Prof. Ong Wee Jun, Güneş Işığını Temiz Yakıtlara Dönüştürme Çalışmalarında Malezya’ya Öncülük Ediyor

10 dakikalık okuma
Prof. Ong Wee Jun, Güneş Işığını Temiz Yakıtlara Dönüştürme Çalışmalarında Malezya’ya Öncülük Ediyor

PETRONAS hibesi, güneş enerjisiyle yakıt araştırmalarını sanayiye yaklaştırıyor

PETRONAS’ın sağladığı 1 milyon RM’yi aşan fon, Malezya’da karadaki gaz terminallerinde yakma işlemiyle açığa çıkan karbondioksiti güneş ışığı kullanarak değerli kimyasallara dönüştürmeyi amaçlayan bir araştırma projesini destekliyor. Malezya Xiamen Üniversitesi’nde Prof. Dr. Ong Wee Jun ve ekibi, güneş ışığından hidrojen üreten bir prototip sistem üzerinde de çalışıyor. Sistemin 2026 ortasına kadar tamamlanması hedefleniyor.

İçindekiler
  1. PETRONAS hibesi, güneş enerjisiyle yakıt araştırmalarını sanayiye yaklaştırıyor
  2. Yapay yaprak güneş ışığını nasıl depoluyor?
  3. PETRONAS projesinin hedefi
  4. Malzemelerin üstlenmesi gereken üç görev
  5. En güçlü yükleri kullanılabilir tutmak
  6. Plastik ve palmiye atıklarını yararlı ürünlere dönüştürmek
  7. Açık havada kullanılacak hidrojen prototipi neden önemli?
  8. Projeler Malezya’nın enerji hedeflerine nasıl katkı sağlıyor?
  9. İşbirlikleri ve hesaplamalı yöntemler seçenekleri daraltıyor
  10. Sıradaki sınav: güvenilir çalışma
  11. Öne Çıkanlar

İki proje, laboratuvar ortamındaki bir fikri enerji ve sanayinin pratik ihtiyaçlarıyla buluşturuyor: Güneş ışığını yakalamak, kimyasal tepkimeleri başlatmak için kullanmak ve enerjisini yakıtlarda depolamak. Araştırmalar; sudan hidrojen üretimini, karbondioksitin metanol ve başka kimyasallara dönüştürülmesini ve plastik atıkların yararlı ürünlere çevrilmesini kapsıyor.

Ong, Malezya Xiamen Üniversitesi’nde dekan yardımcısı ve CONNECT olarak bilinen Nano Enerji ve Kataliz Teknolojisi Mükemmeliyet Merkezi’nin kurucu direktörüdür. Ekibi, enerji taşıyan moleküller üretmek için klorofil yerine tasarlanmış nanomalzemeler kullanan ve fotosentezin temel aşamalarını taklit eden yapay yapraklar tasarlıyor.

Çocukluğunda aklına takılan bir soru bugün de çalışmalarına yön veriyor. Fotosentezi öğrendiği ilkokul dördüncü sınıfta Ong, güneş ışığının modern yaşama güç sağlamak için bitkilerin kullandığı gibi kullanılıp kullanılamayacağını merak etmişti. Nanobilim ve kataliz, yani kimyasal tepkimelerin gerçekleşmesine yardımcı olan malzemeleri inceleme ve kullanma alanı, bu fikrin peşinden gitmesini sağlayan araçlara dönüştü.

CONNECT’in uzun vadeli vizyonunda, kırsal topluluklara enerji sağlayabilecek, güneş enerjisiyle çalışan modüler hidrojen tesisleri de yer alıyor. Bu aşamaya ulaşmak için umut vadeden malzemelerin kontrollü laboratuvar koşullarında denenmesinden, açık havada güvenilir biçimde çalışan bütünleşik sistemlere geçilmesi gerekiyor.

Yapay yaprak güneş ışığını nasıl depoluyor?

Yapay fotosentez, ışığı soğuran malzemeler ve tepkimelerin ilerlemesine yardımcı olan katalizörler aracılığıyla güneş ışığını kimyasal enerjiye dönüştürüyor. Bir cihaz, ışığın taşıdığı enerji paketleri olan fotonları soğuruyor ve hareket edebilen elektrik yükleri oluşturuyor. Bu yükler daha sonra suyun ayrıştırılması veya karbondioksitin başka moleküllere dönüştürülmesi gibi tepkimeleri başlatıyor.

Reklam

Suyun ayrıştırılması, birbiriyle bağlantılı iki tepkimeden oluşuyor. Bunlardan biri oksijen, diğeri ise hidrojen açığa çıkarıyor. Yarı iletkenler gereken enerjiyi sağlarken katalizörler her tepkimenin aşması gereken enerji engelini düşürüyor. Ortaya çıkan hidrojen, güneş ışığı olmadığında kullanılmak üzere depolanabilen ve taşınabilen bir enerji taşıyıcısıdır.

Hidrojen, yakıt hücrelerine enerji sağlayabilir; amonyak üretimi, çelik üretimi ve rafinaj süreçlerinde temiz bir girdi olarak kullanılabilir. Bu nedenle araştırma, elektrik üretiminin ötesinde bir işleve sahip: Güneş ışığı, sanayide kullanılan yakıt ve malzemelerin tedarikine de katkıda bulunabilir.

Karbondioksit dönüşümünde de aynı temel yaklaşım kullanılıyor; dikkatle seçilmiş katalizörler elektronları belirli ürünlere yönlendiriyor. Bu ürünler arasında karbonmonoksit, formik asit veya metanol bulunabiliyor. Amaç istenmeyen bir karışım yerine yararlı kimyasalları verimli biçimde üretmek olduğundan doğru katalizörün seçilmesi önem taşıyor.

Yapay fotosentez farklı biçimlerde uygulanabiliyor. Bazı sistemlerde ışık altında tepkimelerin gerçekleşmesine yardımcı olan toz hâlindeki fotokatalizörler kullanılıyor. Bazılarıysa ışığı soğuran elektrotlara sahip fotoelektrokimyasal hücrelerden oluşuyor. Elektrokatalitik sistemler kimyasal süreci başlatmak için yenilenebilir kaynaklardan elde edilen elektriği kullanıyor. CONNECT, tüm bu tasarımlarda istikrarlı çalışma, yüksek verim ve makul maliyet hedefliyor.

PETRONAS projesinin hedefi

Ağustos 2024’te Malezya Xiamen Üniversitesi, Ong’un değeri 1 milyon RM’yi aşan PETRONAS Akademi İşbirliği Diyaloğu hibesi aldığını duyurdu. Fonlanan proje, karadaki gaz terminallerinde yakma işlemi sırasında açığa çıkan karbondioksiti güneş enerjisiyle çalışan yapay fotosentez yoluyla değerli kimyasallara dönüştürmeyi amaçlıyor.

Proje, sanayiden kaynaklanan emisyonlara odaklanıyor ve katalizör araştırmalarını gaz operasyonları sırasında ortaya çıkan karbondioksitle buluşturuyor. Amaç, bu karbondioksiti başka ürünlerin üretiminde başlangıç maddesi olarak kullanılabilecek bir kimyasal hammaddesine dönüştürmek.

PETRONAS programı, 25 üniversiteden gelen 588 başvuru arasından 61 projeyi seçti. Buna göre yaklaşık her on başvurudan biri kabul edildi. Bu ödül, CONNECT’in sera gazlarını azaltmayı hedefleyen katalizörleri, güneş ışığından hidrojen üreten bir prototip sistemi ve palmiye yağı atıklarını grafen ile yeşil hidrojene dönüştürme yöntemlerini de kapsayan araştırma portföyünü genişletiyor.

Reklam

CONNECT, sanayi ve kamu kurumlarıyla işbirliği yaparak araştırmaları olası uygulamalara taşıyor. Bu projelerin ortak hedefi, nanokatalizörlerin küçük ölçekli laboratuvar deneylerinin ötesinde, gerçek çalışma koşullarına maruz kalan dayanıklı ekipmanlarda da verimli olmasını sağlamak.

Malzemelerin üstlenmesi gereken üç görev

CONNECT’in yapay fotosentez araştırmaları birbiriyle bağlantılı üç işleve dayanıyor: Işığı soğurmak, elektrik yüklerini birbirinden ayrı tutmak ve tepkimelerin hızlı ve seçici biçimde gerçekleştiği katalitik noktaları sağlamak. Bir malzeme güneş ışığını iyi soğurabilir; ancak ortaya çıkan yükleri yararlı kimyasal tepkimelere yönlendirmek de gerekir.

Elektronlar ile arkalarında bıraktıkları ve “boşluk” adı verilen pozitif yüklü yerlerin, tepkimelere katılacak kadar uzun süre ayrı kalması gerekiyor. Çok erken bir araya geldiklerinde, kullanılabilir enerjileri kayboluyor. Bu nedenle cihazdaki malzemelerin dizilimi, her bir malzemenin özellikleri kadar önem taşıyor.

CONNECT bu işlevleri iki boyutlu malzemeler, malzemeler arasında dikkatle tasarlanmış birleşim yüzeyleri ve yerkabuğunda bol bulunan elementlerden oluşan yüzey noktalarıyla sağlıyor. Araştırmalar, yükler için çok ince iletim yolları sunabilen grafen benzeri karbon tabakalarını ve geçiş metali dikalkojenitlerini kapsıyor.

İki boyutlu bir tabakanın üzerine bir başkasının yerleştirilmesi, elektronlar ile boşlukların verimli biçimde ayrılabildiği geniş bir arayüz oluşturuyor. Bu yapılar iki boyutlu heteroyapılar olarak biliniyor. Araştırmacılar, enerji bantları, yani yüklerin erişebildiği enerji seviyeleri, suyun ayrıştırılmasına veya karbondioksitin indirgenmesine uygun olan malzeme çiftlerini seçiyor. Amaç, kıt elementlere bağlı kalmadan verimliliği artırmak.

En güçlü yükleri kullanılabilir tutmak

Doğal fotosentez, çoğu zaman Z harfine benzeyen bir diyagramla gösterilen ve ışıkla çalışan iki aşama kullanıyor. Yapay sistemler, iki ışık soğurucu malzeme arasındaki yük hareketini kontrol eden Z şeması ve S şeması tasarımlarıyla bu mantıktan yararlanıyor.

İki ışık soğurucu, daha zayıf yük taşıyıcılarının birbirini etkisiz hâle getireceği, geriye ise güçlü indirgeme gücüne sahip elektronlarla güçlü yükseltgeme gücüne sahip boşlukların kalacağı şekilde birbirine bağlanıyor. İndirgenme elektron kazanımı, yükseltgenme ise elektron kaybı anlamına geliyor. En etkin yükleri kullanılabilir durumda tutmak, zor tepkimeleri başlatmaya ve istenmeyen yan tepkimeleri önlemeye yardımcı oluyor.

CONNECT, MXeneler olarak bilinen malzemeler dâhil olmak üzere geçiş metali karbürlerini de inceliyor. Bu malzemeler, özellikleri ayarlanabilen yüzeylerle yüksek elektrik iletkenliğini bir araya getiriyor. Işık soğurucu olarak veya temel tepkime aşamalarını hızlandıran ve hangi ürünlerin oluşacağını yönlendiren yüzey yardımcıları, yani yardımcı katalizörler olarak kullanılabiliyorlar.

Reklam

MXeneler, iletken tabakalar oluşturmak için katmanlı öncül malzemelerin aşındırılmasıyla üretiliyor. Yüzey grupları, kullanılan sentez yöntemine bağlı olarak değişiyor. Bu gruplar, moleküllerin malzemeye nasıl bağlandığını ve yüklerin nasıl hareket ettiğini etkiliyor; her ikisi de güneş enerjisiyle yakıt üretiminin kararlılığını ve verimliliğini belirliyor.

Plastik ve palmiye atıklarını yararlı ürünlere dönüştürmek

Plastik atıklar da CONNECT’in araştırmalarında hammadde olarak kullanılıyor. Fotokatalitik ve elektrokatalitik ileri dönüşüm yöntemleri, uzun polimer zincirlerini parçalayarak yararlı moleküllere dönüştürebilecek hedefli kimyasal tepkimeleri başlatmak için ışık veya yenilenebilir elektrik kullanıyor.

Olası ürünler arasında format, asetat, alkoller ve hidrojen bulunuyor. İleri dönüşüm, atık bir malzemenin kimyasal işlemlerle yararlı bir ürüne çevrilmesi anlamına geliyor. Bu araştırmada karşılaşılan zorluklardan biri de tepkimeyi, istenen ürünleri verecek şekilde kontrol etmek.

Malezya’nın palmiye sektörü de grafen ve yeşil hidrojene dönüştürülebilecek karbon bakımından zengin atıklar üretiyor. CONNECT, plastikler üzerindeki çalışmalarını bu tarımsal atıklara yönelik araştırmalarla birleştirerek malzeme ve enerji kaynağına dönüşebilecek atık türlerini çeşitlendiriyor.

Grup, biyometandan grafen ve hidrojen üretimiyle ilgili bir patent bildiriminde bulunuyor. Bu çalışma, atıklardan elde edilen hammaddeleri hem bir karbon malzemeyle hem de bir enerji taşıyıcısıyla buluşturuyor. Plastiklerin ileri dönüşümü içinse öngörülebilir nitelikte hammadde ve seçici katalizörler gerekiyor; çünkü işleme giren malzemenin niteliği, elde edilen ürünleri etkiliyor.

Açık havada kullanılacak hidrojen prototipi neden önemli?

CONNECT, fotokataliz ile fotoelektrokimyayı bir araya getiren daha büyük bir prototip geliştiriyor. Güneş ışığını hidrojene dönüştüren sistemin 2026 ortasına kadar tamamlanması hedefleniyor.

Tam bir cihazın aynı anda birden fazla işi yapması gerekiyor. Işığı yakalaması, suyu ayrıştırması, hidrojen ile oksijeni ayrı tutması ve aylar boyunca sıcağa, yağmura ve toza dayanması gerekiyor. Kontrollü bir deneyde katalizörün başarılı olması bir aşama; bu katalizörü açık havada kullanıma uygun ekipmana entegre etmekse başka bir aşama.

Verim, kısmen güneşten hidrojene dönüşüm oranıyla, yani gelen güneş ışığı enerjisinin hidrojene dönüşen payıyla ölçülüyor. Birçok uzman, maliyetler konuma göre değişse de yüzde 10’u uygulanabilir bir eşik olarak değerlendiriyor. Mühendislik çalışmaları, malzemeleri uygun fiyatlı tutarken bu verimliliği artırmaya odaklanıyor.

Reklam

Dayanıklılık da aynı derecede önemli. Katalizörler oksijen ve yoğun ışık altında bozulabiliyor. Laboratuvar dışında kullanılabilir bir cihaza dönüşebilmesi için başlangıçta iyi performans gösteren bir sistemin zaman içinde de çalışmayı sürdürmesi gerekiyor.

Deniz suyu, klorür içermesi nedeniyle ek zorluklar yaratıyor. Klorür korozyona ve klor oluşumuna yol açabiliyor. Araştırmacılar bu sorunları koruyucu katmanlar, seçici zarlar ve hidrojen ile oksijen üretimini destekleyen tepkime koşullarıyla ele alıyor.

Projeler Malezya’nın enerji hedeflerine nasıl katkı sağlıyor?

Malezya, 2050 yılına kadar net sıfır emisyon hedefliyor ve CONNECT’in araştırmaları bu dönüşümdeki çeşitli ihtiyaçlarla örtüşüyor. Hidrojen, yenilenebilir enerji için yedek kaynak sağlayabilir ve sanayi kaynaklı emisyonların azaltılmasına yardımcı olabilir. Yakma işlemlerinden veya diğer süreçlerden kaynaklanan karbondioksiti hammaddelere dönüştürmek, sanayi atıklarını değerlendirme olanağı sunuyor.

Plastik ve biyokütle atıklarının değerlendirilmesi, depolama alanları üzerindeki baskıyı ve ithal fosil girdilere bağımlılığı azaltabilir. Bu yöntemler enerji üretimiyle atık işlemeyi aynı araştırma programında buluşturuyor; ancak her biri kendine uygun katalizörler ve çalışma koşulları gerektiriyor.

Güneş enerjisini yakıta dönüştüren modüler üniteler, şebekenin genişletilmesinin yavaş olduğu uzak bölgelerdeki okullara, kliniklere ve küçük işletmelere ileride destek sağlayabilir. CONNECT’in önerdiği hidrojen tesisleri, malzeme araştırmalarını günlük enerji ihtiyaçlarıyla buluşturan uzun vadeli vizyonun bir parçası.

Yapay fotosentezin, elektrolizörlerle yeşil hidrojen üretiminin artışını tamamlayıcı bir rol üstlenmesi bekleniyor. Elektrolizörler suyu ayrıştırmak için elektrik kullanıyor. CONNECT’in çalışmaları, fotokatalitik ve fotoelektrokimyasal sistemlerle güneş enerjisini yakalama ve kullanma yollarını araştırırken, karbondioksit ve atıklardan kimyasal ve yakıt üretimini de ele alıyor.

İşbirlikleri ve hesaplamalı yöntemler seçenekleri daraltıyor

CONNECT, PETRONAS Araştırma ve ulusal teknoloji programlarıyla birlikte çalışarak kimya, malzeme bilimi, mühendislik ve veri bilimini buluşturuyor. Bu ortaklıklar, katalizör tasarımını sanayi projelerinin ve bütünleşik cihazların pratik gereksinimleriyle ilişkilendirmeye yardımcı oluyor.

Yoğunluk fonksiyoneli teorisi ve makine öğrenmesi, araştırmacıların laboratuvarda üretmek üzere daha az sayıda katalizör seçmeden önce binlerce adayı taramasına yardımcı oluyor. Yoğunluk fonksiyoneli teorisi, malzemeleri elektron düzeyinde incelemek için hesaplamalardan yararlanıyor. Makine öğrenmesi ise arayışa yön verebilecek veri örüntülerini belirlemeye yardımcı oluyor.

Bu araçlar, hangi malzemelerin deneysel incelemeye değer olduğunu belirlemeye yardımcı olarak zaman ve maliyet tasarrufu sağlayabiliyor. Seçilen katalizörlerin suyun ayrıştırılması, karbondioksit dönüşümü veya atıkların işlenmesi için gereken performansı göstermesi gerektiğinden, bu yöntemler laboratuvar çalışmalarıyla birlikte yürütülüyor.

Reklam

Ong, sayıları giderek artan lisansüstü ve doktora sonrası araştırmacılara danışmanlık yapıyor. “Highly Cited Researcher” ve “Dünyanın En İyi Yüzde 2’lik Bilim İnsanları” listelerinde yer alması, araştırmalarının ulaştığı kapsamı yansıtıyor. Pratik hedef ise Malezya koşullarında güvenilir biçimde temiz yakıt üreten cihazlar geliştirmek.

Sıradaki sınav: güvenilir çalışma

Projeler, finansmandan planlanan testlere uzanan bir süreci kapsıyor:

  • Ağustos 2024: Malezya Xiamen Üniversitesi, Ong’un 1 milyon RM’yi aşan PETRONAS Akademi İşbirliği Diyaloğu hibesini duyurdu.
  • 14 Kasım 2025: CONNECT’in çalışmaları; sudan hidrojen üretimini, karbondioksit dönüşümünü, plastiklerin ileri dönüşümünü ve palmiye sektöründeki atıklardan yararlı ürünler elde edilmesini kapsıyor.
  • 2026 ortası: Ekip, güneş ışığından hidrojen üretmek üzere fotokataliz ile fotoelektrokimyayı birleştiren çalışan prototipi tamamlamayı hedefliyor.
  • 2050: Malezya’nın net sıfır emisyon hedefi, araştırmaların uzun vadeli ulusal bağlamını oluşturuyor.

CONNECT’in hâlâ verimliliği artırması, dayanıklılığı geliştirmesi, yardımcı ekipmanların maliyetini düşürmesi ve güvenli gaz işleme sistemleri tasarlaması gerekiyor. Karbondioksit dönüşümü, ayrıştırılması gereken karışımlar oluşturabiliyor; bu da tepkimenin kendisiyle yararlı bir nihai ürün arasına ek bir işlem aşaması koyuyor.

2026 ortası hedefi bir test dönüm noktası oluşturuyor; ticari kullanıma geçiş tarihi henüz belirtilmedi. Prototipten ve PETRONAS projesinden elde edilecek saha verileri, yapay fotosentezin Malezya’nın enerji dönüşümünde en uygun rolü nerede oynayacağını belirlemeye yardımcı olacak.

Öne Çıkanlar

  • Prof. Dr. Ong Wee Jun, Malezya Xiamen Üniversitesi’nde dekan yardımcısı ve CONNECT’in yöneticisidir.
  • PETRONAS’ın sağladığı 1 milyon RM’yi aşan hibe, karadaki gaz terminallerinde yakma işlemiyle açığa çıkan karbondioksitin güneş enerjisiyle dönüştürülmesini destekliyor.
  • PETRONAS, 25 üniversiteden gelen 588 başvuru arasından 61 projeyi seçti.
  • CONNECT, 2026 ortasına kadar güneş ışığından hidrojen üreten çalışan bir prototip geliştirmeyi hedefliyor.
  • Araştırmalar; sudan hidrojen üretimini, karbondioksitin metanol ve başka kimyasallara dönüştürülmesini ve plastik atıkların ileri dönüşümünü kapsıyor.
  • İki boyutlu heteroyapılar, Z şeması ve S şeması tasarımları ile MXeneler, ışığın soğurulmasını, yük hareketini ve tepkimeleri yönetmeye yardımcı oluyor.
  • Palmiye sektörü atıklarına yönelik çalışmalar, biyometanla ilgili olduğu bildirilen bir patentin yanı sıra grafen ve yeşil hidrojen üretimini de kapsıyor.
  • Verimlilik, dayanıklılık, ürünlerin ayrıştırılması, maliyet ve güvenli gaz işleme temel mühendislik görevleri arasında yer alıyor.
  • Çalışmalar, Malezya’nın 2050 net sıfır hedefi ve kırsal kesimin enerjiye erişimine yönelik uzun vadeli vizyonla örtüşüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir