Üç Büyük Zincirin İşleyişini 110 Bin Yabancı İşçi Sağlıyor
Japonya'nın en büyük üç market zinciri, yabancıların ülkede ikamet etmesine ilişkin kuralların sıkılaştırılmasının ülkenin 24 saat hizmet veren alışveriş ağının arkasındaki iş gücünü zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor. Seven-Eleven Japan, Lawson ve FamilyMart 2025'te 110 bin yabancı işçi çalıştırdı. Bu sayı Mayıs 2024'te 80 bindi. Artış 30 bin kişi, yani yüzde 37,5 oldu.
İçindekiler
- Üç Büyük Zincirin İşleyişini 110 Bin Yabancı İşçi Sağlıyor
- Öğrenciler Çalışabilir, Ancak Öncelikleri Eğitim Olmalı
- FamilyMart Perakende İşlerine Geçiş İçin Daha Açık Bir Yol İstiyor
- Lawson, İşçiler İçin Küresel Rekabet Görüyor
- Kasada Kısa Bir Yanıt Zor Olabilir
- Eğitim Japonya'daki Hizmet Beklentilerini de Kapsıyor
- Büyüyen Yabancı İş Gücü, Daralan İş Gücü Arzıyla Karşı Karşıya
- Siyasi Partiler Farklı Tutumlar Alıyor
- Tayvan Benzer Baskılarla Farklı Kurallar Çerçevesinde Karşılaşıyor
- Teknoloji, Ücretler ve Çalışanların Korunması Birlikte Ele Alınmalı
- Öne Çıkanlar
Üç şirketin yöneticileri de kamuoyu önünde hükümete, ülkede yasal olarak çalışmakta olan kişileri koruma ve dışlanmayı teşvik edecek politikalardan kaçınma çağrısı yaptı. Bu çıkış, Başbakan Sanae Takaichi yönetiminin Japonya'da yaşayan yabancılara yönelik düzenlemeleri sıkılaştırmaya hazırlandığı bir dönemde geldi.
Seven-Eleven Japan'ın bağlı olduğu Seven & i Holdings'in icra kurulu başkanı Junro Ito, Tokyo'da Japonya İş Federasyonu'nun düzenlediği yeni yıl resepsiyonunda gazetecilere görüşlerini aktardı. Yabancı çalışanların yalnızca düşük maliyetle açık pozisyonları doldurabilmeleri nedeniyle değil, daha fazlası için değer görmeleri gerektiğini söyledi.
"Onları kesinlikle ucuz iş gücü olarak görmüyoruz. İşleri ve eğitimleri de dahil olmak üzere Japonya'da öğrenmelerini istiyoruz," dedi Ito.
Bu çalışanların çoğu, eğitimlerini ücretli ve sınırlı saatlerde çalışmayla birlikte sürdüren uluslararası öğrenciler. Özellikle gece vardiyalarında yeterli sayıda Japon çalışan bulmakta zorlanan sektörde, yabancı çalışanlar merkezi bir konuma geldi. Mağazalarda çalışmak öğrencilere öğrenim ve yaşam giderleri için gelir sağlamanın yanı sıra Japonca, iş uygulamaları ve müşteri hizmetleri alanlarında deneyim kazandırıyor.
Marketler, birçoğu haftanın yedi günü, günde 24 saat açık olan yoğun bir şube ağıyla hizmet veriyor. Müşteriler buralardan hazır yemek alıyor, faturalarını ödüyor ve günün neredeyse her saatinde para çekebiliyor. Yöneticilerin uyarısı, göç politikasını bu günlük hizmetlerin tüketicilerin alışık olduğu düzeyde sürdürülüp sürdürülemeyeceği konusuna doğrudan bağlıyor.
İş gücü rakamlarının tarihleri konusunda da dikkatli olmak gerekiyor. 80 binden 110 bine çıkış, sekiz ay içinde gerçekleşmiş gibi aktarılırken rakamların Mayıs 2024 ve 2025'e ait olduğu belirtiliyor ancak ikincisi için belirli bir ay verilmiyor. Hükümetin sıkılaştırma planları hakkındaki anlatımda da ayrıntılı tedbirlere veya bir takvime yer verilmiyor.
Öğrenciler Çalışabilir, Ancak Öncelikleri Eğitim Olmalı
Japonya'da öğrenci ikamet statüsü, kural olarak çalışmaya izin vermiyor. Çalışmak isteyen öğrencilerin, ikamet statülerinin izin verdiği faaliyetler dışında çalışabilmek için Göçmenlik Hizmetleri Ajansı'na başvurması gerekiyor. İzin alındığında haftada 28 saate kadar çalışabiliyorlar.
Bu sınır, ülkede bulunmalarının temel amacının eğitim olarak kalmasını sağlamayı hedefliyor. Marketler bir çalışan havuzuna erişirken öğrencilerin de eğitimlerini sınırsız çalışma karşılığında bırakmaları beklenmeden para kazanmalarına imkân tanınıyor. Ito, kuralları değerlendirirken bu dengeyi kabul etti.
İşin eğitimlerine engel olmasına izin vermek yerine, mevcut çalışma saati sınırının uygulanması uygun.
Ito'nun kaygısı, politikanın genel yönü ve kurallara uyan yabancıların bundan nasıl etkileneceğiydi. Daha sıkı denetim çağrısının, çalışmaları Japon işletmelerine şimdiden katkı sağlayan kişilere yönelik düşmanlığa dönüşebileceği uyarısında bulundu.
"Durumun bir tür dışlayıcılığa dönüşmesi korkutucu olur. Sorun yaşamadan çalışanları korumak gerekiyor," uyarısında bulundu Ito.
Öğrenciler geçici bir işin ötesine uzanan hedefler de geliştirebiliyor. Ito, Japonya'da kazandığı iş deneyimini ülkesine götürmek istediğini söyleyen yabancı bir çalışanı hatırlattı.
"Bir gün kendi ülkemde Seven-Eleven açılırsa ilk mağazanın sahibi olmak istiyorum," diye aktardı Ito, bir çalışanın sözlerini.
Buna karşın mezuniyet sonrasında zorlu bir geçiş dönemi yaşanıyor. Yabancı öğrenciler, üniversitedeki bölümleri perakende çalışmasıyla ilgili olmayabileceği için çoğu zaman deneyim kazandıkları mağazada çalışmayı sürdüremiyor. İşverenlerin yeni çalışanlar bulup yetiştirmesi gerekirken çalışanlar da Japonya'da mesleklerini sürdürüp sürdüremeyecekleri konusunda belirsizlik yaşıyor.
Dolayısıyla temel sorun hem işe alım hem de çalışanları elde tutma. Mağazalar mevcut vardiyaları dolduracak yeterli sayıda kişiye ihtiyaç duyuyor, ancak yetişmiş çalışanları tutmanın da bir yolunu bulmaları gerekiyor. Büyük ölçüde öğrencilere dayanan bir sistemde, eğitim sona erip ikamet koşulları değiştikçe çalışan devri tekrarlanıyor.
FamilyMart Perakende İşlerine Geçiş İçin Daha Açık Bir Yol İstiyor
FamilyMart Başkanı Kensuke Hosomi, Japonya'nın Belirli Nitelikli İşçi (SSW) sistemindeki bir açığa dikkat çekti. Ciddi iş gücü sıkıntısı yaşayan sektörlerde ilgili bilgi ve becerilere sahip yabancı işçileri kabul eden program, market perakendesini kapsamıyor.
Hosomi, politika yapıcılara göçle ilgili genel tartışmaları tek tek çalışanların ve işletmelerin koşullarından ayrı değerlendirme çağrısı yaptı. Hâlihazırda ekonomiye katkı sağlayan kişileri nasıl etkileyeceğini hesaba katmadan kısıtlamaları sürekli artırmanın sakıncalı olduğu uyarısında bulundu.
Tartışmalarda genel ilkeler bireysel durumlardan ayrı ele alınmalı. Aşırı kısıtlamaları sürekli artırma yönünde ilerlemek doğru değil.
2019'da uygulamaya konan SSW programı, Japonya'nın geleneksel olarak kısıtlayıcı yabancı iş gücü yaklaşımında bir değişime işaret etti. Hemşirelik, inşaat, tarım ve gıda hizmetleri dahil 16 sektörü kapsıyor. Marketlerin faaliyetleri arasında gıda satışı ve müşterilere hizmet sunulması bulunmasına rağmen bu sektöre programda yer verilmiyor.
Program iki kategoriden oluşuyor. SSW (i), belirli sektörlerde kayda değer bilgi veya deneyime sahip çalışanlara yönelik ve beş yıla kadar ikamete izin veriyor. SSW (ii) ise ileri düzey becerilere sahip çalışanları kapsıyor; daha uzun süreli ikamet ve aile bireylerinin de ülkeye gelmesine olanak tanıyor. Uygulamada bu kategoriler, öğrenci olma şartına değil, onaylı bir sektördeki becerilere dayanan bir çalışma yolu sunuyor.
Hosomi, market perakendesinin kapsama alınmasının personel açığını gidermeye yardımcı olacağını ve çalışanlarla işverenlere daha açık bir çerçeve sağlayacağını söyledi.
Market perakendesini sisteme dahil etmek de dahil, iş gücü açığını kapatmak son derece önemli.
İş gücündeki gelişim ve bu alana ilişkin politika çerçevesi birkaç yıla yayılıyor:
- 2019: Japonya, Belirli Nitelikli İşçi programını uygulamaya koydu.
- Mayıs 2024: En büyük üç market zincirinde 80 bin yabancı işçi çalışıyordu.
- 2024: Nepal, Seven-Eleven ve Lawson'daki yabancı işçilerin geldiği en büyük ülke olarak Çin'i ve Vietnam'ı geride bıraktı.
- 2025: Seven-Eleven Japan, Lawson ve FamilyMart'ta çalışan yabancıların sayısı 110 bine ulaştı.
- 20 Ocak 2026: Sektörün uyarısı, Takaichi yönetiminin yabancıların ülkede ikamet etmesine ilişkin düzenlemeleri sıkılaştırmaya yönelik adımları sırasında geldi.
Lawson, İşçiler İçin Küresel Rekabet Görüyor
Lawson Başkanı Sadanobu Takemasu, sektörün geleceği konusunda bir kriz duygusuna sahip olduğunu belirtti. Kaygısı, Japon mağazalarının ülkedeki diğer işverenlerle rekabet edip edemeyeceğinin ötesine uzanıyordu. Çalışanların nerede yaşayacaklarına ve geçimlerini nerede sağlayacaklarına karar verirken ülkeleri giderek daha fazla karşılaştıracağını söyledi.
"Gelecekte dünya genelinde iş gücü açığı yaşanacak ve çalışanların 'Hangi ülkede çalışsam?' diye düşüneceği bir döneme gireceğiz. Bu ülkeyi seçmezlerse, rahat bir yaşam sürmenin zor olduğu bir ülkeye dönüşecek; çünkü market işletmeciliği sürdürülemez hale gelecek," uyarısında bulundu Takemasu.
Japonya'nın yaşlanan nüfusu ve düşen doğum oranı işe alımları şimdiden zorlaştırdı. Özellikle gece vardiyalarına Japon çalışan bulmak güç; bu da sürekli hizmet sunmaya dayalı iş modelini baskı altına alıyor.
Market şirketleri teknoloji kullanarak bu baskıyı azaltmaya çalışıyor. Kasada kendi kendine ödeme sistemleri ve yapay zekâ sistemleri, stok siparişi gibi işleri üstlenebiliyor. Ürünleri yerleştirmek, müşterilere yanıt vermek ve bir işlem ya da hizmet talebi karmaşıklaştığında karar vermek için hâlâ insan çalışanlara ihtiyaç duyuluyor.
Takemasu, yalnızca bir yaklaşıma bel bağlamak yerine teknolojiyi yabancı çalışanlar için daha iyi koşullarla birleştiren bir strateji ortaya koydu.
Verimliliği artırmak için yapay zekâdan, dijital teknolojilerden ve robotlardan gerektiği gibi yararlanacağız. Yabancıların tercih edeceği bir çalışma ortamı hazırlarken verimliliği yükseltmek istiyoruz.
Verimlilik, aynı kaynaklarla daha fazla yararlı iş yapmak anlamına geliyor. Bir mağazada rutin işlere harcanan zamanı azaltmak, çalışanlara rafları düzenlemek veya müşterilere yardımcı olmak için daha fazla zaman kazandırabilir. Bu işleri zaten bilen çalışanları elde tutmak da onların yerine alınan kişileri eğitmek için gereken süreyi kısaltır.
Güney Kore, Avustralya ve Avrupa ülkeleri de demografik baskılarla mücadele etmek için yabancı işçi alıyor. Japonya'nın bu pazarda insanları çekebilmesi, kısmen açık ve adil göç kurallarına ve yabancıların iş yerlerinde ve topluluklarda kendilerini hoş karşılanmış hissedip hissetmemesine bağlı.
Kasada Kısa Bir Yanıt Zor Olabilir
Tokyo'nun Koto semtindeki bir Lawson mağazasında eğitmen Jiyu Chen, dil ve bilinmeyen prosedürler devreye girdiğinde basit görünen görevleri yabancı çalışanlara öğretiyor. 17 yıl önce uluslararası öğrenci olarak Japonya'ya gelen Çin vatandaşı Chen, dört mağazada yaklaşık 50 çalışana eğitim veriyor. Bu çalışanların yaklaşık yüzde 90'ı yabancı uyruklu.
Nepal'den 20 yaşında bir kadın ve Vietnam'dan 19 yaşında bir çalışan olan iki kursiyer, işin gerektirdiklerini gözler önüne seriyor. Mikrodalga fırınları, mağaza piyango sistemlerini ve farklı prosedürler gerektiren diğer hizmetleri yürütürken Japonca iletişim kurmaları gerekiyor.
Japoncadaki "iidesu" yanıtı, bağlama ve söyleyiş biçimine göre hem kabul hem de ret anlamına gelebiliyor. Nepalli çalışan, müşterinin plastik poşetle ilgili yanıtını yanlış anladığını, poşet vermediğini ve müşterinin kendisini azarladığını anlattı. Kasadaki kısa bir konuşma, aynı ifadenin birbirinin tam tersi eylemlere işaret edebilmesi nedeniyle zorlaştı.
Vietnamlı çalışan, kasa ekranlarının farklı dillerde olmaması nedeniyle kasiyerlik görevlerinin özellikle zor olduğunu söyledi. Çalışanlar, yönergeleri ana dillerinde okuyamadan işlevleri ezberlemek zorunda kalıyordu. Hem dili öğrenmeleri hem de ekipmanın nasıl çalıştığını akılda tutmaları gerekiyordu.
Seven-Eleven, müşterilerle çalışanların yalnızca konuşmaya dayanmadan iletişim kurabilmesi için kasalara resimli işaret panoları yerleştirdi. Lawson, çalışanların konuştuğu dilleri gösteren rozetler kullanmaya başladı. FamilyMart ise çalışanların müşterilere hizmet vermeden önce prosedürleri öğrenebilmesini sağlayan ve 19 dilde sunulan bir sanal gerçeklik eğitim sistemi kullanıyor.
İş gücünün geldiği ülkelerin değişmesi, bu tür desteği giderek daha önemli kılıyor. On yıl önce Seven-Eleven ve Lawson'da en büyük grupları Çin ve Vietnam vatandaşları oluşturuyordu. 2024'e gelindiğinde Nepal her iki ülkeyi de geride bırakmıştı. FamilyMart'taki yabancı çalışanların yaklaşık yüzde 80'i Çin, Vietnam, Nepal, Myanmar ve Bangladeş olmak üzere beş ülkeden geliyor.
Eğitim Japonya'daki Hizmet Beklentilerini de Kapsıyor
FamilyMart'ın eğitimleri kelime bilgisi ve kasa işlemlerinin ötesine geçerek Japon müşteri hizmetlerine ilişkin beklentileri de kapsıyor. Şirketin çevrimiçi programlarında Çinli ve Vietnamlı çalışanlar eğitmenlik yaparak farklı kültürel geçmişlerden gelen çalışanlara alışık olmayabilecekleri uygulamaları açıklıyor.
Derslerde müşterileri selamlarken eğilmek, bir ürünü verirken iki elle tutmak ve Japon müşterilere nasıl uygun biçimde gülümsemek gerektiği anlatılıyor. Bu uygulamalar, Japonların misafirperverlik ve özenli hizmet yaklaşımı olan "omotenashi"nin bir parçasını oluşturuyor.
"Müşteri Tanrı'dır" anlayışı, davranışlara ilişkin yüksek beklentiler doğuruyor. Bu kurallara kendiliğinden uymayan çalışanlar, aradaki fark alışkanlıklardan kaynaklansa bile saygısız olarak algılanabiliyor. Bu tür yanlış anlaşılmalar çalışanlar ve müşteriler için stres yaratabiliyor ve çalışanların işten ayrılmasına katkıda bulunabiliyor.
FamilyMart'ın satış promosyonu departmanında yönetici olan Ayako Tsutsui, şirketin kültürel farklılıkların iş yeri çatışmalarına dönüşmesini önlemek istediğini söyledi. Ayrıca marketlerde çalışmanın yabancıların Japon toplumuna katılması için bir fırsat olduğunu belirtti.
Marketler, çalışanlarının mümkün olduğunca uzun süre işlerinde kalabilmeleri için kültürel farklılıklardan kaynaklanan mağaza çalışanı-müşteri anlaşmazlıklarını önlemek istiyor. Yabancı çalışanların çoğu Japonca öğrenme hayaliyle Japonya'ya geliyor. Marketlerin, bu kişilerin Japon toplumuna aktif biçimde katılabileceği yerler olmasını umuyorum.
Bu nedenle eğitim ve iletişim araçları birbiriyle bağlantılı iki amaca hizmet ediyor. Mağazaların müşterilerin beklediği hizmeti sunmasına yardımcı olurken çalışanların da işlerini yapabileceklerinden emin hissetmelerini sağlıyor. Müşterinin isteğini anlayabilen ve kasayı güvenle kullanabilen bir çalışanın görevinde kalma olasılığı daha yüksek.
Marketler, yabancı sakinlerle toplumun geri kalanı arasında günlük bir temas noktası haline de gelebiliyor. Topluma uyuma katkıları somut desteğe dayanıyor: alışılmadık gelenekleri açıklamak, prosedürleri anlaşılır kılmak ve çalışanların düzenli etkileşim yoluyla dil ve hizmet becerilerini geliştirmesine imkân tanımak.
Büyüyen Yabancı İş Gücü, Daralan İş Gücü Arzıyla Karşı Karşıya
Japonya geleneksel olarak görece az sayıda yabancı işçi kabul etti ve kalıcı ikametle ilişkilendirildiği için "göç" teriminden kaçındı. Temel politika yaklaşımı, çalışanları sonunda kendi ülkelerine dönecekleri varsayımıyla kabul etmek oldu.
Ekonomik talep ise farklı bir yöne ilerledi. Yabancı çalışan sayısı 2007'den bu yana dört katına çıkarak 125 milyon nüfuslu ülkede iki milyonu aştı. Artışa rağmen yabancı işçiler, uluslararası ölçütlere göre hâlâ düşük olan iş gücünün yaklaşık yüzde 3,4'ünü oluşturuyor.
Demografik baskılar uzun süredir devam ediyor. Japonya'da doğum oranı 1970'lerin ortasında nüfusun kendini yenileme düzeyi olan 2,1'in altına indi ve yaklaşık 1,4 olarak açıklandı. Nüfusun kuşaklar boyunca kendini yenilemesi için kadın başına gereken ortalama çocuk sayısına nüfusun kendini yenileme düzeyi deniyor. Yaşam beklentisi, dünyanın en yüksek düzeyi olarak 85,5 yıl verildi. Doğumların azalması ve yaşam süresinin uzaması, yaşlı nüfusu desteklemesi gereken çalışma çağındaki nüfusun küçülmesine yol açıyor.
Uluslararası Para Fonu (IMF), kısmen iş gücü arzının azalması nedeniyle Japonya'nın orta vadeli potansiyel büyümesini yalnızca yüzde 0,6 olarak tahmin ediyor. Potansiyel büyüme, bir ekonominin elindeki çalışanlar, ekipman ve verimlilikle sürdürülebilir biçimde ne kadar hızlı genişleyebileceğini ifade ediyor.
Daha önceki uluslararası veriler işe alım üzerindeki baskıyı gösteriyor. 2013'te Japonya'nın iş gücü nüfusunun yüzde 3,2'sine denk gelen iş ilanı bulunuyordu. Bu oran Almanya'da yüzde 1,1, ABD'de yüzde 2,5'ti. Hizmet sektörünün bazı bölümlerinde, garsonluk için üçten, güvenlik görevliliği için beşten fazla açık pozisyonun bulunduğu dönemler yaşandı.
Nüfus projeksiyonları, vatandaş olmayanların oranının 2070'te yüzde 10,8'e ulaşacağını gösteriyor. Bazı uzmanlar bu düzeye daha erken ulaşılabileceğini düşünüyor. Yabancı sakinlerin sayısındaki artış 2023'te hükümetin öngörüsünün neredeyse iki katına çıktı. Bu da yabancı sakinlerin sayısının 2040'larda 10 milyona ulaşabileceğine işaret ediyor.
Yabancı sakinler ile yabancı çalışanlar farklı gruplar: Sakinler arasında çalışmayanlar da bulunuyor. Ancak her iki rakam da yabancı uyrukluların günlük ekonomik ve toplumsal yaşamda daha büyük bir yer edindiği bir ülkeye işaret ediyor. Market sektörü, mahallelerdeki kasalarda görev yapan çalışanlarla bu değişimi görünür kılıyor.
Siyasi Partiler Farklı Tutumlar Alıyor
Yabancı işçi politikası, partilerin iş gücü açığına birbirinden keskin biçimde farklı yanıtlar verdiği önemli bir seçim konusuna dönüştü. Shigeru Ishiba'nın başbakanlığı döneminde aktarılan siyasi tartışmalarda başbakan ılımlı bir tutum sergilerken iktidar koalisyonu, hizmet sektörleri ve açık bulunan diğer alanlara işçi kabulünü destekliyordu.
İshiba, muhalefet partileri daha sıkı kurallar isterken dışlayıcı siyasete karşı uyarıda bulundu.
"Çatışma ve bölünmeden hiçbir sonuç çıkmaz," dedi İshiba.
Halk İçin Demokrat Parti ile Sanseito, genç Japonların istihdama katılmasına öncelik verilmesi gerektiğini savunarak yabancı işçi kabulüne daha sıkı kurallar getirilmesini istedi. Halk İçin Demokrat Parti lideri Yuichiro Tamaki, hükümetin öncelik sırasını eleştirdi.
Öncelikle Japon gençlerinin daha fazla çalışabilmesi için adımlar atılmalı. [Hükümet ve iktidar partileri], iş gücü yetersiz diye yabancı işçileri kabul ederek öncelik sırasını yanlış belirledi.
Sanseito lideri Sohei Kamiya, "Önce Japonlar" politikasını savundu. Yabancıların aşırı ölçüde kabul edilmesine karşı çıkarken "uygun düzeyde kabulün gerekli olduğunu" söyledi.
Japonya Anayasal Demokrat Partisi lideri Yoshihiko Noda ise karşıt bir tutum alarak azınlıklara saygı gösteren çok kültürlü bir toplumu destekledi ve dışlamanın bölünme ve çatışmayı körükleyebileceği uyarısında bulundu.
"Yabancı sakinler Japonya ekonomisinin ayakta kalması için kritik önemde," dedi Noda.
İş dünyasının tutumu genişlemeye güçlü destek veriyor: Nikkei'nin yaptığı bir ankette Japon iş dünyası liderlerinin yüzde 98'i daha fazla yabancı işçi kabul edilmesini destekledi. Kamuoyunun tutumu ise daha karmaşık. NHK'nin 2020'de yaptığı bir telefon anketinde katılımcıların yüzde 70'i göçün artırılmasını destekledi. Ancak göçmenlerin kendi mahallelerinde yaşamasına ilişkin soru sorulduğunda destek yüzde 57'ye düştü.
Katılımcılar dil ve kültür farklılıklarına ilişkin kaygılarını dile getirirken yeni fikir ve kültürlerden yarar sağlanmasını da beklediklerini belirtti. Göçe ulusal düzeyde verilen destekle yerel düzeyde verilen destek arasındaki 13 puanlık fark, politika tartışmasının gündelik yaşama ilişkin beklentilerle nasıl bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Tayvan Benzer Baskılarla Farklı Kurallar Çerçevesinde Karşılaşıyor
Tayvan da göçmen işçilere açık sektörleri genişletirken sorunlu staj uygulamalarına yönelik kuralları sıkılaştırıyor. Bu programların bazıları, el emeği gerektiren işlerde çalışanları eğitim adı altında istihdam etmenin bir yolu olarak işlemişti.
Yeni düzenlemeler, öğrencilerin çalışma saatlerinin öğrenim sürelerinin yüzde 50'sini aşmamasını ve stajyerlere en az asgari ücret ödenmesini şart koşuyor. Tayvan, ciddi iş gücü açığı nedeniyle kritik bakım hastane pozisyonlarını ve otobüs şoförlüğünü de göçmen işçilere açmayı önerdi.
Tayvan'da çoğunluğu Endonezya, Filipinler, Tayland ve Vietnam'dan gelen 800 binden fazla göçmen işçi, el emeği gerektiren işlerde çalışıyor. Hindistan'dan işçi kabul etme önerileri internette ırkçı tepkilere yol açtı; bu durum yeni ülkelerden işçi bulma girişimlerine eşlik edebilen toplumsal direnci gösteriyor.
Göçmen işçiler için uygulanan 12 yıllık azami kalış süresi de Tayvan'da eleştirilere yol açtı. Göstericiler bu kısıtlamanın kaldırılmasını istedi. Böylece yıllarca çalıştıktan sonra insanların ülkede ne kadar kalabilmesi gerektiği sorusu, işçi alımıyla birlikte gündeme geldi.
Japonya ve Tayvan, işverenlerin çalışan ihtiyacı ile toplumun göçe ilişkin kaygıları arasındaki gerilimle karşı karşıya. Sistemleri ikamet kategorileri, çalışma izinleri ve kalış süresi sınırlarını farklı biçimlerde bir araya getiriyor. Japonya'daki marketler, ülkede bulunmalarının resmi gerekçesi eğitim olan öğrencilere büyük ölçüde dayanırken misafir işçi programları istihdamı ülkeye kabulün temel gerekçesi haline getiriyor.
Japonya'daki düzenleme, çalışanların öncelikle öğrenci olarak sınıflandırılmaya devam ettiği bir sistem içinde mağazaların iş gücüne erişmesini sağlıyor. Hosomi'nin market perakendesini SSW kapsamına alma önerisi, doğrudan yapılan işe dayalı bir yol oluşturacak. Takemasu'nun uyarısı da bir başka noktaya dikkat çekiyor: Potansiyel çalışanlar bu seçenekleri başka ülkelerdeki fırsatlarla karşılaştırabilir.
Teknoloji, Ücretler ve Çalışanların Korunması Birlikte Ele Alınmalı
IMF, Japonya'daki iş gücü açığına yönelik çeşitli çözümler belirledi: daha fazla ekipman ve teknoloji kullanmak, çalışanları çekmek için ücretleri yükseltmek, istihdamda daha az temsil edilen grupların katılımını artırmak ve yabancı iş gücü arzını genişletmek. Japonya kadınların ve yaşlıların iş gücüne katılımını şimdiden artırdı. Buna karşılık yabancı iş gücüne politika tartışmalarında daha az yer verildi.
Nitelikli çalışanlara yönelik koşulların gevşetilmesi ve Özel Ekonomik Bölgelerde yabancı ev işçilerine izin verilmesi gibi tedbirler bazı alanlardaki erişimi genişletti. Ancak market perakendesi gibi günlük mağaza işlerini yapacak kişilere ihtiyaç duyan sektörlerde bu tedbirlerin etkisi sınırlı.
IMF, misafir işçi programları, iş gücü açığı olan sektörlerde giriş koşullarının kolaylaştırılması ve nitelikleri tanımaya yönelik tek tip çerçeveler önerdi. Ortak bir çerçeve, çalışanların ve işverenlerin becerilerin bir işin veya ikamet kategorisinin koşullarını karşılayıp karşılamadığını tutarlı bir şekilde belirlemesini sağlar.
Göçe ilişkin kaygılar arasında kamu hizmetlerine yapılan harcamaların ekonomik faydaları aşıp aşmayacağı da bulunuyor. Araştırmalar, geçici göçün Japonya'ya muhtemelen maliyetinden daha fazla fayda sağlayacağını gösteriyor. OECD'nin kamuoyu anketleri de Japonların göç konusundaki tutumlarının genel olarak diğer OECD ülkelerindekilerle benzer olduğunu ortaya koyuyor. Bu da dikkatle tasarlanmış programların ve kamuoyuna açık iletişimin kabul görebileceğine işaret ediyor.
Market yöneticilerinin tutumu, bu ekonomik soruları yeniden hâlihazırda çalışan kişilere bağlıyor. Ito, öğrencilerin eğitimini korumayı amaçlayan sınırlamaları kabul ediyor. Hosomi, SSW'nin dışında kalan bir sektör için çalışma yolu istiyor. Takemasu ise teknolojiye ve yabancı çalışanların tercih edeceği bir çalışma ortamına ihtiyaç duyuyor.
İto, Japon toplumunun yabancılarla nasıl bir arada yaşayabileceğinin değerlendirilmesi ve hâlihazırda katkı sağlayan kişilerin dışlanmaması çağrısıyla sözlerini tamamladı.
Bu insanları dışlamak doğru değil. Japon toplumunun yabancılarla nasıl bir arada yaşayabileceğini değerlendirmelerini istiyorum.
Sektörün mesajı, sürdürülebilir bir iş gücü için sıradaki vardiyaya birini bulmanın yeterli olmadığı. Yararlı becerilerin korunmasını sağlayan kurallara, işi yönetilebilir kılan eğitimlere ve çalışanlara kalmaları için neden sunan bir muameleye de ihtiyaç var. Bu tercihler, Japonya'daki hanelerin her gün kullandığı market hizmetlerini etkileyecek.
Öne Çıkanlar
- Seven-Eleven Japan, Lawson ve FamilyMart 2025'te 110 bin yabancı işçi çalıştırdı. Bu sayı Mayıs 2024'te 80 bindi.
- Üç zincirin yöneticileri de aşırı kısıtlamalara ve yabancıların dışlanmasına karşı uyarıda bulundu.
- Uluslararası öğrencilerin çalışabilmesi için özel izin alması gerekiyor ve haftada 28 saatle sınırlılar.
- Belirli Nitelikli İşçi programı 16 sektörü kapsıyor, ancak market perakendesi kapsam dışında. FamilyMart bu sektörün de programa alınmasını istiyor.
- Dil araçları, 19 dilde eğitim ve Japon hizmet geleneklerine ilişkin dersler çalışanların zorlu mağaza görevlerini yerine getirmesine yardımcı oluyor.
- Nepal, 2024'te Seven-Eleven ve Lawson'daki yabancı işçilerin geldiği en büyük ülke oldu.
- Japonya'da iki milyondan fazla yabancı işçi bulunuyor; bu sayı iş gücünün yaklaşık yüzde 3,4'üne denk geliyor.
- İşe alım konusunda siyasi partilerin tutumları farklılaşırken bir iş dünyası anketinde katılımcıların yüzde 98'i daha fazla yabancı işçi kabul edilmesini destekledi.
- Lawson, ülkeler çalışanlar için rekabet ederken hem teknolojiye hem de cazip çalışma koşullarına ihtiyaç olduğunu savunuyor.
- Projeksiyonlara göre vatandaş olmayanların Japonya nüfusundaki oranı 2070'te yüzde 10,8'e ulaşacak; bazıları bu düzeye daha erken ulaşılacağını düşünüyor.






