Tayland’daki Siyasi Kriz Derinleşirken Paetongtarn 29 Ağustos’ta Mahkeme Kararıyla Karşı Karşıya

9 dakikalık okuma
Tayland’daki Siyasi Kriz Derinleşirken Paetongtarn 29 Ağustos’ta Mahkeme Kararıyla Karşı Karşıya

Sızdırılan Telefon Görüşmesi Tayland Liderliğini Tehlikeye Atıyor

Tayland Anayasa Mahkemesi, görevden uzaklaştırılan Başbakan Paetongtarn Shinawatra’nın eski Kamboçya lideri Hun Sen’le yaptığı telefon görüşmesinin sızdırılmasının ardından görevini kaybedip kaybetmeyeceğine 29 Ağustos 2025’te karar verecek. Karar, iktidar koalisyonunu muhalefete karşı yalnızca 14 sandalyelik üstünlüğü varken yeni bir başbakan seçmek zorunda bırakabilir.

İçindekiler
  1. Sızdırılan Telefon Görüşmesi Tayland Liderliğini Tehlikeye Atıyor
  2. Paetongtarn Hun Sen’e Ne Söyledi?
  3. Anlaşmazlık Mahkemeye Nasıl Taşındı?
  4. Kapalı Kapılar Ardında Yapılan Duruşma
  5. Tayland’ı Bu Noktaya Getiren Tarihler
  6. Mahkemenin Rolü Neden Önemli?
  7. Paetongtarn’ın Yerine Kim Gelebilir?
  8. Shinawatra Ailesi İki Hukuki Sınamayla Karşı Karşıya
  9. Ekonomi ve Sokaklardan Gelen Baskı
  10. Öne Çıkanlar

Paetongtarn, Tayland-Kamboçya sınırında şiddeti önlemek amacıyla yapıldığını söylediği görüşmeyi savunmak üzere 39. doğum günü olan 21 Ağustos’ta Bangkok’ta mahkeme karşısına çıktı. Muhalifleri, sözlerinin Tayland’ın çıkarlarına zarar verdiğini ve bir bakandan beklenen etik standartları ihlal ettiğini savunuyor.

Anlaşmazlık, tek bir liderin akıbetinin ötesine uzanıyor. Paetongtarn, ailesi seçilmiş hükümetler, muhafazakâr siyasi güçler, ordu ve mahkemeler arasındaki mücadelenin merkezinde yirmi yılı aşkın süredir yer alan eski Başbakan Thaksin Shinawatra’nın kızı. Thaksin, kızının kararından yalnızca günler önce ayrı bir hukuki kararla karşı karşıya kalacak.

Tayland ayrıca temmuzda beş gün süren, 40’tan fazla kişinin ölümüne ve yüz binlerce kişinin yerinden edilmesine yol açan sınır çatışmalarının sonuçlarıyla uğraşıyor. Ekonomik büyümenin zayıf olması, hane halkı borçlarının yüksekliği ve hükümet politikalarına ilişkin belirsizlik de baskıyı artırıyor.

Paetongtarn’ın davasındaki son savunmaların 27 Ağustos’ta yapılması planlanıyor. İki gün sonraki karara kadar hükümeti ve koalisyon ortakları, ülkeyi kimin yöneteceği ve parlamentodaki çoğunluklarını koruyup koruyamayacakları konusunda kısa ama önemli bir bekleyiş içinde olacak.

Reklam

Paetongtarn Hun Sen’e Ne Söyledi?

Kriz, Hun Sen’in haziranda Paetongtarn’la yaptığı özel telefon görüşmesinin ses kaydını bizzat yayımlamasıyla başladı. Görüşme, Tayland ile Kamboçya arasında uzun süredir anlaşmazlık konusu olan sınır bölgesinde artan gerilimi azaltmayı amaçlıyordu.

Paetongtarn, Hun Sen’e “amca” diye hitap etti ve üst düzey bir Taylandlı askeri komutanı “rakibi” olarak niteledi. Muhafazakâr milletvekilleri ve halkın bazı kesimleri bu sözleri Kamboçya’ya aşırı tavizkâr, Tayland’ın kendi silahlı kuvvetlerine ise düşmanca buldu.

Ordu, Tayland siyasetinde güçlü bir kurum olmayı sürdürüyor. Bu nedenle komşu bir ülkeyle yaşanan anlaşmazlık sırasında üst düzey komutanlardan birinin eleştirilmesi, görüşmenin kendisini aşan sonuçlar doğurdu. Paetongtarn’ın eleştirmenleri, onun Tayland’ın müzakere konumunu zayıflattığını ve ordunun itibarını zedelediğini öne sürdü.

Paetongtarn sözleri için özür diledi, ancak bunların çatışmayı önlemeye yönelik müzakere stratejisinin bir parçası olduğunu savundu. Gazetecilere, amacının kendi çıkarlarını ilerletmek değil, insanların hayatını korumak olduğunu söyledi.

Bunu kendi çıkarım için yapma niyetim yoktu. Yalnızca kaosu, çatışmayı ve can kayıplarını nasıl önleyebileceğimi düşündüm. Dikkatlice dinlediyseniz kötü bir niyetim olmadığını anlarsınız,

Paetongtarn’ın savunması, görüşmenin amacına ve bağlamına dayanıyor. Kullandığı dilin uygunsuz bir çıkar teklifi ya da ulusal çıkarlara ihanet değil, diplomatik bir taktik olduğunu savunuyor. Muhalifleri ise kullandığı sözlere ve bunların bir başbakandan beklenen standartlara uyup uymadığına odaklanıyor.

Anlaşmazlık Mahkemeye Nasıl Taşındı?

Ses kaydının kamuoyuna yansımasının ardından muhafazakâr koalisyonun önemli ortaklarından biri Paetongtarn’ın hükümetinden ayrıldı ve hükümet neredeyse düştü. Bunun üzerine muhafazakâr senatörler, Paetongtarn’ı dürüstlük ve etik davranışa ilişkin anayasal yükümlülükleri ihlal etmekle suçlayarak Anayasa Mahkemesine başvurdu.

Mahkeme, şikâyeti değerlendirirken Paetongtarn’ı başbakanlık görevlerinden uzaklaştırmak için 1 Temmuz’da 7’ye karşı 2 oy kullandı. Görevden uzaklaştırma, bu yetkilerini kullanmasını geçici olarak engelledi; 29 Ağustos’taki karar ise görevde kalıp kalamayacağını belirleyecek.

Temel suçlama, Paetongtarn’ın “ülkesini savunmadığı.” Başvurucular, Hun Sen’le yakınlık kurmasının ve Taylandlı bir komutanı eleştirmesinin ciddi bir etik ihlal oluşturduğunu ve görevden alınma için anayasal gerekçeler arasında yer alan “açık dürüstlük ve bütünlük” ölçütünü karşılamadığını savunuyor.

Reklam

Vekâleten başbakanlık görevini yürüten Phumtham Wechayachai, Paetongtarn’ın tutumunu savunanlar arasında. Destekçileri, onun kan dökülmesini önlemeye ve Tayland vatandaşlarını korumaya çalıştığını öne sürüyor; görüşmenin ne ulusal güvenliği tehlikeye attığını ne de herhangi bir yasayı ihlal ettiğini savunuyor.

Paetongtarn, kabinedeki görev değişikliğinin ardından kültür bakanı olarak kabinede kalıyor. Görevden uzaklaştırılmasının ardından başbakan vekilliğini Başbakan Yardımcısı Suriya Juangroongruangkit devraldı. Bu değişiklikler, mahkeme Paetongtarn’ın geleceğini değerlendirirken hükümet çalışmalarının sürmesini sağladı.

Kapalı Kapılar Ardında Yapılan Duruşma

Paetongtarn, 21 Ağustos’ta Bangkok’taki Anayasa Mahkemesine siyah bir iş kıyafetiyle ve başdanışmanı Prommin Lertsuridej eşliğinde geldi. Kamuya kapalı yapılan duruşmaya girmeden önce gülümsedi ve gazetecileri selamladı.

Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Chatchai Bangchad, savunma lehine tanık olarak ifade verdi. Senatonun atadığı temsilciler arasında askeri ve polis yetkilileri de mahkemeye çıktı. Her iki taraf da iddialarını sunma ve tanıkları çapraz sorgulama fırsatı buldu.

Mahkeme, ulusal güvenlik kaygılarını gerekçe göstererek ses ve görüntü kaydı alınmasını yasakladı, tanık ifadelerinin haberleştirilmesini de engelledi. Ayrıca katılımcıları, kamuoyunu yanıltabilecek biçimde ayrıntıları açıklama veya çarpıtma konusunda uyardı.

Kısıtlamalar, duruşmaya ilişkin spekülasyonları artırdı. Gizliliği eleştirenler, ülkenin başbakanını görevden alabilecek bir davada şeffaflığın özellikle gerekli olduğunu savunuyor. Kapalı duruşmada verilen ifadelerin içeriği, son savunmalar ve karar öncesinde kamuoyuna açıklanmadı.

Tayland’ı Bu Noktaya Getiren Tarihler

Siyasi anlaşmazlık ve sınır krizi birkaç ay içinde gelişti. Telefon görüşmesi, hem Paetongtarn’ın görevden uzaklaştırılmasından hem de temmuzdaki ölümcül çatışmalardan önce yapıldı.

  • Haziran 2025: Hun Sen, Paetongtarn’la yaptığı görüşmenin kaydını yayımladı; bu, eleştirilere ve bir koalisyon ortağının hükümetten çekilmesine yol açtı.
  • 1 Temmuz 2025: Anayasa Mahkemesi, etik davasını değerlendirirken Paetongtarn’ı görevden uzaklaştırmak için 7’ye karşı 2 oy kullandı.
  • Temmuz 2025: Tayland-Kamboçya sınırında beş gün süren çatışmalarda 40’tan fazla kişi öldü, yüz binlerce kişi yerinden edildi.
  • 21 Ağustos 2025: Paetongtarn, 39. doğum gününde kapalı duruşmada ifade verdi.
  • 27 Ağustos 2025: Son savunmaların yapılması planlanıyor.
  • 29 Ağustos 2025: Mahkemenin kararını açıklaması bekleniyor.

Temmuzdaki çatışmalar, Paetongtarn’ın yatıştırmaya çalıştığını söylediği anlaşmazlığın insani maliyetini artırdı. Ayrıca liderlik krizi, sınırda istikrarı yeniden sağlama ve Kamboçya’yla gerilen ilişkileri düzeltme ihtiyacıyla aynı döneme denk geldi.

Reklam

Mahkemenin Rolü Neden Önemli?

Tayland Anayasa Mahkemesi, hükümetlerin ve siyasi partilerin akıbetini defalarca belirledi. Son yıllarda, çoğu muhafazakâr güçlerin Shinawatra ailesi ve müttefiklerine karşı açtığı davaların ardından olmak üzere birçok başbakanı görevden aldı ve onlarca partiyi feshetti.

“Açık dürüstlük ve bütünlük” gibi etik yükümlülükler, liderlerin davranışlarının anayasanın standartlarına uyup uymadığına karar verme konusunda mahkemeye rol veriyor. Paetongtarn’ın davası, özel bir diplomatik görüşmenin bu anayasal sınırı aşıp aşmadığına dayanıyor.

Son yıllarda mahkemeye çıkarılan başbakanlar arasında, eski darbe lideri General Prayuth Chan-ocha süreci atlatabilen tek isim oldu. Bu sicil, Paetongtarn’ın şansına ilişkin kuşkuları artırdı.

Ailesinin geçmişi, davaya özel bir siyasi ağırlık kazandırıyor. Thaksin 2006’da askeri darbeyle görevden alındı. Halası, eski Başbakan Yingluck Shinawatra, 2014’te Anayasa Mahkemesi kararıyla görevden uzaklaştırıldı. Paetongtarn şimdi bir başka Shinawatra başbakanlığını sona erdirebilecek bir yargı kararıyla karşı karşıya.

Eleştirmenler, siyasi rakiplere karşı mahkeme süreçlerinin kullanılmasını “hukuk yoluyla savaş” olarak nitelendiriyor: askeri darbeyle değil, yargı yoluyla görevden almayı hedeflemek. Reform yanlısı partilerin feshedilmesini ve muhaliflerin etkisizleştirilmesini buna örnek gösteriyorlar. Paetongtarn’ın destekçileri davanın siyasi saiklerle açıldığını düşünürken, eleştirmenleri bunu liderlik muhakemesinin ve ulusa bağlılığın sınandığı bir süreç olarak görüyor.

Paetongtarn’ın Yerine Kim Gelebilir?

Paetongtarn aleyhinde bir karar çıkması, tüm kabinesinin görevden düşmesine ve iktidar koalisyonunun yeni bir başbakan seçmesine yol açacak. Hükümete liderlik eden Pheu Thai partisinin, 76 yaşındaki eski Adalet Bakanı ve halen Paetongtarn’a danışmanlık yapan Chaikasem Nitisiri’yi aday göstermesi bekleniyor.

Bir adayın 492 sandalyeli parlamentoda oyların yarısından fazlasını alması gerekiyor. Bu da en az 247 oy demek. Koalisyonun muhalefet karşısındaki üstünlüğü yalnızca 14 sandalye olduğundan, yeni ayrılıklar seçimi zorlaştırabilir ve koalisyon ortaklarının sonuç üzerinde daha fazla söz sahibi olmasına yol açabilir.

Hükümet ayrıca gensoru önergesi ya da parlamentonun erken feshedilmesi olasılığıyla da karşı karşıya. Gensoru önergesi, hükümetin görevde kalıp kalmayacağına milletvekillerinin karar vermesini sağlar; fesih ise seçmenleri yeniden sandık başına götürür.

Reklam

Bazı analistler, normalde 2026 ortasında yapılması planlanan yeni seçimleri bir geçici başbakanın yönetebileceğini öne sürüyor. Böyle bir düzenlemede partiler ülke çapında yapılacak seçime hazırlanırken geçici bir lider görevi devralırdı. Henüz bir halef ya da erken seçim tarihi belirlenmedi.

Burapha Üniversitesinde siyaset bilimi öğretim görevlisi Olarn Thinbangtieo, muhafazakâr güçlerin ilerici muhalefete fırsat vermek yerine Thaksin’in de dahil olduğu bir düzenlemeyi tercih edebileceğini düşünüyor. Chaikasem’in olası rolünü şöyle anlattı:

Muhafazakâr kamp Thaksin’i seçti. Chaikasem kısa süreliğine başbakanlığa getirilir ve zamanlama uygun olduğunda parlamentoyu fesheder.

Bu değerlendirme, olası siyasi uzlaşmalardan birine işaret ediyor. Paetongtarn görevden alınsa bile Pheu Thai, seçim tarihini belirleyene kadar başbakanlığı elinde tutmaya çalışabilir.

Shinawatra Ailesi İki Hukuki Sınamayla Karşı Karşıya

Shinawatra ailesi, yirmi yılı aşkın süredir siyasi nüfuz sahibi olduğu dönemde iki askeri darbe, birden fazla mahkeme kararı ve muhafazakâr elitlerin sürekli muhalefeti karşısında ayakta kaldı. “Derin devlet” olarak da tanımlanan ordu ve yerleşik güç ağlarıyla mücadelesi, seçilmiş hükümetlerin varlığını sürdürmesini tekrar tekrar şekillendirdi.

Thaksin kutuplaştırıcı bir figür olmayı sürdürüyor. 2006’da görevden alındıktan sonra, 2023’te Tayland’a dönene kadar yıllarca kendi isteğiyle sürgünde yaşadı. Şimdi, monarşiye hakaret ettiği iddiasını içeren ve 15 yıla kadar hapis cezası öngören bir krala hakaret davasıyla karşı karşıya.

Thaksin’in davasının, Anayasa Mahkemesinin Paetongtarn hakkında karar vermesinden yalnızca günler önce sonuçlanması bekleniyor. Her iki davada da aleyhte karar çıkması ailenin siyasi konumunu ciddi biçimde zayıflatabilir ve rakip siyasetçilerle partilere alan açabilir.

Paetongtarn’ın göreve gelişi, Pheu Thai için yenilenme olarak sunulmuştu. Tayland’ın ikinci kadın başbakanı ve ülke tarihinin en genç başbakanı oldu. Ancak kamuoyu desteği o zamandan beri geriledi: onay oranı martta yüzde 30’un üzerindeyken son anketlerde yüzde 9’a düştü; 21 puandan fazla azaldı.

Aile, ilerici muhalefetten çekinen bazı muhafazakâr güçler açısından hâlâ siyasi değer taşıyor. Bu durum, Shinawatra karşıtlarının bile onları hükümette tutmanın avantajlı olabileceğini düşünebildiği karmaşık bir siyasi mücadele yaratıyor.

Reklam

Ekonomi ve Sokaklardan Gelen Baskı

Tayland’daki liderlik anlaşmazlığı, büyümenin zayıf ve hane halkı borçlarının yüksek olduğu bir dönemde yaşanıyor. İşletmeler ve haneler zaten ekonomik baskıyla karşı karşıya; ülkeyi kimin yöneteceğine ilişkin belirsizlik de politikaların yönünü ve devamlılığını değerlendirmeyi zorlaştırıyor.

Siyasi istikrarsızlık yatırımcı güvenini aşındırdı ve ekonominin başlıca itici güçlerinden turizmi canlandırma çabalarını zorlaştırdı. Ziyaretçilere bağımlı işletmeler açısından, ayakta kalma mücadelesine odaklanmış bir hükümetin toparlanma önlemlerine ayırabileceği alan daralıyor.

Bangkok’ta binlerce kişi sokaklara çıktı; bazıları Paetongtarn’ın istifasını isterken, diğerleri hükümetine destek verdi. Birbiriyle yarışan gösteriler, Kamboçya’yla ilişkilerde Paetongtarn’ın kötü muhakemede bulunup bulunmadığı ya da haksız biçimde hedef alınıp alınmadığı konusundaki daha geniş bölünmeyi yansıtıyor.

Kamboçya’yla ilişkiler de zarar gördü. Sızdırılan görüşme, siyasi yansımaları ve sınır çatışmaları, anlaşmazlığı çözme ve bölgesel istikrarı yeniden sağlama çabalarını zorlaştırdı. Temmuzdaki çatışmalarda yerinden edilen yüz binlerce kişi, diplomatik çabalara acil bir insani boyut kazandırıyor.

29 Ağustos’taki karar Paetongtarn’ın konumunu belirleyecek, ancak çevresindeki siyasi bölünmeler ordunun etkisine, mahkemelerin rolüne ve Shinawatra ailesinin geleceğine kadar uzanıyor. Parlamentonun bundan sonraki kararları, koalisyonun başka bir liderle yoluna devam edip edemeyeceğini ya da Tayland’ın erken seçime gidip gitmeyeceğini belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • Paetongtarn Shinawatra 21 Ağustos 2025’te ifade verdi; son savunmaların 27 Ağustos’ta yapılması, kararın ise 29 Ağustos’ta açıklanması bekleniyor.
  • Dava, Hun Sen’e “amca”, Taylandlı bir askeri komutana ise “rakibi” dediği telefon görüşmesinin sızdırılmasının ardından etik ve dürüstlük yükümlülüklerine ilişkin iddiaları konu alıyor.
  • Paetongtarn, amacının çatışmayı ve can kayıplarını önlemek olduğunu söylüyor. Muhalifleri ise onu ulusal çıkarlara zarar vermekle suçluyor.
  • Mahkeme 1 Temmuz’da 7’ye karşı 2 oyla Paetongtarn’ı görevden uzaklaştırdı. Görevden alınması kabinesini düşürecek ve koalisyonun yeni bir başbakan seçmesini gerektirecek.
  • Pheu Thai’nin Chaikasem Nitisiri’yi aday göstermesi bekleniyor, ancak koalisyonun muhalefet karşısındaki üstünlüğü yalnızca 14 sandalye.
  • Temmuzda sınırda beş gün süren çatışmalarda 40’tan fazla kişi öldü ve yüz binlerce kişi yerinden edildi.
  • Thaksin Shinawatra, 15 yıla kadar hapis cezası öngörülen ayrı bir krala hakaret davasıyla karşı karşıya. Davasının kızının kararından önce sonuçlanması bekleniyor.
  • Liderlik krizi, zayıf büyüme, yüksek hane halkı borçları ve turizmi canlandırma güçlükleriyle karşı karşıya olan ekonomi üzerindeki baskıyı artırıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir