılmış doğal gaz rezervlerini on bir gün içinde tüketebileceği tahmin edildi. Analizde ayrıca elektrik üretiminin sekizinci haftada kapasitenin yüzde 20’sine düşeceği öngörüldü.

Bu tahminler, askerî dayanıklılığın sivil altyapıya bağlılığını ortaya koyuyor. Elektrik; iletişimi, sanayi faaliyetlerini ve uzun süreli savunma operasyonlarını sürdürmek için gereken daha geniş ekonomiyi destekliyor. Füze bataryaları, temel sistemleri işler durumda tutma mücadelesinin çok daha büyük bir parçası olacak.

Bu nedenle T-Dome’un etkinliği, mühimmat stoklarına ve kesintiler yaşanırken operasyonları sürdürme kabiliyetine bağlı olacak. Çatışmanın başında hızlı karşılık verebilen bir ağın, savaş uzadıkça da ikmal, enerji ve çalışan iletişim sistemlerine ihtiyacı olacak.

Maliyet, Önleyici Füze Satın Almanın Ötesine Geçiyor

İsrail’in yıllık savunma bütçesi 33,7 milyar ABD doları, Tayvan’ın mevcut ödeneği ise 18,9 milyar ABD doları. Tayvan’ın önerdiği özel bütçe önemli bir kaynak sağlasa da yalnızca füze kalkanını değil, birden çok savunma önceliğini karşılamak zorunda.

Önleyici füzelerin fiyatları da büyük ölçüde değişiyor. Demir Kubbe’nin Tamir füzesi yaklaşık 50 bin ABD dolarına, David’s Sling’de kullanılan Stunner füzesi ise yaklaşık 1 milyon ABD dolarına mal oluyor. İsrail’in yalnızca Nisan 2024’teki İran saldırısı sırasında yaklaşık 1 milyar ABD doları değerinde savunma mühimmatı harcadığı tahmin ediliyor. Bu, büyük bir çatışmanın pahalı mühimmatı ne kadar hızlı tüketebileceğini gösteriyor.

Reklam

Lai yönetimi ayrıca 2028’e kadar aylık insansız hava aracı üretim kapasitesini 15 bin adede çıkarmayı hedefliyor. Bu hedefe ulaşmak için Çin menşeli bileşenlere bağımlılığı azaltacak biçimde tedarik zincirlerini kapsamlı şekilde yeniden düzenlemek; mobil füzelere ve deniz mayını stoklarına da kaynak ayırmak gerekiyor.

Bakım, personel eğitimi ve yazılımların sürekli güncellenmesi de tedarik maliyetlerini artıracak. HKO’nun kabiliyetleri değiştikçe Tayvan’ın savunmasını uyarlaması gerekecek; bu da T-Dome’u tek seferlik bir alımdan ziyade sürekli maliyet gerektiren bir program hâline getiriyor.

Teknik entegrasyon da zaman alacak. Farklı silahların, radar dizilerinin ve komuta sistemlerinin birlikte çalışmasını sağlamak kapsamlı testler gerektiriyor. İsrail, benzer savunma mimarilerinin entegrasyonunu iyileştirmek için yıllar harcadı.

Tayvan’ın, personelinin karmaşık ve bütünleşik bir ağı çatışma koşullarında işletmek için gereken becerilere sahip olup olmadığı da tartışma konusu. Eşgüdümlü bir saldırı, yönetim için gereken bilgileri kesintiye uğratırken hava, deniz, siber ve uzay operasyonlarına aynı anda yük bindirebilir.

Bölünmüş Parlamento Planı Yavaşlatıyor

Lai’nin Demokratik İlerici Partisi, Yasama Yuanı’ndaki 113 sandalyenin 51’ine sahip. Parlamentoda çoğunluğu bulunmayan yönetim, muhalefet partilerinin bütçe düzenlemelerini engelleyebildiği bir yasama organına bağlı.

Muhalefet milletvekilleri, T-Dome’un teknik gereklilikleri ve operasyonel parametreleri konusunda yeterli ayrıntı içermediğini savunuyor. Eleştirmenler ayrıca kalkan için çok fazla kaynak ayrılmasının eğitim, sosyal yardım ve diğer kamu hizmetlerinde kesinti gerektirebileceği uyarısında bulunuyor.

Kuomintang’dan 31 milletvekilini hedef alan azil kampanyalarının sürdüğü belirtiliyor. Demokratik İlerici Parti, parlamentodaki dengeyi değiştirebilecek olası sandalye değişikliklerini bekliyor. Bu değişiklikler gerçekleşene kadar özel savunma bütçesi usule ilişkin gecikmeler arasında kalmayı sürdürüyor.

Milletvekilleri bütçeyi tartışırken HKO’nun Tayvan çevresindeki tatbikatları devam ediyor. Son dönemde Doğu Çin Denizi’nde Liaoning uçak gemisinin yürüttüğü faaliyetler de teklifi çevreleyen askerî baskıyı artırıyor.

Tayvan Sahil Güvenlik İdaresi de yasa dışı sınır geçişi olaylarının sürmesini olası bilişsel harp operasyonları olarak nitelendirdi. Bilişsel harp, algıları ve güveni etkilemeyi amaçlıyor; bu olaylarda hedef kıyı savunmasına duyulan kamu güvenini zayıflatmak olabilir.

Sahil Güvenlik İdaresi, küçük tekneleri tespit etmek için yapay zekâ kullanan gözetleme ağlarına daha fazla kaynak ayrılmasını talep etti. Olası sızma girişiminde bulunanları taşıyan şişme botların geleneksel radarlarla tespit edilmesinin neredeyse imkânsız olduğunu belirtiyor. Lai’nin göreve başlama yıl dönümü gibi siyasi açıdan önemli tarihlere denk gelen olaylar, Tayvan’ın hazırlığını sınamaya yönelik eşgüdümlü girişimlere işaret ediyor.

Reklam

Mobil Kuvvetler Başka Bir Hayatta Kalma Yolu Sunuyor

Savunma uzmanları; hayatta kalabilirliğe, dağınık kuvvetlere ve direnişi sürdürmeye daha fazla önem verilmesi gerektiğini savunuyor. Yaygın biçimde “kirpi stratejisi” olarak adlandırılan yaklaşım, Çin’in askerî büyüklüğüne denk bir güç kurmaya çalışmak yerine olası bir işgali aşırı maliyetli hâle getirmeyi amaçlıyor.

Tayvan’ın eski Genelkurmay Başkanı Lee Hsi-min doktrini şu sözlerle tanımlamıştı:

çok sayıda küçük şey

Bu tanım, saldırılardan kurtulurken rakibin varlıklarına yüksek maliyet yükleyebilen, ucuz ve mobil sistemlere işaret ediyor. Bu tür silahları çok sayıda konuma yaymak, tek tek mevziler vurulduktan sonra da kuvvetlerin çalışmayı sürdürmesine yardımcı olabilir.

Tayvan’ın 2025 Ulusal Savunma Raporu, gemilere saldırmak ve uçaklara karşı savunma yapmak üzere mobil bataryalar ile geniş çaplı insansız hava aracı tedarikini de içeren ve bu yaklaşımla uyumlu öncelikler belirliyor. Koo, Tayvan’ın 2026’da eski birlikleri kaldırıp yerlerine insansız hava aracı birlikleri kuracağını; tank ve topçu taburlarını insansız sistemler kullanan birliklere dönüştüreceğini belirtti.

Büyük ve sabit hava savunma bataryaları, HKO’nun ilk saldırıları için değerli hedeflere dönüşebilir. Dağınık ve mobil kuvvetler farklı bir dayanıklılık biçimi sunarak başka mevzilere yönelik saldırıların ardından hayatta kalan birliklerin savaşmayı sürdürmesine imkân tanır.

Bu yaklaşımı savunan uzmanlar, HKO’nun farklı alanlardaki operasyonlarını zorlaştıracak entegrasyona, sürdürülebilirliğe ve uygun fiyatlı kabiliyetlere öncelik veriyor. Bu argüman, uzun süreli ve yoğun bir çatışmaya hazırlıkta siyasi uzlaşmayı ve kurumların hazır olmasını da merkeze koyuyor.

Sivilleri Korumak ve Hizmetleri Sürdürmek

T-Dome, füze önlemenin yanı sıra güçlendirilmiş sığınaklar ve tahliye protokollerini de kapsıyor. Bu önlemler, nüfusun ve altyapının yoğun biçimde toplandığı Tayvan’ın kentlerini dikkate alıyor. İnsanları korumak, aynı zamanda sığınacak yerler ve onları tehlikeden uzaklaştıracak planlar gerektiriyor.

“Tüm Toplumun Savunması” yaklaşımı, dayanıklılığı sivil altyapının geneline yayıyor. Amaçları arasında hükümet, iletişim ve sağlık hizmetlerini uzun süreli saldırılar altında sürdürmek de var.

Tayvan’ın bir çatışmaya ne kadar dayanabileceğini belirlemede sivil hazırlık, önleme oranlarından daha belirleyici olabilir. Askerî bir kalkan, gelen silahların yol açacağı hasarı azaltabilir; sığınaklar, işleyen hastaneler ve güvenilir iletişim ise hedeflerine ulaşan saldırılarla toplumun başa çıkmasına yardımcı olur.

Sivil yaşamın sürdürülmesine verilen önem, abluka tahminleriyle de bağlantılı. Tayvan’ın direniş kapasitesi, enerji kaynakları, ulaşım ve askerî ikmal baskı altındayken temel hizmetleri işler durumda tutmasına bağlı olacak.

Bölgesel Gerilimler ve Önümüzdeki Aşamalar

Pekin, ABD’nin Altın Kubbe önerisini eleştirirken uzaydaki kendi askerî kabiliyetlerini geliştiriyor. Cumhurbaşkanı Xi Jinping, ABD’nin füze savunma girişimlerinin ciddi stratejik sorunlar yarattığı uyarısında bulundu. Bu açıklama, Çin’in Tayvan’ın savunma kapasitesini geliştirmesini daha geniş bir çevreleme mimarisinin parçası olarak gördüğüne işaret ediyor.

Reklam

Bu durum bir güvenlik ikilemini yansıtıyor: Taraflardan biri kendini daha güvende hissetmek için savunmasını güçlendirirken diğeri bu savunmayı aşmaya yönelik silah veya taktiklerle karşılık veriyor. HKO, katmanlı savunmayı delmek üzere hipersonik süzülme araçları, elektronik harp sistemleri ve radar yayınlarına yönelen füzeler üzerindeki çalışmalarını hızlandırabilir.

Pekin, Tayvan’ın savunma girişimlerini destekleyen bölgesel ortaklar üzerindeki diplomatik baskıyı da artırıyor ve Taipei’nin hazırlıklarını yabancı etkilerin yol açtığı provokasyonlar olarak sunuyor. Bu tepkiler Tayvan Boğazı’ndaki askerî rekabeti hızlandırma riski taşıyor.

Washington’ın tutumu da tabloya başka bir katman ekliyor. Tayvan’ın savunmasına yönelik iki partinin de desteği, PORCUPINE Yasası ve Tayvan Güvenceleri Uygulama Yasası gibi düzenlemelerde görülüyor. Bununla birlikte ABD’nin stratejik planlaması, HKO’nun kararlı bir harekâtına karşı Tayvan’ı savunmanın ne kadar karmaşık olduğunu yansıtıyor.

T-Dome, Taipei’nin daha fazla öz yeterlilik sergileme girişimi. Planın başarıya ulaşması, Tayvan’ın kendi kuvvetlerini ve sivil hizmetlerini işler durumda tutabilmesinin yanı sıra daha geniş bölgesel savunma düzenlemeleriyle entegrasyona ve olası ABD müdahalesinin caydırıcı etkisine de bağlı olacak.

Teklifi, karşılaştırmaları ve planlanan değişiklikleri birbirine bağlayan başlıca tarihler şunlar:

  • Nisan 2024: İsrail, İran saldırılarına karşı ABD, Birleşik Krallık, Fransa ve Ürdün’den yardım aldı; tahminen 1 milyar ABD doları değerinde savunma mühimmatı kullandı.
  • 2025: İsrail Savunma Kuvvetleri, İran saldırıları sırasında yüzde 86 önleme oranı bildirdi; Tayvan’ın Ulusal Savunma Raporu mobil füze bataryalarıyla insansız hava araçlarına öncelik verdi.
  • Ekim 2025: Lai, Tayvan’ın Millî Gün kutlamaları sırasında T-Dome’u duyurdu.
  • 2026: Koo, tank ve topçu taburlarındaki değişiklikler de dahil olmak üzere eski birliklerin yerini insansız hava aracı birliklerinin alacağını belirtti.
  • 2028: Lai yönetimi, aylık insansız hava aracı üretim kapasitesini 15 bin adede çıkarmayı hedefliyor.
  • 2030: Tayvan, savunma harcamalarını GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarmayı hedefliyor.

6 Şubat 2026 itibarıyla özel bütçenin yasama organında onaylanması veya bütünleşik T-Dome ağının tamamlanması için bir tarih açıklanmadı. Öncelikli mesele; önleme kabiliyetini, mobil kuvvetleri ve sivil dayanıklılığı dengeleyen öneriyi onaylanmış ve test edilmiş bir savunma programına dönüştürmek.

Kısa Bilgiler

  • T-Dome, Ekim 2025’te duyuruldu. Duyuruya, sekiz yıla yayılacak 1,25 trilyon Tayvan doları, yaklaşık 40 milyar ABD doları tutarında özel savunma bütçesi önerisi eşlik etti.
  • Bütçe, kalkanın yanı sıra insansız hava araçları, mobil füzeler ve deniz mayınları dahil başka kabiliyetleri de destekleyecek.
  • Önerilen ağ, tespit sistemleriyle silahları birbirine bağlayacak. Bileşenler arasında Patriot, Tien Kung, NASAMS, Avenger ve Stinger sistemlerinin bulunması öngörülüyor.
  • HKO’nun füze salvoları, aldatıcı hedefleri, özerk insansız hava araçları ve iletişime yönelik saldırıları kalkanı aynı anda çeşitli baskılarla karşı karşıya bırakabilir.
  • Tayvan’ın mevcut savunma ödeneği 18,9 milyar ABD doları; İsrail’in yıllık savunma bütçesi ise 33,7 milyar ABD doları.
  • Demokratik İlerici Parti, 113 sandalyeli yasama organında 51 sandalyeye sahip. Bu nedenle yönetim, muhalefetin özel bütçeyi engellemesine açık durumda.
  • Tayvan, 2028’e kadar ayda 15 bin insansız hava aracı üretmeyi, 2030’a kadar savunmaya GSYH’nin yüzde 5’ini ayırmayı hedefliyor.
  • Mobil kuvvetler, mühimmat stokları, sığınaklar ve temel hizmetlerin sürdürülmesi, Tayvan’ın direnişini sürdürebilmesinde belirleyici unsurlar.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir