Nepal’de yeni hükümet arayışında en az 30 kişi hayatını kaybetti
Nepal’de 11 Eylül 2025’te siyasi liderlik boşluğu yaşandı. İki gün süren olaylar Başbakan KP Sharma Oli’yi istifaya zorlarken parlamento, mahkemeler ve hükümet binaları yakıldı ya da yağmalandı. Sağlık yetkilileri ve Birleşmiş Milletler’in güncellemelerine göre en az 30 kişi hayatını kaybetti, 1.000’den fazla kişi yaralandı. Sokağa çıkma yasakları büyük kentlerde yürürlüğe girerken askerler, kepenkleri inmiş dükkânların ve hasar görmüş binaların yakınlarında Katmandu’da devriye gezdi.
İçindekiler
- Nepal’de yeni hükümet arayışında en az 30 kişi hayatını kaybetti
- Sosyal medyanın engellenmesi protestoları neden ateşledi?
- Nepo kids kampanyası ve ayrıcalıklara duyulan öfke
- Parlamento önündeki çatışma nasıl ölümcül hâle geldi?
- Protestocular ölümlerden hesap sorulmasını isterken Oli istifa etti
- Parlamento, mahkemeler ve siyasetçilerin evleri saldırıya uğradı
- Hapishanelerden kaçışlar ve yağmalanan silahlar güvenlik krizini derinleştirdi
- Ordu sokağa çıkma yasaklarını uygularken insan hakları kurumları soruşturma çağrısı yaptı
- Gençlik hareketi halefin neler yapmasını istiyor?
- Genç kuşak neden sabrının sonuna geldi?
- Bölgesel kaygılar ve toparlanmanın pratik adımları
- Öne Çıkanlar
Ayaklanma, genç Nepallilerin yolsuzluğu ve hükümetin 26 sosyal medya platformuna getirdiği yasağı protesto etmesiyle başladı. Göstericilerin çoğu ergenlik çağlarının sonlarında ya da 20’li yaşlarının başındaydı. Güvenlik güçlerinin parlamento önündeki kalabalıklarla karşı karşıya gelmesinin ardından hareket, ölümler nedeniyle hesap sorulması ve yerleşik siyasi ayrıcalıkların sona erdirilmesi talebine dönüştü.
Nepal, onlarca yılın en büyük olayları sırasında göstericilerin parlamentoyu ve diğer devlet kurumlarını basmasına sahne oldu. Kalabalıklar siyasetçilerin evlerine saldırdı, polis merkezleri ele geçirildi ve hapishanelerin güvenliği aşıldı. Protesto organizatörleri, barışçıl yürüyüşlerin yıkım peşindeki dış gruplarca sabote edildiğini söyledi. İnsan hakları kuruluşlarına göre güvenlik güçleri göz yaşartıcı gaz, plastik mermi ve tazyikli suyun yanı sıra gerçek mermi kullandı.
Oli’nin istifası, ordu önemli noktaların güvenliğini sağlarken Cumhurbaşkanı Ram Chandra Paudel’i halef belirleme arayışıyla baş başa bıraktı. Gençlik grupları yollardaki cam kırıklarını temizlemeye ve yağmalanan ateşli silahları geri vermeye başladı. Bu onarım çalışmaları, hayatını kaybedenler için tutulan yas ve başbakan değişikliğinin Nepal’in yönetiminde de değişiklik getirmesi yönündeki taleplerle birlikte yürütüldü.
Kriz artık üç acil sorunu bir araya getirmişti: güvenliği yeniden sağlamak, kamu kurumlarının işleyişini sürdürmek ve protestocuların kabul edeceği bir siyasi uzlaşmaya varmak. Parlamento hasar görmüş, hükümet binaları yanmış, çok sayıda üst düzey siyasetçi güvenlik güçlerine sığınmıştı.
Sosyal medyanın engellenmesi protestoları neden ateşledi?
Hükümetin kapatma kararı için gösterdiği doğrudan gerekçe, 26 platformun İletişim ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığına kayıt yaptırmamasıydı. Yüksek Mahkeme, Nepal’de faaliyet gösteren platformların yetkililerin yasa dışı içerikleri izlemesine olanak tanıyacak resmî bir varlık kurmasını istemişti. TikTok ve Viber bu şartı yerine getirirken diğer hizmetler getirmedi.
Yetkililer Facebook, Instagram, WhatsApp ve yaygın olarak kullanılan diğer platformları engelledi. Yetkililer, nefret söylemi, dolandırıcılık ve dezenformasyonla mücadele için kayıt ve denetimin gerekli olduğunu savundu. Genç protestocular ise yasağı, siyasetçilerin çocukları arasındaki ayrıcalıkları ifşa eden çevrimiçi bir kampanyaya verilmiş sert bir yanıt ve ifade özgürlüğüne saldırı olarak gördü.
Dijital araştırmacılar, yaklaşık 30 milyon nüfuslu Nepal’de 2025’in başında 14 milyondan fazla sosyal medya kimliği bulunduğunu tahmin etti. Bu sayı, tekil kullanıcıları değil hesapları ifade ediyor. Rakamın büyüklüğü, popüler hizmetlerin engellenmesinin neden yalnızca protestocuları değil, günlük iletişimin çok daha geniş bir kesimini aksattığını açıklıyor.
Girişimciler işlerini tanıtmak için Instagram’ı kullanıyordu. Aileler, bazen birden fazla saat dilimi boyunca, yurt dışında çalışan yakınlarıyla konuşmak için Facebook ve WhatsApp’a güveniyordu. Uygun fiyatlı mobil internet gençlerin bu bağlantıları sürdürmesini sağlıyordu. Protestocular, kesintinin haber paylaşımı, para transferlerini koordine etme ve acil durumları yönetme amacıyla kullanılan hayati bir iletişim hattını kopardığını söyledi.
Çatışmalar ölümcül bir hâl alınca hükümet yasağı bir gün içinde kaldırdı. O zamana kadar gösteriler Katmandu Vadisi’ne ve diğer kentlere yayılmıştı. Erişimin yeniden sağlanması, sosyal medya yasağına karşı çıkıştan siyasi liderliğe yönelik daha geniş bir itiraza dönüşen öfkeyi yatıştırmaya yetmedi.
Nepo kids kampanyası ve ayrıcalıklara duyulan öfke
Çevrimiçi kampanyada, aile bağlantıları sayesinde önüne fırsatlar açılan kişileri anlatan popüler “nepo baby” ifadesinden esinlenen nepo kids etiketleri kullanıldı. Nepal’deki paylaşımlarda, önde gelen siyasetçilerin çocuklarının zenginliklerini sergilediği ve birçok genç iş bulmakta zorlanırken kayırmacılıktan yararlandığı öne sürüldü.
Videolar ve fotoğraflarda, kampanya destekçilerinin kamu hizmetiyle bağdaşmadığını düşündüğü lüks tatiller, tasarımcı ürünleri ve yaşam tarzları gösterildi. Destekçiler, amaçlarının kişilerin özel yaşamlarını eğlence konusu yapmak değil, himayeciliğe ve cezasızlığa karşı çıkmak olduğunu söyledi. Himayecilik, işleri ve avantajları dağıtmak için gücü ya da bağlantıları kullanmak; cezasızlık ise yanlış davranışların sonuçlarından kaçabilmek anlamına geliyor.
Genç Nepalliler, bu ayrıcalık gösterilerini yıllardır süren fırsat kıtlığı ve algılanan kayırmacılıkla ilişkilendirdi. Birçoğu, yurt dışında çalışmayı düzenli gelir elde etmenin varsayılan yolu olarak görüyordu. Sosyal medya yasağı, kampanya daha fazla ilgi görmeye başladığı sırada geldi. Bu nedenle protestocular yasağı eleştirileri susturma girişimi olarak değerlendirdi.
Katmandu’da genç bir protestocu olan Sareesha Shrestha, yıllardır süren iş kıtlığı ve himayeciliğin ardından yaşanan kesintiyi bardağı taşıran son damla olarak niteledi. Yaşıtları ülkedeki kötü iş olanaklarından ve telefon görüşmeleriyle bir arada kalmaya çalışan ailelerden söz etti. Polis göstericilerle karşı karşıya geldiğinde yönetime duyulan öfke, can kayıplarına duyulan öfkeden ayrı düşünülemez hâle geldi.
Parlamento önündeki çatışma nasıl ölümcül hâle geldi?
En kanlı gün pazartesiydi. Aralarında hâlâ üniformalarını giyen öğrencilerin de bulunduğu binlerce kişi, Yeni Baneshwar’daki parlamento yakınında toplandı. Kalabalığın bir bölümü yasama organının çevresindeki kısıtlı alana doğru ilerleyince polis önce göz yaşartıcı gaz ve plastik mermi, ardından gerçek mermi kullandı.
İlk gün en az 19 kişi hayatını kaybetti; ölümlerin çoğu Katmandu’da kaydedildi. Doğu ovalarındaki Itahari’de de iki kişi öldü. Yüzlerce kişi kurşun yaraları, kafa travmaları ve göz yaşartıcı gaza maruz kalma nedeniyle hastanede tedavi gördü. Salı günü yaşanan yeni çatışmalar ve can kayıplarıyla ülke genelindeki ölü sayısı en az 30’a çıktı.
Ulusal Travma Merkezi’ndeki doktorlar, sokaklardan getirilen kişileri aralıksız tedavi ederken göğüs ve baş yaralanmalarından söz etti. Görgü tanıkları, polisin kalabalıkların üzerine ateş açtığını anlattı. Göstericiler de taş atan ve araçları ateşe veren polisleri kovaladı. Şiddet görüntüleri yayıldı ve halkın öfkesini artırdı.
Katmandu’nun merkezindeki bir hastane koğuşunda tedavi gören yaralı bir üniversite öğrencisi, hemen önündeki bir protestocunun göğsünden yaralanarak yere düştüğünü anlattı. Arkadaşları öğrenciyi duman ve sirenlerin arasından güvenli bir yere taşıdı. Öğrencinin anlatımında, ateş açılmadan önce yaşanan kargaşaya ve ön safların yakınında şiddeti kışkırtan dış gruplara yer verildi.
Hastane yatağından konuşan 18 yaşındaki bir öğrenci de barışçıl yürüyüşü bozan şiddet yanlısı kışkırtıcıları suçladı. Nepal’in sorumlu bir liderlik altında gelişebileceğine hâlâ inandığını ve yeniden kalem tutabilir tutmaz derslere dönmek istediğini söyledi. Bu tür tanıklıklar, hesap verebilirlik ve reformu değerlendiren milletvekilleri ile yargıçlar için kamuya açık kayıtların bir parçası oldu.
Olaylar hızla gelişti:
- Pazartesi: Binlerce kişi parlamento yakınında protesto düzenledi; Itahari’deki iki kişi dâhil en az 19 kişi hayatını kaybetti.
- Salı: Yeni çatışmalar ölü sayısını artırdı, devlet binaları ve siyasetçilerin evleri saldırıya uğradı ve Oli istifa etti. Salı günü geç saatlerde ordu güvenlikte öncü rolü üstlendi.
- Çarşamba: Başkent kontrol noktaları altında huzursuz bir sessizliğe bürünürken kamusal alanlarda ve yerleşim sokaklarında enkaz temizliği başladı.
- 11 Eylül: Halef belirleme ve siyasi uzlaşma görüşmeleri, soruşturma ve reform talepleri eşliğinde sürdü.
Protestocular ölümlerden hesap sorulmasını isterken Oli istifa etti
73 yaşındaki Oli, iki gün süren çalkantının ardından istifa etti. İstifasını, Nepal anayasası çerçevesinde barışçıl bir siyasi çözüme alan açma adımı olarak niteledi. Salı günü geç saatlerde polisin müdahalesine yönelik öfkenin yayılmasıyla görevini sürdürmesi imkânsız hâle gelmişti.
Görevinden ayrılan başbakan istifa mektubunda kararını şöyle açıkladı:
Ülkedeki olumsuz durum karşısında sorunun çözümünü kolaylaştırmak ve anayasa doğrultusunda siyasi yoldan çözüme kavuşturulmasına yardımcı olmak amacıyla bugünden geçerli olmak üzere istifa ediyorum.
Cumhurbaşkanı Paudel istifayı kabul etti ve halef belirlemek için istişarelere başladı. Bazı kabine üyeleri daha önce ahlaki gerekçelerle istifa etmişti. Cumhurbaşkanı ayrıca üst düzey siyasetçiler güvenlik koruması altındayken protesto organizatörlerini ve ordu yetkililerini görüşmelere dâhil etmeye çalıştı.
Protestocular Oli’nin gidişini hem kutladı hem yas tuttu. Bazıları müdahaleden sorumlu tuttukları liderin düşüşünü memnuniyetle karşıladı, ardından hayatını kaybeden sınıf arkadaşları için mum yaktı. Yoğun çatışmaların ardından güvenlik güçleri daha mesafeli dururken sokağa çıkma yasağı emirleri kapsamında ordu öncü rolü üstlendi.
Görevden ayrılan koalisyondaki Nepali Kongre Partisi’nden Gagan Kumar Thapa, başbakanın barışçıl protesto çevresindeki şiddetin tüm sorumluluğunu üstlenmesi gerektiğini söyledi. Muhalefet, siyasi düzenin baştan sona yenilenmesini istedi. Öğrenci grupları yalnızca kabine üyelerini değiştirmenin şikâyetlerini gidermeyeceğini belirterek, liderlerin tekrar tekrar değişmesinin para ve güç akışını değiştirmediğini söyledi.
Parlamento, mahkemeler ve siyasetçilerin evleri saldırıya uğradı
Protestocular pencereleri kırıp sloganlar yazarken ve ana girişteki ateşin çevresinde toplanırken parlamentodan siyah duman yükseldi. Binanın içinde göstericiler slogan attı ve Nepal bayraklarını salladı. Yıkım, yasama organının ötesine geçerek ülkenin işlemesi için gereken kurumlara da yayıldı.
Yüksek Mahkeme ile Katmandu’daki başlıca hükümet kompleksi Singha Durbar’da bulunan çok sayıda bakanlık ateşe verildi ya da yağmalandı. İdari merkezin bazı bölümleri kararmış enkaz yığınlarına dönerken ofislerin tüm kanatları yandı. Mahkeme duruşmaları erteledi; bu da yargı kararlarını bekleyen kişilerin işlemlerini aksattı.
Bazı mahallelerde medya kuruluşlarına, polis merkezlerine ve okullara saldırıldı. Hedef alınan yerler arasında üst düzey bir yetkiliyle bağlantılı özel bir okul da vardı. Oli’ye ve Nepali Kongre Partisi lideri Sher Bahadur Deuba’ya ait konutlar da saldırıya uğradı. Yerel kaynaklar, Cumhurbaşkanı Paudel’in özel konutunun da hedef alındığını bildirdi.
Kalabalıklar başkentin iç bölgelerine ulaşınca bazı yetkililer helikopterlerle tahliye edildi. Saldırılar, huzursuzluğu normalde devletin üst makamlarının otoritesiyle korunan alanlara taşıdı. Mahalle sakinleri için kurumların zarar görmesi, daha fazla şiddet korkusunun yanı sıra kamu hizmetlerinin geleceğine dair belirsizlik de yarattı.
Hapishanelerden kaçışlar ve yağmalanan silahlar güvenlik krizini derinleştirdi
Olaylar sırasında birçok yerde hapishanelerin güvenliği aşıldı. İlk sayımlara göre Nepal’in batısındaki iki cezaevinden yaklaşık 900 mahkûm kaçtı. Daha sonraki haberlerde başka bölgelerde de firarlar yaşandığı ve toplam kaçak sayısının binleri bulduğu belirtildi.
Kaçanlardan bazıları genç tutuklulardı. Bunlardan beşi daha sonra güvenlik güçleri tarafından vurularak öldürüldü. Yağmalanan polis silahları ve kayıp mahkûmların sayısının yüksekliği, yetkililer kontrolü yeniden sağlamaya çalışırken endişeyi artırdı. Ordu daha sonra polisten alınan ateşli silahları geri aldığını açıkladı.
Gençlik grupları silahların iade edilmesine yardımcı oldu ve kaçan bazı mahkûmlara teslim olmaları için eşlik etti. Yerel grupların ateşli silahları teslim ederken ya da bu kişilerin geri götürülmesine yardım ederken çekilmiş görüntüleri yayımlandı. Resmî güvenlik ve kamu hizmetleri baskı altındayken bu girişimler daha fazla zararı önleme çabalarına eşlik etti.
Duman nedeniyle geçici olarak kapanan Tribhuvan Uluslararası Havalimanı, en büyük yangınlar kontrol altına alındıktan sonra yeniden açıldı. Katmandu’nun bazı bölgelerinde protestocular, ordu kampı gibi saldırıdan muaf tuttukları yerleri korumak için el ele tutuşarak zincir oluşturdu. Çarşamba günü gönüllüler kamusal alanlardaki ve yerleşim sokaklarındaki enkazı temizliyordu.
Mahalle ağları ayrıca hastanelerde bekleyen aileler için yiyecek ayarladı. Gönüllü sağlık görevlileri çatışma bölgelerinin yakınındaki kliniklerde çalıştı, avukatlar ise gözaltındaki kişilere ücretsiz yardım sundu. Bazı mahallelerde sakinler kundaklama ve yağmayı önlemek için devriye düzenledi; topluluklarının çatışma alanına dönüşmesini istemediklerini söyledi.
Ordu sokağa çıkma yasaklarını uygularken insan hakları kurumları soruşturma çağrısı yaptı
Salı günü geç saatlerde askerler önemli noktaların güvenliğini sağlıyor, kontrol noktaları kuruyor ve Katmandu ile diğer kentlerde sokağa çıkma yasaklarını uyguluyordu. Ordu komutanı salı gecesi itidal çağrısı yaptı ve şiddetin yerel saatle 22.00’den sonra sürmesi hâlinde durumu kontrol altına almak için tüm güvenlik kurumlarının hazır olduğunu söyledi.
Yetkililer, dış aktörlerin olaylardan yararlandığını öne sürdü. Öğrenci liderleri, kışkırtıcıların barışçıl kampanyalarını itibarsızlaştırmaya çalıştığını söyledi. Protesto grupları görüşmelere hazır olduklarını ancak güvenli geçiş, toplu gözaltıların sona ermesi ve hesap verebilirlik konusunda somut adımlar atılmasını istediklerini belirtti.
Nepal Ulusal İnsan Hakları Komisyonu aşırı güç kullanımını kınadı ve yetkililere ifade özgürlüğüyle barışçıl toplanma hakkını koruma çağrısı yaptı. BM Genel Sekreteri António Guterres can kayıplarından duyduğu üzüntüyü dile getirerek insan hakları standartlarına uygun soruşturmalar istedi. BM ayrıca itidal çağrısında bulundu.
Acil mesele, barışçıl biçimde protesto edenleri korurken ateş açılması, kundaklama ve yağma olaylarını soruşturmaktı. Protestocular, parlamento önünde ve diğer kentlerde neler yaşandığını ortaya çıkaracak resmî bir süreç istedi. Oli’nin istifasının ardından ne olacağına ilişkin müzakerelerin merkezinde, düzeni yeniden sağlamak ve bu talepleri yanıtlamak vardı.
Gençlik hareketi halefin neler yapmasını istiyor?
Organizatörler başlangıçtaki taleplerini basitçe şöyle sıraladı: sosyal medya erişimini yeniden sağlamak, yolsuzluk ve ölümlerden sorumlu kişileri hesap vermeye çağırmak ve yerleşik parti elitlerinden bağımsız, yetkin bir yönetim oluşturmak. Kriz büyüdükçe öneriler daha derin kurumsal değişiklikleri de kapsayacak şekilde genişledi.
Bazı protestocular, diğer demokrasilerdeki ombudsman kurumlarını örnek alan güçlü bir yolsuzlukla mücadele denetim organı kurulmasını istedi. Ombudsman, kamu yetkililerinin görevi kötüye kullanmasına ilişkin şikâyetleri inceleyen bağımsız bir yetkili ya da kuruluştur. Diğer talepler arasında yetkililerin ve ailelerinin mali durumlarını şeffaf biçimde açıklaması, yasa dışı edinilmiş varlıklar hakkında soruşturma ve güç kullanımına ilişkin resmî bir hakikat araştırma süreci yer aldı.
Geçmişte başyargıçlık yapan Sushila Karki ile Katmandu Belediye Başkanı Balendra Shah, geçici görev için adı geçen kişiler arasındaydı. Karki’nin adı, parti siyasetinin dışında tanınan bir isme duyulan ilgiyi yansıtıyordu; Shah ise değerlendirilen seçilmiş ve halk arasında popüler isimlerdendi. Parti liderliği dışından bir ismin geçici yönetici olarak belirlenmesi hukuki güçlükler doğururken parlamentodaki bölünmeler partiler arasında uzlaşmayı zorlaştırdı.
Üst düzey liderler geçici bir yönetimi, parlamentonun olası feshedilmesini ve erken seçimi görüştü. Fesih, mevcut yasama dönemini sona erdirecek ve yeni bir parlamento için yol açılmasını gerektirecekti. Diğer öneriler arasında bağımsız denetim organları, kısa bir seçim takvimi ve yasa dışı edinilmiş varlıklara el konulması vardı.
11 Eylül’deki mevcut bilgilere göre halef ya da seçim tarihi konusunda uzlaşma sağlanmamıştı. Protestocular, yolsuzluk davalarını dokunulmaz bırakan kapalı kapılar ardındaki anlaşmalara kuşkuyla yaklaşıyordu. Hassas değişiklikleri hayata geçirecek geçici yönetimin siyasi partiler ve sivil toplumdan geniş destek alması gerekecekti.
Gençlik grupları görüşmelerde istihdam, yönetim ve dijital hakların da ele alınmasını istedi. Birçoğu, müzakereler ciddi ve şeffaf olduğu sürece sokağa çıkma yasaklarını kabul edebileceklerini söyledi. Kısıtlamalar kaldırıldığında, liderlerin görüşmeleri adımları geciktirmek için kullandığını düşünmeleri hâlinde barışçıl mitingleri sürdüreceklerini belirttiler.
Genç kuşak neden sabrının sonuna geldi?
Olaylarla ilgili haberlerde aktarılan araştırmalara göre 2024’te genç işsizliği yaklaşık yüzde 20,8 düzeyindeydi. Öğrenciler ve yeni mezunlar ülkede düzenli iş bulmakta yıllardır güçlük çektiklerini, önde gelen siyasi ailelerin ise kendilerinin erişemediği fırsatlardan yararlanıyor gibi göründüğünü anlattı.
Milyonlarca Nepalli, başta Körfez ülkeleri ve Malezya olmak üzere çeşitli ülkelerde inşaat ve hizmet sektörlerinde çalışıyordu. İşçilerin ülkelerine gönderdiği para olan işçi dövizleri ulusal gelirin büyük bir bölümünü oluşturuyor; bazı tahminlere göre bu oran üçte birden fazlaydı. Bu kazançlar sınırların iki yanında yaşayan aileleri destekliyor ve çevrimiçi iletişimin kaybolmasına duyulan öfkenin boyutunu açıklamaya yardımcı oluyordu.
Nepal, on yıl süren isyanın ardından 2008’de monarşiyi kaldırdı. O tarihten bu yana değişen ittifaklar, aynı üst düzey isimleri defalarca başbakanlık makamına taşıdı. Gençler; artan fiyatlar ve sınırlı fırsatlar sürerken reform sözü veren ancak himayecilik ağlarını koruyan bir siyasi sınıftan söz etti.
Bazı protestocular hareketin siyasi partilere değil gençlere ait olduğunu söyledi. Genç bir aktivist, hükümetin ancak ölümler arttıktan sonra kendilerini dinlediğini belirterek ateş açılmasından sorumlu olanlar adalet önüne çıkarılana kadar mücadeleye devam edeceklerini söyledi.
Sivil toplum aktivisti Priya Sigdel, ölümlere duyduğu öfkeyi dile getirerek hesap sorulmasını ve hükümetin istifa etmesini istedi:
Bu kadar çok masum genç hayatını kaybetti. Sessiz kalırsak bu liderler ve çocukları aynı yolsuzluk düzenini sürdürmeye devam edecek. Hükümet bizi dinlemesi için ölmemiz gerektiğini gösterdiğine göre öleceğiz. Ama durmayacağız. Sorumlular hesap vermeli ve bu hükümet istifa etmeli.
Kampüslerde ve mahallelerde düzenlenen anma etkinlikleri yasın boyutunu gösterdi. Yanmış parlamentonun önünde 20 yaşındaki bir protestocu, liderlerin değişmesi ve vergi gelirlerinin ayrıcalıklara değil kalkınmaya harcanması gerektiğini söyledi. Bu anlatılar, meydan okumayı gençlere ülkelerinde bir gelecek sunabilecek sorumlu bir yönetim umuduyla bir araya getirdi.
Bölgesel kaygılar ve toparlanmanın pratik adımları
Nepal’in iki büyük komşusu Hindistan ve Çin krizi yakından izledi. Oli, önceki görev dönemlerinde Pekin’e daha yakın görülmüştü. Görevden ayrılması, Yeni Delhi ya da Pekin’le yakın ilişkiler kurmak isteyen partilere hareket alanı sağlayabilirdi; ancak iki komşu başkent de Himalayalar’daki sınırlarında istikrar arıyordu.
Hindistan itidal ve barışçıl bir çözüm çağrısı yaptı. Çin, taraflara itidal çağrısında bulundu. ABD ve diğer ortaklar sükûnet ve diyalog çağrısı yaparken ABD, Nepal’de demokratik yönetime destek verdiğini belirtti ve tüm tarafları daha fazla kan dökülmesini önlemeye çağırdı.
Ayaklanma, ekonomik baskı ve yerleşik liderlere duyulan öfkeyle şekillenen diğer bölgesel hareketlerin ardından geldi. Sri Lanka’daki kitlesel protestolar 2022’de cumhurbaşkanını ülkeden kaçmaya zorladı. Bangladeş’teki öğrenci mitingleri daha geniş bir siyasi isyana dönüştü. Nepal’deki nedenler ve siyasi ittifaklar farklı olsa da genç göstericiler dürüst yönetim ve fırsat talep etti.
Mahalleleri yanan ve okulları kapanan Nepalliler için toparlanmak; barışı yeniden sağlamak, hizmetleri yeniden başlatmak ve usulsüzlüklerin sonuçsuz kalmamasını güvence altına almak anlamına geliyordu. Soruşturmaların kamuoyuna açık biçimde yürütülmesi, net takvimlerin belirlenmesi ve siyasi güçle para arasındaki ilişkiye yönelik inandırıcı değişiklikler, güveni yeniden tesis etmenin temel unsurlarıydı.
Acil sınamalar, güç kullanımı ve kundaklama soruşturmalarının tarafsız biçimde yürütülüp yürütülemeyeceği ve gençlik liderleriyle müzakerelerin taleplerini ele alan bir gündem doğurup doğurmayacağıydı. Temizlik çalışmaları, hukuki yardım ve hastanelere verilen destek, siyasi uzlaşma hâlâ görüşülürken toplulukların hasarı onarmaya çoktan koyulduğunu gösterdi.
Öne Çıkanlar
- Yolsuzluk ve sosyal medya yasağına karşı gençlerin düzenlediği protestoların tırmanması sonucu en az 30 kişi hayatını kaybetti, 1.000’den fazla kişi yaralandı.
- Hükümet, kayıt şartları nedeniyle 26 platformu engelledi; ölümcül çatışmaların ardından yasağı kaldırdı.
- Pazartesi günü çoğu Katmandu’da olmak üzere en az 19 kişi hayatını kaybetti; Itahari’de de iki ölüm kaydedildi.
- Başbakan KP Sharma Oli istifa etti; Cumhurbaşkanı Ram Chandra Paudel halef için istişarelere başladı.
- Parlamento, Yüksek Mahkeme, bakanlıklar ve siyasetçilerin konutları saldırıya uğradı; devlet hizmetleri aksadı.
- Hapishanelerin güvenliğinin aşılmasıyla farklı yerlerde yüzlerce, daha sonra binlerce mahkûm kaçtı; yağmalanan silahların bir bölümü geri alındı.
- Ordu sokağa çıkma yasaklarını ve kontrol noktalarını uygularken gençlik grupları sokakların temizlenmesine ve ateşli silahların iadesine yardımcı oldu.
- Protestocular ölümlerden hesap sorulmasını, yolsuzlukla mücadele edilmesini ve yerleşik parti elitlerinin dışından liderlik kurulmasını istedi.
- Halef ya da seçim tarihi belirlenmeden geçici yönetim ve erken seçim seçenekleri görüşüldü.
- Nepal’in insan hakları komisyonu, BM ve yabancı hükümetler itidal, diyalog ve inandırıcı soruşturma çağrısı yaptı.






