Tayvan Uyarısı, Pekin Görüşmelerine Hazırlıkların Gölgesinde
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ABD Başkanı Donald Trump’ı Tayvan’a silah satışı konusunda dikkatli olması için uyardı. Liderler, Trump’ın nisan ayında Pekin’e yapmayı planladığı ziyaret için hazırlıklarını sürdürürken, yaklaşık 11,1 milyar dolar değerindeki Amerikan silah paketi gerilimin odağına yerleşti. Xi, kendi kendini yöneten adayı iki ülke ilişkilerindeki "en önemli mesele" olarak niteledi ve Pekin’in "Tayvan’ın Çin’den ayrılmasına asla izin vermeyeceğini" söyledi.
İçindekiler
- Tayvan Uyarısı, Pekin Görüşmelerine Hazırlıkların Gölgesinde
- Xi Çatışma Riski Hakkında Ne Söyledi?
- 11,1 Milyar Dolarlık Silah Paketi
- Trump Soya Fasulyesi ve Ticareti Öne Çıkardı
- Taipei Trump’ın Kararlarını Neden Yakından İzliyor?
- Tayvan Diyaloğu Desteklerken Halkına Güvence Veriyor
- Savunma Bütçesi Anlaşmazlığı İçeride Baskıyı Artırıyor
- Japonya ve Rusya Diplomatik Tabloyu Genişletiyor
- Nisan’a Giden Takvim
- Nisan Zirvesinde Neler Ele Alınabilir?
- Öne Çıkanlar
Trump telefon görüşmesini "mükemmel" ve "uzun, kapsamlı" olarak nitelendirirken Çin’in Amerikan soya fasulyesi, enerji ve uçak motorları satın alabileceğine dikkat çekti. İki liderin farklı öncelikleri belirgindi: Xi egemenliğe ve çatışma riskine odaklanırken Trump ticari kazanımları ve Çin lideriyle kişisel ilişkisinin gücünü vurguladı.
Görüşme, liderlerin kasım ayından bu yana ilk doğrudan teması oldu. Tayvan Boğazı’ndaki askerî gerilimlerin, ticaret müzakerelerinin ve Trump’ın göreve dönüşünden bu yana Çin’e yapacağı ilk resmî devlet ziyareti hazırlıklarının sürdüğü bir dönemde gerçekleşti. Liderler Ukrayna’daki savaşı, İran’ı, bölgesel güvenliği, fentanil denetimini ve TikTok’u da ele aldı; ancak iki başkentten yapılan açıklamalardaki ayrıntı düzeyi farklıydı.
Xi, Trump’la görüşmeden saatler önce Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le çevrim içi bir zirve yaptı. Bu sıralama, Pekin’in Moskova’yla ilişkilerini Washington’la müzakereleri sürdürme çabalarının yanına yerleştirdi. Tayvan açısından acil mesele, ABD ile Çin ticaret ve diğer uluslararası konularda uzlaşma ararken Amerikan askerî desteğinin devam edip etmeyeceği.
5 Şubat 2026 itibarıyla Tayvanlı yetkililer Washington’la ilişkilerine güvendiklerini kamuoyu önünde dile getiriyordu. Ancak ülke içinde, önerilen 40 milyar dolarlık özel savunma bütçesi üzerindeki anlaşmazlık, Pekin’i öfkelendiren Amerikan paketi de dâhil olmak üzere silah alımlarına ayrılacak fonun gecikmesi riskini doğurdu.
Xi Çatışma Riski Hakkında Ne Söyledi?
Xi’nin uyarısı, telefon görüşmesinde Tayvan’ı başlıca güvenlik meselesi hâline getirdi. Pekin, adayı Çin topraklarının ayrılmaz bir parçası olarak görüyor ve askerî baskıya direnme kapasitesini artıran Amerikan silah transferlerine karşı çıkıyor. Xi’nin doğrudan müdahalesi, Çin’in Tayvan’ın gelişmiş savunma teçhizatı edinmesini sınırlamaya verdiği önemi gösterdi.
Çin devlet medyası, Çin Devlet Başkanı Xi’nin Trump’a Washington’ın silah satışları konusunda dikkatli davranması gerektiğini söylediğini ve Tayvan’ın bağımsızlığını destekleyenlerin iki gücü çatışmaya sürükleyebileceği uyarısında bulunduğunu aktardı.
ABD, Tayvan’a silah satışı meselesini ihtiyatla ele almalı; böylece "Tayvan’ın bağımsızlığını" hedefleyen marjinal ayrılıkçılar Çin’i ve ABD’yi tehlikeli bir çatışma ortamına, hatta savaşa sürükleyememeli.
Pekin’in "Tek Çin İlkesi", Tayvan’ın Çin’in parçası olduğunu savunuyor. Washington’ın "Tek Çin Politikası" ise Pekin’in tutumunu açıkça benimsemeden kabul ediyor. Benzer adlar taşıyan bu yaklaşımlar farklı tutumları ifade ediyor. Bu da iki hükümetin, Amerikan desteği konusunda anlaşmazlıklarını sürdürürken diplomatik ilişkilerini neden devam ettirebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Xi ayrıca her iki ülkenin de meşru kaygıları bulunduğunu ve çözümler için "eşitlik, saygı ve karşılıklı fayda" gerektiğini söyledi. Mesajında müzakere çağrısını Tayvan konusunda kesin bir taleple birleştirdi: Ticari iş birliği, Pekin’in toprak bütünlüğü olarak gördüğü unsura saygıyla birlikte yürütülmeli.
11,1 Milyar Dolarlık Silah Paketi
Trump yönetimi önerilen silah paketini aralık ayında duyurdu. Yaklaşık 11,1 milyar dolar değerindeki paket; gelişmiş roketatarları, kendi gücüyle hareket edebilen obüsleri, füzeleri ve savaş uçağı bileşenlerini içeriyor. Paket, yakın tarihte Tayvan’a yönelik en büyük tek seferlik askerî yardım programlarından biri ve Kongre’nin onayını bekliyor.
Pekin, Tayvan çevresinde hava, deniz ve füze birliklerinin katıldığı iki günlük askerî tatbikatla karşılık verdi. Tatbikatlar, Çin’in diplomatik itirazlarına askerî baskıyı da ekledi ve liderlerin görüşmesine gergin bir arka plan oluşturdu.
Washington’ın silah desteği, adanın savunma kapasitesini artırarak Tayvan’ın olası bir saldırıyı caydırmasına yardımcı olmayı amaçlıyor. Pekin’e göreyse aynı destek, kendi toprağı olarak gördüğü adayı güçlendiriyor. Bu anlaşmazlık, roketatar, mühimmat ve uçak parçalarının tedarikine ilişkin pratik meseleyi Tayvan’ın statüsü konusundaki daha geniş tartışmaya bağlıyor.
Başka bir Amerikan yardım paketinde bildirilen duraklama, Taipei’de daha önce kaygı yaratmıştı. Trump yönetimi eylül ayında, ölümcül mühimmat ve otonom insansız hava araçlarının da yer aldığı 400 milyon dolarlık silah yardımını kısa süreliğine askıya aldı. Bu, Çin’le yürütülen daha geniş ticaret müzakerelerinde geçici bir adım olabilirdi. Askıya alma daha sonra kaldırıldı ya da değiştirildi; ancak Tayvan’ın bir pazarlık kozu hâline gelebileceği endişesini körükledi.
Crisis Group’un kıdemli analisti William Yang, Trump’ın Tayvan konusunda tavizleri geçici taktik ayarlamalar olarak görebileceği, Pekin’in ise ortaya çıkan boşluklardan yararlanarak adanın savunma kapasitesinde "yeni bir gerçeklik" oluşturabileceği uyarısında bulundu. Yang, ticaret diplomasisinde alınacak geçici bir kararın Tayvan’ın güvenliği üzerinde müzakerelerden sonra da sürecek etkiler yaratabileceğinden kaygı duyduğunu belirtti.
Trump Soya Fasulyesi ve Ticareti Öne Çıkardı
Trump’ın Truth Social paylaşımı ekonomik sonuçlara odaklandı. Çin’in Amerikan soya fasulyesi alımını önceki 12 milyon tondan 20 milyon tona çıkarmayı değerlendireceğini söyledi. Önerilen artış 8 milyon ton, yani önceki miktarın yaklaşık üçte ikisi kadar. Bu da Amerikalı çiftçiler için kayda değer bir potansiyel kazanç anlamına geliyor.
Soya fasulyesi alımı değerlendirme aşamasında kaldı. Trump ayrıca petrol, doğal gaz ve uçak motoru teslimatlarının yanı sıra fentanil denetimi ve TikTok konularındaki görüşmelere dikkat çekti. Paylaşımında telefon görüşmesini, çeşitli alanlardaki ticari müzakereleri ilerletme fırsatı olarak sundu.
ABD Başkanı Trump, Truth Social paylaşımında Xi’yle ilişkisini olumlu ifadelerle tanımladı.
Çin’le ilişkilerimiz ve Başkan Xi’yle kişisel ilişkim son derece iyi; ikimiz de bunu böyle sürdürmenin ne kadar önemli olduğunun farkındayız.
Pekin’in açıklamasında egemenlik ve toprak bütünlüğü öncelik taşırken Tayvan, görüşmenin aktarımında başlıca yeri aldı. Washington’ın açıklaması ise alımlara ve iş birliğine daha fazla ağırlık verdi. Farklı öncelikler, nisan ayındaki görüşmelerin önündeki zorluğu gösteriyor: Liderler aynı ilişkide ilerleme sağlamaya çalışırken gündemin merkezine farklı meseleleri koyuyor.
Taipei Trump’ın Kararlarını Neden Yakından İzliyor?
Trump’ın ikinci dönemi, önemli silah satışlarına verilen onaylarla ABD’nin Tayvan’a sağladığı korumanın değerini sorgulayan açıklamaları bir arada barındırıyor. Trump seçim kampanyası sırasında, Amerikan güvenlik taahhütlerini sigorta poliçelerine benzeterek Tayvan’ın ABD savunma desteğinin bedelini ödemesi gerektiğini öne sürdü.
Trump, adanın ABD teknoloji şirketlerine gelişmiş çip tedarikinde kritik rolü olmasına rağmen Tayvan’ı Amerikan yarı iletken sektörünü elinden almakla da suçladı. Yarı iletkenler, elektronik ekipmanlarda kullanılan çiplerdir. Tayvan’ın bu tedarikteki rolü, güvenliğini Amerikan ticari çıkarlarına yakından bağlıyor.
Bu nedenle Taipei, Washington’dan iki farklı mesaj alıyor: silah satışları yoluyla süren askerî iş birliği ve güvenlik desteğinden mali koşullarla söz etmiş bir başkan. Bu ikili yaklaşım, Trump Pekin’le müzakere ederken Amerikan desteğinin güvenilirliği konusunda belirsizlik yarattı.
Tayvan Ulusal Üniversitesi’nden siyaset bilimci Lev Nachman, Tayvan’ın 2026 boyunca hem Washington’dan hem de Pekin’den daha fazla söylem baskısına hazırlıklı olması gerektiğini söyledi. Nachman, Trump’ın olası hesaplarını değerlendirirken adanın ABD ekonomisi açısından önemine de dikkat çekti.
Trump’ın Tayvan’ın ABD’nin mevcut ekonomik büyümesi açısından ne kadar önemli olduğunun farkında olduğuna inanıyorum ve bunu tehlikeye atacak bir şey yapacağını sanmıyorum.
Yine de güvenlik garantilerinin ekonomik faydalar karşılığında verilebileceği ihtimali, nisan zirvesi öncesinde Tayvanlı yetkilileri teyakkuzda tutuyor. Tayvan’ın Amerikan teknoloji şirketleri açısından önemi, silah satışlarına verilen onayın sürmesi ve Trump’ın müzakere yaklaşımı bu belirsizliği şekillendiriyor.
Tayvan Diyaloğu Desteklerken Halkına Güvence Veriyor
Tayvan Devlet Başkanı Lai Ching-te, Trump-Xi görüşmesinden saatler sonra yanıt vererek Tayvan halkına ve yurt dışındaki gözlemcilere Washington’la iş birliğinin süreceği güvencesini vermeye çalıştı.
Tayvan-ABD ilişkileri sarsılmaz; tüm iş birliği projeleri kesintisiz devam edecek.
Dışişleri Bakan Yardımcısı Chen Ming-chi, yanlış hesaplama riskini azaltmanın bir yolu olarak Washington ile Pekin arasındaki iletişimi memnuniyetle karşıladı. Chen’in açıklaması, Tayvan Çin’in baskısıyla karşı karşıya kalmayı sürdürürken doğrudan diyaloğun bölgesel istikrar için yararlı olduğunu ortaya koydu.
Tayvan Dışişleri Bakan Yardımcısı Chen, gazetecilere Taipei’nin görüşmenin kendisi konusunda derin bir kaygı taşımadığını söyledi.
Bu telefon görüşmesi konusunda çok fazla endişe duymuyoruz.
Chen, görüşmenin durumu istikrara kavuşturmaya yardımcı olmasını beklediğini belirterek bu değerlendirmesini Çin’in Tayvan Boğazı’ndaki adımlarıyla ilişkilendirdi.
Aslında, özellikle Çin’in Tayvan Boğazı’ndaki gerilimi artırmayı sürdürdüğü düşünüldüğünde, bunun durumu istikrara kavuşturmaya katkı sağlayacağına inanıyoruz.
Lai ve Chen aynı kaygının farklı yönlerine değindi. Lai, Amerikan iş birliğinin süreceğini vurgularken Chen, iki büyük güç arasındaki görüşmeleri yanlış bir adımın yaratacağı tehlikeyi azaltmanın yolu olarak tanımladı. Tayvan’ın yanıtı, kendi ortaklıklarına ilişkin güvenceyi Washington ile Pekin arasındaki iletişime verilen destekle bir araya getirdi.
Savunma Bütçesi Anlaşmazlığı İçeride Baskıyı Artırıyor
Chen, Tayvan’ın askerî hazırlıklarının önündeki iç engellerden birini de kabul etti: Muhalefet partilerinin kontrolündeki yasama organı, Lai yönetiminin önerdiği 40 milyar dolarlık özel savunma bütçesini engelledi. Anlaşmazlık, Pekin’le yaşanan tartışmanın merkezindeki silah alımlarının finansmanını geciktirme riski taşıyor.
Kuomintang (KMT), askerî harcamalardaki büyük artışlara karşı çıktı ve yönetimin talep ettiğinden daha sınırlı bütçeler önerdi. Lai yönetimi, savunma harcamalarının 2030’a kadar gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 5’ine ulaşmasını hedefliyor. Kısaca GSYH olarak anılan gayrisafi yurt içi hasıla, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor.
Tayvan’ın önerdiği özel bütçe ile Amerikan silah paketi, aynı tedarik sürecinin ayrı parçaları. Washington’ın önerilen transferi onaylaması, Taipei’nin ise alımların bedelini ödeyecek kaynağı bulması gerekiyor. Dolayısıyla Amerikan yetkililer satışa destek vermeyi sürdürse bile parlamentodaki anlaşmazlık önem taşıyor.
Finansman engeli, Trump’ın niyetlerinden bağımsız bir kırılganlık da yaratıyor. İçerideki yasa koyucular harcamalar konusunda anlaşamadığında, askerî iş birliği taahhüdü ekipman tedarikindeki gecikmelerle aynı anda var olabiliyor. Lai için hem Washington’a duyulan güveni korumak hem de yasama organında destek sağlamak acil savunma meseleleri.
Japonya ve Rusya Diplomatik Tabloyu Genişletiyor
Japonya Başbakanı Sanae Takaichi yakın zamanda, Çin’in Tayvan’a karşı harekete geçmesi hâlinde Japon ordusunun devreye girebileceğini öne sürdü. Japonya, büyük bir ABD müttefiki ve Amerikan askerî üslerine ev sahipliği yapıyor. Bu nedenle tutumu, ada çevresinde yaşanabilecek olası bir çatışma açısından önem taşıyor.
Japonya, Tayvan’la ilgili bir kriz durumunda doğrudan müdahale konusunda tarihsel olarak belirsiz bir tutum izledi. Takaichi’nin açıklamaları bölgesel söylemi tırmandırdı; Pekin bu sözleri "kırmızı çizginin" aşılması olarak kınadı. Açıklamaların ardından Çin ile Japonya arasındaki ilişkiler yeni bir düşük seviyeye geriledi.
Xi’nin Trump’la görüşmesinde II. Dünya Savaşı tarihine atıfta bulunması, Japonya’nın konumlanmasına karşı bir yanıt gibi göründü. Tayvan’ın ana kara yönetimine dönüşünü "savaş sonrası uluslararası düzenin ayrılmaz bir parçası" olarak tanımlayan Xi, ABD ile Çin’in faşizm ve militarizme karşı birlikte savaştığını hatırlattı.
Xi bu tarihsel anlatıyı, Washington ve Pekin’in savaş sonrasında oluşan uluslararası düzeni birlikte koruması gerektiğini savunmak için kullandı. Bu çerçeve, Çin’in Tayvan konusundaki bugünkü tutumunu tarihsel savıyla ilişkilendirirken Japonya’nın genişleyen askerî rolüne üstü kapalı biçimde meydan okudu ve Amerika’nın Pasifik Savaşı’na ilişkin anılarına seslendi.
Rusya da günün diplomasisinin bir başka parçasıydı. Xi ve Putin video konferanslarında "çalkantılı" uluslararası ortamda bağları güçlendirme sözü verdi. Putin, yılın ilk yarısında Çin’i ziyaret etme davetini kabul ederek Moskova’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana derinleşen stratejik ortaklığı pekiştirdi.
Pekin, Putin ve Trump’la yaptığı görüşmeler sayesinde Moskova ve diğer otoriter müttefikleriyle ortaklığını sürdürürken kendisini küresel arabulucu olarak sunabildi. Çin devlet medyası, diplomasiyi Pekin’in çatışma ve tek taraflılığa karşı istikrar sağlayıcı bir güç gibi hareket ettiğinin kanıtı olarak yansıttı. Görüşmelerin sıralaması, Washington’la temas hâlindeki Çin’in stratejik ortaklıklarını da öne çıkardı.
Nisan’a Giden Takvim
Mevcut anlaşmazlık, çeşitli müzakere turları, askerî kararlar ve diplomatik temaslarla gelişti. Trump’ın nisan ayında yapmayı planladığı ziyaret, iki liderin Güney Kore’nin Busan kentinde bir araya gelerek bir yıl sürecek ticaret ateşkesinde anlaştığı ekim görüşmesinin ardından gerçekleşecek.
- Eylül: Trump yönetimi, ölümcül mühimmat ve otonom insansız hava araçlarının da yer aldığı 400 milyon dolarlık Tayvan silah yardımını iddiaya göre askıya aldı. Askıya alma daha sonra kaldırıldı ya da değiştirildi.
- Ekim: Trump ve Xi Busan’da görüştü ve bir yıl sürecek ticaret ateşkesinde anlaştı.
- Kasım: Liderler, son telefon görüşmelerinden önceki son doğrudan temaslarını gerçekleştirdi.
- Aralık: Washington, Tayvan’a yönelik önerilen 11,1 milyar dolarlık silah paketini duyurdu. Pekin, ada çevresinde iki gün süren askerî tatbikatla karşılık verdi.
- 5 Şubat 2026 itibarıyla: Xi önce Putin’le video konferans yaptı, saatler sonra da Trump’la telefonda görüştü. Tayvanlı yetkililer Washington’la iş birliğinin süreceği güvencesini verdi.
- Nisan: Trump’ın mevcut görev döneminin ilk devlet ziyareti için Çin’i ziyaret etmesi bekleniyor.
- 2026’nın ilk yarısı: Putin’in, Xi’nin davetini kabul etmesinin ardından Çin’i ziyaret etmesi bekleniyor.
Takvim, ticaret müzakereleriyle Tayvan’ın savunmasının nasıl paralel ilerlediğini gösteriyor. Ekimdeki ateşkes ekonomik görüşmelere alan açarken aralık ayındaki silah duyurusu ve Çin’in tatbikatları, zirve hazırlıkları devam ederken güvenlik gerilimini canlı tuttu.
Nisan Zirvesinde Neler Ele Alınabilir?
Trump’ın beklenen ziyareti için yapılan hazırlıklar ikili müzakereleri şimdiden etkiledi. Boeing, ziyaretle aynı dönemde en fazla 500 uçağın teslimatını kapsayan anlaşmaları sonuçlandırabilir. Bu da Trump’a soya fasulyesi ve enerji alımlarının yanı sıra büyük bir ticari duyuru yapma fırsatı verebilir.
Analistler, Trump’ın görüşme sırasında ya da hemen sonrasında Çin’in ihracatına uygulanan ve fentanille bağlantılı kalan gümrük vergilerinin kaldırılmasını isteyebileceğini düşünüyor. Gümrük vergileri, ithal edilen mallardan alınan vergilerdir. Bu müzakerelerde söz konusu vergilerin kaldırılması, Çin’in soya fasulyesi ve enerji alımlarında iş birliğini sürdürmesi karşılığında gündeme gelebilir.
Xi’nin açık uyarısının ardından Tayvan’ın güvenlik gündemine hâkim olması bekleniyor. Trump, Çin’in işgali hâlinde Amerikan kuvvetlerinin adayı savunup savunmayacağı konusunda stratejik belirsizliği korudu. Bu yaklaşım olası askerî karşılığı belirsiz bırakırken yönetimi, Tayvan’ın saldırıları caydırmasına yardımcı olmayı amaçlayan silah satışlarını onaylamayı sürdürüyor.
Amerikalı müzakereciler, ABD’nin Tayvan’a yeterli savunma kapasitesi sağlamasını gerektiren Tayvan İlişkileri Yasası’nı da dikkate almak zorunda. Bu yükümlülüğü, Pekin’in askerî desteğin sona erdirilmesi talebiyle bağdaştırmak görüşmelerin başlıca zorluklarından biri olacak.
Nisan ziyareti planlanmış olsa da kesin bir tarih açıklanmadı. Soya fasulyesi alımındaki olası artış, muhtemel Boeing anlaşması ve beklenen gümrük vergisi müzakereleri tamamlanmış anlaşmalar değil, görüşme konuları. Bu sırada silah paketi Kongre’nin onayını bekliyor; Tayvan’ın özel savunma finansmanı ise yasama organında engellenmiş durumda.
Xi’nin uyarısı ve Trump’ın olumlu yanıtı, ilişkilerin iki kulvarda ilerlediğini gösteriyor. Her iki lider de ekonomik iş birliği ararken Pekin’in önceliğinde Tayvan yer alıyor; Taipei ise Amerikan desteğine güven duymaya çalışıyor. Zirve hazırlıkları bu öncelikleri bir araya getiriyor, ancak aralarındaki anlaşmazlıkları çözüme kavuşturmuyor.
Öne Çıkanlar
- Xi, Tayvan’ı Washington’la ilişkilerde en önemli mesele olarak niteledi ve silah satışlarının çatışmaya ya da savaşa yol açabileceği uyarısında bulundu.
- Önerilen Amerikan silah paketi yaklaşık 11,1 milyar dolar değerinde ve Kongre’nin onayını bekliyor.
- Trump, Çin’in önceki 12 milyon tona kıyasla 20 milyon ton ABD soya fasulyesi satın alabileceğini vurguladı.
- Lai, Washington’la iş birliğinin kesintisiz süreceğini söyledi; Chen ise doğrudan ABD-Çin diyaloğunu memnuniyetle karşıladı.
- Tayvan’ın muhalefetin kontrolündeki yasama organı, önerilen 40 milyar dolarlık özel savunma bütçesini engelledi. Lai yönetimi, savunma harcamalarının 2030’a kadar GSYH’nin yüzde 5’ine ulaşmasını hedefliyor.
- Takaichi’nin Tayvan konusunda Japon ordusunun müdahale edebileceğine ilişkin sözleri Pekin’den sert tepki aldı.
- Xi, Trump’tan saatler önce Putin’le görüştü; Putin, 2026’nın ilk yarısında Çin’i ziyaret etme davetini kabul etti.
- Trump’ın nisan ayında yapmayı planladığı ziyarette Tayvan, gümrük vergileri, enerji, soya fasulyesi ve 500’e kadar uçağı kapsayabilecek Boeing anlaşmalarının ele alınması bekleniyor.






