Çip Üretiminde Kullanılan Bir Kimyasal Yeni Baskı Aracı Oldu
Asya'nın en büyük iki ekonomisi arasındaki ticari ilişkilere yayılan Tayvan gerilimi kapsamında Çin, mantık, bellek ve analog çiplerin içindeki ince filmlerin üretiminde kullanılan Japon diklorosilanına yönelik bir anti-damping soruşturması başlattı.
İçindekiler
- Çip Üretiminde Kullanılan Bir Kimyasal Yeni Baskı Aracı Oldu
- Tayvan Açıklamaları Gerilimi Nasıl Tetikledi?
- İhracat Kontrolleri Neleri Kapsıyor?
- Belirsizlik Şirketler Üzerinde Neden Baskı Oluşturuyor?
- Japonya'nın 2010'daki Tedarik Şokundan Çıkardığı Ders
- Ağır Nadir Toprak Elementlerindeki Darboğaz
- Fabrika Riskleri ve Piyasanın Tepkisi
- Baskı Sanayi Malzemelerinin Ötesine Yayılıyor
- Takaichi'ye Destek Korunuyor
- Japonya, Washington ile Pekin Arasında
- Ticaret Kuralları İtiraz İçin Bir Yol Sunuyor
- Güvenilir Tedarik İçin Maliyetli Bir Tercih
- Öne Çıkanlar
Çin Ticaret Bakanlığı, soruşturmanın altı ay uzatılabilmek üzere bir yıl içinde tamamlanması gerektiğini bildirdi. Duyuru, Çin'in Japonya'ya askeri amaçla kullanılma potansiyeli taşıyan malların ihracatına yeni kısıtlamalar getirmesinin ardından geldi. Bu adım Tokyo'nun resmî protestosuna yol açarken Çin menşeli malzemelere bağımlı üreticileri de tedirgin etti.
8 Ocak 2026 itibarıyla gerilim, ticaret politikasının iki farklı aracını içeriyor. Kimyasal madde soruşturması, Çin'e giren Japon ihracatını inceliyor. İhracat kontrolleri ise Japonya'ya giden bazı Çin mallarını kısıtlıyor. Bu iki adım birlikte; kimyasalları, yarı iletkenleri, otomobilleri ve askeri ekipmanları birbirine bağlayan tedarik zincirinin her iki tarafındaki şirketler üzerinde baskı oluşturuyor.
Diklorosilan önemli bir kimyasal; çünkü çip üreticileri imalat sırasında son derece ince malzeme katmanları oluşturmak için bu maddeyi kullanıyor. Mantık çipleri bilgiyi işliyor, bellek çipleri saklıyor, analog çipler ise sinyalleri yönetiyor. Dolayısıyla az bilinen bir kimyasaldaki aksama, otomobillerden tüketici elektroniğine kadar tanıdık ürünler üreten fabrikaları etkileyebilir.
Anti-damping soruşturmalarında ithal malların haksız derecede düşük fiyatlarla satılıp satılmadığı ve yerli üreticilere zarar verip vermediği inceleniyor. Çin'in soruşturması, ulusal güvenlik kaygıları ve Tayvan konusundaki farklı tutumların zaten körüklediği gerilime ticari bir anlaşmazlık daha ekliyor.
Japon şirketleri ikinci bir endişeyle de karşı karşıya: Pekin'in ihracat kısıtlamalarını ne kadar geniş uygulayacağı. Çin, sivil kullanıcıların etkilenmeyeceğini söylüyor; ancak şirketler hangi sevkiyatların gecikebileceğini veya durdurulabileceğini anlamaya çalışıyor. Çin, nadir toprak elementlerinin işlenmesinde hâkim konumda olduğundan ve Japonya Çin tedarikine hâlâ büyük ölçüde bağımlı olduğundan bu elementler özel bir endişe kaynağı.
Tayvan Açıklamaları Gerilimi Nasıl Tetikledi?
Başbakan Sanae Takaichi, kasım ayının başında Çin'in kendi kendini yöneten Tayvan'ı güç kullanarak ele geçirmeye kalkışması hâlinde Japonya'nın ordusunu devreye sokabileceğini söyleyerek diplomatik gerilimi başlattı. Açıklamaları, Tokyo'nun nasıl karşılık verebileceğini kesin biçimde dile getirmekten kaçındığı geleneksel stratejik belirsizlik politikasından uzaklaşıyordu.
Pekin, Takaichi'den açıklamalarını geri çekmesini isteyerek bunları Tek Çin ilkesinin ihlali olarak nitelendirdi. Takaichi ise geri adım atmayarak sözlerinin Japonya'nın bölgesel güvenlik konusundaki yerleşik tutumunu yansıttığını savundu. Çin'in tepkileri arasında Birleşmiş Milletler nezdinde diplomatik protestolar ve bölgedeki askeri manevraların artırılması yer aldı.
Çin Ticaret Bakanlığı sözcüsü, yeni ihracat kontrollerini doğrudan başbakanın açıklamalarına bağladı:
"Japonya lideri yakın zamanda Tayvan konusunda hatalı açıklamalarda bulunarak Tayvan Boğazı'na askeri müdahale olasılığını ima etti," diyen sözcü, "Bu açıklamalar kötü niyetliydi ve son derece zararlı sonuçlar doğurdu," ifadelerini kullandı.
Pekin, Tayvan'ı temel bir ulusal çıkar olarak görüyor. Tokyo ise adanın güvenliğini Japon topraklarının ve ekonomisinin bağlı olduğu bölgesel deniz ticaret yollarının güvenliğiyle ilişkilendiriyor. Bu karşıt tutumlar, siyasi bir açıklamanın sanayi tedarikine neden baskı yarattığını anlamaya yardımcı oluyor.
Çin'in askeri gazetesi Halk Kurtuluş Ordusu Günlüğü, kontrolleri ulusal güvenliği koruyan ve Asya-Pasifik bölgesindeki askeri genişlemeyi sınırlayan bir önlem olarak savundu. Pekin, ekonomik adımını daha kapsamlı bir güvenlik politikasının parçası olarak sunuyor.
- Kasım ayının başı: Takaichi, Çin'in Tayvan'a karşı güç kullanması hâlinde Japonya'nın ordusunu devreye sokabileceğini söyledi.
- Açıklamaların ardından: Pekin geri çekme talebinde bulundu; diplomatik protestolar ve askeri baskı arttı.
- Kimyasal madde soruşturmasının duyurulmasından bir gün önce: Çin, Japonya'ya gönderilecek ve askeri amaçla kullanılma potansiyeli taşıyan ürünlere yönelik yeni ihracat kontrollerini açıkladı.
- 8 Ocak 2026 itibarıyla: Tokyo resmî protestoda bulundu, Çin ise diklorosilan soruşturmasını başlattı.
İhracat Kontrolleri Neleri Kapsıyor?
Çin'in kısıtlamaları, çift kullanımlı ürünlere odaklanıyor. Bunlar sivil amaçlarla kullanılabilen, ancak askeri amaçlara da hizmet edebilen mallar, yazılımlar veya teknolojiler. Çin'in kontrol listesinde kimyasallar, elektronik ürünler, sensörler ve ileri imalat teknolojileri dâhil 800'den fazla kalem bulunuyor.
Yeni kurallara göre bu ürünlerin Japonya'ya ihracatı, askeri amaçla kullanılmaları veya Japonya'nın askeri kapasitesini artırabilecek olmaları hâlinde fiilen yasaklanıyor. Çin Ticaret Bakanlığı Sözcüsü He Yadong, kısıtlamaların kapsamına ilişkin şirketlere güvence vermeye çalıştı:
Sivil kullanıcılar etkilenmeyecek.
Yarı iletkenler, bu ayrımı uygulamanın neden zor olabileceğini gösteriyor. Ticari sunucular veya oyun konsolları için üretilen gelişmiş çipler, askeri radar ya da füze güdüm sistemlerinde kullanılmak üzere yeniden uyarlanabilir. İhracatçıların, ürünlerin askeri kullanıcılara yönlendirilmeyeceğini göstermesi gerekebilir.
Japonya Kabine Baş Sekreteri Minoru Kihara önlemleri reddederek Tokyo'nun vereceği yanıtı değerlendireceğini söyledi:
"Önlemler yalnızca ülkemizi hedef alıyor ve uluslararası uygulamalardan önemli ölçüde sapıyor," diyen Kihara, gazetecilere "Ayrıntıları dikkatle inceleyip değerlendirecek ve gerekli karşılıkları ele alacağız," açıklamasında bulundu.
Nomura Araştırma Enstitüsü yönetici ekonomisti Takahide Kiuchi, çift kullanımlı malların Japonya'nın Çin'den yaptığı toplam mal ithalatının yaklaşık yüzde 42'sini oluşturduğunu tahmin ediyor. Pekin kısıtlamaların askeri kurumları hedef aldığını söylese de bu yüksek oran, üreticilerin neden kaygılandığını açıklıyor.
Belirsizlik Şirketler Üzerinde Neden Baskı Oluşturuyor?
Çin, doğrudan yasakların yanı sıra ihracat başvurularının nasıl incelendiği üzerinden de baskı kurabilir. Şirketlerin üretim planları, müşteri siparişleri ve yatırımlar konusunda karar vermeden önce malzemelerin zamanında ulaşıp ulaşmayacağını bilmesi gerekiyor.
Belirsizlik, Pekin'e baskıyı ayarlama alanı tanıyor. Tokyo tutumunu sürdürürse düzenleyici gereklilikler sıkılaştırılabilir; siyasi gerilim azalırsa tedarik devam edebilir. Bu strateji, Çin'in kendi şirketlerine de zarar verecek kapsamlı bir ticaret kesintisini hemen uygulamadan temel girdilere erişim konusundaki kaygıları artırmasına imkân veriyor.
Nadir toprak elementlerinin ihracatına yönelik lisanslama, özel bir endişe konusu. Çin'in Japon otomotiv ve elektronik üreticilerinin bağımlı olduğu orta ve ağır nadir toprak elementlerinin sevkiyatlarını daha sıkı incelemeyi değerlendirebileceğine dair işaretler var.
Kısıtlamaların pratikte ne ölçüde etkili olacağı henüz net değil. Yetkililerin sivil sevkiyatlarla Japonya'nın ordusuna destek sağlayabilecek ürünler arasında ne kadar dar bir ayrım yapacağı da belirsizliğini koruyor. Şirketler için öncelik, fabrikalara malzeme tedarikini sürdürürken bu sınırları anlamak.
Japonya'nın 2010'daki Tedarik Şokundan Çıkardığı Ders
Japonya, Senkaku/Diaoyu Adaları üzerindeki toprak anlaşmazlığı sırasında 2010'da benzer bir kırılganlık yaşamıştı. Çin, nadir toprak elementlerinin Japonya'ya ihracatını iki ay boyunca fiilen durdurmuş, ancak bu kesinti hiçbir zaman resmen devlet politikası olarak ilan edilmemişti. Aksama, Japon imalat sektöründe ciddi sorunlara yol açtı.
Nadir toprak elementleri, manyetik, ışık üretme ve elektrokimyasal açıdan yararlı özelliklere sahip 17 metalden oluşan bir grup. Adlarına rağmen yerkabuğunda görece bol bulunuyorlar; ancak bunları çıkarmak ve rafine etmek zor ve pahalı. Kullanım alanları akıllı telefon bataryalarından elektrikli araç motorlarına ve rüzgâr türbinlerine, hassas güdümlü mühimmatlara kadar uzanıyor.
2010'daki kesintiden önce Japonya, nadir toprak elementi ithalatının yüzde 90'dan fazlası için Çin'e bağımlıydı. Tedarikin aniden kesilmesi, hükümet ve şirketleri sanayi malzemelerine erişimi sıradan bir satın alma kararından ziyade ulusal güvenlik meselesi olarak görmeye yöneltti.
Devletin sağladığı mali destek, Japon şirketlerinin Çin dışındaki maden işletmeleriyle sözleşmeler yapmasına yardımcı oldu. Merkezi bir projede ticaret şirketi Sojitz, devlete ait Jogmec ve Avustralyalı Lynas şirketi bir araya geldi. Yüz milyonlarca dolarlık kredi ve öz sermaye yatırımı, Lynas'ın Malezya'da bir işleme tesisi kurmasını sağladı.
Ortaya çıkan tedarik zinciri, malzemeyi Avustralya'daki madenlerden Malezya'daki rafineri tesislerine, oradan da Japonya'daki fabrikalara taşıyor. Çin dışından bir tedarik seçeneği sunuyor, ancak maliyeti oldukça yüksek. Çin dışındaki tesislerde sıkı çevre gereklilikleri ve daha yüksek giderler bulunuyor. Bu da daha gevşek düzenlemeler altında faaliyet gösteren Çin'in daha ucuz sanayisiyle rekabet etmeyi zorlaştırıyor.
Tahminlere göre Japonya'nın Çin'e bağımlılığı 2024'te nadir toprak elementi ithalatının yaklaşık yüzde 60 ila 70'i düzeyindeydi. Japonya, 2010 öncesindeki yüzde 90'ı aşan orana kıyasla bağımlılığını en az yaklaşık 20 puan azaltmış olsa da ithalatının çoğunu hâlâ Çin'den karşılıyor.
Ağır Nadir Toprak Elementlerindeki Darboğaz
Japonya, neodimyum ve praseodimyum gibi hafif nadir toprak elementlerinde alternatif bulma konusunda disprosyum ve terbiyum gibi ağır nadir toprak elementlerine kıyasla daha fazla ilerleme kaydetti. Ağır elementler, elektrikli araçlarda ve savunma ekipmanlarında kullanılan güçlü mıknatıslar için özellikle değerli.
Çin, küresel ağır nadir toprak elementi işleme kapasitesinin yüzde 90'dan fazlasını karşılıyor ve sektörün bu alanında neredeyse tam bir tekele sahip. Malzemenin yine Çin'deki işleme tesislerinden geçmesi gerekiyorsa başka bir ülkede maden bulmak sorunu çözmüyor.
ABD de aynı zayıflıkla karşı karşıya. Yakın zamana kadar küresel ağır nadir toprak elementi işlemenin yüzde 99'u Çin'de yapılıyordu. Bir miktar ayrıştırma kapasitesi sağlayan Vietnam'daki bir tesis, vergi anlaşmazlığı nedeniyle kapandı ve tedarikin Çin'de daha da yoğunlaşmasına yol açtı.
Askeri ekipmanlar, talebin boyutunu ortaya koyuyor. Bir F-35 savaş uçağında 900 libreyi aşkın nadir toprak elementi bulunurken Virginia sınıfı bir denizaltı yaklaşık 9.200 libre kullanıyor. Bu elementler arasında elektrik motorlarındaki kalıcı mıknatıslar ve radar ekranlarında kullanılan fosforlar da var.
ABD Savunma Bakanlığı, madencilikten mıknatıs üretimine kadar uzanan Amerikan tedarik zincirleri geliştirmek üzere MP Materials ve Lynas Rare Earths'e yüz milyonlarca dolar kaynak ayırdı. Bu yatırımlar, her biri ekipman, uzmanlık ve güvenilir üretim gerektiren birden fazla sanayi aşamasını kapsıyor.
MP Materials, 2025 sonuna kadar yalnızca 1.000 ton neodimyum-demir-bor mıknatıs üretmeyi öngördü. Çin'in 2018'deki üretimi ise tahminen 138.000 tondu. Çin'in önceki üretimi, öngörülen bu miktarın 138 katıydı. Bu fark, alternatif üreticilerin hâlâ katetmesi gereken mesafeyi gösteriyor.
Fabrika Riskleri ve Piyasanın Tepkisi
Kiuchi, üç ay sürecek nadir toprak elementi kısıtlamalarının Japonya'ya yaklaşık 660 milyar yene mal olabileceğini ve ekonomik üretimi yüzde 0,11 azaltabileceğini tahmin ediyor. Bu tahmin, kayıpların malzemeleri doğrudan ithal eden şirketlerin ötesine yayılacağı olası bir aksamaya işaret ediyor.
Modern üretim, çok sayıda özel girdinin aynı anda ulaşmasına bağlı. Bir kimyasalın veya mıknatıs malzemesinin eksikliği otomobil montajını, elektronik üretimini ya da endüstriyel makine imalatını durdurabilir. Japon ekonomisinin temel direklerinden otomotiv sektörü bu riske özellikle açık.
İhracat kontrollerinin açıklanmasının ardından Toyota Motor Corp hisseleri yüzde 3'e kadar gerileyerek kasım başından bu yana en büyük düşüşünü yaşadı. Nadir toprak elementi üretimiyle bağlantılı hisseler ise ters yönde hareket etti. Yatırımcıların olası kıtlıkları ve alternatif tedarik için daha fazla harcama yapılacağını öngörmesiyle Toyo Engineering Corp hisseleri yükseldi.
Mitsubishi UFJ Morgan Stanley'de kıdemli yatırım stratejisti olan Kohei Onishi, piyasanın tepkisini önceki ticari gerilimlerle ilişkilendirdi:
"ABD ile Çin arasındaki 2021-22 gerilimlerinde görüldüğü gibi, bu tür tedarik zinciri aksamaları üreticilere Çin dışına çıkarak tedarik kaynaklarını çeşitlendirme gereğini hatırlatıyor," dedi Onishi.
Şirketler, daha güvenilir tedarik için daha yüksek maliyetleri kabul etmeye giderek daha hazır. Genellikle risk azaltma olarak adlandırılan bu yaklaşım; üretimi siyasi açıdan hassas bölgelerden taşımayı, daha büyük stoklar tutmayı ve eski elektronik cihazlardaki nadir toprak elementlerini geri kazanmayı içerebilir.
Yeni madenler, rafineriler ve ürün sertifikasyon süreçleri kurmak on yıl veya daha uzun sürebilir. Bu nedenle Japonya alternatifler geliştirirken en büyük ticaret ortağıyla yaşanacak aksamalara karşı kırılganlığını koruyor.
Baskı Sanayi Malzemelerinin Ötesine Yayılıyor
Çin'in tepkisi gıda, turizm ve eğlence sektörlerine de ulaştı. Pekin, Japon deniz ürünlerine yönelik yasağı yeniden yürürlüğe koydu, Japon sanatçıların konserlerini iptal etti ve Japon filmlerinin vizyona girmesini erteledi.
Çinli yetkililer güvenlik kaygılarını gerekçe göstererek vatandaşlara Japonya'ya seyahat etmemelerini tavsiye etti. Tahminlere göre bu adım, hesaplamalarda kapsanan yıl sonuna kadar turizm gelirlerinde 500 milyon ila 1,2 milyar dolar arasında kayba yol açabilir. Oteller, restoranlar ve ziyaretçilere hizmet veren diğer işletmeler etkilenecek sektörler arasında.
Pazar araştırma şirketi China Trading Desk'in Üst Yöneticisi Subramania Bhatt, önlemlerin çeşitliliğini şöyle değerlendirdi:
"Bütün bu adımlar nakavt darbesinden ziyade keskin iğne batmaları gibi," dedi Bhatt.
Önlemler belirli sektörlere zarar verse de Tokyo'yu tutumundan geri adım atmaya zorlayabilecek yaygın bir ekonomik paniğe yol açmadı. Sanayi malzemelerindeki ticaret ise farklı bir risk taşıyor; kesintiler birden fazla imalat sektörünü aynı anda etkileyebilir.
Takaichi'ye Destek Korunuyor
Kyodo'nun anketi, Takaichi hükümetine verilen desteğin yüzde 69,9'a ulaştığını ve göreve geldiğinden bu yana 5,5 puan arttığını ortaya koydu. Sonuç, Çin'in baskısının hükümete desteğin güçlenmesiyle aynı döneme denk geldiğine işaret ediyor.
Aynı ankette katılımcıların yüzde 48,8'i Tayvan'a saldırı olması hâlinde Japonya'nın kolektif meşru müdafaa hakkını kullanmasını desteklerken yüzde 44,2'si buna karşı çıktı. Kolektif meşru müdafaa, saldırıya uğrayan başka bir ülkeyi desteklemek için askeri güç kullanılması anlamına geliyor. Destek, karşı çıkanlardan 4,6 puan fazlaydı.
Japonya kamuoyu uzun zamandır ülke dışındaki askeri müdahalelere temkinli yaklaşıyor. Bu oranlar, çok sayıda seçmenin Pekin karşısında daha kararlı bir tutumu desteklemeye daha istekli olduğunu gösteriyor ve Çin'in Takaichi'yi açıklamalarını geri çekmeye zorlama çabasını güçleştiriyor.
Ekonomik misilleme, Japonya'nın Çin baskısına direnmesi gerektiği yönündeki yerel görüşü güçlendirebilir. Ancak savunma harcamalarını artırmanın ayrı bir siyasi zorluğu var. Bu adım vergilerin artırılmasını veya bütçenin başka kalemlerinde kesintiye gidilmesini gerektirebilir; bu tercihler zaman içinde kamuoyu desteğini zayıflatabilir.
Japonya, Washington ile Pekin Arasında
Anlaşmazlık, Çin ile ABD arasındaki geniş çaplı teknoloji rekabetinin içinde yaşanıyor. Washington, Çin'in teknolojik ve askeri gelişimini yavaşlatmak amacıyla Çin'e gönderilen gelişmiş yarı iletken üretim ekipmanlarına sıkı kontroller getirdi.
Pekin ise nadir toprak elementleri ve diğer kritik mineraller dâhil malzeme işleme alanındaki gücünü kullanarak karşılık verdi. Büyük bir teknoloji üreticisi ve ABD'nin önemli bir müttefiki olan Japonya, Çin'le ticaretini korurken Washington'ın kısıtlamalarıyla aynı çizgide durma baskısı altında.
ABD'nin bu özel gerilime ilişkin kamuoyuna yaptığı açıklamalar sınırlı kaldı. Japon ve Amerikalı yetkililer yakın zamanda yaptıkları telefon görüşmesinde bölgedeki durumu ele alarak yakın koordinasyon kararlılıklarını yineledi. Tokyo'nun dikkati, anlaşmazlığın tırmanması hâlinde Washington'ın daha somut destek sağlayıp sağlamayacağına çevrilmiş durumda.
Japonya ile ABD, Pasifik'te nadir toprak elementleri çıkarmak için de bir anlaşma imzaladı. Girişim, Çin tedarikine bağımlılığı azaltmayı ve demokratik ülkeler için daha dayanıklı tedarik zincirleri kurmayı amaçlıyor.
Yardeni Research'e katkıda bulunan William Pesek, ihracat baskısının ticari ilişkilerde uzun süreli sonuçlar doğurabileceğini söyledi:
"İhracat tehditlerinden sonra eski duruma dönmek zordur, çünkü mesele bir güven sorununa dönüşür," dedi Pesek.
Kritik bir kaynağa erişimin kaybedilmesi, hükümetleri ve şirketleri fiyattan çok güvenliğe öncelik vermeye yöneltiyor. Çin'in baskısı kısa vadede siyasi sonuçlar doğurabilir; öte yandan müşterileri, zamanla Çin'in pazar payını ve etkisini azaltabilecek alternatifler geliştirmeye teşvik edebilir.
Ticaret Kuralları İtiraz İçin Bir Yol Sunuyor
Dünya Ticaret Örgütü, ticaret kısıtlamalarına itiraz edilebilecek bir platform sunuyor. Ancak büyük güçlerin stratejik önceliklerini içeren anlaşmazlıkları yalnızca ticaret prosedürleri yoluyla çözmek zor olabiliyor.
ABD, Japonya ve Avrupa Birliği 2012'de Çin'in nadir toprak elementi ihracatına yönelik kısıtlamalarına Dünya Ticaret Örgütü nezdinde başarıyla itiraz etmişti. Japonya mevcut önlemlerin uluslararası ticaret kurallarıyla bağdaşmadığını düşünürse benzer bir yol izleyebilir.
Tokyo'nun tedarik kaynaklarını çeşitlendirme çabalarını hızlandırırken diplomatik protestolarını sürdürmesi bekleniyor. Bu çabalar arasında tedarik zincirlerini Güneydoğu Asya'daki diğer ülkelere taşımak için sağlanan sübvansiyonlar ve alternatif malzemeler üzerine araştırmalara yapılan yatırımlar bulunuyor.
Diklorosilan soruşturmasının belirtilen süresi, altı ay uzatma olasılığıyla birlikte bir yıl. İhracat lisansı kararları şirketleri daha erken etkileyebilir; özellikle orta ve ağır nadir toprak elementi sevkiyatlarına yönelik incelemeler sıkılaşırsa.
Güvenilir Tedarik İçin Maliyetli Bir Tercih
Japonya'nın 2010'dan bu yana verdiği yanıt, tedarik kaynaklarını çeşitlendirmenin hem değerini hem de sınırlarını gösteriyor. Avustralya'daki madencilik ve Malezya'daki rafinaj, alternatif bir tedarik rotası oluşturdu. Ancak Japonya'nın nadir toprak elementi ithalatının yaklaşık yüzde 60 ila 70'i hâlâ Çin'den geliyor ve gelişmiş mıknatıslarda kullanılan ağır elementlerin işlenmesinde Çin hâkim konumda.
Çin'in konumu, temel girdileri kısa sürede başka kaynaklarla ikame edemeyen üreticiler üzerinde önemli bir nüfuz sağlıyor. Japonya'nın deneyimi, tekrarlanan tedarik tehditlerinin alıcıları neden daha pahalı alternatifleri finanse etmeye, stok tutmaya ve üretim yerlerini yeniden değerlendirmeye yönelttiğini de gösteriyor.
Washington ile Pekin arasındaki genel ilişki, anlaşmazlığın seyrini şekillendirecek. Teknoloji ve ticaret alanında bir ateşkes Japonya üzerindeki baskıyı hafifletebilir; rekabetin derinleşmesi ise ülkenin ekonomik çıkarlarıyla güvenlik taahhütleri arasındaki gerilimi artırabilir.
Japon şirketleri için acil mesele pratik: üretimi sürdürmek için gerekli kimyasalları, metalleri ve bileşenleri temin etmek. Hükümetin önündeki zorluksa büyük kaynaklar ve yıllarca çalışma gerektiren projelerle sanayi bağımlılığını azaltırken güvenlik konusundaki tutumunu korumak.
Öne Çıkanlar
- Çin, yarı iletkenlerde ince film üretiminde kullanılan Japon diklorosilanına yönelik anti-damping soruşturması başlattı.
- Soruşturmanın altı ay uzatma olasılığıyla birlikte bir yıl içinde tamamlanması bekleniyor.
- Çin'in yeni ihracat kontrolleri, askeri amaçla kullanılması öngörülen veya Japonya'nın askeri kapasitesini artırabilecek çift kullanımlı malları hedef alıyor.
- Gerilim, Başbakan Sanae Takaichi'nin kasım başında Çin'in Tayvan'a saldırması hâlinde Japonya'nın askeri müdahalede bulunabileceğine ilişkin açıklamalarının ardından başladı.
- Japonya, Çin'den nadir toprak elementi ithalatına bağımlılığını 2010'daki kesinti öncesinde yüzde 90'ın üzerindeyken 2024'te yaklaşık yüzde 60 ila 70'e düşürdü.
- Nomura ekonomisti Takahide Kiuchi, üç ay sürecek nadir toprak elementi kısıtlamalarının Japonya'ya 660 milyar yene mal olabileceğini ve ekonomik üretimi yüzde 0,11 azaltabileceğini tahmin ediyor.
- Kontrollerin ardından Toyota hisseleri yüzde 3'e kadar düşerken alternatif nadir toprak elementi tedarikiyle bağlantılı hisseler yükseldi.
- Japonya ve ABD, Çin dışındaki tedarik kaynakları arayışı kapsamında Pasifik'te nadir toprak elementleri çıkarmak için anlaşma imzaladı.
- Kyodo anketinde Takaichi'ye verilen destek yüzde 69,9 çıktı. Katılımcıların yüzde 48,8'i Tayvan'a saldırı hâlinde kolektif meşru müdafaayı desteklerken yüzde 44,2'si buna karşı çıktı.






