Bir Eşin Ölümü, Bir Ailenin Yeni Gerçekliği
Cynthia Tay, eşi Jesse Peh'i Mart 2017'de kanserden kaybetti. Dokuz ay sonra Wicare Destek Grubu'nun düzenlediği bir atölyeye katıldı. Bu katılım, kendi yasını atlatmak için destek ararken başladığı yolculuğun onu daha sonra kuruluşun başkanlığına taşımasını sağlayan bir bağın başlangıcı oldu.
İçindekiler
- Bir Eşin Ölümü, Bir Ailenin Yeni Gerçekliği
- Eş Kaybı Neden Bu Kadar Yalnızlaştırıcı Olabilir?
- Joyce Lye Kaybı Bir Destek Grubuna Nasıl Dönüştürdü?
- Wicare'in ve Tay'ın Yolculuğundaki Önemli Dönüm Noktaları
- Wishine ve Günlük Etkinlikler Neler Sunuyor?
- Atölye Katılımcılığından Başkanlığa
- Çocukların Yaslarını İfade Edecek Sözleri Bulmalarına Yardım Etmek
- Bir Hayatı Yeniden Kurarken Eşi Anmak
- COVID-19 Yardım Yollarını Kısıtladığında
- Öne Çıkanlar
Bu iki anın arasında, bir eşin ve babanın ölümünden sonra aileyi ayakta tutma mücadelesi vardı. Üç çocuklu ev kadını Tay, hem duygusal acıyla hem de değişen mali koşullarla baş etmek zorundaydı. Giderleri kontrol altına almak için ailenin apartman dairesini sattı ve HDB konutuna taşındı.
Tay ile Peh, ergenlik çağlarından beri birbirlerini tanıyordu. İlişkileri el yazısıyla yazdıkları mektuplarla gelişti ve 25 yaşında evlendiler. Peh, Singapur Cumhuriyeti Hava Kuvvetleri'nde pilot oldu; Tay ise evleriyle ve çocuklarıyla ilgilendi.
Peh'e 2010'da mide kanseri teşhisi kondu. Kısa süreli iyileşme aileye biraz rahatlama sağladı, ancak kanser 2015'te tekrarladı ve ölümcül olduğu anlaşıldı. Kötü prognoza rağmen Peh iki yıldan fazla yaşadı; bu da onlara anılar biriktirme ve onun ölümüyle birlikte yüzleşme fırsatı verdi.
Ölümü, hazırlıklı olmanın gideremediği bir boşluk yarattı. Tay ve çocukları, onsuz bir eve uyum sağlarken yasla baş etmenin yolunu bulmak zorundaydı. Wicare sonunda başka yerde bulması zor bir şey sundu: eş kaybının kendine özgü yanlarını anlayan başka kadınlarla bir araya gelme imkânı.
Tay'ın deneyimi, Wicare'in çalışmalarının duygusal destekten çocuklara yardıma ve ölümün ardından gereken pratik uyum sürecine uzanan çeşitli yönleriyle bağlantı kuruyor. Ayrıca ilk başta desteğe ihtiyaç duyan birinin zamanla başkalarının yardım için başvurduğu kişiye dönüşebileceğini gösteriyor.
Eş Kaybı Neden Bu Kadar Yalnızlaştırıcı Olabilir?
Eşini kaybetmek günlük rutinlerden fazlasını değiştirir. Bir kadın, kimliğinde ve sorumluluklarında ani bir değişimle karşı karşıya kalırken hayat arkadaşını kaybeder. Üzüntünün yanında öfke, suçluluk ve geleceğe ilişkin kaygılar da görülebilir. Parayı idare etmek, çocukları tek başına büyütmek ve toplumsal beklentilere yanıt vermek aynı zorlu dönemin bir parçası hâline gelebilir.
Tay, eşini kaybetmenin kendine özgü bir acısı olduğunu gördü. Arkadaşlar ve akrabalar derinden önemseyebilir, ancak bir insanın hayatının geri kalanını paylaşmayı beklediği kişiyi kaybetmesinin ne anlama geldiğini anlamakta zorlanabilir.
Singapur'da ölüm ve yas konusundaki kültürel rahatsızlık, bu konuşmaları daha da zorlaştırabiliyor. Yas tutan bir kadın eşini anmak isteyebilir; çevresindekiler ise onu üzmekten korktukları için eşinden söz etmekten kaçınabilir.
Bir anne, başka yerlerde konuşmaların kesildiği bir dönemde Wicare'in ona eşi hakkında konuşma alanı açtığını anlattı:
Eşimden söz ettiğimde ailem, beni üzüntüye sürüklemekten korktuğu için konuyu değiştirmeye çalışıyor. Oysa onu anmak istiyorum. Wicare'de özgürce konuşabiliyor ve başkalarının beni anladığını biliyorum.
Babasını kaybeden çocuklar da kendi korku ve güvensizlikleriyle karşı karşıya kalıyor. Bu nedenle hayatta kalan anne, kendi yasını anlamaya çalışırken çocuklarının kolayca ifade edemedikleri duyguları dile getirmelerine de yardımcı olmak zorunda kalabilir.
Singapur'un 2016 yılına ait resmî istatistiklerine göre, ülkede 50 yaş ve üzerindeki dul kadınların sayısı 140 bini aşmıştı. Singapur nüfusunun hızla yaşlanması dul kadınların oluşturduğu topluluğun büyümesine katkıda bulunuyor. Bu durum, yas birçok çevrede hâlâ konuşulması zor bir konu olsa da özel destek ihtiyacını giderek artırıyor.
Joyce Lye Kaybı Bir Destek Grubuna Nasıl Dönüştürdü?
Wicare, ortak bir deneyimi paylaşan insanlarla buluşmanın değerini gören dul kadınlar tarafından 1993'te kuruldu. Kuruluşun kökleri, eşini bir trafik kazasında kaybederek iki küçük kızını tek başına büyütmek zorunda kalan Joyce Lye'ın hayatına dayanıyor.
Lye öfke, depresyon ve maddi sıkıntılar yaşadı. Hristiyanlığı benimsemesi iyileşme sürecinde bir dönüm noktası oldu. İnancından ve çevresinde gördüğü ihtiyaçlardan güç alarak başka dul kadınlarla buluşmaya, birbirlerine destek olmalarına önayak oldu.
Bu gayriresmî buluşmalar, 1.100'den fazla dul kadın üyesi ve babalarını kaybetmiş 1.700 çocuğu bulunan gönüllü, kâr amacı gütmeyen bir kuruluşa dönüştü. Çalışmaların temelindeki ağı, kaybı bizzat yaşamış gönüllüler oluşturuyor.
Wicare'in kurucusu Lye, üstlendiği rol karşısındaki şaşkınlığını ve başkalarına yardım edebilme fırsatına duyduğu minnettarlığı şöyle anlattı:
Singapur'un dul kadınlara yönelik tek destek grubu olan Wicare'in kurucusu olacağımı ya da yas tutan yüzlerce kadınla hikâyemi paylaşmak zorunda kalacağımı hiç düşünmemiştim. Ama başkalarına yardım etme fırsatı bulduğum için minnettarım.
Wicare'in misyonu Hristiyan değerlerine dayanıyor, ancak üyelik her inançtan kadına açık. Modeli; yas yaşamış kişiler arasındaki desteğin yanı sıra pratik yardımı, kişisel gelişim etkinliklerini, atölyeleri ve yapılandırılmış yas programlarını içeriyor.
Wicare'in ve Tay'ın Yolculuğundaki Önemli Dönüm Noktaları
Wicare'in gelişimiyle Tay'ın deneyimi onlarca yıla yayıldı. Tay desteğe ihtiyaç duyduğunda kuruluş çoktan faaliyetteydi; böylece kendisinden önce benzer kayıplar yaşamış kadınların oluşturduğu bir topluluğa katılabildi.
- 1993: Joyce Lye'ın başlattığı buluşmalardan doğan Wicare Destek Grubu, dul kadınlar tarafından kuruldu.
- 2010: Jesse Peh'e ilk kez mide kanseri teşhisi kondu.
- 2015: Kısa süreli iyileşmenin ardından Peh'in kanseri tekrarladı ve ölümcül olduğu anlaşıldı.
- Mart 2017: Peh hayatını kaybetti; Tay ve üç çocuğu onsuz bir yaşama uyum sağlamak zorunda kaldı.
- 2017: Wicare, yaşlı dul kadınlara yönelik Wishine programını başlatmak için Ulusal Sosyal Hizmet Konseyi ile ortaklık kurdu.
- Peh'in ölümünden dokuz ay sonra: Tay bir Wicare atölyesine katıldı; sonrasında gönüllü olmasına ve kuruluşun başkanlığına uzanan süreç böyle başladı.
Tay'ın sonraki liderliği, katılımla şekillendi. Yas tutarken bir atölyeye katılmak ilk adımıydı; ardından yakın zamanda eşini kaybetmiş kadınlara yardım etmeye başladı. Böylece aynı kuruluş, hayatının farklı dönemlerinde farklı ihtiyaçlarına yanıt verebildi.
Wishine ve Günlük Etkinlikler Neler Sunuyor?
Wicare'in Wishine programı, yaşlı dul kadınların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla 2017'de Ulusal Sosyal Hizmet Konseyi (NCSS) ile birlikte başlatıldı. Program, bireysel danışmanlığı yapılandırılmış bir ortamda sunulan grup destek oturumlarıyla birleştiriyor.
Wishine dokuz saat sürüyor ve ücretsiz. Singapur'da türünün ilk örneği olarak tanımlanan program, katılımcılara hem bireysel ilgiyle hem de benzer bir kayıpla karşı karşıya olan kişilerin eşliğinde yaslarını işleyebilecekleri bir alan sunuyor.
Katılımcılar kendilerini daha az yalnız hissettiklerini ve daha iyi anlaşıldıklarını bildiriyor. Birçoğu daha sonra, eşlerini yakın zamanda kaybetmiş kadınlara destek veren gönüllü yol arkadaşları hâline geldi. Bu kişiler dinlemeye ve ortak deneyimlere dayalı bir ilişkiyle kişisel destek sunuyor.
Wicare, dul kadınlar ve çocukları için sosyal buluşmalar, kişisel gelişim dersleri, geziler ve kaynaşma etkinlikleri de düzenliyor. Bu etkinlikler yasın yanı sıra arkadaşlık, kahkaha ve keyif için de fırsat yaratıyor. Bazı üyeler, grubun etkinliklerinde ömür boyu sürecek dostluklar kurdu.
Yapılandırılmış danışmanlık ile gündelik sosyal temas farklı ihtiyaçlara yanıt veriyor. Bir destek oturumu kayıp hakkında doğrudan konuşma imkânı sunarken gezi ya da ders, bir ailenin yasın günün tek odağı olmasına gerek kalmadan kendisini anlayan insanlarla vakit geçirmesini sağlıyor.
Atölye Katılımcılığından Başkanlığa
Tay, Wicare'e katıldıktan sonra gönüllü yol arkadaşı oldu ve yakın zamanda eşini kaybetmiş kadınlara en zor günlerinden bazılarında destek verdi. Empatisi ve liderlik becerileri daha sonra onu başkanlık görevine taşıdı.
Yaklaşımının merkezinde kadınların hikâyelerini anlatmalarına, korkularını dile getirmelerine ve birbirlerine destek olmalarına alan açmak yer alıyor. Tay'a göre ölüm ve ardından gelen yaşam hakkında açıkça konuşmak, iyileşme sürecinin bir parçası.
Tay, eşini kaybetme deneyimi ve Wicare'le kurduğu bağ hakkında konuşurken grubun ona hem arkadaşlık hem de yeni bir amaç kazandırdığını şöyle anlattı:
Eşini kaybetmenin acısı kendine özgüdür; ama bu yolu birlikte yürümenin kazandırdığı güç de öyle. Wicare'de yalnızca destek değil, bir amaç duygusu da buldum.
Wicare, Tay'ın liderliğinde erişimini genişletmeyi, dul kadınların ihtiyaçlarına dikkat çekmeyi ve toplum genelinde daha fazla destek sağlamayı sürdürüyor. Yas tutan kadınları yardımla buluşturmak için başka sosyal hizmet kuruluşları, kiliseler ve toplum gruplarıyla çalışıyor.
Tay'ın destek alan biriyken destek sunan birine dönüşmesi, kuruluşun tekrar tekrar görülen bir özelliğini yansıtıyor. Kadınlar, kendi kayıp deneyimlerini yeni üyelere yönelik ilişkilerine taşıyor ve bizzat yaşadıkları bir deneyime dayanan anlayış sunuyor.
Çocukların Yaslarını İfade Edecek Sözleri Bulmalarına Yardım Etmek
Ebeveynini kaybeden çocuklar yaslarını öfke, içine kapanma ya da davranış değişiklikleriyle gösterebilir. Sıkıntıları, ölen kişiye duydukları üzüntünün yanı sıra bundan sonra ne olacağına ilişkin korkuları da içerebilir.
Yas iyileşmesi uzmanı ve Wicare'in kurucu ortaklarından Joan Swee, kayıpları adlandırmanın ve geleceğe ilişkin korkular hakkında konuşmanın önemini vurguluyor. Ebeveynlere sabırlı olmalarını ve çocukları hazır olmadan konuşmaya zorlamamalarını öneriyor.
Yetişkinlere verilen tavsiye, empatiyle dinlemek, açık konuşmaya imkân tanımak ve ölümü çocuğun yaşına uygun bir dille açıklamak. Çocuk henüz pek bir şey söyleyemese de yanında olmak önem taşıyor.
Wicare, çocukların duygularını ifade etmelerine yardımcı olmak için sanat terapisi, karşılaşma atölyeleri, oyun ve hikâye anlatımından yararlanıyor. Aile etkinlikleri de çocuklara ve hayatta kalan ebeveynlerine birlikte vakit geçirme ve aralarındaki bağı güçlendirme fırsatı sunuyor.
Yas tutan çocuklara destek konusunda konuşan bir panelist, ilgiyle yanlarında olmanın değerini şöyle anlattı:
Empati kurmak, dinlemek ve yanlarında olmak, yas tutan çocuklara sunabileceğimiz en değerli armağanlardır.
Bu etkinlikler, travma çevresindeki damgalamayı azaltmayı ve çocukların zorluklarla karşılaşırken başa çıkıp uyum sağlamalarını mümkün kılan dayanıklılıklarını geliştirmeyi amaçlıyor. Sabırlı olma vurgusu, çocuklara yönetebildikleri şekilde ve zamanda iletişim kurmaları için alan tanıyor.
Bir Hayatı Yeniden Kurarken Eşi Anmak
Katherine Ho, 30'lu yaşlarındayken eşini pankreas kanserinden kaybetti. Derin bir üzüntünün yanı sıra çocukları tek başına büyütmenin pratik sorumluluklarıyla karşı karşıya kaldı.
Wicare aracılığıyla başka dul kadınların hikâyelerini dinlemek Ho'ya umut verdi. Şimdi çocuklarıyla günlük rutinlerinde ve konuşmalarında eşinin anısını yaşatıyor; bir yandan da hayatlarında en önemli olana odaklanıyor.
Swee de eşini kanserden kaybetti ve geçindirmesi gereken iki küçük oğlu vardı. Çocuklarının kayıpla baş etmesine yardım etmeye çalışırken yoğun bir duygusal çalkantı yaşadı.
İnanç, kitap okumak ve diğer dul kadınların desteği Swee'nin iyileşmesine yardımcı oldu. Daha sonra yas iyileşmesi uzmanı olarak başkalarının kayıplarını aşmalarına yardımcı oldu ve iyileşme ile yeniden güçlenmenin herkes için mümkün olduğu inancını korudu.
Ho, Swee ve Tay, Wicare'e farklı aile koşulları ve sorumluluklarla başvurdu. Deneyimleri yasın tekdüze olmadığını gösteriyor: hayatı yeniden kurmak eşini anmayı, evi idare etmeyi, çocuk yetiştirmeyi ve zamanla başkasına yardım etmeyi içerebilir.
Wicare topluluğu, her dul kadının aynı yolu izlemesini beklemeden bu deneyimleri bir araya getiriyor. Duygusal destek, aile yaşamını sürdürmenin pratik gereklerinin yanında yer alıyor; üyeler ihtiyaçları değiştikçe toplulukla bağlarını sürdürebiliyor.
COVID-19 Yardım Yollarını Kısıtladığında
COVID-19 pandemisi, yas tutan ailelere destek olmanın alışılmış yollarını sekteye uğrattı. Cenaze ve taziyelere katılım kısıtlamaları, vedalaşmayı ve akraba ve arkadaşlarla bir araya gelmeyi zorlaştırdı.
Yas tutan bazı kişiler, sevdiklerine gerektiği gibi veda edemediklerini düşündü. Bu duygu, zaten acı verici olan bir kaybın sıkıntısını artırarak iyileşme sürecini zorlaştırabilirdi.
Wicare Genel Müdürü Lena Soh, pandemi kısıtlamalarının bir aileye yemek pişirmek ya da çocuk bakımına yardımcı olmak gibi pratik destekleri de azalttığını belirtti. Bu tür yardımlar, yas tutan birinin günlük yükünü hafifletebilir.
Wicare, çevrim içi destek oturumları düzenleyerek ve üyeleri internet üzerinden iletişim kurmaya teşvik ederek yanıt verdi. Daha geniş ölçekte, cenazelerin canlı yayınlanması ve çevrim içi danışmanlık, kısıtlamaların yarattığı mesafeyi bir ölçüde kapattı. Temasın ekran üzerinden kurulması gerekse de insanların yanında olma duygusu önemini korudu.
Pandemi bazı kişilerin kayıp, dayanıklılık ve en değerli ilişkiler üzerine daha derin düşünmesine de yol açtı. Annesinin ölümünün ardından hayatla yüzleşen bir kız çocuğu şöyle dedi:
Belki de bu, yaşadığım acının içindeki bir lütuf; annemsiz hayatın yeni gerçekliğiyle tümüyle yüzleşiyorum.
Wicare'in pandemi sırasındaki yanıtı, atölye ve buluşmalarının temelindeki aynı amaca hizmet etti: yasın insanları yalnızlaştırabildiği bir dönemde bağları sürdürmek. Duygusal desteği, pratik yardımı ve sosyal etkinlikleriyle kuruluş her yıl yüzlerce kadın ve çocuğa ulaşmayı sürdürüyor.
Singapur'un nüfusu yaşlanıp dul kadınların sayısı artarken Wicare'in çalışmaları, toplumun gündelik yaşamında yasa yer açmaya odaklanıyor. Tay'ınki gibi aileler için bu, anılarını dinleyecek, değişen sorumluluklarını anlayacak ve hayatlarını yeniden kurarken yanlarında olacak insanların bulunması demek.
Öne Çıkanlar
- Cynthia Tay, eşi Jesse Peh'i Mart 2017'de kanserden kaybetti ve dokuz ay sonra bir Wicare atölyesine katıldı.
- Tay daha sonra gönüllü yol arkadaşı ve kuruluşun başkanı oldu; diğer dul kadınlara kendi yaşadıklarından yola çıkarak destek verdi.
- 1993'te kurulan Wicare'in 1.100'den fazla dul kadın üyesi ve babalarını kaybetmiş 1.700 çocuğu bulunuyor.
- Wicare'in Hristiyan kökleri misyonunu şekillendiriyor, ancak destek her inançtan kadına açık.
- 2017'de NCSS ile birlikte başlatılan Wishine, yaşlı dul kadınlara dokuz saatlik ücretsiz bireysel danışmanlık ve grup desteği sunuyor.
- Çocuklara sanat terapisi, atölyeler, oyun, hikâye anlatımı ve aile etkinlikleriyle destek veriliyor.
- COVID-19 kısıtlamaları sırasında Wicare, desteği sürdürmek için çevrim içi oturumlardan ve iletişim kanallarından yararlandı.






