Bir Diziyi İzlemek İdam Cezasına Yol Açabilir
Güney Kore yapımlarını izlemek, beş ila 15 yıl zorla çalıştırılma cezasına yol açabiliyor. Bu içerikleri dağıtanlar ise idam cezasıyla karşı karşıya kalabiliyor. Yeniden eğitim kampından kurtulmak için 5.000 ya da 10.000 dolar rüşvet ödenebiliyor. Uluslararası Af Örgütü’nün, 2012 ile 2020 arasında ülkeden kaçan 25 Kuzey Koreliyle yaptığı görüşmelere dayanan raporunda, Kuzey Kore’nin yabancı medyaya yönelik kampanyası kapsamında bu ceza ve ödemeler anlatılıyor.
İçindekiler
- Bir Diziyi İzlemek İdam Cezasına Yol Açabilir
- 2020 Yasası Neler Öngörüyor?
- Kimlerin Kurtulacağını Para Belirliyor
- 109. Grup Evleri ve Telefonları Arıyor
- İnfazları İzlemeye Götürülen Okul Çocukları
- USB Bellekler Güney Kore Kültürünü Sınırın Ötesine Taşıyor
- Geniş Çerçevede Hapishane Kampları
- Tutuklular İçin Zorla Çalıştırma Ne Anlama Geliyor?
- Uluslararası Af Örgütü Yasakların Kaldırılmasını ve İnfazların Durdurulmasını İstiyor
- Özetle
Bulgular, Güney Kore televizyonunu ve müziğini izlemek ya da paylaşmak nedeniyle, aralarında gençlerin de bulunduğu kişilerin halka açık infaz edildiğine dair anlatımlara yer veriyor. Adı geçen yapımlar arasında Squid Game, Descendants of the Sun ve K-pop grubu BTS’nin şarkıları bulunuyor. Ülkeden ayrılan eski sakinler, sıradan vatandaşların ellerinde bulundurmaları nedeniyle ağır cezalara çarptırılabildiği aynı içerikleri yetkililerin ve güvenlik görevlilerinin de tükettiğini anlatıyor.
Uluslararası Af Örgütü’nün aktardıklarında para ve aile bağlantıları, yaptırımların merkezinde yer alıyor. Dizi izlerken yakalanan bazı kişiler uyarı aldı. Aileleri rüşvet ödeyemeyenler ise yıllarca çalışma kamplarına gönderildi. Görgü tanıkları, halka itaat etmeleri için gözdağı vermek amacıyla okul çocuklarının infazları izlemeye götürüldüğünü anlatıyor.
Uluslararası Af Örgütü Bölge Direktör Yardımcısı Sarah Brooks, yolsuzlukla pekiştirilen baskıdan söz etti: Yetkililer uluslararası hukuku ihlal ederek bilgiye erişimi suç sayarken, görevliler cezadan kaçmak için çaresiz kalan insanlardan kazanç sağlıyor. Bu sistemde aynı televizyon dizisini izlemenin sonucu uyarıdan idam cezasına kadar değişebiliyor.
Kronoloji önem taşıyor. Görüşülen 25 kişi 2020’ye kadar ülkeden kaçmıştı. Squid Game’le ilgili anlatımlar arasında ise 2021’de bildirilen bir olay ve aile bağlantıları aracılığıyla aktarılan bilgiler de var. Tanıklıklar ayrıca 2020’de Tepkici Düşünce ve Kültür Yasası çıkarılmadan önce uygulanan cezaları anlatıyor. Bu anlatımlar bir arada, dışarıdan gelen bilgiye yönelik uzun süredir yürürlükte olan yasağı ve ağır cezaları resmileştiren sonraki yasayı gözler önüne seriyor.
2020 Yasası Neler Öngörüyor?
Kuzey Kore, 2020’de Tepkici Düşünce ve Kültür Yasası’nı çıkararak Güney Kore içeriklerini halkın devrimci bilincini felce uğratan çürümüş bir ideoloji olarak tanımladı. Yasa, Güney Kore dizilerini, filmlerini veya müziklerini izleyen ya da elinde bulunduranlar için beş ila 15 yıl zorla çalıştırma cezası öngörüyor. Çok sayıda içeriği dağıtmakla veya toplu izleme etkinlikleri düzenlemekle suçlananlar ise idam cezasıyla karşı karşıya.
Yasa, Pyongyang’ın COVID-19 salgını sırasında sınırları ve ülke içindeki denetimleri sıkılaştırdığı dönemde çıkarıldı. Yabancı bilgiye yönelik kısıtlamalar devletin kuruluşundan beri var. Ancak 2020 yasası, kültürel içerik bulundurma nedeniyle idam cezası verilmesine olanak sağlayan özel bir hukuki çerçeve getirdi.
Zorla çalıştırma, ceza tehdidi altında çalışmaya mecbur bırakılmak anlamına geliyor. Burada anlatılan gözaltı sisteminde cezalar hapis ve zorunlu çalışmayı kapsıyor; eski mahkûmlar fiziksel şiddet ve yiyecekten mahrum bırakıldıklarını bildiriyor. Dolayısıyla tehlike eğlence içeriklerine erişimi kaybetmekten ibaret değil: Bir film bulundurmak, kişinin yıllarca baskı ve istismara maruz kalmasına yol açabiliyor.
Başlıca gelişmeler on yılı aşkın bir döneme yayılıyor:
- 2011: Uluslararası Af Örgütü, yaklaşık 200.000 kişinin tutulduğu siyasi mahkûm kamplarını uydu görüntüleriyle belgeledi ve kampların önceki on yılda genişlediğini gösterdi.
- 2014: Birleşmiş Milletler Soruşturma Komisyonu, Kuzey Kore’de işkence, infaz ve zorla çalıştırma da dahil olmak üzere insanlığa karşı suçlar işlendiği sonucuna vardı.
- 2017 veya 2018: Choi Suvin, Sinuiju’da yabancı medya dağıtmakla suçlanan bir kişinin halka açık infazına tanık oldu.
- 2010’ların sonları: Ülkeden kaçanlar, öğrencilere çalışma kampı cezası verildiğini ve Kim Jong Un’un talimatıyla yoğun denetim kampanyaları yürütüldüğünü anlattı.
- 2020: Kuzey Kore, salgın döneminde denetimlerin sıkılaştırıldığı sırada Tepkici Düşünce ve Kültür Yasası’nı çıkardı.
- 2021: Squid Game ve BTS dinleyen gençlerle ilgili cezalar aktarıldı.
- 2024: BM değerlendirmelerinde baskının sürdüğü, gıda kıtlığının ağırlaştığı ve zorla çalıştırmanın yaygın olduğu belirtildi.
Kuzey Kore’nin kısıtlamaları, aşk hikâyeleri, müzik ve televizyon dizileri dahil, sıradan eğlence amacıyla üretilen içerikleri de kapsıyor. Yetkililer bu kültürel ürünlere erişimi ideolojik denetime, yani insanların hangi fikirlerle karşılaşacağını ve hangi fikirleri benimseyeceğini belirleme gücüne yönelik bir tehdit olarak görüyor.
Kimlerin Kurtulacağını Para Belirliyor
39 yaşındaki Choi Suvin, 2019’da Kuzey Kore’den kaçtı. Tanıklığı, bir yakınını gözaltından çıkarmaya yetecek parayı bulmak için ailelerin evlerini sattığını anlatıyor. Aynı davranışla suçlanan kişilerin neden çok farklı sonuçlarla karşılaştığını şöyle açıklıyor:
İnsanlar aynı eylem nedeniyle yakalanıyor ama ceza tamamen paraya bağlı. Parası olmayanlar, yeniden eğitim kamplarından çıkabilmek için 5.000 ya da 10.000 dolar toplamak üzere evlerini satıyor.
Söz konusu meblağlar, ortalama gelirin birkaç yıllık tutarına denk geliyor. Yakınlarının serbest bırakılmasını isteyen aileler, barınaklarını korumakla yakınlarının özgürlüğü için ödeme yapmak arasında seçim yapmaya zorlanabiliyor. Maddi imkânı olanlar para vererek kurtulabilirken, parası olmayanlar hapis veya idam cezasıyla karşı karşıya kalıyor.
28 yaşındaki Kim Joonsik de 2019’da ülkeden kaçtı. Güney Kore dizilerini izlerken üç kez yakalandı, ancak ailesinin yetkililerle bağlantıları olduğu için yalnızca uyarı aldı. Lise öğrencileri arasında varlıklı ailelerden gelenlerin genellikle yasal cezalardan tamamen kurtulduğunu söyledi.
Kim, 2010’ların sonlarında kız kardeşlerinden üçünün lise arkadaşlarının çalışma kamplarında yıllar süren cezalara çarptırılmasına da tanık oldu. Bu öğrencilerin ailelerinin rüşvet verecek gücü yoktu. Anlattıkları, 2020 yasasından önce bile kişisel bağlantıların ve paraya erişimin cezaları nasıl belirlediğini gösteriyor.
Buna rağmen yabancı medya tüketimi yaygınlığını korudu. Görüşülen kişiler, işçilerin programları açıkça izlediğini, parti yetkililerinin bunları gururla seyrettiğini, güvenlik görevlilerinin gizlice tükettiğini, polislerin ise rahatça izlediğini anlattı. Baskıları uygulayanlar da izleyiciler arasındaydı. Bu grupların tümünde yabancı eğlence içeriklerini izlemek herkesin bildiği bir sırdı.
109. Grup Evleri ve Telefonları Arıyor
Uluslararası Af Örgütü’nün farklı bölgelerden seçilen görüşmecilerinden 15’i, yabancı medya aramakla görevli özel bir birim olan 109. Grup’tan söz etti. Birimin faaliyetleri arasında arama emri olmadan evleri aramak ve sokakta çantaları ve cep telefonlarını denetlemek bulunuyor. Görüşmelerde anlatılanlar, denetimlerin ülkenin dört bir yanına yayıldığını gösteriyor.
Birim üyeleri, yakalanan kişilerden ve ailelerinden rüşvet de istedi. Ülkeden kaçan bir kişi, görevlilerin ağır cezadan kaçınmak istediklerini, ancak kendi amirlerine rüşvet vermek ve kendi canlarını korumak için paraya ihtiyaç duyduklarını anlattıklarını hatırladı. Böylece ödemeler, tutuklamalardan sorumlu aynı hiyerarşi içinde yukarıya doğru aktarılabiliyordu.
Kim Jong Un’un 2010’ların sonlarında düzenlediği dönemsel baskı kampanyaları, zaten keyfî olan bu sistemi daha tehlikeli hale getirdi. Yetkililerden yaptırımları uyguladıklarını göstermeleri bekleniyordu; olağan rüşvetler veya kişisel bağlantılar da zaman zaman tutukluları korumaya yetmiyordu.
Haziran 2020’de Kuzey Kore’den ayrılan Kim Gayoung, Halk Komitesi’nde çalışan kuzeninden aldığı bilgileri aktardı. Kuzeni, yoğun baskınlar sırasında yukarıdan gelen baskı çok ağırlaştığı için tutuklanan bir kişiye rüşvet veya bağlantılarla bile kimsenin yardım edemediğini söylemişti.
Anlatımlar, aynı anda işleyen iki baskı biçimine işaret ediyor. Olağan denetimler, görevlilere para toplama fırsatı sunarken kampanyalarda görünür cezalar bekleniyordu. Aileler, ödemenin yakınlarını serbest bırakıp bıraktırmayacağından ya da yetkililerin araya girmeyi reddedip etmeyeceğinden emin olamıyordu.
İnfazları İzlemeye Götürülen Okul Çocukları
40 yaşındaki Kim Eunju, 2019’da Kuzey Kore’den kaçtı. 16-17 yaşlarındayken ortaokul sınıf arkadaşlarıyla birlikte Güney Kore medyasını izlemek veya dağıtmakla suçlanan kişilerin infazlarını seyretmeye götürüldüğünü anlattı. Çocukların katılmaya zorlanmasının amacını şöyle açıkladı:
Güney Kore medyasını izledikleri ya da dağıttıkları için insanlar idam edildi. Bu, ideolojik eğitim: İzlersen senin başına da bu gelir.
Choi Suvin, 2017 veya 2018’de Kuzey Pyongan eyaletinin Sinuiju kentinde halka açık bir infaza tanık oldu. Yetkililer, yabancı medya dağıtmakla suçlanan bir kişinin öldürülmesini izlemeleri için on binlerce kent sakinini toplanmaya zorladı. İnfazları, halka korku yoluyla gözdağı verme ve onu eğitme yöntemi olarak tanımladı.
Görgü tanıkları, infaz mangalarından söz ediyor. Bir tanık, 10 kişinin mahkûma yaklaşık 30 el ateş ettiğini hatırladı. Tanıklar, yetkililerin kurbanların son sözlerini söylemesini engellemek için zaman zaman ağızlarına bir madde koyduğunu da bildirdi. Okul toplantıları bu infazlara zorunlu izleyici sağlıyordu.
2019’da kaçan 26 yaşındaki Kim Yerim, başka bir halka açık ceza biçimini anlattı. Yabancı televizyon izleyen 12. sınıf öğrencilerinin saatler süren eleştiri toplantılarına tabi tutulmasına tanık oldu. İlkokul, ortaokul ve lise öğrencileri bu toplantıları izlemeleri için toplandı.
Gençlik Birliği ve Parti örgütlerinden yetkililer, suçlanan öğrencilere ruhlarının bozulduğunu ve ideolojik hazırlıklarının yetersiz olduğunu söyleyerek hakaret etti. İnfazlar ve okullardaki eleştiri toplantıları aynı amaca hizmet ediyordu: Suçlananların cezalandırılması, çok daha geniş bir kitleye verilen bir uyarıya dönüşüyordu.
USB Bellekler Güney Kore Kültürünü Sınırın Ötesine Taşıyor
Cezalara rağmen Güney Kore filmleri, televizyon yapımları ve müzikleri Kuzey Kore’ye girmeyi sürdürdü. İçerikler çoğunlukla Çin’den gelen USB belleklerle ulaşıyor, dizüstü bilgisayar işlevlerini dahili televizyonla birleştiren taşınabilir cihazlar olan notetellerde izleniyordu. Küçük bir depolama aygıtı, yetkililerin ülkeye sokmamaya çalıştığı eğlence içeriklerini taşıyabiliyordu.
Kaçakçılık ağları teknik açıdan giderek daha gelişmiş hale geldi. Güney Kore’de yaşayan ve Kuzey Kore’den kaçan kişiler, iki Kore’yi ayıran askerden arındırılmış bölgenin üzerinden USB bellek ve broşür taşıyan balonlar gönderdi. Bilgi aktivistleri ile sınır muhafızları birbirlerini tekrar tekrar alt etmeye çalıştı.
Görüşülen kişiler, izleyicilere ulaşan yapımlar arasında Crash Landing on You ve Descendants of the Sun’ı saydı. Güncel yapımlar önceki on yıllara kıyasla daha hızlı ülkeye ulaşıyordu. Crash Landing on You, kısmen Kuzey Kore’de geçen bir aşk hikâyesini anlatıyor ve izleyicilere kendi ülkelerindeki yaşamın Güney Kore tarafından nasıl tasvir edildiğini gösteriyor. Descendants of the Sun ise romantizmi askerî temalarla birleştiriyor.
Squid Game, para sıkıntısı çeken ve ölümcül sonuçları olan bir yarışmaya katılan kişileri anlatıyor. Dizinin dünya çapındaki popülerliğini, kopyalarının Kuzey Koreli öğrencilere ulaşmasının ardından verilen ağır cezalara ilişkin anlatımlar izledi. 2021’de aktarılan bir olayda, Kuzey Hamgyong eyaletinde diziyi dağıttığı gerekçesiyle bir öğrencinin idam edildiği, diziyi izleyenlerin ise müebbet hapis veya ağır çalışma cezasına çarptırıldığı belirtildi.
Aynı yıla ilişkin anlatımlarda BTS dinledikleri için cezalandırılan gençlerden de söz edildi. Yanggang eyaletinde aile bağlantıları olan bir görüşmeci, lise öğrencileri de dahil olmak üzere Squid Game izleyen kişilerin idam edildiğini duyduğunu söyledi. Yabancı medya nedeniyle idam edilenlerin toplam sayısı açıklanmadı.
Adı geçen yapımlar aşk hikâyelerinden askerî dizilere, ölümcül bir kurmaca yarışmadan popüler müziğe kadar uzanıyor. Baskının bu kapsamı, yetkililerin Güney Kore’den gelen kültürel etkiye duyduğu düşmanlığın, doğrudan siyaseti ele alan içeriklerin çok ötesine geçtiğini gösteriyor.
Geniş Çerçevede Hapishane Kampları
Uluslararası Af Örgütü’nün 2011’deki araştırması, yaklaşık 200.000 kişinin tutulduğu siyasi mahkûm kamplarını uydu görüntüleriyle belgeledi. Görüntüler, önceki on yılda önemli ölçüde genişleme olduğunu ortaya koydu. Güney Pyongan, Güney Hamgyong ve Kuzey Hamgyong eyaletlerindeki ücra dağ vadilerine yayılmış altı büyük kamp kompleksi bulunuyordu.
Yodok kampında 2001 ve 2011 tarihli görüntülerin karşılaştırılması, 15 yeni gözetleme kulesi yapıldığını ortaya çıkardı. 200.000 tutuklu tahmini 2011’deki araştırmaya aittir. Uydu bulguları, siyasi mahkûm kamplarının varlığını sürekli reddeden bir ülkedeki gözaltı tesislerini görünür kıldı.
BM Soruşturma Komisyonu’nun 2014 tarihli dönüm noktası niteliğindeki raporu, işkence, infaz ve zorla çalıştırma da dahil olmak üzere, çağdaş dünyada benzeri olmadığını belirttiği ölçekte insanlığa karşı suçlar işlendiği sonucuna vardı. İnsanlığa karşı suçlar, sivillere yönelik yaygın veya örgütlü saldırıların parçası olarak işlenen ağır ihlallerdir.
BM’nin 2024 tarihli bir insan hakları değerlendirmesi, koşulların önceki on yılda iyileşmediğini, birçok durumda ise kötüleştiğini ortaya koydu. Değerlendirmede gıda kıtlığı, yaygın zorla çalıştırma ve seyahat ve ifade özgürlüğü üzerindeki ağır kısıtlamalar sıralandı. Nüfusun yüzde 40’ından fazlasına karşılık gelen yaklaşık 10,7 milyon kişi yetersiz besleniyordu.
ABD Dışişleri Bakanlığı’nın 2024 Ülke İnsan Hakları Uygulamaları Raporu da infaz, fiziksel istismar ve keyfî gözaltının devlet denetiminin temel araçları olduğunu belgeledi. Keyfî gözaltı, kişilerin adil bir hukuki dayanak olmadan veya istismara karşı yeterli koruma sağlanmadan tutulması demektir.
Ağustos 2024’te, ülkeyi terk etmeye çalışan kişilere yardım etme girişiminde bulunmaktan suçlu bulunan iki kadının kuzeydoğudaki Chongjin kentinde halka açık şekilde idam edildiği bildirildi. Temmuz ayındaki yaygın sel felaketiyle bağlantılı yolsuzluk nedeniyle 30’a kadar devlet görevlisinin de idam edildiği öne sürüldü. Bu anlatımlar, yabancı medya nedeniyle verilen cezaları devletin daha geniş çaplı aşırı şiddet uygulamalarının bir parçası olarak konumlandırıyor.
Tutuklular İçin Zorla Çalıştırma Ne Anlama Geliyor?
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği 2024’te Kuzey Kore’de zorla çalıştırmanın altı türünü belirleyen bir rapor yayımladı. Bunlar arasında devletin tahsis ettiği işler, zorunlu askerlik ve okul çocuklarına dayatılan çalışma gezileri yer alıyordu. Zorunlu çalışma sivil kurumlarda, silahlı kuvvetlerde ve gözaltı tesislerinde uygulanıyordu.
BM raporu, tutukluların fiziksel şiddet tehdidi altında çalıştırıldığı hapishanelerdeki zorla çalıştırmanın köleleştirme suçuna, yani insanlığa karşı suça varabileceğini belirtti. Başka bir deyişle bu, insanların ve emeklerinin mülk gibi görülmeye denk düşecek ölçüde baskıyla denetlenmesini anlatıyor.
Eski mahkûmlar, her biri 200 gram mısır lapasından oluşan günde üç öğün yemek verildiğini anlattı. Verilen iş tamamlanmadığında yiyecek esirgenebiliyordu; böylece yemek alabilmek, kapalı tutuldukları sırada kendilerinden istenenleri yerine getirmelerine bağlı hale geliyordu.
Anlatımlarda, bir mahkûmun ne ayakta durabileceği ne de uzanabileceği kadar küçük, küp biçimli hücrelerde alıkonulmayı içeren işkence de yer aldı. Bir televizyon programı veya şarkı nedeniyle ceza alan kişiler için çalışma kamplarına ilişkin anlatımlar; açlık, bitkinlik ve fiziksel istismar içeren bir cezalandırma düzenini ortaya koyuyor.
Uluslararası Af Örgütü Yasakların Kaldırılmasını ve İnfazların Durdurulmasını İstiyor
Uluslararası Af Örgütü, Kuzey Kore’ye 2020 tarihli Tepkici Düşünce ve Kültür Yasası da dahil olmak üzere bilgiye erişimi suç sayan tüm yasaları yürürlükten kaldırma çağrısı yaptı. Örgüt ayrıca tüm suçlar için idam cezasının kaldırılmasını ve halka açık infazlar dahil infazlara derhal moratoryum getirilmesini istedi. Moratoryum, idam cezası yasada kalırken infazların durdurulması anlamına geliyor.
Örgüt; çocukların devlet şiddetine maruz kalmasını önleyecek özel koruma önlemleri alınmasını, keyfî gözaltılara son verilmesini ve yasanın servet veya toplumsal statü farkı gözetmeksizin eşit uygulanmasını talep etti. Bu talepler hem medya tüketiminin cezalandırılmasını hem de bundan kimin kurtulabileceğini belirleyen yolsuzluğu hedef alıyor.
Sarah Brooks, hükümetin bilgi korkusunun halkı ideolojik bir kafese kapattığını ve insanları başkalarının görüşlerinden ve düşüncelerinden kopardığını söyledi. Temel adaleti ve uluslararası alanda tanınan insan haklarını ihlal eden, korku ve yolsuzluk üzerine kurulu sistemin dağıtılması çağrısında bulundu.
Kuzey Kore’nin yalıtılmışlığı, dışarıdan ülkenin tutumunu etkileme çabalarını güçleştiriyor. Gıda kıtlığı ağırlaşırken hükümet, siyasi mahkûm kamplarının varlığını sürekli reddetti ve insani yardım tekliflerini geri çevirdi. Kuzey ve Güney Kore arasında giderek daha gerginleşen ilişkiler, diyalog ve baskı kanallarını daralttı.
COVID-19 nedeniyle sınırların kapatılması, 2020’den sonra ülkeden kaçışları da son derece nadir hale getirerek ülke içindeki koşullara ilişkin tanıklıkların akışını azalttı. Eski sakinlerin anlatımları hem dışarıdan gelen eğlenceye yönelik talebi hem de bu içeriklere erişmenin ağır kişisel bedellerini ortaya koyuyor: gözaltı, bir ailenin tüm mal varlığını tüketebilecek ödemeler ve halka açık idam tehdidi.
Özetle
- Uluslararası Af Örgütü, 2012 ile 2020 arasında ülkeden kaçan 25 Kuzey Koreliyle görüşerek yabancı medya nedeniyle verilen idam ve çalışma kampı cezalarına ilişkin anlatımları belgeledi.
- 2020 tarihli Tepkici Düşünce ve Kültür Yasası, Güney Kore içeriklerini izleyen veya bulunduranlar için beş ila 15 yıl zorla çalıştırma; çok sayıda içeriği dağıtan veya toplu izleme etkinliği düzenleyenler için idam cezası öngörüyor.
- Aileler, yeniden eğitim kamplarından yakınlarını çıkarmak için 5.000 ya da 10.000 dolar ödediklerini, kimi zaman evlerini satmak zorunda kaldıklarını anlattı.
- Görüşülen 15 kişi, yabancı medya aramak için evleri, çantaları ve telefonları denetleyen 109. Grup’tan söz etti.
- Görgü tanıkları, okul çocuklarının infazlara ve halka açık eleştiri toplantılarına katılmaya zorlandığını anlattı.
- Anlatımlarda adı geçen eğlence içerikleri arasında Squid Game, Crash Landing on You, Descendants of the Sun ve BTS müzikleri bulunuyor.
- Uluslararası Af Örgütü’nün 2011’de uydu görüntülerine dayanan araştırması, siyasi mahkûm kamplarında 200.000 kişinin bulunduğunu tahmin etti; BM’nin 2024 değerlendirmesinde 10,7 milyon kişinin yetersiz beslendiği belirtildi.
- Uluslararası Af Örgütü; bilgi yasaklarının kaldırılması, infazların derhal durdurulması, idam cezasının kaldırılması ve çocukların devlet şiddetine karşı korunması çağrısı yaptı.






