İki evde yapılan aramalar çip anlaşmazlığını daha da belirginleştirdi
Tayvanlı savcılar, Taiwan Semiconductor Manufacturing Co.'nun eski üst düzey yöneticilerinden Wei Jen Lo ile bağlantılı iki evde arama yaptı. Intel'e ticari sırların sızdırıldığı şüphesiyle yürütülen soruşturma kapsamında bilgisayarlara, USB belleklere ve diğer dijital cihazlara el konuldu. Mahkeme ayrıca Lo'nun hisseleri ve gayrimenkulleri üzerindeki varlıkların dondurulması talebini kabul etti.
İçindekiler
- İki evde yapılan aramalar çip anlaşmazlığını daha da belirginleştirdi
- Intel ve TSMC'ye uzanan bir kariyer
- TSMC'nin iddiaları ve soruşturmanın kapsamı
- Intel iddiaları reddediyor ve Lo'yu destekliyor
- Üretim nesilleri neden önemli?
- Farklı amaçlara hizmet eden iki hukuk süreci
- İşe alım ve gizlilik yükümlülükleri
- Yatırımcılar dökümhane müşterileri için rekabeti izliyor
- Sırada cihaz incelemeleri ve mahkeme süreçleri var
- Öne Çıkanlar
28 Kasım 2025 itibarıyla savcılar, Lo'dan Tayvan Ulusal Güvenlik Yasası'nı ihlal ettiğinden şüphelenildiğini açıkladı. Hakkında henüz ceza davası açılmadı. Soruşturma, Lo'nun temmuzda emekli olup ekimde Intel'e dönmesinin ardından TSMC'nin Tayvan Fikri Mülkiyet ve Ticaret Mahkemesi'nde açtığı hukuk davasının ardından başlatıldı.
TSMC, bu geçiş sırasında gizli üretim bilgilerinin alınmış veya ifşa edilmiş olma ihtimalinin yüksek olduğunu öne sürüyor. Intel iddiaları reddediyor, şirkete geri dönen çalışanını destekliyor ve iddiaların haklı olduğuna inanmak için bir neden bulunmadığını belirtiyor.
Anlaşmazlık, dünyanın en gelişmiş çiplerinden bazılarının üretiminde kullanılan bilgileri ilgilendiriyor. Dünyanın en büyük fason çip üreticisi TSMC, Apple ve Nvidia'nın da aralarında bulunduğu şirketler için işlemci üretiyor. Lo şirkette 21 yıl çalıştı ve 5 nanometre ile 3 nanometre teknolojilerinin seri üretime geçirilmesine, ayrıca 2 nanometre üretim çalışmalarına liderlik etti.
Tayvan Ekonomi Bakanlığı, yarı iletken fikri mülkiyetinin stratejik önemi nedeniyle davayı yakından izlediğini açıkladı. Aramalar, anlaşmazlığı iki ayrı hukuk sürecine taşıdı: TSMC'nin bilgilerini korumaya yönelik hukuk davası ve Lo'nun ticari sırları ya da ulusal güvenlik yasalarını ihlal edip etmediğine ilişkin ceza soruşturması.
Intel ve TSMC'ye uzanan bir kariyer
Lo, 2004'te TSMC'ye katılmadan önce Intel'de 18 yıl çalıştı. TSMC'de kıdemli başkan yardımcılığına yükseldi; araştırma ve teknoloji geliştirme çalışmalarını ve yeni üretim süreçlerinin seri üretime geçirilmesini yönetti. Ekimde Intel'e dönmesiyle üretim ve araştırmayla bağlantılı üst düzey bir göreve geldi.
TSMC'deki sorumlulukları arasında süreç entegrasyonu, verim artışı ve gelişmiş çiplerin üretimini büyütmek vardı. Süreç entegrasyonu, çip üretiminin birçok aşamasının birbiriyle uyumlu çalışmasını sağlamaktır. Verim, üretim sonucunda kullanılabilir durumda kaç çip elde edildiğini ifade eder. Verimi artırmak, umut vadeden bir teknolojinin güvenilir biçimde ve büyük ölçekte üretilebilmesine yardımcı olur.
Lo'nun çalışmaları akıllı telefonlarda, veri merkezlerinde ve yapay zekâ hızlandırıcılarında kullanılan teknolojileri kapsıyordu. TSMC'nin kaygısının merkezinde Lo'nun kıdemi ve erişimi bulunuyor: Şirket, ayrıntılı mühendislik prosedürleri ile özel verilerin, rakiplerin kolayca yeniden üretemeyeceği, onlarca yılda birikmiş bilgileri temsil ettiğini söylüyor.
Öne çıkan gelişmeler birkaç aya yayıldı:
- 2004 öncesi: Lo, Intel'de 18 yıl çalıştı.
- 2004: TSMC'ye katıldı ve sonunda kıdemli başkan yardımcısı oldu.
- Temmuz 2025: TSMC'de 21 yıl çalıştıktan sonra emekli oldu.
- Ekim 2025: Üretim ve araştırma alanında üst düzey bir görevle Intel'e geri döndü.
- 28 Kasım 2025'e kadar: TSMC hukuk davası açtı, savcılar Lo ile bağlantılı iki konutta arama yaptı ve mahkeme hisseleriyle gayrimenkullerinin dondurulmasını kabul etti.
TSMC'nin iddiaları ve soruşturmanın kapsamı
TSMC'nin davasında Lo'nun iş sözleşmesinden doğan yükümlülükleri, gizlilik kuralları, rekabet yasağı anlaşması ve Tayvan Ticari Sırlar Yasası'na atıfta bulunuluyor. Şirket, Lo'nun TSMC'den ayrıldıktan sonra ticari sırlarını Intel'e aktarmış, sızdırmış, ifşa etmiş veya kullanmış olabileceğini öne sürüyor.
TSMC, kötüye kullanım olasılığını göz ardı edilemeyecek kadar yüksek gördüğü için hukuki yollara başvurmanın gerekli olduğunu belirtti. Şirket, davayı açıklayan kamuoyu duyurusunda şöyle dedi:
Lo'nun TSMC'nin ticari sırlarını ve gizli bilgilerini kullanma, sızdırma, ifşa etme veya Intel'e aktarma olasılığı yüksektir; bu nedenle hukuki yollara başvurmak gereklidir.
Savcılar, arama emriyle iki konutta arama yaptı ve adli inceleme için dijital ortamlara el koydu. Bu incelemede cihazlar ve kayıtları taranarak hangi dosyaların saklandığı, açıldığı veya aktarıldığı araştırılır.
Yetkililer soruşturmanın ayrıntılı kapsamını açıklamadı. Yerel basındaki haberler ve sektördeki değerlendirmeler, soruşturmacıların TSMC'nin 2 nanometre geliştirme çalışmaları ile A16 ve A14 süreçlerine ilişkin belge veya verilerin saklanıp saklanmadığını ya da aktarılıp aktarılmadığını incelediğine işaret ediyor. Savcılar, bu teknolojilerin soruşturmanın konusu olduğunu doğrulamadı.
TSMC, üretim bilgisini gelişmiş çip üretimindeki liderliğini destekleyen temel teknoloji olarak tanımlıyor. Şirket, yıllar süren yatırımlarının mahkeme kararlarıyla korunması gerektiğini savunuyor. Hukuk davası bu aşamada Lo'nun eylemlerine odaklanıyor; Intel'in sırları edindiği veya kullandığı iddia edilmiyor.
Intel iddiaları reddediyor ve Lo'yu destekliyor
Intel, bildikleri ışığında iddiaların doğru olduğuna inanmak için bir neden bulunmadığını söylüyor. Şirket, Lo'yu yeniden bünyesine katmaktan memnuniyet duyduğunu belirtiyor ve onu dürüstlüğü, liderliği ve teknik becerisiyle yarı iletken sektöründe saygınlık kazanmış biri olarak tanımlıyor.
Bir Intel sözcüsü, şirketin yanıtını ve gizli bilgilere ilişkin taahhütlerini şöyle açıkladı:
Bildiğimiz her şey ışığında, Bay Lo hakkındaki iddiaların herhangi bir dayanağı olduğuna inanmak için bir nedenimiz yok. Bu taahhütleri ciddiye alıyoruz.
Intel, başka şirketlere ait gizli bilgilerin kullanımını veya aktarımını yasaklayan sıkı uyum programları uyguladığını söylüyor. Ayrıca mühendis ve yöneticilerin şirketler arasında geçiş yapmasını, hukuki ve etik sınırlara uyulması koşuluyla, çip sektörü için normal ve sağlıklı bir durum olarak görüyor.
Büyük çip üreticileri, çalışanların ayrılması sırasında yaygın olarak çeşitli önlemlere başvuruyor. Çıkış görüşmeleri yapabiliyor, cihazları denetleyebiliyor, iç sistemlere erişimi iptal edebiliyor ve bir çalışan ayrılmadan önceki haftalarda indirilen dosyaları inceleyebiliyorlar. Yeni çalışanlara, yanlarında getirebilecekleri veya kullanabilecekleri bilgiler konusunda özel talimatlar verilebiliyor.
İşe alan şirketler de genellikle yeni çalışanlardan eski işverenlerinin gizli bilgilerini kullanmayacaklarına dair yazılı taahhüt istiyor. Çalışanın görevleri, korunan çalışmalarla örtüşen projelerden uzak tutulacak şekilde düzenlenebiliyor. Intel'in açıkladığı uyum yaklaşımı, iddialara verdiği yanıtın bir parçası; Lo hakkında attığı özel adımları ise ayrıntılandırmadı.
Üretim nesilleri neden önemli?
TSMC'nin 5 nanometre, 3 nanometre ve 2 nanometre adları, çip üretiminde birbirini izleyen nesilleri ifade ediyor. Bu sayılar, çipteki tek bir fiziksel özelliğin doğrudan ölçüsü değil, teknoloji nesillerine verilen kısa adlar. Yeni bir nesil genellikle belirli bir alana daha fazla transistör sığdırır, aynı güç düzeyinde daha yüksek performans sağlar veya aynı işi daha az enerjiyle yapar.
Bu değişiklikler, yeni bir üretim sürecinin telefonları, dizüstü bilgisayarları ve veri merkezlerinde kullanılan hızlandırıcıları neden iyileştirebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Transistör, çok küçük bir elektronik anahtardır. Bir çipe daha fazla transistör sığdırıp bunları daha verimli yönetmek, çipin güç sınırları içinde gerçekleştirdiği hesaplama miktarını artırabilir.
TSMC'nin 2 nanometre neslinin, tüm çevresi kapılı transistör adı verilen bir yapıyı kullanması bekleniyor. Bu yapı, akımın aktığı yol olan transistör kanalının kontrolünü kolaylaştırıyor. Daha iyi kontrol, istenmeyen akım kaçağını azaltıyor ve enerji verimliliğini artırabiliyor.
Üretim sürecinde aşırı ultraviyole litografi de kullanılıyor. Bu teknik, çiplerin üretildiği silikon levhalarda çok ince özellikler oluşturmak için dalga boyu son derece kısa ışık kullanıyor.
TSMC, 2 nanometrenin ötesinde yoğunluğu ve verimliliği daha da artırmayı hedefleyen A16 ve A14 adlı süreçleri de duyurdu. Sektör 2 nanometre neslinin altına indikçe kullanılan bu adlar, angström tabanlı isimlendirmeye geçişi yansıtıyor. Bir angström 0,1 nanometreye eşittir; ancak süreç adları teknoloji nesillerini belirten etiketler olarak kullanılıyor.
Bu süreçlerin arkasındaki bilgi, binlerce üretim adımına yayılıyor. Kimyasal tarifleri, ekipman ayarlarını, mühendislik prosedürlerini, verimi artırırken edinilen yöntemleri ve müşterilerin çip tasarlarken uyması gereken tasarım kurallarını kapsıyor.
Bu bilgilerin büyük bölümü patentler yerine ticari sır olarak korunuyor. Ayrıntılı bir açıklamanın yayımlanması rakiplere değerli bilgiler verebilir; gizli tutulmasıysa üreticinin yıllarca süren çalışmalarla geliştirdiği yöntemleri korumasını sağlar. Değer, çipleri güvenilir biçimde üretmek için gereken uygulamalı talimatların ve deneyimin bütününde yatıyor.
Farklı amaçlara hizmet eden iki hukuk süreci
TSMC'nin Fikri Mülkiyet ve Ticaret Mahkemesi'ndeki hukuk davası, şirkete ihtiyati tedbir, tazminat ve başka hukuki çözümler talep etme imkânı veriyor. İhtiyati tedbir, bir kişinin belirli bir eylemi yapmasını veya yapmamasını emreden mahkeme kararıdır. Olası önlemler arasında eski bir çalışanın belirli teknolojiler üzerinde bir süre çalışmasının kısıtlanması ya da elinde tuttuğu materyalleri iade edip imha etmesinin istenmesi bulunuyor.
Uzmanlaşmış mahkeme, karmaşık ticari uyuşmazlıkları ve fikri mülkiyet davalarını ele alıyor. Bir şirket, sonradan giderilmesi zor olacak bir zarar riski bulunduğunu gösterdiğinde acil talepler hakkında hızlı karar verebiliyor.
Savcılar olası suçları ayrıca inceliyor. Tayvan Ticari Sırlar Yasası, ticari sırların çalınmasını veya yetkisiz kullanımını cezalandırıyor; suçun yabancı bir kuruluşun yararına işlenmesi durumunda cezalar ağırlaşıyor. Ulusal Güvenlik Yasası ise temel ulusal teknolojileri ve devletin güvenlik çıkarlarını koruyor. Son değişikliklerle gelişmiş yarı iletken bilgilerine daha fazla önem veriliyor.
Mahkûmiyetler, özellikle söz konusu teknoloji devlet tarafından stratejik açıdan önemli olarak belirlenmişse, yüksek para ve hapis cezalarına yol açabiliyor. Soruşturmacıların belirli ticari sırların var olduğunu, TSMC'nin bunları gizli tutmak için makul önlemler aldığını ve birinin bu bilgileri yetkisiz biçimde edindiğini ya da kullandığını ortaya koyması gerekiyor.
Aramalar, olası delillerin değiştirilmeden veya yok edilmeden güvence altına alınmasını sağlıyor. Hisse ve mülklerin dondurulması, daha sonra verilebilecek bir hukuk kararının yerine getirilmesinde gerekebilecek varlıkların başka yere taşınmasını önlüyor. Bu tür önlemler, süreç devam ederken sanığın mahkemenin yetki alanında kalmasına da yardımcı olabiliyor.
Savcılar suçlama yöneltirse ceza davası iddianame ve yargılama aşamalarına geçecek. Yeterli delil bulunmadığına karar verirlerse hukuk davası sürerken ceza soruşturmasını kapatabilirler. Intel'in karşılaşabileceği olası hukuki sonuçlar, şirketin TSMC'nin sırlarını edindiğini veya kullandığını gösteren delillere bağlı olacak.
İşe alım ve gizlilik yükümlülükleri
Yarı iletken mühendisleri kariyerleri boyunca çoğu zaman birden fazla şirkette çalışıyor ve işverenler bu deneyim için rekabet ediyor. Lo davası, çalışanların şirketler arasındaki hareketliliğini eski işverenin gizli bilgilerini koruma yükümlülüğüyle doğrudan karşı karşıya getiriyor.
Gelişmiş üretim süreçleri ve paketleme yöntemleri büyük ekonomik değer taşıyor. Şirket yönetimleri ve hükümetler, bu bilgilerin korunmasını öncelik haline getirdi. Tayvan, ABD, Güney Kore, Japonya ve Avrupa; ekonomik güvenlik ve çiplerle ilgili kuralları sıkılaştırdı ve uygulamayı güçlendirdi.
Rekabet yasağı anlaşmaları, şirketlerin başvurduğu araçlardan biri olsa da uygulanabilirlikleri hukuk düzenlerine göre değişiyor. Tayvan'da mahkemeler, süresi, coğrafi kapsamı ve sınırları makul olan ve işverenin uygun tazminat sağladığı anlaşmaları uygulayabiliyor.
TSMC'nin rekabet yasağı anlaşmasına dayanması, belirli gizli bilgilere ilişkin iddialarına eşlik ediyor. Ticari sır davalarına bakan mahkemeler; olağan dışı dosya erişimi, harici depolama aygıtlarına yapılan indirmeler, açıklanmamış bulut depolama kullanımı veya kişisel cihazlarda bulunan özel belgeler gibi somut deliller arıyor.
Gelişmiş üretim süreçlerinde çalışan yöneticilerin belirli görevlere geçmeden önce uzun süre beklemesi ve sıkı gizlilik koşullarına uyması gerekebiliyor. Mahkemenin, eski işverenin süreçlerine ilişkin bilgilerin yeni şirkette kullanıldığına karar vermesi hâlinde hukuki risk doğabiliyor.
TSMC daha önce hassas üretim bilgilerinin çalındığı şüphesiyle açılan davaları takip etti. Şirketler ayrıca görevleri birbirinden ayırıyor ve bağımsız geliştirme çalışmalarını belgeliyor. Temiz oda yaklaşımında bağımsız ekipler, iyileştirmelerin kamuya açık bilgilerden veya şirket içinde yürütülen araştırmalardan kaynaklandığını doğruluyor. Bu önlemler riski azaltıyor ve uyuşmazlık mahkemeye taşınırsa teknolojinin nasıl geliştirildiğini belgelendirmeye yardımcı oluyor.
Yatırımcılar dökümhane müşterileri için rekabeti izliyor
Davanın kamuoyuna yansıdığı haftanın başlarında TSMC hisseleri yaklaşık yüzde 3 düştü. Intel hisselerindeki hareket daha sınırlı kaldı. Yatırımcılar hukuki belirsizliğe ve gelişmiş çip üretiminde rekabet eden şirketler arasındaki anlaşmazlığa tepki verdi.
Nihai mali etki, soruşturmanın nasıl ilerleyeceğine ve herhangi bir kısıtlamanın belirli projeleri ya da müşteri programlarını etkileyip etkilemeyeceğine bağlı olacak. TSMC, 3 nanometre ve altındaki teknolojilerin ticari kullanımında liderliğini sürdürüyor ve geniş bir müşteri tasarımı portföyüne sahip.
Intel, Intel Foundry stratejisiyle yeniden güç kazanmayı hedefliyor. Dökümhane, başka şirketlerin tasarladığı çipler de dâhil olmak üzere çip üreten tesistir. Intel, 18A sürecinin üretim öncesi aşamada olduğunu ve hem dış müşterilere hem de kendi ürünlerine hizmet vermek üzere tasarlandığını söylüyor.
Uzun süreli ve karmaşık siparişleri kazanmak için müşterilerin üreticinin teknoloji planlarına, teslimat takvimlerine ve fikri mülkiyetin korunmasına güvenmesi gerekiyor. Üst düzey bir yöneticinin işe alınmasıyla bağlantılı hukuki anlaşmazlık, daha fazla büyük müşteri kazanmayı hedefleyen Intel'in dikkatini dağıtıyor.
Samsung da gelişmiş üretim alanında rekabet ediyor. Üç şirket de yeni litografi teknolojilerine, paketlemeye ve müşterilerin kendi süreçleri için çip tasarlamalarına yardımcı olan desteğe büyük yatırımlar yapıyor. Deneyimli çalışanları işe alırken rakiplerin gizli bilgilerinin kendi geliştirme çalışmalarına karışmasını önleme görevi üçünün de önünde duruyor.
Sırada cihaz incelemeleri ve mahkeme süreçleri var
Savcılar, Ticari Sırlar Yasası veya Ulusal Güvenlik Yasası kapsamında suçlama yöneltip yöneltmemeye karar vermeden önce el konulan cihazları inceleyecek. Çalışmaları; verilere erişimin zaman çizelgesini yeniden oluşturmayı, silinen dosyaları kurtarmayı, e-posta ve bulut kullanımını incelemeyi ve olası tanıklarla görüşmeyi kapsayabilir.
TSMC'nin hukuk davası paralel olarak ilerleyecek. Şirket, mahkeme davayı değerlendirirken Lo'nun belirli teknolojiler üzerindeki çalışmalarını kısıtlayan geçici kararlar talep edebilir. Lo ve avukatları, mahkemeye sunacakları belgelerle yanıt verme ve varlıkların dondurulmasına itiraz etme fırsatı bulacak.
Intel'in, başka bir şirketin gizli bilgilerini almadığını veya kullanmadığını belgelemek amacıyla iç inceleme ve uyum çalışmalarını sürdürmesi bekleniyor. Dijital delillerin karmaşıklığı ve mahkeme takvimi, bu tür davaların aylarca veya daha uzun süre devam etmesine yol açabiliyor. Duruşma tarihi, suçlama için son tarih veya soruşturmanın sonuçlanacağı tarih açıklanmadı.
Öne Çıkanlar
- Savcılar, TSMC'nin eski yöneticisi Wei Jen Lo ile bağlantılı iki evde arama yaptı; bilgisayarlara, USB belleklere ve diğer dijital cihazlara el koydu.
- Mahkeme, Lo'nun hisseleri ve gayrimenkullerinin dondurulmasını kabul etti. Savcılar Ulusal Güvenlik Yasası'nın ihlal edildiğinden şüpheleniyor; ancak 28 Kasım 2025 itibarıyla henüz ceza davası açılmamıştı.
- Lo, TSMC'de 21 yıl çalıştıktan sonra temmuzda emekli oldu ve daha önce 18 yıl çalıştığı Intel'e ekimde geri döndü.
- TSMC'nin hukuk davasında gizlilik yükümlülüklerine, rekabet yasağı anlaşmasına ve Ticari Sırlar Yasası'na atıfta bulunuluyor.
- TSMC, sırlarının kötüye kullanılması veya ifşa edilmesi ihtimalinin yüksek olduğunu öne sürüyor. Intel iddiaları reddediyor ve gizli bilgileri korumak için sıkı kontroller uyguladığını belirtiyor.
- 2 nanometre, A16 ve A14 teknolojileriyle ilgili olası bilgiler hakkındaki değerlendirmeler savcılarca doğrulanmadı.
- Davanın kamuoyuna yansımasıyla TSMC hisseleri yaklaşık yüzde 3 düştü; Intel hisselerindeki hareket daha sınırlı kaldı.
- Cihaz incelemeleri ve hukuk davası ayrı süreçler olarak devam edecek; bir sonraki duruşma veya soruşturma tarihi açıklanmadı.






