Tokyo'nun Hayalet İstasyonları Şehrin Gizli Demiryolu Tarihini Ortaya Çıkarıyor

11 dakikalık okuma
Tokyo'nun Hayalet İstasyonları Şehrin Gizli Demiryolu Tarihini Ortaya Çıkarıyor

Ueno Parkı'nın altındaki unutulmuş peron

Hakubutsukan Dobutsuen İstasyonu 1933'te açıldı, 1997'de yolcu taşımayı bıraktı ve 2004'te resmen kapatıldı. Ancak Ueno Parkı'nın altında peronları hâlâ faal bir demiryolunun yanında duruyor. Keisei trenleri yer altındaki bu duraktan geçmeye devam ediyor; yolcuların çoğunun hiç girmediği bir Tokyo ulaşım tarihi parçasının içinden ilerliyor.

İçindekiler
  1. Ueno Parkı'nın altındaki unutulmuş peron
  2. Bir istasyonu hayalet istasyon yapan nedir?
  3. Ueno'nun müzelere açılan kapısı trenlerini neden kaybetti?
  4. Bir girişi ve yer altındaki çalışma alanını korumak
  5. Shimbashi'deki peron yalnızca sekiz ay hizmet verdi
  6. Manseibashi'nin terminalden nehir kıyısındaki uğrak noktasına uzanan yolculuğu
  7. Manseibashi adını iki farklı istasyon taşıdı
  8. Kapalı kapıların ardındaki tarihler
  9. Tokyo peronları neden geride bırakıyor?
  10. Ziyaretçilerin tarihi güvenle görebileceği yerler
  11. Eski istasyonlar öyküler de taşıyor
  12. Öne çıkanlar

Keisei Skyliner'da Narita Havalimanı'na doğru yol alan yolcular, telefonlarına bakarken ya da bagajlarını gözlerken pencerelerin önünden karanlık bir peronun kayıp geçtiğini fark etmeyebilir. Aydınlık vagonların dışında, onlarca yıllık kurumla lekelenmiş beton yüzeyler, yüksek hızlı demiryolunu tanıtan solmuş bir afiş ve bir zamanlar görevlinin kâğıt biletleri deldiği kapalı ahşap gişe bulunuyor. Tren durmadan yoluna devam ediyor.

İstasyon, yer üstünde daha resmî bir yüz sunuyor. Piramit biçimli bir çatı ve kubbenin altındaki dev zümrüt yeşili çelik sürgülü kapılar Ueno Parkı'na bakıyor. Girişin ötesinde geniş merdivenler, bir giriş holünden geçerek serin yer altı bölümüne iniyor. Neoklasik mimarisi, imparatorluk arazisine ait topraklarda inşa edilen istasyona gösterilen özel özeni yansıtıyor.

Hakubutsukan Dobutsuen, Tokyo'nun bugünkü demiryolu ağının eski bir ağın kalıntılarının içinden geçtiği birkaç noktadan biri. Shimbashi'deki kapatılmış bir peron, Kanda Nehri kıyısındaki Manseibashi'nin kırmızı tuğlalı kalıntıları ve kullanılmayan metro peronları, başkentin nasıl ulaşım sağlayacağına ilişkin farklı kararları koruyor.

Bazı istasyonlar uzayan trenlere küçük gelmeye başladı. Bazılarıysa güzergâhlar değişince veya rakip şirketler planlarını netleştirince işlevini yitirdi. Bu istasyonların öyküleri, bir şehrin demiryolu tünellerini kullanmayı sürdürürken tek tek peronları neden geride bırakabildiğini açıklıyor.

Reklam

Bir istasyonu hayalet istasyon yapan nedir?

Hayalet istasyon olarak da anılan terk edilmiş istasyon; trenler geçmeye devam ederken yolcu hizmetine kapanmış, hiç açılmamış ya da başka bir nedenle kullanım dışı kalmış bir duraktır. Peronları ve tünelleri duvarların, kapıların veya karanlığın ardında gizlenerek onlarca yıl varlığını sürdürebilir.

Yeni terminaller ve daha iyi aktarmalar yolcuları başka yerlere çekince yolcu sayısı düşebilir. Planlar, tamamlanmış bir peron hizmete girmeden değişebilir. Savaş veya afet seferleri aksatıp geçici olarak başlayan bir kapanmayı kalıcı hâle getirebilir. Peronları çevresindeki demiryoluna göre fazla kısa ya da dar kaldığında da bir istasyon kullanışsız hâle gelebilir.

Soğuk Savaş döneminde sınır kontrol noktalarının ardında kalan Berlin istasyonları ile Londra ve Paris'teki kapalı peronlar, kullanılmayan demiryolu alanlarının daha geniş tarihinin parçalarıdır. Tokyo'daki örneklerse kentin kendine özgü özel demiryolu şirketleri, hat hat inşa edilen bir metro ve savaş sonrası yeniden yapılanma sürecinden doğdu.

Özel demiryolları banliyö yolcularını Tokyo merkezine taşırken metro hatları kent merkezini kesiyor. Japonya Demiryolları seferleriyse kökenleri 19. yüzyılın sonlarına ve 20. yüzyılın başlarına uzanan güzergâhları kullanıyor. Bu ağ geliştikçe, bir zamanlar çevresine uygun olan duraklar daha az kullanışlı hâle geldi. Tren penceresinden bir anlığına görülen bir peron, eski düzenin nerede hâlâ varlığını koruduğunu ortaya çıkarabiliyor.

Ueno'nun müzelere açılan kapısı trenlerini neden kaybetti?

Hakubutsukan Dobutsuen, Ueno Parkı'ndaki müzelere ve hayvanat bahçesine hizmet vermek üzere inşa edildi. Arazi imparatorluk mülkü olduğundan inşaat için özel izin gerekiyordu. Girişe yeterince görkemli bir görünüm kazandırmak amacıyla tasarımı dönemin Demiryolları Bakanlığı'nın mimarlık birimi inceledi.

Tokyo İmparatorluk Müze-i Hümayunu'na ve Ueno Hayvanat Bahçesi'ne giden ziyaretçiler bir zamanlar bu kapılardan geçiyordu. Ancak gösterişli cephenin ardında istasyon, çıplak beton ve onlarca yıllık demiryolu işletmeciliği boyunca kurum biriktiren duvarlarla donatılmış, işlevsel bir yer altı çalışma alanıydı.

Kapsamlı yenilemeler hiç yapılmadı. Başka yerlerde modern ekipmanlar yaygınlaştıktan çok sonra bile ahşap turnikeler kullanılmaya devam etti. Yakındaki Tokyo Güzel Sanatlar Üniversitesi öğrencileri, aralarında fil ve penguenlerin de bulunduğu hayvan resimleriyle mekâna renk kattı.

Reklam

Peron yalnızca dört vagonlu trenleri alabiliyordu. Keisei daha fazla yolcuyu güvenle taşımak için daha uzun trenleri hizmete soktukça kısa peron giderek daha uygunsuz hâle geldi. Özellikle yalnızca 900 metre uzaklıktaki Keisei Ueno olmak üzere başka istasyonlar yolcu çekti. Hakubutsukan Dobutsuen'in son yıllarında çalışma saatleri sınırlıydı ve istasyonda yalnızca bir görevli bulunuyordu.

Seferler 1997'de sona erdi; istasyon 2004'te resmen kapatıldı. Bu tarihler arasındaki fark iki aşamaya işaret ediyor: Önce trenler istasyona uğramayı bıraktı, ardından istasyon işletmedeki bir durak olarak resmî varlığını yitirdi.

Bir girişi ve yer altındaki çalışma alanını korumak

Tokyo Metropoliten Yönetimi, Hakubutsukan Dobutsuen'i 2018'de tarihî yapı olarak tescil etti. İstasyon, kentte bu statüyü alan ilk demiryolu tesisi oldu. Sonraki işbirlikleri, sanatçı Katsuhiko Hibino'nun özgün renk düzenine gönderme yapan yeşil kapıları da dâhil olmak üzere, sokak girişine yeniden ilgi çekti.

Depremlere karşı güçlendirilmesi dışında yer altındaki istasyon büyük ölçüde olduğu gibi kaldı. Mekânı bilen görevliler, özel turlara katılanları yüzeylere hâlâ yapışmış demir tozu, yağ ve çamur konusunda uyarıyor. Alanı korumak, mimarisi kadar çalışma hayatının izlerini de muhafaza etmeyi gerektirdi.

İstasyonun savaş dönemi fabrikalarıyla veya orada saklandığı söylenen bir imparatorluk vagonuyla bağlantılı olduğu yönünde söylentiler var; ancak bu öyküler doğrulanmış değil. İstasyonun belgelenmiş tarihi sıra dışı özelliklerinin çoğunu zaten açıklıyor: imparatorluk arazisi, özenle tasarlanmış bir giriş ve büyüyen demiryoluna ayak uyduramayan küçük bir peron.

Yer altı bölümü sıradan ziyaretçilere kapalı. Keisei özel programlar kapsamında zaman zaman küçük gruplara rehberli turlar düzenledi, ancak gelecekteki bir açılış için tarih verilmedi. Sokak seviyesindeki yenilenmiş giriş, bir zamanlar hayvanat bahçesi ve müzeler bölgesine yapılan yolculukları hatırlatan görünür bir iz olarak duruyor.

Ueno'dan Nippori yönüne giden Keisei trenlerindeki yolcular bazen karanlık peronu görebiliyor. Faal bir hattın yanında kısa süreliğine beliren bu görüntü, hayalet istasyonun sıra dışı konumunu gözler önüne seriyor: Demiryolu trafiği sürüyor, ancak insanların bir zamanlar trene bindiği yer sessizliğini koruyor.

Reklam

Shimbashi'deki peron yalnızca sekiz ay hizmet verdi

Ginza Hattı'nın Shimbashi'deki 8 numaralı çıkışının yakınında, sıradan görünümlü metal bir kapı 1939'da tamamlanan bir peronu gizliyor. Tokyo'nun en eski demiryolu merkezlerinden birinin altında, yolcu hizmetinde yalnızca yaklaşık sekiz ay kullanılmış bir plandan geriye kalan bu yapı varlığını sürdürüyor.

Demiryolu şirketleri arasındaki anlaşmazlıklar ilk planı durdurdu ve tamamlanmış peron amaçlanan işlevine kavuşamadı. Böylece kullanılabilir bir demiryolu altyapısı, seferlerin nasıl düzenleneceğine ilişkin kararlar yüzünden atıl kaldı.

Savaş sırasında, bombardıman hasarı olağan seferleri aksattığında alanın trenleri geri döndürmek için kullanıldığı bildiriliyor. Tren döndürme, trenin olağan güzergâhında ilerlemek yerine yönünü tersine çevirmesini sağlar. Bu kullanım, peronun yer altı ağı tarihindeki yerini daha da pekiştirdi.

Yolcular, arkasında ne olduğunu görmeden sıradan görünümlü kapının önünden geçiyor. Peron halka açık değil. Tarihi, hem terk edilmiş bir işletme planını hem de savaş hasarının günlük ulaşımı aksattığı sırada yapılan düzenlemeleri koruyor.

Manseibashi'nin terminalden nehir kıyısındaki uğrak noktasına uzanan yolculuğu

Kanda Nehri kıyısındaki Manseibashi'nin kırmızı tuğlalı kemerleri, demiryolu tarihiyle daha erişilebilir bir karşılaşma sunuyor. Burası 1912'de, modern Japonya'nın ilk mimari simgelerinden bazılarıyla anılan mimar Kingo Tatsuno'nun tasarladığı görkemli bir Chuo Hattı terminali olarak açıldı.

Manseibashi, banliyö trenleri, tramvaylar ve ticari faaliyetler için önemli bir buluşma noktası hâline geldi. 1923'teki Büyük Kanto Depremi, Tokyo merkezini yerle bir etti. Yeniden inşa çalışmaları Tokyo İstasyonu'na öncelik kazandırdı ve Manseibashi'nin rolü sonraki yıllarda giderek azaldı. İstasyon 1943'te kapatıldı.

Demiryolu tarihinin buradaki izleri müze kullanımıyla devam etti. Önce Demiryolu Müzesi, ardından Ulaşım Müzesi bu alana yerleşerek kuşaklar boyunca ziyaretçileri Japonya'nın trenleriyle tanıştırdı. Ulaşım Müzesi 2006'da kapanınca yeni bir dönüşüm başladı.

2013'teki restorasyon, kemerlere ve demiryolunu taşıyan yükseltilmiş viyadüğe yeni işlevler kazandırdı. Eski peronların ve merdivenlerin bazı bölümlerini koruyan ticari alanda kafeler ve tasarım dükkânları açıldı. Ziyaretçiler özgün merdivenlerden çıkıp bir zamanlar yolcuların beklediği alanlarda durabiliyor.

Reklam

Tuğla işçiliği ve taş ayrıntılar, bir yüzyılı aşkın ustalığı koruyor. Üstten trenler gürleyerek geçmeye devam ediyor; böylece insanlar alt ve yan bölümleri farklı amaçlarla kullanırken yapı da demiryoluyla bağını sürdürüyor.

Manseibashi, eski bir istasyonun kamusal yaşamın parçası olarak nasıl kalabileceğini gösteriyor. Restorasyon, her tarihî alanı kilitli kapıların ardında tutmak yerine korunan özellikleri, insanların faal ray alanlarına girmeden ziyaret edebileceği mekânlara dâhil etti.

Manseibashi adını iki farklı istasyon taşıdı

Manseibashi, metro tarihinin ayrı bir bölümüne de adını veriyor. Kanda İstasyonu inşa edilirken Ocak 1930 ile Kasım 1931 arasında Ginza Hattı'nda geçici bir peron hizmet verdi. Bu istasyon, nehir kıyısındaki Chuo Hattı terminalinden farklıydı.

Metro peronu daha sonra trenler yanından geçerken onlarca yıl karanlıkta kaldı. İşletmeci, 2017'de yolcuların kapalı durağı vagonlarından görebilmesi için peronu kısa süreliğine aydınlattı.

O dönemde eski Jingumae İstasyonu'ndaki, bugün Omotesando İstasyonu'nun parçası olan hizmet dışı bir peron da aydınlatıldı. Her iki aydınlatma uygulaması da normalde gizli kalan metro alanlarını yolcu hizmetine yeniden açmadan görünür kıldı.

Manseibashi adıyla anılan iki konum, demiryolunun gelişimindeki farklı aşamaları temsil ediyor. Nehir kıyısındaki terminal, kentin ana merkezleri değiştikçe önemini yitirdi. Metro durağıysa başka bir istasyon tamamlanana dek geçici bir işleve sahipti. Aynı ad, Tokyo merkezinin değişen demiryolu haritasındaki iki ayrı tarihi birbirine bağlıyor.

Kapalı kapıların ardındaki tarihler

Tokyo'nun hayalet istasyonları açılışlar, afetler, kapanışlar ve daha sonraki koruma projeleriyle şekillendi. Önemli tarihler, bazı yapıların ilk işlevleri sona erdikten sonra ne kadar uzun süre ayakta kaldığını gösteriyor.

  • 1912: Manseibashi, Kingo Tatsuno'nun tasarladığı bir Chuo Hattı terminali olarak açıldı.
  • 1923: Büyük Kanto Depremi Tokyo merkezini yerle bir etti; sonrasındaki yeniden inşa çalışmaları Tokyo İstasyonu'na öncelik kazandırdı.
  • Ocak 1930-Kasım 1931: Manseibashi'deki ayrı Ginza Hattı peronu, Kanda İstasyonu inşa edilirken yolculara hizmet verdi.
  • 1933: Hakubutsukan Dobutsuen, Ueno Parkı'nın müzeler ve hayvanat bahçesi bölgesine hizmet vermek üzere açıldı.
  • 1939: Shimbashi'deki gizli Ginza Hattı peronu tamamlandı ve yaklaşık sekiz ay kullanıldı.
  • 1943: Manseibashi'deki Chuo Hattı istasyonu kapatıldı.
  • 1997 ve 2004: Hakubutsukan Dobutsuen'de yolcu seferleri sona erdi; ardından istasyon resmen kapatıldı.
  • 2006 ve 2013: Ulaşım Müzesi kapandı; restore edilen Manseibashi kemerleri ve viyadüğü daha sonra yeni ticari işleviyle açıldı.
  • 2017: Manseibashi'deki ve eski Jingumae İstasyonu'ndaki kullanılmayan metro peronları kısa süreliğine aydınlatıldı.
  • 2018: Hakubutsukan Dobutsuen tarihî yapı olarak tescil edildi.
Reklam

Tokyo peronları neden geride bırakıyor?

Hakubutsukan Dobutsuen'in dört vagonluk peronu ve Keisei Ueno'ya yakınlığı iki pratik baskıyı ortaya koyuyor: tren kapasitesi ve istasyonlar arasındaki mesafe. Kısa peron, durabilecek trenleri sınırlandırırken yakındaki alternatifler yolcuları çekebilir. Birbirine yakın duraklar da seferleri yavaşlatıp verimliliği düşürebilir.

Yeni terminaller ve aktarma noktaları, yolcuları daha elverişli güzergâhlara yönlendiriyor. Modernleşme kaynakları, talebin yoğun olduğu koridorlara kaydırıyor. Çevresindeki demiryolu kullanışlılığını korusa bile eski peronlar uzunluk, genişlik ve güvenlik bakımından günümüzün ihtiyaçlarını karşılayamayabiliyor.

Savaş hasarı ve depremlerin ardından yürütülen yeniden yapılanma, öncelikleri ve işletme güzergâhlarını değiştirdi. Shimbashi'de şirketler arasındaki anlaşmazlık tamamlanmış bir peronu planlanan işlevinden yoksun bıraktı. Geçici metro Manseibashi'sindeyse başka bir istasyonun tamamlanması durağa duyulan ihtiyacı ortadan kaldırdı.

Şinkansen seferlerinin bölgeleri birbirine daha yakından bağlayıp şehirler arası yolculukları büyük terminallerde yoğunlaştırması, yüksek hızlı demiryolu daha geniş ulaşım haritasını değiştirdi. Yerel işletmeciler kent ağlarını sık ve güvenilir seferler sunacak şekilde geliştirdi. Hayalet istasyonlar, bu dönüşen sistem içindeki tek tek kararlar ve olaylarla ortaya çıktı; dar ve eskimiş durakları hizmette tutmak giderek daha az cazip hâle geldi.

Koruma çalışmaları farklı yollar izledi. Bir yapı kamusal kullanıma elverişliyse nehir kıyısındaki Manseibashi'de olduğu gibi eski demiryolu alanlarına yeni işlevler kazandırılabiliyor. Diğer peronlar kapalı kalıyor ve demiryolunun geride bıraktığı planların fiziksel kaydını koruyor.

Ziyaretçilerin tarihi güvenle görebileceği yerler

Hakubutsukan Dobutsuen ve Shimbashi, pratik nedenlerle ziyarete kapalı kalıyor. Eski peronlar günümüz standartlarına göre inşa edilmedi, tünellerde toz ve yağ birikiyor, acil kaçış yollarının da geçen trenlerin yanında açık tutulması gerekiyor. Kapalı alanlara ancak düzenlenen bir etkinlik veya resmî tur kapsamında girilmeli.

Ueno'da ziyaretçiler, kapalı peronlara girmeden eski istasyonu iki farklı şekilde görebilir: Yenilenmiş girişi sokak seviyesinden inceleyebilir veya Keisei treniyle geçerken yer altındaki durağı ara sıra fark edebilir. Geçmişte düzenlenen özel programlar, istasyonu daha yakından ziyaret etme olanağı sundu.

Manseibashi ise farklı bir deneyim sunuyor. Kamusal alanlarında özgün merdivenler ve peron bölümleri yer alıyor; böylece ziyaretçiler faal raylardan ayrı kalırken korunmuş demiryolu unsurlarını inceleyebiliyor. Restore edilen kemerler de yukarıdan geçmeye devam eden trenlerle görünür bağını koruyor.

Shimbashi'de Ginza Hattı'nın 8 numaralı çıkışının yakınındaki kapı, kamusal erişimin sınırını belirliyor. Dönemsel programlar ve ara sıra yapılan aydınlatmalar gizli altyapıyı görünür kılabiliyor, ancak istasyonun olağan erişimi kapatılmış peronlara veya tünellere uzanmıyor. İzinsiz giriş ziyaretçileri ve demiryolu işletmesini tehlikeye atıyor.

Reklam

Eski istasyonlar öyküler de taşıyor

Japonya'nın demiryolları, kapalı peronların tarihinin ötesinde öykülere de ilham verdi. Gunma'daki Doai İstasyonu derin ve yankılı peronlarıyla anılırken Yokohama'daki Kokudo, savaş izleri taşıyan sessiz bir alt geçide sahip. Tokyo'da ise gece yarısından sonra Shinjuku gibi büyük istasyonların çevresinde kent efsaneleri dolaşıyor.

Bu yerler hayalet istasyonlardan farklı bir kategoriye giriyor. Ürkütücü şöhretleri, kullanılmayan bir peronu çekici kılan tarih, yalnızlık ve hayal gücünün benzer bileşiminden besleniyor.

Yu Miri'nin Tokyo Ueno Station romanı, Ueno Parkı çevresine başka bir ses kazandırıyor. Toplumun kıyısında yaşayan bir adamı izleyen eser, parkı ve istasyon çevresini evsizlik, kayıp, kutlama ve sıkıntıyla buluşturuyor.

Roman, güç merkezinin modern Tokyo'yu inşa eden sıradan işçilerden ne kadar uzak olduğunu da ele alıyor. Çoğu zaman göz ardı edilen insanlara ve yerlere gösterdiği özen, mahalleye bir ulaşım merkezi olmanın ötesinde anlam kazandırıyor.

Edebiyat, fotoğrafçılık ve rehberli ziyaretler, kentin bu katmanlarını fark etmenin farklı yollarını sunuyor. Kapatılmış peronlar eski demiryolu planlarını koruyor. Yeniden kullanılan kemerler ve restore edilen girişler tarihî alanlara yeni ziyaretçiler çekiyor. Bir arada düşünüldüklerinde, Tokyo'nun daha önceki yolculukların fiziksel izlerini korurken değişmeyi nasıl sürdürdüğünü gösteriyorlar.

Öne çıkanlar

  • Hakubutsukan Dobutsuen 1933'te açıldı, 1997'de yolcu taşımayı bıraktı ve 2004'te resmen kapatıldı.
  • İstasyonun peronu dört vagonlu trenleri alabiliyordu; yakındaki Keisei Ueno ise yalnızca 900 metre uzaklıkta.
  • İstasyon, 2018'de tarihî yapı olarak tescil edilen Tokyo'daki ilk demiryolu tesisi oldu.
  • Shimbashi'deki gizli Ginza Hattı peronu 1939'da yaklaşık sekiz ay yolculara hizmet verdi ve halka kapalı kalmaya devam ediyor.
  • Manseibashi'deki Chuo Hattı terminali 1912'de açıldı, 1943'te kapatıldı ve 2013'teki restorasyonla yeni kamusal işlevler kazandı.
  • Manseibashi adını taşıyan ayrı ve geçici bir Ginza Hattı istasyonu Ocak 1930 ile Kasım 1931 arasında hizmet verdi.
  • Manseibashi'deki metro peronları ile eski Jingumae İstasyonu'ndaki kullanılmayan peronlar 2017'de kısa süreliğine aydınlatıldı.
  • Güvenli erişim; kamusal kültürel miras alanları, geçen trenleri izleme ve yetkili programlarla sınırlı. Kapalı tünellere veya peronlara girilmemeli.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir