Endonezya, Whoosh borcu mali yapının yeniden düzenlenmesini gerektirirken Çin destekli demiryolu projelerini genişletmek istiyor

12 dakikalık okuma
Endonezya, Whoosh borcu mali yapının yeniden düzenlenmesini gerektirirken Çin destekli demiryolu projelerini genişletmek istiyor

Daha hızlı trenler, büyüyen maliyetler ve yeni planlar

Endonezya, ilk yüksek hızlı demiryolu hattı Whoosh'un borcunu nasıl yöneteceğini müzakere ederken Bali'de yaklaşık 60 kilometrelik bir metro hattı ve Surabaya yönünde olası bir yüksek hızlı demiryolu uzatması planlıyor. Cakarta-Bandung projesi yaklaşık 7,27 milyar ABD dolarına mal oldu. Endonezyalı hissedarlar konsorsiyumu 2024'te tahminen 4,2 trilyon rupiah, 2025'in ilk yarısında ise yaklaşık 1,6 trilyon rupiah zarar açıkladı.

İçindekiler
  1. Daha hızlı trenler, büyüyen maliyetler ve yeni planlar
  2. Maliyet 7,27 milyar ABD dolarına nasıl çıktı?
  3. Yolcu sayısındaki artış mali açığı kapatmadı
  4. Endonezya Çin'le neleri müzakere ediyor?
  5. Sorumluluğun neden Danantara'ya verilmesi bekleniyor?
  6. Bali metrosu vaadi, gündelik trafik sıkışıklığıyla karşı karşıya
  7. Borç tuzağı kaygıları ve bunların ardındaki maliyetler
  8. İstasyonlar ve bağlantılar mali durumu nasıl iyileştirebilir?
  9. Surabaya uzatması için inşaat öncesinde kararlar alınmalı
  10. Özetle

10 Ekim 2025 itibarıyla hükümet, Çinli muhataplar ve kreditörlerle yürütülecek mali yeniden yapılandırmaya liderlik etmesi için devlet yatırım yöneticisi Danantara'ya başvuruyor. Yetkililer, ulusal bütçeye yeni yükümlülükler eklemeden demiryolu ve hissedarları üzerindeki baskıyı hafifletmek istiyor.

Whoosh, Ekim 2023'te ticari seferlere başladı. Cakarta ile Bandung arasındaki 142 kilometrelik güzergâhı yaklaşık 40 ila 45 dakikada kat ediyor; otomobille yolculuk ise üç saat veya daha uzun sürüyor. İlk iki yılında milyonlarca yolcu taşıdı ve önemli bir teknik aksaklık yaşanmadan işletildi.

Yolcular çok daha hızlı bir yolculuk olanağına kavuştu. Mali zorluk ise bilet gelirlerinin işletme maliyetlerine ve borç ödemelerine yetişememesi. Artan talep, bilet fiyatlarının erişilebilir kalmasına yönelik kaygılar ve borçlanma maliyeti artık Endonezya'nın demiryolu kararlarının odağında bir arada bulunuyor.

Bali için önerilen metro hattı, yeni demiryolu projelerine yönelik iştahın neden güçlü kaldığını gösteriyor. Kuta'dan Denpasar'a uzanan dar sokaklar trafikle tıkanıyor; bu durum bölge sakinlerini, turistleri ve teslimatları yavaşlatıyor. Pek çok Endonezyalı, Whoosh'un hayata geçirilmesine katkıda bulunan Çin'in yeni projelerde merkezi bir rol üstlenmesini bekliyor. Borç görüşmelerinin sonucu, hangi projelerin yapılacağını ve maliyetleri kimin üstleneceğini belirlemeye yardımcı olacak.

Reklam

Maliyet 7,27 milyar ABD dolarına nasıl çıktı?

Endonezya, 2015'te Cakarta-Bandung demiryolu için Çin'in teklifini Japonya'nın teklifine tercih etti. Yarışta finansman ve projeyi tamamlama taahhütleri belirleyici oldu. Çin, inşaatın büyük bölümünü devlete ait China Development Bank aracılığıyla finanse etmeyi kabul etti. Endonezya ve Çin devlet şirketleri ise hattı inşa edip işletmek üzere bir şirket kurdu.

Yaklaşık 6 milyar ABD doları olarak öngörülen ilk inşaat maliyeti, arazi edinimindeki engeller ve salgın kaynaklı gecikmeler projeyi yavaşlatınca arttı. Endonezya ile Çin, 2023'te yaklaşık 1,2 milyar ABD dolarlık nihai maliyet artışında uzlaştı ve projenin toplam değeri yaklaşık 7,27 milyar ABD dolarına çıktı.

İlk maliyetin yaklaşık yüzde 75'i, yıllık faizi yüzde 2'ye yakın, yaklaşık 4,5 ila 4,6 milyar ABD dolarlık kredi paketiyle finanse edildi. Maliyet artışını karşılamak için alınan ek kredinin faiz oranı ise yaklaşık yüzde 3,4 ile daha yüksekti. Faiz, borç alınan para karşılığında ödenen bedeldir; dolayısıyla daha yüksek oran, ilerideki ödemeler üzerindeki baskıyı artırdı.

PT Kereta Cepat Indonesia China, kısaca KCIC, demiryolunun sahibi ve işletmecisi. Cakarta merkezli ortak girişim, trenleri, istasyonları ve günlük seferleri yönetiyor. Endonezyalı PT Pilar Sinergi BUMN Indonesia konsorsiyumu yüzde 60, Çinli grup ise yüzde 40 paya sahip.

Endonezyalı hissedarlar arasında devlet demiryolu işletmesi Kereta Api Indonesia, inşaat şirketi Wijaya Karya, otoyol işletmecisi Jasa Marga ve plantasyon şirketi PTPN VIII bulunuyor. Çinli gruba China Railway International liderlik ediyor. Grupta demiryolu inşaatı, demiryolu araçları ve sinyalizasyon alanlarında faaliyet gösteren şirketler de yer alıyor.

Projenin başlıca kilometre taşları, inşaat hedeflerinin ne kadar hızlı biçimde geri ödeme sorularına dönüştüğünü gösteriyor:

  • 2015: Endonezya, Japonya'nın teklifi yerine Çin'in teklifini seçti.
  • 2023: Endonezya ile Çin, yaklaşık 1,2 milyar ABD dolarlık maliyet artışında uzlaştı.
  • Ekim 2023: Whoosh ticari seferlere başladı.
  • 2024: Endonezyalı konsorsiyum tahminen 4,2 trilyon rupiah zarar açıkladı.
  • 2025'in ilk yarısı: KCIC yaklaşık 2,9 milyon yolcu taşıdı; Endonezyalı konsorsiyum ise yaklaşık 1,6 trilyon rupiah ek zarar açıkladı.
  • Ağustos 2025: Kereta Api Indonesia'nın genel müdürü, milletvekillerini mali baskı konusunda uyardı.
  • Ekim 2025: Olası demiryolu genişlemesi için hazırlıklarla birlikte borç görüşmeleri sürüyor.

Yolcu sayısındaki artış mali açığı kapatmadı

KCIC, 2025'in ilk yarısında yaklaşık 2,9 milyon yolcu taşıdı. Bu, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla artış anlamına geliyor. Günlük yolcu sayısı genellikle 20.000 ila 30.000 arasında değişiyor. Yeni ve üst segment bir hizmet için talep kayda değer olsa da ilk dönem gelir tahminlerinde kullanılan en iyimser öngörülerin altında kalıyor.

Endonezya tarafındaki en büyük hissedar Kereta Api Indonesia, konsorsiyumun 2025'in ilk yarısındaki açığının yaklaşık 951 milyar rupiahını üstlendi. Zararlar, demiryolunun finansmanını hem KCIC hem de ulusal işletmenin daha geniş faaliyetleri açısından kaygı konusu haline getirdi.

Reklam

Kereta Api Indonesia'nın genel müdürü Bobby Rasyidin, ağustos ayında Temsilciler Meclisi'ni acil önlem alınması gerektiği konusunda uyardı. Devlet şirketleri ve yatırım politikalarını denetleyen komisyon önünde konuşan Rasyidin, borç sorununu çözmek ve demiryolu işletmesinin daha geniş portföyünü korumak için Danantara ile eşgüdüm çağrısı yaptı.

Whoosh meselesi, patlamayı bekleyen bir saatli bomba. KCIC'nin borçlarını yeniden yapılandırmak ve portföyümüzü yeniden dengelemek için Danantara ile eşgüdüm içinde çalışacağız.

Bazı milletvekilleri, ilk yolcu sayılarının hem iyimser hem de ihtiyatlı planlama senaryolarının gerisinde kalmasının mali baskıyı artırdığını söyledi. Diğerleri, ulusal demiryolu işletmesinin stratejik bir projeden kaynaklanan uzun süreli zararları taşımaması için kamu hizmeti yükümlülüklerinin işletmeci şirketlerin mali yapısından ayrılmasını istedi.

Temel sorun açık: Bir tren yararlı ve popüler olabilir ama tüm faturalarını karşılayacak kadar gelir elde etmeyebilir. KCIC, hizmeti yürütmenin yanı sıra inşaat kredilerinden doğan yükümlülükleri de karşılamak zorunda. Yöneticiler ve milletvekilleri, mevcut mali yapının şimdiye kadar ulaşılan yolcu sayısının sağladığı gelire göre fazla kısıtlayıcı olduğunu söylüyor.

Endonezya Çin'le neleri müzakere ediyor?

Danantara, Pekin'de Çin Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu ile ve China Development Bank'ın da aralarında bulunduğu kreditörlerle görüşmelere liderlik ediyor. Amaç, yükü devlet bütçesine aktarmadan KCIC ve Endonezyalı hissedarları üzerindeki kısa ve orta vadeli baskıyı azaltacak kapsamlı bir yeniden yapılandırma gerçekleştirmek.

İki temel seçenek değerlendiriliyor. Bunlardan biri sermaye aktarımıyla KCIC'nin öz kaynaklarını artırmak ve borç ödemelerinde bilet gelirlerine bağımlılığını azaltmak. Öz kaynak, geri ödeme planına bağlı borç yerine şirket sahiplerinin yatırdığı parayı ifade ediyor.

Diğer seçenek, tren işletmesini imtiyaz sözleşmesi kapsamında bırakırken demiryolu altyapısını devlete devretmek. Bu düzenlemede işletmeci, üzerinde uzlaşılan koşullarla hizmeti yürütürken altyapının sahibi devlet olur. Öneri, altyapının yüksek sabit maliyetlerini proje şirketinin hesaplarından çıkaracak ve Whoosh'u diğer kamu demiryolu varlıklarının yönetim biçimine yaklaştıracak.

Yatırım Bakanı Rosan Roeslani, bu girişimin ödemeleri yeniden takvimlendirmenin ötesine geçtiğini söyledi. Hedeflenen çözümün temerrüt riskini azaltacağını ve projenin mali yapısını düzelterek hizmetin büyümesini ve gelecekteki uzatmaları destekleyebileceğini belirtti.

Amaç, kapsamlı bir reformla yeniden yapılandırma sonrasında gelecekte temerrüt olasılığı gibi riskleri ortadan kaldırmak.

Temerrüt, vadesi gelen bir borç ödemesinin yerine getirilememesi anlamına geliyor. Görüşmelerdeki diğer seçenekler arasında maliyet artışına ilişkin kredinin faizini düşürmek, ödemelerin başlamasından önceki ödemesiz dönemi uzatmak, geri ödeme süresini artırmak ve ödeme takvimlerini mevsimsel yolcu talebine daha uygun hale getirmek bulunuyor.

Reklam

Endonezya, yönetişim ve işletme kurallarının da daha açık hale gelmesini istiyor. KCIC yönetimi ve Endonezyalı hissedarlar, demiryolunun mali güçlüklerini aşmaya çalışırken sorumluluklar ve karar alma süreçleri konusunda daha fazla netliğe ihtiyaç duyuyor. Nihai yeniden yapılandırma koşulları veya tamamlanma tarihi açıklanmadı.

Sorumluluğun neden Danantara'ya verilmesi bekleniyor?

Maliye Bakanı Purbaya Yudhi Sadewa, Whoosh'un borç sorununu çözme sorumluluğunun devlet hazinesi yerine Danantara'da olduğunu söyledi. Danantara, devlet şirketlerindeki iştirakleri bir araya getiriyor ve stratejik varlıkları desteklemek için kullanılabilecek yüksek tutarlı yıllık temettüler alıyor.

Purbaya, bu kaynakların ve nakit akışlarının yatırım yöneticisinin ulusal bütçeye ek yük getirmeden yükümlülükleri karşılamasına imkân vermesi gerektiğini söyledi.

KCIC, Danantara'nın bünyesinde ve kurumun kendi yönetimiyle temettü gelirleri var. Devlet bütçesine yük getirmeden Danantara'nın temettüleriyle sorun çözülebilir.

Yeni öz kaynak ile altyapının devlete ait olması arasındaki tercih önemli; çünkü maliyetlerin kimin üzerinde kalacağını belirliyor. Sermaye aktarımı KCIC'yi doğrudan güçlendirir. Altyapı devri ise büyük varlıkların sahibini ve maliyetlerinin işletmecinin hesaplarında nasıl görüneceğini değiştirir.

Yetkililer, diğer devlet demiryolu faaliyetlerini korurken işletmenin büyümesine yetecek mali alanı demiryoluna sağlamaya çalışıyor. Bütçe açıklarına getirilen yasal sınırların desteklediği, benzer birçok ülkeye kıyasla ılımlı düzeydeki kamu borcu; büyük projeler merkezi hükümetin bilançosunun dışında tutulup disiplinli bir yatırım yöneticisinin denetiminde yürütülürse Endonezya'ya bu projeleri yönetme imkânı veriyor. Bu yaklaşımda Danantara ve kreditörlerle yürütülen görüşmeler merkezi bir yer tutuyor.

Bali metrosu vaadi, gündelik trafik sıkışıklığıyla karşı karşıya

Bali'nin yöneticileri, Çinli ortaklarla yaklaşık 60 kilometrelik bir kentsel metro hattı üzerinde çalışıyor. Planlama ve ilk çalışmaların maliyeti yaklaşık 20 milyon ABD doları olarak hesaplanıyor. Takvime uyulması halinde ilk hattın 2030'ların başında açılması bekleniyor. Proje henüz ilk aşamada.

Bölge sakinlerinin demiryoluna geçişi desteklemek için pratik nedenleri var. Turizm, lojistik ve gündelik işler sınırlı yol alanı için rekabet ediyor. Metro, yolculuk süresi trafiğe göre değişen güzergâhlara bir alternatif sunmayı vaat ediyor.

Sörf eğitmeni Amri Anjulius, 16 yıldır Bali'nin trafik darboğazlarında yolculuk ediyor. Adanın metroya, turistlerin plajlarına ihtiyaç duyduğu kadar ihtiyaç duyduğunu söylüyor; Çin'in projeye katılmasını da Endonezya'nın Java'daki deneyimi düşünüldüğünde neredeyse kaçınılmaz görüyor. Bu tür projelerde kararların nasıl alındığını anlatırken şöyle dedi:

Hükümete sorarsınız; Çin derlerse, Çin olur. Bence bu projeler Çin için.

Bali'nin önündeki zorluk, bu beklentiyi zamanında açılan ve kullanılabilir bir ücret sunan bir demiryoluna dönüştürmek. Karar alıcılar, Bali'deki inşaat başlamadan önce daha kalıcı bir mali model kurarken Java'da teknik açıdan işe yarayan uygulamaları buraya taşımak istediklerini söylüyor.

Reklam

Borç tuzağı kaygıları ve bunların ardındaki maliyetler

Çin'in büyük altyapı projelerine katılımı, şeffaf olmayan sözleşmeler ve teminat olarak gösterilen varlıklara el konulması kaygılarıyla ilişkilendirilen “borç tuzağı” kavramı üzerine tartışmalara yol açtı. Sri Lanka'daki Hambantota Limanı ve Uganda'nın havalimanı genişletme projesinin finansmanı bu tartışmalarda sıkça örnek gösteriliyor.

Bağımsız araştırmacıların çoğu, bu anlatının karmaşık yerel kararları ve mali yönetim sorunlarını aşırı basitleştirdiğini savunuyor. Yine de inşaat maliyetlerinin yüksek olduğu ve beklenen talebin oluşmadığı büyük projeler gerçek mali riskler taşıyor.

Whoosh'un acil sorunları; yüksek tutarlı krediler, ciddi faiz maliyetleri ve işletme giderleriyle borç servisinin arasındaki açığı kapatamayan ilk dönem yolcu gelirlerinden kaynaklanıyor. Endonezya'nın önündeki görev, borç ile yatırımın bileşimini yeniden dengelemek, yolcu sayısının artması için zaman tanımak ve bilet dışındaki gelir kaynaklarını geliştirmek.

Bu önlemler, ilk yıllarda bilet gelirlerinin tüm maliyetleri karşılamasının nadir olduğu yüksek hızlı demiryolu sistemlerinde yaygın. Endonezya açısından temel kararlar; geri ödeme koşulları, mülkiyet, işletme gelirleri ve Danantara aracılığıyla sağlanabilecek desteğin miktarıyla ilgili.

İstasyonlar ve bağlantılar mali durumu nasıl iyileştirebilir?

Whoosh'un uzun vadeli başarısı trenlerinin hızından fazlasına bağlı. Havalimanları, metrolar, banliyö trenleri ve otobüslerle sorunsuz bağlantılar, kısa bir demiryolu yolculuğunu bütün bir seyahat için yararlı hale getirebilir. Sık sefer yapan servis otobüsleri ve Cakarta'nın LRT, MRT ve banliyö demiryolu hatlarına kolay aktarma imkânı, yolcuların kapıdan kapıya toplam yolculuk süresini kısaltmasına yardımcı olur.

Halim ve Tegalluar istasyonlarında güvenilir sefer saatleri ve kolay yön bulma da yolcuların güvenini artırabilir. Yoğun olmayan saatlerde indirimler ve banliyö hizmetleriyle birleşik biletler gibi fiyat seçenekleri, ortalama sübvansiyonu artırmadan daha fazla koltuğun dolmasını sağlayabilir.

İstasyonların çevresinde konutlar, ofisler, üniversiteler ve alışveriş bölgeleri kurulabilir. Toplu taşıma odaklı gelişim olarak adlandırılan bu yaklaşımda insanların kullandığı mekânlar toplu taşımanın yakınına yerleştirilir. Whoosh, Bandung'da ve Cakarta'nın dış kesimlerinde istasyon çevresindeki gelişimi teşvik etmeye başladı; ancak bunun ölçeği hâlâ sınırlı.

Bölge yönetimleri, istasyonların yakınında farklı işlevleri bir arada barındıran daha yoğun yapılaşmayı destekleyebilir ve özel yatırımcıları demiryolu ortaklarıyla birlikte yatırım yapmaya davet edebilir. Erişimin iyileşmesi, çevredeki arazilerin değerini artırarak bilet gelirleri dışında olası bir gelir kaynağı yaratabilir.

Demiryolu sahipleri, istasyon çevresindeki ortak girişimler, devlete ait arazilerin uzun süreli kiralanması veya vergi gelirlerinin paylaşılmasına yönelik anlaşmalar yoluyla bu değer artışının bir bölümünü elde edebilir. Endonezya, kentsel demiryollarında bu düzenlemelerin bazı türlerini kullandı. Whoosh çevresinde bunların daha yaygın uygulanması, başka yerlerde kullanılan uygulamaları izlerken mali yükü yolcuların ötesine yayabilir.

Reklam

Daha ucuz borçlanma ve yeni öz kaynakları birleştiren yenilenmiş bir yapı da KCIC'nin faiz ödemeleri yerine hizmet kalitesine ve büyümeye ayırabileceği parayı artırır. Rupiah üzerinden gelir elde edilirken borcun bir bölümü dolar veya yuan cinsinden kalıyorsa döviz kuru riskini sınırlamak için kullanılan finansal düzenlemeler olan kur riskinden korunma işlemleri bu riski azaltabilir.

Endonezyalı ve Çinli ortaklar arasında açık karar alma kuralları belirlenmesi, gecikmeleri azaltabilir ve yeni maliyet artışlarını denetlemeye yardımcı olabilir. Bu nedenle finansman, bağlantılar ve istasyon çevresindeki gelişim birbiriyle uyumlu olmalı: Bunların her biri hizmeti kaç kişinin kullandığını ve demiryolunun ne kadar gelir elde edebildiğini etkiliyor.

Surabaya uzatması için inşaat öncesinde kararlar alınmalı

Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, yüksek hızlı demiryolunun Cakarta'dan Endonezya'nın ikinci büyük şehri Surabaya'ya uzatılmasına destek verdiğini belirtti. Hukuki hazırlıklar sürüyor. Daha uzun bir hat Java'daki birkaç büyüme merkezini birbirine bağlayabilir ve kısa Cakarta-Bandung bölümünden daha fazla yolcu çekebilir.

Whoosh'un mali yapısı düzeltilmeden genişleme hızla ilerlerse mali riskler de beraberinde gelir. Müzakereciler, inşaat başlamadan önce yönetişim, finansman ve istasyon çevresindeki gelişime ilişkin düzenlemelerin belirlenmesi gerektiğini söylüyor.

Bu kararlar arasında her maliyeti kimin karşılayacağı, krediyle öz kaynak arasındaki denge, uygulanacak faiz oranları ve istasyon çevresindeki gelişimi planlama ile arazi değerindeki artışı değerlendirme yetkisine hangi kurumların sahip olacağı bulunuyor. Ekim ayında süren görüşmeler, kreditör ve teknik ortak olarak Çin'le yapıcı ilişkileri korurken bu konuları ele almayı amaçlıyor.

İstikrarlı bir işletmeci ve açık mülkiyet yapısı Endonezya'nın konumunu güçlendirir. Teknik planlama da dikkat gerektiriyor: Whoosh'un bazı istasyonları aşamalı olarak açıldı, sinyalizasyon sistemlerinde düzenlemeler gerekti ve çevredeki kentsel alanlarla bağlantılar demiryolu açıldıktan sonra da geride kaldı.

Planlama sırasında bu sorunlar çözülmezse daha büyük bir hat bunların etkisini artırabilir. Çıkarılan derslerin uygulanması daha kısa yolculuklar, daha kolay ulaşım ve güzergâh boyunca yeni gelişim sağlayabilir. Endonezya'nın öncelikli görevi, gelecekteki demiryollarının nasıl finanse edileceğine ve yönetileceğine karar verirken ilk hattın mali yapısını sağlamlaştırmak.

Özetle

  • Whoosh Ekim 2023'te açıldı ve Cakarta-Bandung arasındaki 142 kilometrelik hattı yaklaşık 40 ila 45 dakikada kat ediyor.
  • Projenin maliyeti, üzerinde uzlaşılan yaklaşık 1,2 milyar ABD dolarlık artışın ardından yaklaşık 7,27 milyar ABD dolarına çıktı.
  • İlk maliyetin yaklaşık yüzde 75'i China Development Bank kredileriyle finanse edildi. Maliyet artışını karşılamak için alınan kredinin faizi daha yüksekti.
  • KCIC, 2025'in ilk yarısında yaklaşık 2,9 milyon yolcu taşırken Endonezyalı hissedarlar konsorsiyumu yaklaşık 1,6 trilyon rupiah zarar açıkladı.
  • Danantara; yeni öz kaynak, geri ödeme koşullarında değişiklik veya işletmenin imtiyaz sözleşmesiyle yürütülmesi karşılığında altyapının devlete ait olması seçeneklerini içeren yeniden yapılandırma görüşmelerine liderlik ediyor.
  • Maliye yetkilileri, yükümlülüklerin ulusal bütçeye yeni yük getirmeden Danantara tarafından çözülmesini istiyor.
  • Bali için önerilen metro hattı yaklaşık 60 kilometre uzunluğunda olacak. Planların takvime uygun ilerlemesi halinde ilk hattın 2030'ların başında açılması bekleniyor.
  • Surabaya yönündeki olası uzatma için inşaat öncesinde finansman, yönetişim, istasyon çevresindeki gelişim ve teknik entegrasyon konularında karar alınması gerekiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir