İki günlük kanlı olayların ardından aileler yanıt bekliyor
Nepal’de yolsuzluğa karşı protestoların ve kısa süreli sosyal medya yasağının sokak çatışmalarına, kundaklamalara ve Başbakan K.P. Sharma Oli hükümetinin çökmesine yol açmasının ardından en az 72 kişi hayatını kaybetti, 2.113 kişi yaralandı. 16 Eylül 2025 itibarıyla eski başyargıç Sushila Karki, 73 yaşında, geçici yönetime liderlik ediyor; soruşturma, mağdurlara destek ve 5 Mart 2026’da ulusal seçimler sözü veriyordu.
İçindekiler
- İki günlük kanlı olayların ardından aileler yanıt bekliyor
- 26 platforma getirilen kısıtlamalar daha geniş bir isyanı nasıl tetikledi?
- Barışçıl bir buluşmadan başkent genelindeki yangınlara
- Kurşun yaraları, polis müdahalesini soruşturmanın odağına taşıdı
- Bir soruşturmanın ortaya çıkarması gerekenler
- Protesto örgütleyicileri vandalizmi reddederken ordu kontrolü sağladı
- Eski bir başyargıç, Nepal’in ilk kadın başbakanı oldu
- Üç bakanlık ataması hükümetin ilk önceliklerini belirledi
- Sokağa çıkma yasakları ve askerî kontrol noktaları Katmandu’yu sakinleştirdi
- Protestolar neden bu kadar çok genç Nepalliyi harekete geçirdi?
- Öne Çıkanlar
İki günlük şiddet olayları, Nepal’de onlarca yılın en kanlı huzursuzluğuna yol açtı. Kalabalıklar parlamentoyu, Yüksek Mahkeme’yi ve Singha Durbar idari kompleksinin bazı bölümlerini ateşe verdi. Siyasetçilerin evlerine saldırıldı, çeşitli eyaletlerde hükümet binaları zarar gördü; ateşe verilen ofis ve konutlardan cesetler çıkarıldı.
Katmandu’daki Tribhuvan Üniversitesi Eğitim Hastanesi morgunun önünde aileler, genç yakınlarının kimliğini tespit etmek için bekledi. Hayatını kaybedenler arasında öğrenciler ve yeni mezunlar da vardı. Bunların arasında hâkim olmayı uman bir genç, başkentte çalışan bir otel görevlisi ve 19 yaşında Fransızca öğrencisi bulunuyordu. Pek çok aile, ne olduğunu doğrulayabilmek için saatlerce beklemek zorunda kaldı.
45 yaşındaki Narendra Shrestha, 21 yaşındaki oğlu Sulov’un kimliğini teşhis etti. Ona göre, protestoculara ateş açılması emrini kimin verdiği açıklanmadıkça siyasetçilerin özürleri pek teselli etmiyordu.
"Siyasetçiler özür dileyecek. Özür, ölü bir oğlu yeniden hayata döndürmez," dedi Narendra Shrestha.
Karki, yaralananlara ücretsiz tedavi ve yakınını kaybeden her aileye 1 milyon rupi verilmesi sözü verdi. Hükümetinin ayrıca kamu hizmetlerini yeniden işler hâle getirmesi, zarar gören binaları onarması ve protestolarıyla Karki’nin iktidara gelmesini sağlayan gençlerin hesap sorulması taleplerine yanıt vermesi gerekiyor.
26 platforma getirilen kısıtlamalar daha geniş bir isyanı nasıl tetikledi?
Olayları doğrudan tetikleyen gelişme, hükümetin Instagram, Facebook ve WhatsApp’ın da aralarında olduğu 26 sosyal medya platformuna kısıtlama getirmesiydi. Eylül başında duyurulan yasak iki gün bile sürmedi. Yetkililer bunu dolandırıcılık, sahtekârlık, nefret söylemi ve yanlış bilgilendirmeye karşı bir önlem olarak sundu. Protestocular ise bunun eleştirileri susturma ve güçlü kişileri denetimden koruma girişimi olduğunu düşündü.
Genç Nepalliler daha önce, varlıklı yaşamlarını internette sergileyen üst düzey siyasetçilerin çocukları, yani sözde “nepo çocuklar” ile dalga geçen paylaşımlar yapıyordu. Bu sırada pek çok genç iş bulmakta ya da geçimini sağlayacak kadar kazanmakta zorlanıyordu. Paylaşımlar yaz boyunca yayılarak kayırmacılığa ve cezasızlık kültürüne duyulan öfkeyi ortak bir kamuoyu şikâyetine dönüştürdü. Kayırmacılık, yetenek yerine aile bağları nedeniyle akrabalara fırsat tanınması anlamına geliyor.
Sosyal medya, Nepallileri müşterilere, haberlere ve yurt dışındaki akrabalarına da bağlıyor. Aileler kıtalara dağılmış durumda, genç girişimciler alıcılara ulaşmak için platformları kullanıyor ve yurt dışında çalışanların ülkeye gönderdiği para, ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin toplam değeri olan gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık üçte birini oluşturuyor.
Dolayısıyla yasak, siyasi tartışmaların yanı sıra gündelik yaşamı da etkiledi. Erişimin yeniden sağlanması protestoları sona erdirmedi; çünkü öfke, kısıtlamaların ötesine geçerek yolsuzluğa, eşitsiz fırsatlara ve yerleşik liderlere duyulan güvensizliğe yönelmişti.
Barışçıl bir buluşmadan başkent genelindeki yangınlara
8 Eylül Pazartesi günü binlerce kişi Katmandu’da parlamentonun yakınında toplandı. Birçoğu okul veya üniversite üniforması giyiyordu. Kendilerini Z Kuşağı örgütleyicileri olarak tanıtan gruplar, platform kısıtlamalarına ve yolsuzluğa karşı barışçıl bir gösteri çağrısı yaptıklarını söyledi.
Grupların barikatları aşmaya çalışmasıyla gerginlik tırmandı. Polis göz yaşartıcı gaz, tazyikli su ve plastik mermi kullandı. Gerçek mermi kullanıldığına dair haberler geldi; ilk rakamlara göre hava karardığında ölü sayısı en az 19’du. Bu ölümler kamuoyundaki öfkeyi artırdı ve sokağa çıkma yasaklarına rağmen daha fazla kişinin sokaklara dökülmesine yol açtı.
Salı günü kalabalıklar parlamentoyu, Yüksek Mahkeme’nin bazı bölümlerini ve Singha Durbar kompleksini ateşe verdi. Önde gelen siyasetçilere ait konutlara saldırıldı veya bu konutlar yakıldı; Nepal’in başka yerlerindeki kamu binaları da zarar gördü. Oli, toplu can kayıplarının yaşandığı ilk günün ardından istifa etti ve krize anayasal bir çözüm istediğini söyledi.
Başlıca gelişmeler şu sırayla yaşandı:
- Eylül başı: Hükümet 26 sosyal medya platformuna kısıtlama getirileceğini duyurdu ve sansür suçlamalarıyla karşılaştı.
- 8 Eylül: Katmandu’da parlamentonun yakınında binlerce kişi gösteri yaptı. Polisle çatışmalarda ilk belirlemelere göre en az 19 kişi hayatını kaybetti.
- 9 Eylül: Daha fazla kişi sokağa çıkma yasaklarına karşı geldi, binalar ateşe verildi ve saldırılar siyasetçilerin evleriyle kamu binalarına yayıldı.
- O haftanın ilerleyen günlerinde: Cumhurbaşkanı Ram Chandra Paudel, geçici yönetimin tavsiyesi üzerine parlamentoyu feshetti ve Karki geçici başbakan olarak yemin etti.
- 16 Eylül itibarıyla: Sağlık yetkilileri en az 72 kişinin hayatını kaybettiğini, 2.113 kişinin yaralandığını bildirdi. Geçici hükümet soruşturma ve 5 Mart 2026’da seçim sözü vermişti.
Yerel yetkililer, kargaşa sırasında ülke genelinde cezaevlerinden firarların yaşandığını da bildirdi. Banke bölgesinde, çocuklara yönelik bir tesisten kaçanlara güvenlik güçlerinin ateş açması sonucu beş genç hayatını kaybetti.
Kurşun yaraları, polis müdahalesini soruşturmanın odağına taşıdı
Sağlık Bakanlığı, ölümlerin çoğunun silah ateşi sonucu meydana geldiğini açıkladı. Diğer kişiler yangınlarda veya kaotik çatışmalarda hayatını kaybetti. Görgü tanıkları, sağlık çalışanları ve insan hakları gözlemcileri kalabalıklara gerçek mermi sıkıldığını anlattı. Çeşitli noktalardan çekilen videolarda ise insanların kaçıştığı sırada polislerin tüfeklerini göğüs hizasında doğrulttuğu görüldü.
Katmandu’dan görüntüleri inceleyen silah uzmanları, otomatik tüfeklerle ilişkilendirilen 7,62’ye 51 milimetre boyutlarında mühimmat tespit etti. Bu tür mermiler, kalabalıkları kontrol etmek için normalde kullanılan ekipmanlardan çok daha ölümcül. Sağlık çalışanları, baş, göğüs ve gövde yaraları da dâhil olmak üzere, gerçek mermiyle uyumlu giriş ve çıkış yaraları tarif etti.
Parlamentonun yakınındaki Bir Hastanesi’nde doktorlar ilk gece 170’ten fazla kişiyi tedavi etti. Yaraları nedeniyle bazı hastalar hayatını kaybederken diğerlerinin durumu kritik olarak kaldı. Personel başlangıçta plastik mermi yaralarıyla karşılaştı; ardından birden fazla kurşun yarası olan hastaların sayısı arttı.
Bir başka büyük hastane, iki gün içinde 450’den fazla acil hastayı kabul ettiğini bildirdi. İtfaiye ekipleri ve kurtarma görevlileri hasarlı binaları ararken hastanelere art arda yaralı akınları oldu. Ekipler yangın çıkan bölgelere ulaştıkça ülke genelindeki yaralı sayısı 2.100’ü aştı.
22 yaşındaki Abishek Shrestha bacağından vuruldu. Hastane yatağından konuşan Shrestha, yetkilileri suçladı ve baskının hukuka uygunluğunu sorguladı.
"Uluslararası hukuk, ateş etmelerine izin vermiyor. Hükümeti, polisi ve kuralları suçluyorum. Her şey değişmeli," dedi Abishek Shrestha.
Bir soruşturmanın ortaya çıkarması gerekenler
Yanıt bekleyen temel soru, ölümcül güç kullanımına kimin izin verdiği. Polis yöneticileri kendi müdahalelerini soruşturma sözü verdi; Karki de iki günlük şiddet olaylarına ilişkin kapsamlı bir soruşturma taahhüdünde bulundu. Aileler, emirleri veren yetkililerden bunları uygulayan personele kadar sorumluluğun emir komuta zinciri boyunca izlenmesini istiyor.
Bağımsız gözlemciler ve hukuk uzmanları, soruşturmacıların olayların seyrini yeniden oluşturmasını, komuta kademesindeki kararları incelemesini ve mağdurların yaralarını balistik kanıtlarla ve videolarla karşılaştırmasını istedi. Kovanlar, telsiz görüşmeleri ve varsa yaka kameralarının kayıtları, gerçek mermilerin ne zaman dağıtıldığını ve bunları kimin kullandığını belirlemeye yardımcı olabilir.
Uluslararası standartlar, gerçek mermi kullanımına yalnızca yaşama yönelik yakın bir tehdit olduğunda izin veriyor. Göğüs ve baş bölgesindeki yaraların yoğunluğu ile polislerin kalabalık gruplara ateş ettiğini gösteren videolar, kanıt talep etme yetkisine ve tanıklar için koruma mekanizmalarına sahip bağımsız bir komisyon kurulması taleplerini artırdı.
İnsan hakları grupları ayrıca polis eğitimlerinin, ekipmanlarının ve güç kullanımını düzenleyen kuralların gözden geçirilmesini istiyor. Talepleri, münferit ateş açma olaylarının ötesine geçerek polislerin gösterileri yönetmek üzere nasıl hazırlandığını ve nasıl talimatlandırıldığını da kapsıyor.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, hesap verebilirlik çağrısı yaptı ve yetkililere ifade özgürlüğü ile barışçıl toplanma hakkının Nepal yasaları ve uluslararası yükümlülükler kapsamında korunduğunu hatırlattı.
"Protestocuların ölümleri ve güvenlik güçlerinin gereksiz ve orantısız güç kullandığına ilişkin tüm iddialar hakkında hızla ve tarafsız biçimde soruşturma yürütülmesi çağrısında bulunuyoruz," dedi BM insan hakları şefi Volker Türk.
Protesto örgütleyicileri vandalizmi reddederken ordu kontrolü sağladı
Kendilerini Z Kuşağı örgütleyicileri olarak tanıtan gruplar, hareketlerinin vandalizmi reddettiğini ve barışçıl buluşmalara sızan provokatörlerin yağma ve kundaklama yaptığını söylüyor. Öğrenci örgütleyiciler, güvenlik güçlerinden barışçıl göstericilerle kargaşadan faydalanan kişileri birbirinden ayırmalarını istedi.
Örgütleyiciler, kamuoyuna yaptıkları açıklamada kampanyalarını barışçıl sivil katılım girişimi olarak nitelendirdi.
"Hareketimiz şiddet içermiyordu ve barışçıl sivil katılım ilkelerine dayanıyordu; hâlâ da öyle," dedi Z Kuşağı örgütleyicileri açıklamalarında.
Düzeni yeniden sağlamak üzere görevlendirilen Nepal Ordusu, rolünü vatandaşları ve kamu mallarını korumak ve diyaloğu teşvik etmek olarak tanımladı. Komutanlar yağma ve kundaklamanın cezalandırılacağı uyarısında bulundu. Askerler kontrol noktaları kurdu ve büyük kentlerde sokağa çıkma yasaklarının uygulanmasına polise yardım etti.
Ordu Komutanı Ashok Raj Sigdel, televizyondan yaptığı konuşmada göstericilere doğrudan seslenerek protestoları durdurmalarını ve görüşmelere başlamalarını istedi.
"Ülkeyi mevcut olumsuz durumdan çıkarıp barışa yöneltmek için protestoculara gösterileri askıya almaları ve diyaloğa katılmaları çağrısında bulunuyoruz," dedi General Sigdel.
Askerî sözcü Rajaram Basnet, birliklerin düzenin bozulmasından yararlanan kişilere karşı da müdahalede bulunduğunu söyledi.
"Ağırlıklı olarak, durumdan yararlanarak yağma yapan, yangın çıkaran ve çeşitli olaylara neden olan unsurları kontrol altına almaya çalışıyoruz," dedi askerî sözcü Rajaram Basnet.
Eski bir başyargıç, Nepal’in ilk kadın başbakanı oldu
Sushila Karki, dürüstlüğüyle tanınan bir lider isteyen geniş bir gençlik aktivistleri grubunun desteğiyle göreve başladı. Atanmasıyla Nepal’in ilk kadın başbakanı olan Karki, 5 Mart 2026’da yapılması planlanan seçime kadar geçici hükümete liderlik etmekle sorumlu.
Karki, mahkemede yolsuzluğa karşı çıkarak, yargı bağımsızlığını ve kadın haklarını savunarak, siyasi baskılara direnerek itibar kazandı. Yıllar önce, siyasi açıdan tercih edilen bir polis şefi atamasını iptal etmesinin ardından hakkında görevden alma önergesi verildi. Bu tavrı, parti himayesi yerine liyakate dayalı atamalar isteyenler nezdindeki itibarını güçlendirdi.
Cumhurbaşkanı Ram Chandra Paudel, haftanın ilerleyen günlerinde geçici yönetimin tavsiyesi üzerine parlamentoyu feshetti. Oli’nin istifasının ardından bu değişiklik, istikrarın yeniden sağlanması ve seçim hazırlıklarının yapılması sorumluluğunu Karki’nin geçici yönetimine verdi.
Karki, üst düzey yetkililere devletin yakınlarını kaybeden ailelere destek olacağını, yaralıların tedavi masraflarını karşılayacağını ve yeniden inşa çalışmalarına hemen başlayacağını söyledi. İktidara gelmesine katkıda bulunan kuşağın taleplerine de yanıt verdi.
"Z Kuşağı’nın düşünce yapısına göre çalışacağım. Yolsuzluğun sona ermesini, iyi yönetimi ve ekonomik eşitliği istiyorlar," dedi Geçici Başbakan Sushila Karki.
Üç bakanlık ataması hükümetin ilk önceliklerini belirledi
Karki, göreve başladıktan sonraki birkaç gün içinde reformcu kimlikleriyle tanınan üç bakan atadı. Sorumluluk alanları arasında iç güvenlik, kamu maliyesi ve enerji yer alıyordu. Bu alanlar, huzursuzlukların ardından devlet işleyişini ve kamuoyunun güvenini yeniden sağlamak açısından temel önem taşıyor.
Kamu yararına davalarla tanınan insan hakları avukatı Om Prakash Aryal, içişleri bakanı oldu. Kamu yararına dava, yalnızca özel bir anlaşmazlığı değil, geniş toplumu ilgilendiren meseleleri ele almak üzere mahkemelerin kullanılmasını ifade ediyor.
Mali şeffaflığı savunan eski maliye bakanlığı müsteşarı Rameshwar Prasad Khanal, maliye bakanlığının başına geçti. Mali şeffaflık, devlet gelirlerinin, harcamalarının ve mali kararlarının kamu denetimine açık olması anlamına geliyor.
Kulman Ghising enerji bakanı oldu. Devlete ait elektrik dağıtım şirketine liderlik ederken kronik elektrik kesintilerini sona erdirmesiyle tanınıyor. Bu geçmiş, onu evleri ve işletmeleri etkileyen temel bir hizmetle özdeşleştiriyor.
Üç bakan, yangında zarar gören cumhurbaşkanlığı ofisinin önünde Karki’yle birlikte yemin etti. Bu mekân, yönetimin önündeki acil görevi gözler önüne seriyordu: kamu kurumları yıkımın ardından toparlanmaya çalışırken ülkeyi yönetmek.
Sokağa çıkma yasakları ve askerî kontrol noktaları Katmandu’yu sakinleştirdi
İki gecelik kaosun ardından Katmandu sokakları sakinleşti, ancak sokağa çıkma yasakları ve ordu barikatları nedeniyle hareket kısıtlı kaldı. Askerler hoparlörlerden halka gereksiz yere dışarı çıkmamalarını söyledi. Hasarlı binalara dönenler is ve kırık camları temizledi.
Hizmet dışı kalan başlıca uluslararası havalimanı yeniden açıldı; ancak erişim sıkı denetim altında tutuldu ve terminalleri askerler korudu. En şiddetli çatışmaların ardından ülke çapında sokağa çıkma yasakları, havalimanı kapanmaları ve askerî devriyeler uygulamaya konmuştu.
Singha Durbar’da ve başkentin idari merkezinin genelinde yanmış binalar, bükülmüş araçlar ve kırılmış pencereler hasarın boyutunu gösteriyordu. Temizlik ekipleri çalışmaya başlarken hükümet yerleşkelerinden duman yükselmeyi sürdürdü. Yıkım birkaç bloğa yayıldı.
Katmandu dışında Pokhara, Birgunj ve güney ovalarındaki kentlerde kamu binaları zarar gördü. Bölgesel hükümet binaları ve mahkemeler yakıldı veya başka şekillerde hasar gördü. Saldırılar, aksamaları protestoların merkezindeki ulusal kurumların ötesine taşıdı.
Polis, kundaklama ve yağmayla bağlantılı onlarca kişinin gözaltına alındığını duyurdu ve kargaşa sırasında çalınan ateşli silahların ele geçirildiğini bildirdi. Birkaç büyükelçilik sakinlik ve barışçıl toplanma ile ifade özgürlüklerine saygı çağrısı yaptı. Hindistan, itidal çağrısında bulunurken sınırın kendi tarafındaki güvenlik önlemlerini artırdı.
Protestolar neden bu kadar çok genç Nepalliyi harekete geçirdi?
Nepal’de genç işsizliği geçen yıl yaklaşık beşte bir düzeyindeydi. Düşük ücretler, yüksek yaşam maliyetleri ve yavaş iş yaratma hızı pek çok genci hayal kırıklığına uğratırken, sık sık değişen hükümetler ve parti kayırmacılığı parlamentoya hâkim partilere duyulan güveni zayıflattı.
Milyonlarca Nepalli yurt dışında çalışıyor. Ailelerine gönderdikleri para, hane halkı maliyesinin temel dayanaklarından biri hâline geldi ve ekonominin yaklaşık üçte birine karşılık geliyor. Nepal’de kalanlar için sınırlı fırsatlarla siyasetçilerin çocuklarının göz önündeki serveti arasındaki fark, tepkiyi artırdı.
Bu hareketteki Z Kuşağı, ergenleri ve yirmili yaşlarının sonlarındaki kişileri kapsıyor. Birçoğu Nepal iç savaşının ve ardından gelen siyasi dönüşümlerin yaşandığı dönemde çocuktu. Akıllı telefonlarla, çevrimiçi işletmelerle ve sınır ötesi göçle birlikte büyüdüler; yolsuzluk iddialarını paylaşmak ve ağlar kurmak için sosyal medyayı kullandılar.
Platform yasağı, öfkenin zaten yoğun olduğu bir dönemde bu ağları sekteye uğrattı. Yasağın kaldırılması doğrudan kısıtlamayı sona erdirdi; dürüst yönetim, daha adil fırsatlar ve hesap verebilirlik talepleri ise hareketi beslemeyi sürdürdü.
Gençler çatışmaların ardından yürütülen temizlik çalışmalarına da katıldı. Maske takan öğrenciler ve çalışanlar, sokaklarda çöp torbaları taşıdı ve kültürel alanları korudu. Nepal’in kültürel mirasını yok etmeden siyasi değişim istediklerini söylediler.
Öne Çıkanlar
- Sağlık yetkilileri, iki günlük huzursuzluğun ardından en az 72 kişinin hayatını kaybettiğini, 2.113 kişinin yaralandığını bildirdi.
- 26 sosyal medya platformuna getirilen kısa süreli yasak, yolsuzluk ve kayırmacılığa karşı daha geniş bir harekete dönüşen protestoları tetikledi.
- Sağlık Bakanlığı ölümlerin çoğunun silah ateşi sonucu meydana geldiğini açıkladı. Aileler ve insan hakları grupları bağımsız bir soruşturma talep ediyor.
- Parlamentoya, Yüksek Mahkeme’ye, Singha Durbar’ın bazı bölümlerine, siyasetçilerin evlerine ve Katmandu dışındaki kamu binalarına saldırıldı veya buralar ateşe verildi.
- K.P. Sharma Oli istifa etti ve eski başyargıç Sushila Karki, Nepal’in ilk kadın başbakanı oldu.
- Karki, yaralıların ücretsiz tedavi edileceğini ve yakınını kaybeden her aileye 1 milyon rupi verileceğini taahhüt etti.
- Ulusal seçimlerin 5 Mart 2026’da yapılması planlandı.
- Ordu sokağa çıkma yasaklarını ve kontrol noktalarını uygularken polis kundaklama ve yağma suçlamalarıyla onlarca kişinin gözaltına alındığını duyurdu ve çalıntı ateşli silahları ele geçirdi.
- Protesto örgütleyicileri kampanyalarının barışçıl olduğunu söyledi ve yıkımdan eylemlere sızanları sorumlu tuttu.
- Genç işsizliğinin yaklaşık beşte bir düzeyinde olması ve siyasi ayrıcalıklara duyulan öfke ayaklanmayı körükledi.






