Hollanda’nın denetimleri askıya alması otomotiv sektöründeki çip sıkıntısını hafifletti
Çin’le altı hafta süren gerilimin dünya genelindeki otomobil üreticilerinin kullandığı çiplerin tedarikini aksatmasının ardından Hollanda, Nexperia’ya yönelik müdahalesini askıya aldı. 19 Kasım 2025 itibarıyla Çin’den yapılan ihracatın büyük bölümü yeniden başlamış, Volkswagen ve Honda da parçaların Almanya ve Meksika’daki fabrikalara yeniden ulaştığını bildirmişti.
İçindekiler
- Hollanda’nın denetimleri askıya alması otomotiv sektöründeki çip sıkıntısını hafifletti
- Hollanda 30 Eylül’de neden müdahale etti?
- Anlaşmazlık nasıl gelişti?
- Küçük çipler neden bu kadar büyük bir aksaklığa yol açtı?
- Plakalardan tamamlanmış ürünlere uzanan darboğaz
- Otomobil üreticileri neden başka bir çipi kolayca satın alamıyor?
- Fabrikalar rahatlama bildirirken tedarikçiler kesinlik arıyor
- Hollanda’nın kararı askıya alması neyi değiştiriyor?
- Mahkeme davası ayrı olarak sürüyor
- Avrupa daha güvenilir bir tedarik zinciri arıyor
- Öne Çıkanlar
Hollanda Ekonomi Bakanı Vincent Karremans, şirket üzerindeki denetim kararının askıya alınmasını Pekin’e yönelik bir iyi niyet adımı olarak nitelendirdi. Karar, Çin’in başkentinde yapılan görüşmelerin ve Çinli yetkililerin Nexperia’nın ürünlerinin çoğunu paketleyip son hâle getirdiği tesislerden sevkiyata izin verme adımlarının ardından geldi.
Merkezi Hollanda’nın Nijmegen kentinde bulunan ve Çinli Wingtech Technology’ye ait Nexperia, anlaşmazlığın her iki tarafında da yer alıyor. Yarı iletken plakalarının çoğu Avrupa’da üretilirken, bunları tamamlanmış çiplere dönüştürmek için gereken işlerin büyük bölümü Çin’de yapılıyor. Zincirin Çin’deki ucuna getirilen kısıtlamalar, kısmen Avrupa’da üretilen bileşenlere ulaşmakta zorlanan otomobil fabrikalarını etkiledi.
Hollanda’nın kararı rahatlama sağlasa da bazı denetimler ve anlaşmazlıklar sürüyor. Hükümet, üretim veya fikri mülkiyet açısından yeniden risk görmesi hâlinde müdahalesini tekrar devreye alabilir. Fikri mülkiyet, şirketin koruma altındaki teknolojisi ve bilgisini ifade ediyor. Nexperia’nın yönetimine ilişkin ayrı bir mahkeme davası da sürerken Avrupalı otomobil üreticileri, tedarikin her iki yönde de devam etmesini sağlayacak bir anlaşma arıyor.
Hollanda 30 Eylül’de neden müdahale etti?
Hollanda kabinesi, Nexperia üzerinde fiilî denetim sağlamak amacıyla 30 Eylül’de Mal Tedarik Edilebilirliği Yasası’nı devreye soktu. Karar, ekonomi bakanına Avrupa’daki çip tedarikini tehdit edebilecek şirket kararlarını engelleme yetkisi verdi.
Hükümet, istihbarat bilgilerinin Hollanda’da ve Avrupa’nın başka yerlerinde kritik teknolojik bilgi ve kabiliyetlerin kaybedilmesi ihtimaline işaret ettiğini söyledi. Açıklanan amaç, kriz sırasında Nijmegen ve Hamburg’daki Nexperia tesislerinden temel teknoloji veya fiziksel varlıkların aktarılmasını önlemekti.
Soğuk Savaş döneminden kalma Mal Tedarik Edilebilirliği Yasası, olağanüstü hâllerde veya savaşta temel malların üretimini korumak için tasarlandı. Hükümete, ulusal ve Avrupa çapındaki tedarik güvenliğini korumak amacıyla şirketlere geçici olarak yön verme ve belirli kararları durdurma yetkisi tanıyor.
Bu yasa, yakın geçmişte bu ölçekte bir teknoloji şirketi için kullanılmamıştı. Yasanın devreye sokulması, uluslararası çip sektöründeki bir anlaşmazlığa olağanüstü bir önlem taşırken diplomatik tepkinin neden bu kadar güçlü olduğunu da açıklamaya yardımcı oldu.
Wingtech, 2024’te ABD’nin ticaret kısıtlamaları listesine alınmasının ardından kurumsal yönetimi ve güvenlik yaklaşımı nedeniyle zaten mercek altındaydı. Bu baskı, Hollanda’nın müdahalesine ve ardından Nexperia’nın faaliyetlerini kimin kontrol edeceği konusunda yaşanan mücadeleye zemin hazırladı.
Anlaşmazlık nasıl gelişti?
Çin, ekim ayının başında Çin’deki tesislerde üretilen tamamlanmış Nexperia çiplerinin ihracatını engelleyerek karşılık verdi. Kısıtlamalar, şirketin kontrolüne ilişkin bir anlaşmazlığı parça bekleyen üreticiler için acil bir soruna dönüştürdü.
Eylül sonundaki Hollanda müdahalesinden kasım ayında sevkiyatların yeniden başlamasına uzanan süreçte öne çıkan gelişmeler şöyleydi:
- 30 Eylül: Hollanda kabinesi, teknolojiyi, varlıkları ve çip tedarikini korumak amacıyla Nexperia üzerinde denetim sağlamak için Mal Tedarik Edilebilirliği Yasası’nı devreye soktu.
- Ekim başı: Çin, kendi tesislerinde üretilen tamamlanmış Nexperia çiplerinin ihracatını engelledi.
- Ekim: Amsterdam Temyiz Mahkemesi’ne bağlı Şirketler Dairesi, kötü yönetim iddialarıyla bağlantılı davada Nexperia’nın dönemin CEO’su Zhang Xuezheng’i görevden aldı.
- 9 Kasım: Hollandalı ve Çinli yetkililer arasındaki görüşmelerin ardından Pekin, Nexperia sevkiyatlarının yeniden başlamasına izin veren onayları vermeye başladı.
- 19 Kasım itibarıyla: Çin’den çip ihracatının büyük bölümü yeniden başlamış, görüşmeler sürerken Karremans da Hollanda’nın denetim kararını askıya almıştı.
İhracatın durması, Hollanda ve Çin’in çok ötesindeki fabrikalar üzerinde baskı yarattı. Meksika’nın da aralarında bulunduğu Kuzey Amerika’da üretim duraklamaları yaşandı; Avrupalı üreticiler ise üretim hatlarını durdurmak zorunda kalmalarına yalnızca günler kaldığı uyarısında bulundu.
Küçük çipler neden bu kadar büyük bir aksaklığa yol açtı?
Nexperia; diyotlar, transistörler, gerilim regülatörleri, güç MOSFET’leri ve mantık elemanları dâhil olmak üzere ayrık yarı iletkenler ve güç yönetimi bileşenleri tedarik ediyor. Bunlar temel elektronik parçalar olsa da otomobillerin ve tüketici elektroniğinin her gün ihtiyaç duyduğu işlevleri yerine getiriyor.
Diyot, elektrik akımının yönünü kontrol etmeye yardımcı olur. Transistör elektronik anahtar görevi görebilirken gerilim regülatörü, elektriği bir devrenin ihtiyaç duyduğu seviyede tutar. Güç MOSFET’leri, elektrik gücünü açıp kapatmak ve kontrol etmek için kullanılan transistörlerdir. Mantık elemanları ise devrelerin elektronik sinyallere tepki vermesine yardımcı olur.
Araçlarda bu bileşenler güç dağıtımını, motor kontrolünü, aydınlatmayı, güvenlik sensörlerini ve aktüatörleri destekler. Aktüatör, bir kontrol sinyalini harekete dönüştüren cihazdır. Nexperia parçaları binlerce araç platformunda kullanılıyor; bu nedenle tedariklerinin aksaması birçok üreticiyi etkiliyor.
Sektör tahminleri, Nexperia’yı temel otomotiv çiplerinin başlıca tedarikçileri arasında gösteriyor. Araştırma şirketleri, belirli segmentlerdeki küresel pazar payını yaklaşık yüzde 40 olarak hesaplıyor. Bu oran pazarın belirli bölümleri için geçerli; şirketin ürün portföyü ise çeşitli bileşen türlerini kapsıyor.
Bir fabrikanın otomobili tamamlayabilmesi için gerekli tüm parçalara ihtiyacı var. Bu nedenle temel bir elektronik bileşenin eksikliği, daha büyük ve karmaşık bileşenler mevcut olsa bile araç üretimini aksatabilir. Nexperia anlaşmazlığı, çip üretiminin tek bir aşamasını etkileyen bir kısıtlamanın başka kıtalardaki montaj hatlarına ne kadar hızlı ulaşabileceğini gösterdi.
Plakalardan tamamlanmış ürünlere uzanan darboğaz
Nexperia’nın üretim süreci, işleri farklı konumlara dağıtıyor. Bileşenlerinin çoğuna ait plaka üretimi Avrupa ve Asya’da yapılırken ürün portföyünün büyük bir kısmının montajı, paketlenmesi ve test edilmesi Çin’de gerçekleştiriliyor.
Yarı iletken plakası, çiplerin üretildiği elektronik devreleri taşır. Bu devreleri diğer elektronik bileşenlere bağlanabilecek ayrı parçalara dönüştürmek, koruyucu bir paket içine almak ve sevkiyattan önce test etmek için ek işlemler gerekir. Nexperia’da bu son işlemlerin büyük bölümü, Avrupa’daki üretimi Çin’deki tesislere bağlıyor.
Nexperia’nın Hollanda’daki şirketleri, anlaşmazlık sırasında aylarca yetecek kadar plakaya sahip olduklarını söyledi. Ancak ihracat izinleri engellendiği sürece tamamlanmış çipler Çin’deki tesislerden çıkamadı. Dolayısıyla acil tedarik sıkıntısı, üretim sürecinin önceki aşamalarında malzeme bulunmasına rağmen tamamlanmış ürünlerin sevkiyatına bağlıydı.
İhracat izinlerinin yeniden verilmesi birçok ürün için bu darboğazı ortadan kaldırdı ve stokların yeniden otomobil fabrikalarına doğru hareket etmesini sağladı. Sektörün tedarikin her iki yönde de güvenilir biçimde sürdürülmesi talebi, işin yapısını yansıtıyor: üretim kaynakları ve tamamlanmamış bileşenler ihtiyaç duyan tesislere ulaşmalı, tamamlanmış çipler de müşterilere gönderilmeli.
Otomobil üreticileri neden başka bir çipi kolayca satın alamıyor?
Otomobil üreticileri ve başlıca doğrudan tedarikçileri, çipleri araç platformlarında kullanmadan önce her platform için onaylamak zorunda. Onay süreci, bir bileşenin kullanılacağı araç için güvenlik ve güvenilirlik gerekliliklerini karşılayıp karşılamadığının kontrol edilmesini kapsıyor.
Bu kontroller aylar süren testleri içerebilir. Nexperia bileşenine benzer görünen bir parçanın da belirli bir kullanım için onaylanması gerekir; dolayısıyla tedarikçi değiştirmek yeni bir sipariş vermekten fazlasını gerektirir.
Alternatif tedarikçiler arasında Infineon, NXP ve Texas Instruments bulunuyor. Fabrikaları zaten tam kapasite çalışan bu şirketlere kısa sürede yüksek hacimli siparişler yönlendirmek yeni bir sorun yaratabilir. Alternatif bir bileşenin bulunması ile onaylı parçalardan yeterli miktarda tedarik edilebilmesi, uygulamada birbirinden ayrı gerekliliklerdir.
Otomobil üreticileri önemli parçalar için ikinci bir tedarikçiyi onaylayabilir, tasarımlarına ve sözleşmelerine yedek seçenekler ekleyebilir. Bu, bir aksaklık yaşanmadan önce onaylı başka bir tedarikçiyi veya tedarik güzergâhını hazır tutmak anlamına gelir. Bu hazırlık zaman ve para gerektirir; önemi genellikle tedarik sıkıntısı yaşandığında daha iyi anlaşılır. Bu nedenle tedarik normal seyrederken söz konusu önlemler çoğu zaman yeterince kullanılmaz.
Fabrikalar rahatlama bildirirken tedarikçiler kesinlik arıyor
Çin’in 9 Kasım’da sevkiyatların yeniden başlamasına izin vermeye başlamasının ardından Volkswagen ve Honda, Nexperia parçalarının Almanya ve Meksika’daki fabrikalarına yeniden ulaştığını bildirdi. Bu teslimatlar, ihracat kısıtlamalarının yarattığı acil baskıyı hafifletti.
Otomotiv sektörünün önemli tedarikçilerinden Bosch, aksaklıkları sınırlamak için ağı genelinde çalışmalar yürütüyordu. Şirket sözcüsü, müşterilere tedarikin sürmesi ve üretim kısıtlamalarının önlenmesi için gösterilen çabaları şöyle anlattı:
Müşterilerimize hizmet vermek, üretim kısıtlamalarını önlemek veya en aza indirmek için şu anda elimizden gelen her şeyi yapıyoruz.
Avrupalı üreticiler, tek tek sevkiyatların yeniden başlamasından daha fazlasını talep etmeyi sürdürdü. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği ACEA’nın uluslararası ticaret direktörü Jonathan O'Riordan, sektörün tedarikin her iki yönde de korunmasını sağlayacak uygulanabilir bir düzenlemeye ihtiyacı olduğunu söyledi:
Bizim açımızdan durum hâlâ kritik ve tedarikin her iki yönde de sürmesini sağlamak için uygulanabilir bir acil durum anlaşmasına ihtiyacımız var.
Bu talep, teslimatların yeniden başlamasıyla başka bir kesintiye karşı güvenilir bir plan oluşturulması arasındaki farkı yansıtıyor. Otomobil üreticileri ve tedarikçiler, siyasi anlaşmazlıkların üretici şirketleri etkilediği durumlarda da üretim zincirinin tamamı boyunca parçalara öngörülebilir biçimde erişmek istiyor.
Hollanda’nın kararı askıya alması neyi değiştiriyor?
Karremans, Çinli yetkililerle yapılan görüşmelerin ve ihracatın büyük bölümünün yeniden başlamasının ardından hükümetin denetim kararını askıya aldı. Müzakereler sürerken kararı yapıcı bir adım olarak sundu ve Hollanda’nın Çinli yetkililerle doğrudan temas kurmayı sürdüreceğini söyledi.
Ekonomi bakanı, Pekin’in sevkiyatların sürmesi için attığı adımları memnuniyetle karşıladı:
Çinli yetkililerin Avrupa’ya ve dünyanın geri kalanına çip tedarikini güvence altına almak için şimdiye kadar aldığı önlemleri olumlu karşılıyoruz.
Çin Ticaret Bakanlığı, Nexperia’yı etkileyen hukuki süreçlerin tamamen çözüme kavuşturulması çağrısında bulunurken Hollanda’nın kararını olumlu bir adım olarak karşıladı. Bakanlık, askıya alma kararını şöyle nitelendirdi:
Bu, uygun bir çözüme doğru atılmış ilk adımdır.
Hollanda hükümeti, üretim veya fikri mülkiyet açısından yeni riskler belirlemesi hâlinde denetimleri yeniden yürürlüğe koyma seçeneğini elinde tutuyor. Nexperia’nın üretim kaynaklarının veya bilgisinin aktarımı hakkında bakanı bilgilendirme yükümlülüğü de sürüyor.
Anlaşmazlığın nihai olarak çözüme kavuşturulması için herhangi bir tarih verilmedi. Kararın askıya alınması şimdilik hükümetin doğrudan müdahalesini azaltıyor; yetkilerin ve bildirim yükümlülüğünün korunması ise teknoloji ve varlıkların hareketine yönelik güvenceleri sürdürüyor.
Mahkeme davası ayrı olarak sürüyor
Amsterdam Temyiz Mahkemesi’ne bağlı Şirketler Dairesi, ekim ayında Zhang Xuezheng’i Nexperia CEO’luğundan aldı. Şirket yönetimine ilişkin dava, kötü yönetim iddialarını ve Avrupa’nın tedarik güvenliğine zarar verebilecek varlık aktarımı riskini konu alıyor.
Wingtech bu iddiaları reddediyor ve hukuki işleme itiraz ediyor. Çinli ana şirket, hükümet kararının askıya alınmasının tek başına anlaşmazlığı çözmediğini savunarak Lahey’e davaya verdiği desteği çekmesi çağrısında bulundu.
Wingtech, şirket yöneticilerine yönelik iddiaların dayanaksız olduğunu söylüyor. Şirket, Hollanda’nın adımlarına yanıt olarak yaptığı açıklamada şöyle dedi:
Bugüne kadar hiçbir kanıt sunulmadı.
Hükümetin denetim kararı ve mahkeme süreci, anlaşmazlığın birbirinden ayrı bölümleri. Bakanın kararının askıya alınması mahkeme davasını sona erdirmiyor; bu da ihracatın yeniden başlamasının ve diplomatik adımın Nexperia’nın yönetimine ilişkin anlaşmazlığı neden bitirmediğini açıklıyor.
Davanın sürmesi, Çin’in neden daha kapsamlı bir çözüm çağrısı yaptığını da açıklamaya yardımcı oluyor. Çip teslimatları yeniden başladı, ancak şirket yönetimine ilişkin anlaşmazlıkta Hollanda mahkemesi, Nexperia’nın Çinli ana şirketi ve Avrupa üretimini korumaya çalışan yetkililer hâlâ taraf.
Avrupa daha güvenilir bir tedarik zinciri arıyor
Avrupa Birliği, 2030’a kadar üretim kapasitesini artırmayı ve tek hata noktalarına bağımlılığı azaltmayı amaçlayan AB Çip Yasası aracılığıyla yarı iletken sektörünü güçlendirmek için çalışıyor. Tek hata noktası, aksaması üretim zincirinin geri kalanını durdurabilecek bir aşamadır.
Avrupalı ticaret yetkilileri, stratejik tedarik zincirlerinin istikrara kavuşturulmasına yönelik bir adım olarak Hollanda’nın kararını askıya almasını memnuniyetle karşıladı. Nexperia olayı, temel çiplerin de gelişmiş işlemciler gibi stratejik ürünler olduğuna dikkat çekti; zira her ikisi de fabrikaların çalışmasını sürdürmek için kritik öneme sahip olabilir.
Otomotiv sektörü, parçaların her iki yönde de hareketini sürdürmesini sağlayacak resmî acil durum düzenlemeleri için baskı yapıyor. Olası önlemler arasında öncelikli lisanslama, tampon stoklar ve hükümetlerle şirketler arasında düzenli iletişim kanalları bulunuyor. Tampon stoklar, geçici bir aksaklık sırasında fabrikaların çalışmayı sürdürmesi için yedekte tutulan ürünlerdir.
İkinci tedarikçiler ve yedek stoklar sorunun farklı yönlerine çözüm getiriyor. Onaylı bir alternatif, bileşen için başka bir kaynak sağlayabilir; stokta tutulan parçalar ise teslimatların durması hâlinde fabrikaya karşılık vermesi için zaman kazandırabilir. Her iki önlem de tedarik sıkıntısı yaşanmadan önce planlama gerektiriyor; hiçbiri güvenilir taşımacılık ve ihracat izinlerine duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmıyor.
Nexperia sevkiyatlarının yeniden başlaması acil krizi hafifletti. Geriye kalan işler somut: yönetim anlaşmazlığını çözmek, plakaların ve tamamlanmış çiplerin akışını sürdürmek ve üreticilere gelecekteki anlaşmazlıklar sırasında tedariki koruyacak uygulanabilir bir düzenleme sunmak.
Öne Çıkanlar
- Hollanda, Çin’le yapılan görüşmeler ve çip ihracatının büyük bölümünün yeniden başlamasının ardından Nexperia üzerindeki denetim kararını askıya aldı.
- Hollanda’nın müdahalesi, teknolojiyi, varlıkları ve Avrupa’nın çip tedarikini korumak amacıyla 30 Eylül’de Mal Tedarik Edilebilirliği Yasası kapsamında başladı.
- Çin, ekim başında tamamlanmış çiplerin ihracatını engelledi ve 9 Kasım’da sevkiyatların yeniden başlaması için izin vermeye başladı.
- Volkswagen ve Honda, tedarik sıkıntısının üretim duraklamalarına ve üretimin durabileceği uyarılarına yol açmasının ardından Almanya ve Meksika’daki fabrikalarına teslimatların yeniden başladığını bildirdi.
- Nexperia çok sayıda plakayı Avrupa ve Asya’da üretiyor, ancak montaj, paketleme ve test işlemlerinin büyük bölümünde Çin’e bağımlı.
- Otomotiv bileşenlerinin değiştirilmesi aylar süren güvenlik ve güvenilirlik testleri gerektirebilir; alternatif tedarikçiler de kapasite sınırlarıyla karşılaşabilir.
- Hollanda hükümeti denetimleri yeniden yürürlüğe koyabilir; üretim kaynaklarının veya bilginin aktarımını bildirme yükümlülüğü sürüyor.
- Eski CEO Zhang Xuezheng’in yer aldığı mahkeme davası devam ediyor. Wingtech iddiaları reddediyor ve hukuki işleme itiraz ediyor.
- ACEA, tedarikin her iki yönde de sürmesini güvence altına alacak uygulanabilir bir anlaşma istiyor; AB Çip Yasası ise yarı iletken kapasitesini 2030’a kadar artırmayı amaçlıyor.






