Tayvan Gerilimi Büyürken Çin Japonya'dan Deniz Ürünleri İthalatını Yeniden Durdurdu

10 dakikalık okuma
Tayvan Gerilimi Büyürken Çin Japonya'dan Deniz Ürünleri İthalatını Yeniden Durdurdu

Kısa süreli yeniden açılmanın ardından deniz ürünleri ithalatı yeniden askıya alındı

Çin'e deniz ürünleri sevkiyatını yeniden başlatmak için yaklaşık 700 Japon ihracatçı başvuruda bulundu, ancak Pekin yeni başvuruları kabul etmeyi durdurmadan önce yalnızca üçü onay aldı. Kasım 2025'in başlarında kısmen yeniden açılan pazarın yeniden askıya alınması, Ağustos 2023'te getirilen kısıtlamaların ardından balıkçıların ve işleyicilerin yeniden girmeye başladığı pazarı kapattı.

İçindekiler
  1. Kısa süreli yeniden açılmanın ardından deniz ürünleri ithalatı yeniden askıya alındı
  2. Tayvan deniz ürünleri anlaşmazlığının parçası hâline nasıl geldi?
  3. Yeniden başlayan ihracatın kesintiye uğradığı tarihler
  4. Fukuşima neden hâlâ anlaşmazlığın merkezinde?
  5. Ticaret kuralları hükümetlere neler yapma hakkı veriyor?
  6. Deniz tarağı işleyicileri planlarını yeniden değiştirmek zorunda
  7. Deniz hıyarları ve sektör üzerindeki daha geniş baskı
  8. Başka alıcılar bulmak, yeni bir varış noktası seçmekten fazlasını gerektiriyor
  9. Turizm, filmler, sığır eti ve restoranlar da baskıyı hissediyor
  10. Bilinmesi Gerekenler

22 Kasım itibarıyla deniz ürünleri anlaşmazlığı, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi'nin Tayvan Boğazı'nda olası bir çatışmaya ilişkin açıklamaları nedeniyle ilişkilerde yaşanan daha geniş çaplı bozulmanın bir parçası. Takaichi parlamentoda, Japonya'nın varlığını tehdit edecek bir Çin saldırısının, Japonya'nın güvenlik yasaları uyarınca askerî karşılık verilmesinin önünü açabileceğini söyledi. Pekin açıklamasını geri çekmesini istedi ve karşı önlemler alacağı uyarısında bulundu.

Çinli yetkililer, yetersiz ithalat prosedürlerini, eksik teknik belgeleri ve Fukuşima Daiiçi nükleer santralinden arıtılmış suyun denize bırakılmasıyla bağlantılı daha sıkı denetim ihtiyacını gerekçe gösterdi. Ayrıca askıya alma kararını Takaichi'nin açıklamalarına yönelik kamuoyu tepkisiyle ilişkilendirerek Japon deniz ürünlerinin şu anda Çin'de pazarı olmadığını söyledi.

Gümrük işlemleri ve başvuru onayları durmuş olsa da Japon yetkililer genel bir yasak hakkında resmî yazılı bildirim almadıklarını söylüyor. Sevkiyat yapmayı bekleyen işletmeler açısından sonuç, kısa süreli umut döneminin ardından ticaretin bir kez daha kesintiye uğraması.

İlk yasaktan önce Çin, Hong Kong da dahil olmak üzere, Japonya'nın deniz ürünleri ihracatının beşte birinden fazlasını satın alıyordu. Bir araştırma enstitüsünün verileri, son askıya alma kararından balıkçılıkla bağlantılı 172 Japon şirketinin etkilenebileceğini gösteriyor. Birçoğu şimdiden ABD, Güneydoğu Asya ve Japonya'da müşteri aramaya başladı; ancak değerli deniz tarağı ihracatı yeniden başlamışken pazara erişimin kaybedilmesi yeni bir darbe oldu.

Reklam

Tayvan deniz ürünleri anlaşmazlığının parçası hâline nasıl geldi?

Takaichi'nin açıklamaları, Japonya'nın güvenlik yasalarında «varlığı tehdit eden durum» olarak tanımlanan koşullarla ilgiliydi. Basitçe söylemek gerekirse, Tayvan'ı içeren bir çatışmanın Japonya'nın varlığını tehdit edebileceği ve Öz Savunma Kuvvetlerinin askerî karşılık vermesine imkân tanıyabileceği koşulları anlattı.

Pekin açıklamaları kınadı, Japonya büyükelçisini çağırdı ve başbakandan sözlerini geri çekmesini istedi. Ardından her iki tarafta da seyahat uyarıları geldi, kültürel değişim faaliyetleri de yavaşlamaya başladı. Çin daha sonra Japonya'ya deniz ürünleri sevkiyatının yeniden durdurulacağını bildirdi.

Çin Dışişleri Bakanlığı kararı hem gıda güvenliği meselesi hem de Japonya'nın siyasi tutumuna bir yanıt olarak sundu. Yetkililer, Tokyo'nun Fukuşima'dan su salımına ilişkin talep ettikleri teknik belgeleri sunmadığını ve kamuoyu tepkisinin Japon deniz ürünlerine yönelik talebi ortadan kaldırdığını söyledi.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, düzenli basın toplantısında pazardaki durumu şöyle tanımladı:

Japon deniz ürünlerinin pazarı yok

Mao, Tokyo Tayvan konusundaki açıklamalarını geri çekmezse başka adımlar da atılacağı uyarısında bulundu. Olası karşılığı şu sözlerle tarif etti:

sert ve kararlı karşı önlemler

Japonya, Çin'e ticareti sürdürme çağrısı yaptı ve Fukuşima'dan su salımının uluslararası güvenlik standartlarını karşıladığı yönündeki tutumunu yineledi. Japon kurumları ayrıca Çin'deki vatandaşlara güvenlik tavsiyeleri yayımladı ve anlaşmazlığın başka sektörlere yayılmasını önlemek için görüşmeler yapılmasını istedi.

Yeniden başlayan ihracatın kesintiye uğradığı tarihler

Son askıya alma kararı, Fukuşima bağlantılı iki yılı aşkın kısıtlamanın ardından geldi. Bu ayın başındaki yeniden açılma bazı sevkiyatların başlamasına imkân tanımıştı, ancak ihracatçıların çoğu hâlâ izin bekliyordu.

  • Ağustos 2023: Japonya Fukuşima Daiiçi'nden arıtılmış suyu kontrollü biçimde denize bırakmaya başlayınca Çin genel bir yasak getirdi.
  • İlk yasak döneminde: Japon deniz ürünleri şirketleri Kuzey Amerika, Güneydoğu Asya ve Japonya'da alıcı ararken bazıları ülke içinde işleme kapasitesi geliştirdi.
  • Kasım 2025'in başlarında: Çin genel kısıtlamaları gevşetti ve değerli deniz tarağı ihracatı yeniden başladı.
  • Yeniden durdurulmadan önce: Yaklaşık 700 ihracatçı Çin'e deniz ürünleri göndermek için başvurdu, ancak yalnızca üçü onay aldı.
  • 22 Kasım 2025 itibarıyla: Çin sevkiyatların yeniden durdurulacağını bildirdi; Japon yetkililer ise genel bir yasak hakkında resmî yazılı bildirim almadıklarını söyledi.

Onay rakamları, yeniden başlamanın ne kadar sınırlı kaldığını gösteriyor. Çin pazarına dönmeye çalışan işletmelerin çoğu, başvurular ve gümrük işlemleri durduğunda hâlâ evrak işleriyle uğraşıyordu.

Reklam

Fukuşima neden hâlâ anlaşmazlığın merkezinde?

Japonya, Ağustos 2023'te Fukuşima Daiiçi'nden arıtılmış suyu Pasifik Okyanusu'na bırakmaya başladı. Birkaç yıl sürmesi planlanan kontrollü deşarj, Japon düzenleyici kurumlarının gözetiminde yürütülüyor ve uluslararası kuruluşlar tarafından izleniyor. Çin, ilk deniz ürünleri yasağını su salımının başlamasına doğrudan yanıt olarak getirdi.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Japonya'nın planını inceledi ve uluslararası güvenlik standartlarıyla uyumlu olduğu sonucuna vardı. Tokyo, su salımını savunurken bu değerlendirmeye atıfta bulunmayı sürdürüyor. Pekin ve diğer eleştirmenler ise uzun vadeli etkilerin belirsiz olduğunu söyleyerek daha fazla veri ve izleme talep ediyor.

Fukuşima'dan gelen su, elementlerin radyoaktif biçimleri olan radyonüklitlerin çoğunu gideren bir sistemden geçiriliyor. Hidrojenin radyoaktif bir biçimi olan trityumu sudan ayırmak zor. Kalan trityum, uluslararası uygulamalara uygun biçimde Pasifik'e bırakılmadan önce seyreltiliyor.

Japonya, yoğunlukların yasal sınırların çok altında olduğunu ve başka ülkelerdeki nükleer tesislerde benzer deşarjların rutin biçimde yapıldığını söylüyor. Çin, ithalat konusundaki mevcut tutumu kapsamında daha sıkı denetim ve teknik bilgi talep ediyor.

Balıkçılık işletmelerinin karşı karşıya olduğu sorun, arıtma sürecinin kendisinin ötesine uzanıyor. Deniz ürünleri ile radyasyon arasındaki ilişki, Asya'da fiyatları ve tüketici güvenini defalarca olumsuz etkiledi. Bir balıkçı ya da işleyici açısından, Japon hükümeti su salımının güvenlik standartlarını karşıladığını söylese bile müşterilerin ürünleri satın almak istememesi satış kaybı anlamına gelebilir.

Ticaret kuralları hükümetlere neler yapma hakkı veriyor?

Dünya Ticaret Örgütü kuralları, ülkelerin insan, hayvan veya bitki yaşamını ve sağlığını korumak için ithalatı kısıtlamasına izin veriyor. Bu önlemler bilime dayanmalı ve ticarete gereksiz engeller oluşturmamalı. Dolayısıyla kurallar, hükümetlerin tüketicileri koruma hakkını, bir kısıtlamanın gerekçesini açıklama sorumluluğuyla birlikte ele alıyor.

Genellikle SPS Anlaşması olarak anılan Sağlık ve Bitki Sağlığı Önlemlerinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşma, bu gereklilikleri belirliyor. 5.7. madde, bilimsel kanıtların yetersiz olduğu durumlarda geçici önlemlere izin veriyor. Bir hükümet daha fazla bilgi toplarken harekete geçebilir, ardından bu bilgileri kısıtlamayı gözden geçirmek veya kaldırmak için kullanabilir.

Çin, 2023'te ilk askıya alma kararını acil durum önlemi olarak bildirdi. Japonya, Pekin'in yaklaşımının SPS gerekliliklerini karşılayıp karşılamadığını sorguladı ve resmî bir DTÖ uyuşmazlığına dönüşebilecek bölgesel ticaret anlaşmaları kapsamında istişare seçeneklerini değerlendirdi.

Kore Radyoaktif Maddeler Davası olarak bilinen geçmiş bir örnek, ülkelerin güçlü bir bilimsel gerekçe ve gözden geçirme süreci sunmaları hâlinde sıkı kısıtlamaları sürdürebileceğini gösterdi. Japonya ve Çin bu emsali yakından tanıyor. Mevcut askıya alma kararıyla ilgili herhangi bir ticaret davasının sonucu, ilgili kurallara, önlemi destekleyen kanıtlara ve inceleme için kullanılan prosedürlere bağlı olacak.

Reklam

Deniz tarağı işleyicileri planlarını yeniden değiştirmek zorunda

Hokkaido'nun deniz tarağı sektörü, Çin pazarının neden önemli olduğunu gösteriyor. Bölgenin bol avı uzun süredir hem Çin'deki işleme merkezlerine hem de Çinli tüketicilere ulaşıyordu. Bu ticaret, Japonya'daki av sahalarını deniz ürünlerini işleyen işletmeler ve bu ürünleri satın alan müşterilerle buluşturuyordu.

2023'teki yasak bu tedarik zincirini aksattı. Japon şirketleri sevkiyatlarını Kuzey Amerika'ya yönlendirerek ülke içinde işleme kapasitesi geliştirmeye çalıştı. Bu kasım ayındaki kısmi açılma, kârlı bir güzergâhı yeniden kurma olanağı sunmuştu, ancak yeni durdurma kararı bu planları sekteye uğrattı.

Hakodate'de deniz tarağı işleme alanında faaliyet gösteren Kyuichi, daha önce satışlarının yaklaşık dörtte birini Çin'e gönderilen ürünlerden elde ediyordu. Şirket ilk yasak sırasında yurt içindeki alıcılara ve yurt dışındaki yeni müşterilere satışlarını artırmaya çalıştı.

Şirket başkanı, Kyuichi'nin Çin'e ihracatı yeniden başlatmak için gereken aşamaları nihayet geçmeye başladığını söyledi. Yeni durdurma kararını şöyle değerlendirdi:

çok hayal kırıklığı yarattı

Deniz tarağı avcılığının yoğunlaştığı Ohotsk kıyısındaki bir işleme şirketi ise farklı bir yol izledi. 2023'teki yasağın ardından ABD'ye sevkiyatlarını artırdı ve tek bir pazara bağımlılığını azaltmak için işleyişini yeniden düzenledi.

Şirketin yöneticisi, Çin'in artık planlamalarında temel bir müşteri olmadığını ve son askıya alma kararının muhtemelen sınırlı etkisi olacağını söyledi. Bu iki işletme, şirketlerin Çin pazarına ne ölçüde bağlı olduklarının artık farklılaştığını gösteriyor: Bazıları Çin'deki satışlarını yeniden kurmaya hazırlanırken, diğerleri gelir elde etmeyi bekledikleri pazarları çoktan değiştirmişti.

Deniz hıyarları ve sektör üzerindeki daha geniş baskı

Aomori eyaletindeki Yokohama Machi balıkçılık kooperatifi Çin'e deniz hıyarı ihracatına yeniden başlamıştı, ancak şimdi bu ihracatı yeniden durdurmak zorunda kaldı. Kooperatifin yaşadıkları, kesintinin deniz tarağı sektörünün ötesine uzandığını gösteriyor.

Kooperatifin genel müdürü Isamu Takayashiki, yeniden başlama ile askıya alma arasındaki kısa süreye ilişkin hayal kırıklığını şöyle dile getirdi:

ihracatın yeniden başladıktan kısa süre sonra durdurulması üzücü

Büyük bir araştırma enstitüsü, bu ani baskıdan etkilenebilecek, balıkçılıkla bağlantılı 172 Japon işletmesi belirledi. Bu işletmeler, Çin'e ihracat yapan 9 binden fazla Japon şirketinden oluşan daha geniş bir grubun parçası. Dolayısıyla deniz ürünleri çok daha büyük bir ticari ilişkinin bir bölümünü oluşturuyor; ancak doğrudan baskı özellikle bazı kıyı topluluklarında yoğunlaşıyor.

İşletmeler başka pazarlar buldukça Japonya'nın balıkçılık ürünleri ihracatında Çin'in payı şimdiden düştü. Yasaklardan önce Çin, Hong Kong da dahil olmak üzere, deniz ürünleri ihracatının beşte birinden fazlasını oluşturuyordu. Satışlarını başka yerlere yönlendiren üreticiler Çin pazarının yeniden açılmasına eskisi kadar bağımlı değil; yine de bu pazarın değeri, son durdurma kararına yönelik hayal kırıklığını açıklıyor.

Reklam

Başka alıcılar bulmak, yeni bir varış noktası seçmekten fazlasını gerektiriyor

Japon üreticiler, başka bir ülkeyi seçerek her sevkiyatı kolayca başka yöne çeviremiyor. Çabuk bozulan deniz ürünleri için uygun nakliye kapasitesi, soğuk hava depoları ve yüksek miktarda ürünü alabilecek müşteriler gerekiyor. İşletmeler, ürünlerini kapalı bir pazardan başka yere yönlendirebilmek için tüm bu unsurları birlikte ayarlamalı.

İşleyiciler, avladıkları veya satın aldıkları ürünleri nasıl satacakları konusunda da seçim yapmak zorunda. Yurt içi pazarlamayı genişletebilir, ürünlere daha fazla değer kazandıran işleme yatırımı yapabilir ya da Çin'in yeniden açılmasını bekleyebilirler. Her seçenek, harcamalar, kapasite ve gelecekte müşterilerin nerede bulunacağı konusunda kararlar gerektiriyor.

ABD, Güneydoğu Asya ve Japonya, 2023'ten bu yana uyum sağlamaya çalışan şirketler için alternatif pazarlar hâline geldi. Bazı işletmeler, daha önce Çin'deki işleme merkezlerine dayanan düzenlemeleri değiştirerek ülke içinde işleme kapasitesi de geliştirdi.

Hükümet destekleri ve tanıtım kampanyaları ilk yasağın etkisini hafifletmeye yardımcı oldu. Yetkililer balıkçı kasabalarındaki zararı sınırlamaya çalışırken benzer desteklerin yeniden sağlanması bekleniyor. Çin'e dönüş için hazırlıklara henüz başlamış olan şirketlerin öncelikli işi, önceki kısıtlamalar sırasında kazandıkları müşterileri korurken planlarını yeniden değiştirmek.

Turizm, filmler, sığır eti ve restoranlar da baskıyı hissediyor

Çin, vatandaşlarına Japonya'ya seyahat etmemeleri tavsiyesinde bulundu; seyahat acenteleri ve hava yolu şirketlerinde iptaller arttı. Milliyetçi tepkilerden endişe duyan Japon yetkililer, Çin'deki vatandaşlarını dikkatli olmaya ve kalabalık toplantılardan kaçınmaya çağırdı.

Kültürel alışveriş de yavaşladı. Yeni Japon filmlerine yönelik onaylar askıya alınırken, iki Japon filminin Çin'de gösterime girmesi ertelendi. Siyasi açıklamalarla başlayan ve ticari faaliyetlere yayılan anlaşmazlıkta bu kesintiler, ilişkilerin etkilendiği bir başka alanı oluşturuyor.

Japon sığır etinin Çin'e ithalatını yeniden başlatmaya yönelik görüşmeler aniden iptal edildi. Çin, deli dana hastalığı vakalarının ardından 2000'lerin başından bu yana bu ithalatı yasaklamıştı. Görüşmelerin iptali, uzun yıllardır askıda olan ticareti yeniden başlatmaya yönelik ayrı bir girişimi kesintiye uğrattı.

Şanghay'ın da aralarında bulunduğu şehirlerdeki Japon restoranlarının yöneticileri müşteri sayısının azaldığını ve müşterilerin beklediği deniz ürünlerini temin etmekte zorlandıklarını söylüyor. Etkiler ticaretin her iki tarafına da yansıyor: Japon üreticiler alıcılara erişimini kaybederken Çin'deki restoranlar da her zamanki yemeklerini sunmakta sorun yaşıyor.

Yatırımcılar, turizm ve perakende üzerindeki baskıyı izliyor. Japonya anlaşmazlığı sınırlamak için diyalog çağrısı yaparken Pekin, Takaichi Tayvan'la ilgili açıklamalarını geri çekmezse başka karşı önlemler alacağı uyarısında bulundu. Balıkçılık işletmeleri, turizm şirketleri ve kültür kuruluşları, ilişkilerdeki aynı bozulmaya kendi faaliyetlerinin farklı alanlarında uyum sağlamaya çalışıyor.

Reklam

Bilinmesi Gerekenler

  • Çin, Kasım 2025'in başlarındaki kısmi açılmanın ardından Japonya'dan deniz ürünleri ithalatını yeniden durdurdu.
  • Japonya Fukuşima Daiiçi'nden arıtılmış suyu denize bırakmaya başlayınca Ağustos 2023'te genel yasak yürürlüğe girdi.
  • Yaklaşık 700 Japon ihracatçı sevkiyatları yeniden başlatmak için başvurdu, ancak yeni durdurma kararından önce yalnızca üçü onay aldı.
  • Pekin, Fukuşima'nın izlenmesine ilişkin gereklilikleri ve Başbakan Sanae Takaichi'nin Tayvan'la ilgili açıklamalarına yönelik kamuoyu tepkisini gerekçe gösterdi.
  • Japonya genel bir yasak hakkında resmî yazılı bildirim almadığını söylüyor ve Çin'e ticareti sürdürme çağrısı yapıyor.
  • Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, Japonya'nın su salımı planının uluslararası güvenlik standartlarıyla uyumlu olduğu değerlendirmesinde bulundu.
  • Yasaklardan önce Çin, Hong Kong da dahil olmak üzere, Japonya'nın deniz ürünleri ihracatının beşte birinden fazlasını satın alıyordu.
  • Bir araştırma enstitüsü, askıya alma kararından etkilenebilecek, balıkçılıkla bağlantılı 172 Japon işletmesi belirledi; bu işletmelerin çoğu 2023'ten bu yana başka pazarlar arıyor.
  • Turizm, Japon filmlerinin gösterime girmesi, sığır eti ithalatı görüşmeleri ve Çin'deki restoranlar da baskıyı hissediyor.
  • Herhangi bir ticaret uyuşmazlığı, hükümetlerin kanıt toplarken geçici önlemler almasına izin veren hükümler de dahil olmak üzere, DTÖ'nün sağlık koruma kurallarını kapsayacak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir